Bijlage A - Krachtige dorpen. Robuuste gemeente. Sterke regio

Herindeling Wijdemeren per 1 januari 2027 Krachtige dorpen. Robuuste gemeente. Sterke regio.

Bijlage bij college- en raadsvoorstel principebesluit herindeling 4 juni 2024 college van B&W, 4 juli 2024 commissiebehandeling en 10 juli 2024 gemeenteraad

Alles overwegende: samenvoeging met Hilversum biedt beste perspectieven Het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Wijdemeren kiest voor een lichte samenvoeging van de gemeente Wijdemeren met de gemeente Hilversum per 1 januari 2027. Deze conclusie trekt het college op basis van een zorgvuldig doorlopen proces in de eerste helft van 2024. In deze periode is invulling gegeven aan acht bouwstenen. Ook zijn vele gesprekken gevoerd binnen en tussen college en gemeenteraad van Wijdemeren en met gerede en overige partners binnen de regio Gooi en Vechtstreek. Dit om een afweging op basis van feiten te kunnen maken tussen drie herindelingsvarianten: i. ii. iii.

Volledige samenvoeging van de gemeenten Gooise Meren en Wijdemeren; Volledige samenvoeging van de gemeenten Hilversum en Wijdemeren; Samenvoeging van een deel van de gemeente Wijdemeren met de gemeente Gooise Meren én samenvoeging van een deel van de gemeente Wijdemeren met de gemeente Hilversum, waarbij de volledige gemeente wordt gesplitst tussen beide gesprekspartners.

In de basis zien wij drie kernargumenten om tot de keuze voor variant ii. (Volledige samenvoeging met Hilversum) te komen: i.

Hilversum biedt met 95.000 inwoners en als sterke centrumstad van de regio Gooi en Vechtstreek alle kansen en mogelijkheden om goed vorm te geven aan de door onze gemeenteraad geformuleerde (hoofd)uitgangspunten. Hilversum is daar blijkens de reflectie op onze uitgangspunten toe bereid en op basis van de financiële analyse van BMC ook toe in staat. Daar komt de geografische en organisatorische samenhang alsmede de huidige samenwerking op verschillende beleidsterreinen tussen Wijdemeren en Hilversum bij.

ii.

We wensen Wijdemeren niet op te splitsen. Als één geheel samengaan met één andere gemeente biedt de meeste kansen om onze eigenheid duurzaam te borgen en om de belangen van onze circa 25.000 inwoners, ondernemers en dorpen in (aanloop naar) de nieuwe gemeente krachtig te behartigen. De samenwerking die op vele fronten is ontstaan tussen onze dorpen, sinds de vorming van de gemeente Wijdemeren in 2002, behouden we door onze gemeente niet op de splitsen.

iii.

Voor de regio Gooi en Vechtstreek als geheel, en dus ook voor de inwoners en ondernemers van Wijdemeren, is het versterken van de centrumfunctie van Hilversum 1

van groot belang. Door een herindeling Hilversum-Wijdemeren ontstaat één gemeente in onze regio van circa 120.000 inwoners, met deze sterke centrumfunctie. Op die manier kunnen we binnen de Metropoolregio Amsterdam (MRA) en op provinciale, landelijke en Europese agenda’s nog krachtiger onze (gezamenlijke) regionale en daarmee lokale belangen naar voren brengen. Nadrukkelijk dus ook de belangen van onze inwoners en dorpen, als het gaat om thema’s als bereikbaarheid, voorzieningenniveau, wonen, klimaat en energie. Daar komt bij dat het, door het college en de raad van Wijdemeren, geschetste tijdpad richting een herindeling op 1 januari 2027 gebaat is bij voortvarendheid en zorgvuldigheid. Alleen een herindelingsproces met één partnergemeente voldoet aan de wens en urgentie om op zo kort mogelijke termijn tot een herindeling te komen en in dat proces geen reguliere gemeenteraadsverkiezingen meer te hebben. Tot slot is belangrijk te benoemen dat de herindelingsvariant ‘volledige samenvoeging met Hilversum’ de enig bestuurlijk haalbare variant lijkt te zijn geworden richting het einde van de verkenningsfase. De gemeente Hilversum heeft bestuurlijk te kennen gegeven, mede als gevolg van het uitgevoerde financiële en bestuurskrachtonderzoek, niet open te staan voor een splitsingsvariant.

De gemeente Gooise Meren daarentegen trekt op basis van dezelfde onderzoeken bestuurlijk de conclusie dat een volledige samenvoeging Gooise Meren – Wijdemeren niet past op het financiële en organisatorische absorptievermogen van de gemeente Gooise Meren.

“Ons unieke plassengebied, onze karakteristieke dorpen en onze inwoners, ondernemers en instellingen hebben de mooiste perspectieven binnen bestuurlijke grenzen van Hilversum. De resultaten van de in opdracht van de gemeenteraad van Wijdemeren uitgewerkte acht bouwstenen onderbouwen, bevestigen en onderstrepen wat ons betreft bovenstaande conclusie en daartoe strekkende argumenten. Aanvullend daarop benoemen wij op deze plaats binnen de variant van samenvoeging met Hilversum te opteren voor een ‘lichte samenvoeging’. Dit conform de randvoorwaardelijkheid vanuit beide gerede partners op dit punt. In deze wettelijke variant blijft één van de herindelingspartners (in dit geval Hilversum) als entiteit bestaan en wordt één van de herindelingspartners als entiteit opgeheven (in dit geval Wijdemeren). Deze variant biedt in onze optiek vele voordelen, boven de variant van ‘reguliere samenvoeging’ waarbij beide herindelingspartners worden opgegeven en één nieuwe gemeente als entiteit moet worden gevormd. Een lichte samenvoeging reduceert de administratieve lasten aanzienlijk, waarborgt voor de gemeente Hilversum de functies van burgemeester, griffier en gemeentesecretaris en geeft personele waarborgen voor management en medewerkers.

Uitgangspunt vanuit directie Hilversum is daarbij dat álle managers en medewerkers van Wijdemeren nodig (omwille van kennis van het gebied, expertise en capaciteit) en welkom zijn binnen de samengevoegde ambtelijke organisatie. Ook in een lichte samenvoeging geldt uiteraard dat herindelingsverkiezingen worden gehouden en een nieuwe gemeenteraad en vervolgens een nieuw samengesteld college van B&W start bij aanvang van de nieuwe gemeente. Ook komen 2

beide gemeenten tot gezamenlijke beleidskeuzen naar de toekomst toe. De naam Hilversum zal behouden blijven na herindelingsdatum. De naam Wijdemeren zal verdwijnen, maar de namen van onze zeven unieke dorpen blijven uiteraard behouden. Raadpleeg voor verdere (technische) informatie over de lichte samenvoeging bijlage RIB 12 Feitelijke informatie herindelingsvarianten Wijdemeren. In het vervolg van deze memo zijn, na een korte inleiding, de resultaten van de bouwstenen en onze bestuurlijke reactie daarop bondig weergegeven. Voor verdiepende informatie verwijzen wij op deze plaats naar de onderliggende rapportages per bouwsteen.

1. Van besef urgentie tot verkenning herindeling Wijdemeren is niet toekomstbestendig Gezien de financiële en organisatorische situatie en perspectieven van Wijdemeren is politiekbestuurlijk in Wijdemeren in 2022 het besef ontstaan dat zelfstandig voortbestaan onwenselijk en onhaalbaar is. Het prachtige, uitgestrekte gebied brengt bijzondere en forse opgaven met zich mee, die door onze 25.000 inwoners en een kwetsbare ambtelijke organisatie niet gedragen kunnen worden. Daarbij is de slagkracht van onze gemeente in de regio Gooi en Vechtstreek en op tafels van MRA, provincie, Rijk en Europa te beperkt om onze uitdagingen en de kracht en kansen van het gebied goed voor het voetlicht te krijgen. Eerste helft 2023: vier toekomstscenario’s onderzocht Terwijl de gemeente Wijdemeren forse maatregelen treft aan de hand van een organisatie- en financieel herstelplan, heeft de gemeenteraad van Wijdemeren in de eerste helft van 2023 een intensief en indringend proces doorlopen - onder begeleiding van bureau KokxDeVoogd - om de vraag te beantwoorden wat het Toekomstperspectief 2026 van de gemeente zou kunnen zijn. In die onderzoeksperiode zijn door de gemeenteraad vier varianten voor het Toekomstperspectief 2026 verkend: 1. Bestuurlijk en organisatorisch zelfstandig blijven. 2. Bestuurlijk zelfstandig blijven in combinatie met intensief regionaal samenwerken. 3.

Bestuurlijk zelfstandig blijven, maar ambtelijk fuseren. 4. Bestuurlijk en organisatorisch zelfstandigheid opgeven door te fuseren met een andere gemeente. Medio 2023: pad van herindeling ingeslagen Op 12 juli 2023 heeft de gemeenteraad van Wijdemeren op basis van het onderzoeksrapport van KokxDeVoogd het voorgenomen besluit genomen te opteren voor variant 4: ‘een fusie met een andere gemeente’. In september 2023 zijn per dorp bijeenkomsten met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties georganiseerd, om hun beelden, wensen en zorgen op te halen bij dit toekomstperspectief. Op 5 oktober 2023 heeft de gemeenteraad besloten variant 4 van de toekomstperspectieven (een herindeling) nader te gaan verkennen. Dit besluit is op 5 januari 2024 door de gemeenteraad onderstreept met het vaststellen van een plan van aanpak voor deze verkenningsfase en (hoofd)uitgangspunten, met daarin waarborgen voor Wijdemeren binnen een beoogde herindeling. Eerste helft 2024: verkenning naar best passende herindelingsvariant

3

Het college van B&W is op basis van dit plan van aanpak in overleg getreden met drie voor de gemeenteraad van Wijdemeren gerede herindelingspartners: Gooise Meren, Hilversum en Stichtse Vecht. En het college heeft aanvullende onderzoeken (bouwstenen) laten uitvoeren. Een en ander met als doel voor het zomerreces van 2024 tot een principebesluit te komen voor één van de herindelingsvarianten, teneinde een herindeling per 1 januari 2027 mogelijk te maken. De gemeenteraad van Stichtse Vecht geeft vroegtijdig in het proces te kennen niet als gerede partner te willen optreden in het herindelingsproces van Wijdemeren. Daarmee resteren voor Wijdemeren twee gerede partner en drie herindelingsvarianten, welke nader zijn verkend: i. Volledige samenvoeging van de gemeenten Gooise Meren en Wijdemeren; ii. Volledige samenvoeging van de gemeenten Hilversum en Wijdemeren; iii. Samenvoeging van een deel van de gemeente Wijdemeren met de gemeente Gooise Meren én samenvoeging van een deel van de gemeente Wijdemeren met de gemeente Hilversum, waarbij de volledige gemeente wordt gesplitst tussen beide gesprekspartners. 2. Verkenningsfase gekenmerkt door gezamenlijkheid en feitenonderzoek In januari 2024 besluit de gemeenteraad van Wijdemeren eenzijdig om een verkenningsfase naar herindeling te starten, waarin zij de gemeenten Gooise Meren, Hilversum en Stichtse Vecht als gerede partners aanwijst.

De gemeenteraad van Stichtse Vecht besluit in februari 2024 niet als gerede partner te willen optreden in het proces van Wijdemeren. Uiteraard respecteren wij deze keuze van de autonome gemeente Stichtse Vecht in deze ten zeerste. Wij realiseren ons ook dat we daarmee politiekbestuurlijk gezien een lastige en ingrijpende vraag hebben neergelegd in deze gemeente en danken het gemeentebestuur dan ook voor de moeite die zij in ons vraagstuk hebben gestoken om met elkaar tot een reactie daarop te komen. De gemeentebesturen van Gooise Meren en Hilversum besluiten in februari en maart 2024 tot het aangaan van de verkennende gesprekken ter verdieping van de drie herindelingsvarianten en de mogelijke impact daarvan op de gemeenten en de regio als geheel. Ook deze beide gemeenten zijn wij zeer erkentelijk voor het nemen van hun regionale bestuurlijke verantwoordelijkheid. Wij realiseren ons dat beide gemeenten zich politiek-bestuurlijk en met inzet van middelen zich maximaal hebben ingespannen om in zeer korte tijd tot een complexe afweging te kunnen komen. De gemeenten Gooise Meren, Hilversum en Wijdemeren hebben ieder voor zich en als drie gemeenten gezamenlijk verdiepende onderzoeken uitgevoerd om de impact van de herindelingsvarianten zo feitelijk mogelijk inzichtelijk te krijgen. (Tussentijdse) resultaten van deze onderzoeken zijn met elkaar bestuurlijk geduid.

Vanuit het perspectief Wijdemeren zijn zodoende acht bouwstenen ontstaan die betrokken worden in het collegebesluit van 4 juni 2024, de commissiebehandeling van 4 juli 204 en het raadsbesluit van 10 juli 2024: • • • •

Bouwsteen 1: eindrapport KokxDeVoogd Toekomstperspectief, juni 2023. Bouwsteen 2: resultaten inwonersbijeenkomsten september 2023. Bouwsteen 3: (hoofd)uitgangspunten gemeenteraad onder herindeling. Bouwsteen 4: reflecties op hoofduitgangspunten vanuit Gooise Meren en Hilversum. 4

• • • •

Bouwsteen 5: financiële analyse herindelingsvarianten, inclusief woonlastenscenario’s (BMC). Bouwsteen 6: onderzoek beweegpatronen en oriëntaties inwoners Wijdemeren. Bouwsteen 7: impactanalyse bedrijfsvoering, samenvoeging Wijdemeren-Hilversum. Bouwsteen 8: resultaten inwonersbijeenkomst 25 mei 2024.

Daarnaast kan in het college- en raadsbesluit betrokken worden: • • • •

Weergave van de gesprekken van college van Wijdemeren met overige partners. Bestuurskrachtonderzoeken uitgevoerd door Gooise Meren en Hilversum, begin 2024. Medewerkersbijeenkomsten Wijdemeren, begin 2024. Tussentijdse aan de gemeenteraad versterkte raadsinformatiebrieven.

Alle voornoemde bouwstenen én de overig te betrekken onderzoeksresultaten zijn hierna bondig weergegeven. Voor verdiepende informatie verwijzen wij op deze plaats naar de onderliggende rapportages/ weergaven.

3. Bondige weergave van alle acht de bouwstenen en overig te betrekken feiten Hieronder zijn de resultaten per bouwsteen samengevat en waar nodig bestuurlijk geduid: Bouwsteen 1: eindrapport KokxDeVoogd Toekomstperspectief. De gemeente Wijdemeren staat al jaren voor grote opgaven. Verschillende externe onderzoeken trekken door de jaren heen dezelfde conclusie: de gemeente Wijdemeren is financieel en organisatorisch kwetsbaar, de gemeente kan haar ambities niet waarmaken en forse verbeteringen zijn nodig op het gebied van samenspel tussen raad, college en organisatie en organisatieontwikkeling. Tegelijkertijd bestaat er grote ontevredenheid over de dienstverlening van de gemeente bij inwoners, bedrijven en instellingen. De gemeente staat voor forse financiële uitdagingen, ook gezien de maatschappelijke opgaven die op de gemeente afkomen. De algemene reserve is de afgelopen jaren in hoge mate opgesoupeerd, er worden forse kosten verwacht voor het onderhoud aan kapitaalgoederen en voor 2023 is een niet-sluitende begroting vastgesteld. Dit terwijl de lasten voor inwoners en bedrijven al hoog zijn. In het traject om te komen tot het Toekomstperspectief 2026 is door KokxDeVoogd geconstateerd dat het de gemeente ontbreekt aan stuurkracht, handelingskracht, uitvoeringskracht en draagkracht en er geen krachtig samenspel is tussen raad, college en organisatie.

Dit ligt in lijn met de eerdere bevindingen van bureau Deloitte, waarin de conclusie werd getrokken dat de bestuurskracht van de gemeente Wijdemeren onvoldoende was. Het beeld is dat de situatie de afgelopen jaren verergerd is. Bouwsteen 2: resultaten inwonersbijeenkomsten september 2023. Respondenten verwachten met name van de gemeente bij een herindeling dat ze de parels van onze gemeente (natuur, recreatie, historische gebouwen, water etc.) behoudt. Daarnaast is het

5

van belang dat een nieuwe gemeente weet wat het specifieke karakter van de individuele dorpen is en dat het dorpskarakter behouden blijft. Onderdeel van dit karakter is het verenigingsleven. Inwoners zijn met name bang dat door een herindeling ze als dorpen minder invloed op het beleid van een nieuwe gemeente krijgen, de afstand tussen inwoners en ambtenaren en gemeentebestuur te groot wordt, en dat ze zich minder betrokken voelen bij de nieuwe gemeente. Ook maken zij zich zorgen over de beperkte woningbouw, maar tegelijkertijd ook over een mogelijke explosie van de woningbouw. Verder maken zij zich zorgen over het mogelijk verdwijnen van scholen, bibliotheken, verenigingen en andere voorzieningen in hun dorp omdat ze vrezen dat subsidies worden stopgezet. De mogelijkheid tot betaald parkeren wordt ook als zorg benoemd. Als aandachtspunten en/of mogelijke verbeterpunten benoemen zij de aanwezigheid van een huisarts en verpleegpost, de bereikbaarheid van de dorpen en de voorzieningen.

Bouwsteen 3: (hoofd)uitgangspunten gemeenteraad onder herindeling. Het gemeentebestuur van Wijdemeren stelt als uitgangspunten voor herindeling dat haar inwoners, ondernemers en instellingen in de dorpen in de heringedeelde situatie deel uitmaken van: 1. Een gemeente die de identiteit en het karakter van de dorpen benut en versterkt, door de inzet van dorpenbeleid en door de voorzieningen op dorpsniveau te behouden en/ of te versterken. Ook faciliteert de nieuwe gemeente het rijke sport- en verenigingsleven en het culturele aanbod. 2. Een gemeente die de groenblauwe omgeving ziet als waardevol en zich inzet om dit kenmerk van de gemeente te behouden, ook bij (bouw)ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving en met speciale aandacht voor het platteland en de polders. 3. Een gemeente die waarde hecht aan een goed ondernemersklimaat, met speciale aandacht voor het toerisme, (water)recreatie en de agrarische sector. Bouwsteen 4: reflecties op hoofduitgangspunten vanuit Gooise Meren en Hilversum. Gemeente Hilversum In de reflectie op de hoofduitgangspunten van Wijdemeren geeft het college van Hilversum aan: Wij zijn in staat om vanuit uw en onze uitgangspunten met elkaar vorm en inhoud te geven aan een toekomstige gemeente, die de eigenheid en kwaliteiten van onze dorpen, wijken, gemeenschappen, ondernemers en omgeving omarmen.

Het samenvoegen van Wijdemeren en Hilversum is – ondanks de uitdagingen die dat met zich meebrengt – voor onze beide gemeenten een kans om verder te winnen aan veelzijdigheid. In Hilversum hebben we geleerd dat dorpse kwaliteiten (nabijheid, sterke gemeenschappen) en stadse kwaliteiten (goed voorzieningenniveau) elkaar versterken. De zin uit uw uitgangspuntennotitie “De nieuwe gemeente is er voor de inwoners die haar nodig hebben én deelt de overtuiging dat iedereen elkaar nodig heeft” onderschrijven wij van harte. Uitgangspunt 1: Een gemeente die de identiteit en het karakter van de dorpen benut en versterkt, door de inzet van dorpenbeleid en door de voorzieningen op dorpsniveau te behouden en/ of te

6

versterken. Ook faciliteert de nieuwe gemeente het rijke sport- en verenigingsleven en het culturele aanbod. Dit uitgangspunt sluit naadloos aan op de Omgevingsvisie, de sociale visie en het buurtenbeleid van de gemeente Hilversum. Het brengt een hele andere inspraakdynamiek met zich mee, die voor beide gemeenten goed kan zijn en mogelijk resulteert in nieuwe, moderne vormen van participatie en representatie. Wij kunnen elkaars bewegingen versnellen, zoals in het sociaal domein. We kunnen leren van elkaars werkwijzen en denken in Hilversum en Wijdemeren vanwege demografische ontwikkelingen allebei al na over de vraag welke voorzieningen in de toekomst nodig zijn, zowel op het niveau van de hele gemeente als op het niveau van kernen, wijken en buurten. Sport en cultuur kunnen werken als ‘verbindende schakels’. Uitgangspunt 2: Een gemeente die de groenblauwe omgeving ziet als waardevol en zich inzet om dit kenmerk van de gemeente te behouden, ook bij (bouw)ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving en met speciale aandacht voor het platteland en de polders. Onze uitdagingen zijn vergelijkbaar: het verbeteren van de natuurkwaliteit én ruimte vinden voor wonen, economie en werk en voorzieningen voor onze gemeenschappen. We hebben beide oog voor cultuurhistorische kwaliteiten in het bebouwd gebied en de landschappen.

Hilversum en Wijdemeren hebben specifieke en uitgebreide ervaring in complexe planprocessen binnen bestaand bebouwd gebied, zowel inhoudelijk als qua participatie. Uitgangspunt 3: Een gemeente die waarde hecht aan een goed ondernemersklimaat, met speciale aandacht voor het toerisme, (water)recreatie en de agrarische sector. Beide gemeenten kennen de betekenis van een bijzondere economische sector voor de identiteit en welvaart in de gemeente en wat ervoor nodig is om zulke sectoren te ondersteunen. Onze economische agenda’s zijn op die manier vergelijkbaar. Beide gemeenten zoeken naar meer ruimte voor bedrijvigheid en een sterkere verbinding met onderwijs. We zien verder kansen voor het in samenhang ontwikkelen en verduurzamen van bedrijventerreinen.

Gemeente Gooise Meren In de reflectie op de hoofduitgangspunten van Wijdemeren geeft het college van Gooise Meren aan: Vanuit de vergelijking tussen de uitgangspuntennotitie van Wijdemeren en het beleid van Gooise Meren zien we veel overeenkomsten tussen Gooise Meren en Wijdemeren. Dit geeft geen belemmeringen voor een lichte samenvoeging. Uitgangspunt 1: Een gemeente die de identiteit en het karakter van de dorpen benut en versterkt, door de inzet van dorpenbeleid en door de voorzieningen op dorpsniveau te behouden en/ of te versterken. Ook faciliteert de nieuwe gemeente het rijke sport- en verenigingsleven en het culturele aanbod. In Gooise Meren werken we wijk en kerngericht. Er wordt gebruik gemaakt van wijkagenda’s, waarin de opgaven geïdentificeerd zijn die betrokkenen bij de wijk/kern belangrijk achten voor het floreren van deze wijk/kern en hoe deze betrokkenen een bijdrage aan kunnen leveren. Het volgende uitgangspunt is leidend in het beleid: “We zien een gemeente waarin de identiteit van de verschillende kernen behouden blijft en die tegelijkertijd onderdeel is van het grotere geheel.” Gooise Meren werkt bovendien intensief samen met hun stads- en dorpsraden. Het beleid van 7

Gooise Meren en de dorpenstructuur van Wijdemeren lijkt goed bij elkaar te passen en lijkt een goede manier om de vitaliteit van de dorpen te behouden en te versterken. Uitgangspunt 2: Een gemeente die de groenblauwe omgeving ziet als waardevol en zich inzet om dit kenmerk van de gemeente te behouden, ook bij (bouw)ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving en met speciale aandacht voor het platteland en de polders. In de Omgevingsvisie heeft een groot gedeelte van de principes voor de toekomst betrekking op het behoud van groen – blauwe kwaliteiten van Gooise Meren. Wij zien het belang en vooral dat van het behoud van de groen-blauwe omgeving gezien de ontwikkelingen. Het in balans brengen en houden van het uitgebreide plassengebied, de polders en het platteland is een van de belangrijkste toekomstige opgave. De kernwaarden van Wijdemeren en Gooise Meren op dit punt lijken vergelijkbaar te zijn. Uitgangspunt 3: Een gemeente die waarde hecht aan een goed ondernemersklimaat, met speciale aandacht voor het toerisme, (water)recreatie en de agrarische sector. Gooise Meren hecht aan ondernemerschap. De economie is grotendeels een wooneconomie, met focus op de behoeften van de eigen inwoners. We ondersteunen ondernemers door advies, subsidies en samenwerkingsverbanden te realiseren. Daarnaast zet Gooise Meren in op kansen voor (water)recreatie en toerisme.

Verder heeft Gooise Meren als opgave dat voor agrarische ondernemers rendabel blijft om hun werk als agrariër te blijven uitoefenen. We denken dat onze samenwerking met ondernemersverenigingen en onze economische visie een goede basis vormen om de opgaven rond economie en ondernemerschap te adresseren.

Bouwsteen 5: financiële analyse herindelingsvarianten, inclusief woonlastenscenario’s. Bureau BMC heeft een onafhankelijke analyse uitgevoerd naar de financiële situatie van de drie betrokken gemeenten in de verkenningsfase herindeling van Wijdemeren. Daarbij heeft BMC de drie denkbare herindelingsvarianten betrokken. Deze aanpak zorgt ervoor dat cijfers objectief en vergelijkbaar zijn. BMC heeft daartoe begrotingen en jaarrekeningen geanalyseerd, bevindingen geverifieerd middels interviews en verschillende doorrekeningen gemaakt. Bij elkaar ligt er een diepgaander analyse dan dat strikt genomen voor een verkennende fase gebruikelijk is. De analyses van BMC leiden op hoofdlijn tot de volgende conclusies. Voor meer achtergrondinformatie verwijzen wij naar het hoofdrapport en de aanvullende uitwerking van de woonlastenscenario's. Na onderstaande conclusies is een nadere bestuurlijke duiding opgenomen:

8

Samenvattende analyse op hoofdlijnen van de begrotingen 2024 van de drie gemeenten:

Structuurkenmerken • •

•

De samenvoeging heeft in elk van de herindelingsvarianten naar verwachting weinig consequenties voor de indeling in centrumfuncties. De sociale structuur van Wijdemeren valt in dezelfde klasse als Gooise Meren. De gemeente Wijdemeren kent een sterkere sociale structuur dan Hilversum, maar dat zal naar verwachting voor de classificatie geen grote impact hebben. In de herindelingsvariant Hilversum/Wijdemeren zal de gemiddelde omgevingsadressendichtheid dalen, waardoor Hilversum naar verwachting zal verschuiven van zeer sterk stedelijk, naar een sterk stedelijke gemeente. Voor de herindelingsvariant Gooise Meren/Wijdemeren zal er geen effect zijn.

Financieel herstelplan Wijdemeren •

•

• •

Met name in de periode na 2027 kent het financieel herstelplan Wijdemeren een forse financiële opgave. De termijn 2027-2035 dient dan ook expliciet in de analyse te worden betrokken. Het financieel herstelplan Wijdemeren gaat ervan uit dat er in de huidige meerjarenperiode 2024-2027 nog een aantal bezuinigingstaakstellingen moeten worden gerealiseerd. Het financieel herstelplan gaat uit van een OZB-verhoging tot aan de artikel 12-norm in 2029. Het financieel herstelplan gaat uit van een verhoging van de toeristen- en forensenbelasting na 2024. 9

Uitgangspunt begroting 2024-2027 •

• •

•

•

Hilversum en Wijdemeren hebben een structureel sluitende begroting. Gooise Meren kent een bezuinigingsopgave van € 8 miljoen. Gooise Meren heeft, mede op advies van de VNG, ervoor gekozen om het structurele tekort vanaf 2026 inzichtelijk te houden en in de meerjarenbegroting 2024-2027 nog geen bezuinigingsmaatregelen te presenteren. Eventuele bezuinigingsmaatregelen die in voorbereiding zijn om in de dekking van dit tekort te voorzien zijn niet in de analyse betrokken. De cijfers zijn gebaseerd op de begroting 2024. Latere ontwikkelingen zijn in deze analyse niet meegenomen, maar kunnen het beeld uiteraard wel veranderen. De reserve positie van de gemeente Hilversum stijgt van € 950 per inwoner tot € 1.118 per inwoner. Dat komt mede door het feit dat Hilversum in zijn meerjarenbegroting weet te sparen voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. De reserve positie van de gemeente Gooise Meren daalt van € 839 per inwoner naar € 795 per inwoner. De reservepositie van Wijdemeren stijgt van € 735 per inwoner naar € 825 per inwoner. Wijdemeren dient op korte termijn nog een paar taakstellingen te realiseren: o Overhead: € 420.000 o Verkoop vastgoed € 500.000 o Bedrijfsvoering € 42.000 o Sociaal Domein € 500.000

Financiële analyse herindelingsvarianten •

De ratio van de weerstandscapaciteit is in de drie gemeenten boven de waarde van 1. De kwaliteit van de risico-inventarisatie is verder niet onderzocht. Hier is wel een harmonisatieslag noodzakelijk. De opbouw van de weerstandscapaciteit varieert weliswaar in samenstelling, maar de onderliggende verschillen zijn niet groot.

Onderhoudsplannen •

•

•

De onderhoudsplannen zijn actueel en verwerkt in de begroting. In Gooise Meren loopt de onderhoudsplanning af in 2025, in Hilversum in 2027 en in Wijdemeren in 2027. Wijdemeren heeft bovendien de consequenties tot en met 2035 in beeld gebracht. De grootste onzekerheid bij het onderhoud (kapitaallasten van de onderhoudsinvesteringen) zit in de financiële opgave na 2027. Voor Wijdemeren kon worden teruggevallen op het financieel herstelplan. Voor Gooise Meren en Hilversum is de opgave gebaseerd op enkele beredeneerde aannames. Geadviseerd wordt om in het vervolgtraject de onderhoudsplannen te harmoniseren voor de betreffende herindelingsvariant(en) en de looptijd tot en met 2035 in beeld te brengen. De drie gemeenten kennen bovendien nog een wisselend kwaliteitsniveau als vertrekpunt.

Sociaal Domein •

Voor Jeugd en Wmo geven de begrotingscijfers geen aanleiding om te veronderstellen dat er grote verschillen zullen ontstaan in geval van samenvoeging. Dat wordt mede veroorzaakt door het feit dat Jeugd en Wmo vooral regionaal zijn georganiseerd.

10

•

•

Het voorliggend veld en de loketvoorzieningen zijn in Wijdemeren anders georganiseerd dan in Hilversum en Gooise Meren. In Wijdemeren wordt verwacht dat de synergieeffecten bij een samengaan met Hilversum groter zijn dan met Gooise Meren. De armoederegelingen verschillen in Wijdemeren ten opzichte van Hilversum en Gooise Meren. Bezien binnen het totale financiële beeld zal het budgettaire effect van harmonisatie naar verwachting beperkt zijn.

Verbonden partijen •

De deelname aan verbonden partijen varieert per gemeente. De meeste verbonden partijen waar niet alle gemeenten aan deelnemen kennen een beperkt risicoprofiel. Bij het Plassenschap, GEM Crailo (gebiedsontwikkeling) en Gooisch Natuurreservaat (in verband met de hogere onderhoudslasten als gevolg van het terugtreden van Amsterdam en Noord-Holland) is het risicoprofiel wat groter.

Ruimtelijke ontwikkelingen •

De verliezen in de grondexploitaties zijn in de drie gemeenten afgedekt door middel van verliesvoorzieningen. De nieuwe gebiedsontwikkelingen in Hilversum (Bruisend Hart, Circusterrein en Sportpark) moeten zich nog verder uitkristalliseren. Hier is op termijn sprake van een potentieel risico. Anderzijds heeft Hilversum ook gereserveerd voor nieuwe gebiedsontwikkelingen.

Algemene uitkering •

•

In alle varianten treedt ten aanzien van de algemene uitkering een nadeel op van structureel € 1,4 miljoen als gevolg van het wegvallen van een vast bedrag per | 7 |Financiële analyse herindelingsvarianten gemeente. In geval van samenvoeging met Hilversum kan daarnaast nog een klein positief effect optreden voor de maatstaf regionale en landelijke centrumfunctie. Als gevolg van de herindeling ontvangen de gemeenten in geval van samenvoeging met Hilversum of Gooise Meren een vergoeding van € 6.270.000. In geval van splitsing bedraagt de vergoeding € 7.450.000.

Frictielasten •

•

Bij frictielasten moet worden gedacht aan de kosten van de inrichting van de nieuwe organisatie of het herinrichten daarvan, harmonisatie van beleid, verordeningen en financiële uitgangspunten, actualisatie van beheerplannen. In geval van splitsing zal er in twee organisaties sprake zijn van frictiekosten. Bovendien brengt de splitsing zelf ook nog extra kosten met zich mee. Er komt evenwel geen dubbel budget beschikbaar.

Woonlasten • •

Harmonisatie van tarieven leidt tot lagere woonlasten in Wijdemeren en hogere woonlasten in Hilversum en Gooise Meren. Bij de niet-woningen treedt in de herindelingsvariant Gooise Meren/Wijdemeren een vergelijkbaar effect op. Bij de herindelingsvariant Hilversum/Wijdemeren is er daarentegen sprake van een omgekeerd effect. Daar dalen de lasten in Hilversum en stijgen de lasten in Wijdemeren.

11

• • •

•

De afvalstoffenheffing en rioolheffing zijn in Gooise Meren en Wijdemeren 100% kostendekkend. De kostendekking in Hilversum bedraagt respectievelijk 93% en 91%. Wijdemeren rekent een relatief hoog bedrag door aan overhead en straatreiniging in de tarieven voor de afvalstoffenheffing. Ten aanzien van de andere belastingen is afhankelijk van de te kiezen herindelingsvariant een harmonisatieslag nodig, omdat Wijdemeren een aantal belastingen kent die Hilversum en Gooise Meren niet kennen. In deze analyse is uitgegaan van harmonisatie op basis van gelijkblijvende opbrengsten. Er zijn uiteraard meer politieke keuzes mogelijk in het eindbeeld (harmonisatie op basis van het hoogste tarief leidt tot een hogere opbrengst, harmonisatie op basis van het laagste tarief leidt tot een lagere opbrengst).

Iv3-benchmark •

•

•

Op basis van deze analyse lijkt het besparingspotentieel bij Hilversum relatief lager dan bij de referentiegemeenten. Hilversum scoort lager op de maatstaven van de algemene uitkering, wat zich ook vertaalt in lagere uitgaven op de diverse onderdelen. Daar komt bij dat Hilversum daarnaast een bedrag van € 74 per inwoner weet te reserveren, terwijl de referentiegroep gemiddeld € 50 per inwoner onttrekt aan de reserve. Gooise Meren geeft ten opzichte van de referentiegemeenten relatief veel uit aan onderwijs, sport, cultuur en recreatie en overhead. Verondersteld mag worden dat daar het besparingspotentieel ten opzichte van de referentiegemeenten groter is. Wijdemeren kent over bijna de hele linie een lager uitgavenniveau dan de referentiegemeenten. Het besparingspotentieel ligt daarmee lager dan bij de referentiegemeenten.

12

De voorstaande analyses zijn doorvertaald naar de verschillende herindelingsvarianten. Dat leidt tot het volgende beeld:

13

Tot 2027 te overzien •

Tot 2027 is het beeld te overzien. De grootste onzekerheid is in deze periode de vraag of Wijdemeren de ingeboekte taakstellingen tot 2027 realiseert. De echte financiële opgave komt na 2027. Dat betekent dat er nog tijd is om gericht keuzes te maken. Wijdemeren heeft nog een aantal taakstellingen te realiseren en in Gooise Meren ligt er nog een opgave om in de jaren 2026 en 2027 tot een structureel sluitende begroting te komen. Hilversum heeft in alle jaren een structureel sluitend perspectief.

Structurele opgave van circa € 15 miljoen •

Naast het effect van harmonisatie van de woonlasten leidt de herindeling tot een extra opgave voor de ontvangende gemeenten van circa € 15 miljoen (structureel nadeel op de algemene uitkering, stijging van de kapitaallasten als gevolg van de onderhoudsinvesteringen, de rioleringsinvesteringen en het IHP). Daar komt bij dat de ‘ontvangende gemeenten’ zelf ook te maken krijgen met een stijging van de 14

kapitaallasten als gevolg van nieuwe investeringen, waarvoor na 2027 nog geen dekking voorhanden is. Woonlasten •

In alle varianten dalen de woonlasten voor de inwoners van Wijdemeren en stijgen de woonlasten voor de inwoners van Hilversum en/of Gooise Meren. In de splitsingsvariant dalen de woonlasten in Wijdemeren het meest. In die situatie wordt het verschil uitgesmeerd over zowel Hilversum als Gooise Meren.

Begrotingspositie •

Het vertrekpunt vanuit de begroting 2024 is in Hilversum beter dan in Gooise Meren. Gooise Meren heeft nog een bezuinigingstaakstelling door te voeren, daar waar Hilversum een structureel sluitende begroting kent. Daar staat tegenover dat Hilversum een paar grote grondexploitaties voorbereidt. Dat kan op de lange termijn zowel kansen (verzilveren van een eventueel batig saldo) als risico’s (het treffen van verliesvoorzieningen) met zich meebrengen.

Splitsen: dubbele lasten, maar geen dubbel budget Vanuit een financieel oogpunt heeft ‘splitsen’ nadelen. Hoewel het invoegen van een kleinere gemeente wellicht gemakkelijker te realiseren is dan een grotere gemeente, blijft er in de splitsingsvariant nog steeds sprake van een harmonisatieopgave op twee plekken. Daarnaast leidt het splitsen van de gemeente Wijdemeren ook tot extra kosten en daardoor gaat splitsen wellicht gepaard met een langere doorlooptijd. De stijging van de woonlasten wordt in de splitsingsvariant met ongeveer 40% beperkt. Bestuurlijke duiding financiële onderzoeksresultaten De BMC-rapportage leert ons dat Hilversum financieel gezien de beste uitgangspositie en het meeste ‘absorptievermogen’ heeft. De financiële opgave voor Wijdemeren - en daarmee in de herindelingsvariant met Hilversum voor de nieuwe samengevoegde gemeente - is fors, maar niet onmogelijk. De opgave bedraagt circa 3,5% van de opgetelde begrotingen van beide gemeenten. Er zijn veel ‘knoppen’ waaraan politiek gedraaid kan worden om de financiële opgave te dempen. Bijvoorbeeld door politiek keuzes te maken in het niveau van beheer en onderhoud, het realiseren van enige efficiency in de bedrijfsvoering en/ of het invoeren of schrappen van belastingen die in de ene gemeente wel en in de andere gemeente nog niet bestaan, zoals forensenbelasting.

De financiële opgave kan ook gedempt worden door investeringen van andere overheden: het is zaak de mogelijkheden daartoe in de volgende fase van het herindelingsproces als gemeenten gezamenlijk te verkennen. Speciale aandacht in het BMC-rapport gaat uit naar de woonlasten. Een herindeling betekent dat woonlasten geharmoniseerd moeten worden. Voor de Onroerend Zaakbelasting (OZB) moet dat al binnen drie maanden na herindelingsdatum. Voor afval- en rioolbelasting en OZB voor niet-woningen is een overgangsperiode c.q. ‘ingroei’ toegestaan over een periode van twee jaar na herindelingsdatum. Voor afval en riolering mag ook in het eindbeeld gedifferentieerd worden binnen de tarieven; voor OZB mag dat niet.

15

Algemeen bekend is dat de woonlasten voor woningeigenaren in Wijdemeren anno 2024 fors hoger zijn dan in Hilversum. Voor niet-woningen geldt het omgekeerde. Verder is de uitgangssituatie dat voor afval en riool de tarieven in Hilversum nog ruim onder de 100% kostendekking zitten en die van Wijdemeren niet. Voor de toekomst zijn er heel veel scenario’s voor de woonlasten voorstelbaar en dus politieke keuzes mogelijk. De bandbreedte in termen van tekort of overschot op de begroting is zo’n 20 mln. (min 7 mln. tot plus 12 mln.). Bij het uitgangspunt ‘gelijkblijvende opbrengsten’ zouden de woonlasten voor woningeigenaren in Hilversum toenemen en die in Wijdemeren afnemen. Voor niet-woningen is dat omgekeerd. Als het uitgangspunt is ‘laagste’ of ‘lager’ tarief, veranderen de woonlasten in Hilversum niet of nauwelijks en ontstaat er een taakstelling op de begroting van maximaal 7 mln. Bij het uitgangspunt ‘hoogste tarief’ nemen de woonlasten toe, maar heeft de gemeente ook meer budget om zaken voor inwoners te regelen, tot zo’n 12 mln. Ook zijn combinaties mogelijk tussen lasten voor woningen en niet-woningen. Ten slotte laat het BMC-rapport zien dat de variant ‘splitsing’ de woonlasten weliswaar minder doet stijgen, maar dat daar ook dubbele lasten van de herindeling en extra complexiteit door een ingewikkelde ‘boedelscheiding’ tegenover staan.

Ons bestuurlijk oordeel over dit onderzoek is dat Hilversum als enige gemeente in de regio in staat is om de financiële opgave van de herindeling vorm en inhoud te geven. Het financiële rapport geeft geen doorslaggevend argument voor de variant ‘splitsing’. Voor het eindbeeld zijn er heel veel knoppen om politiek aan te draaien. Een goede onderzoeksvraag voor de volgende fase van de herindeling kan gaan over het goed instellen van knoppen, zodat lusten en lasten eerlijk verdeeld zijn en de impact voor inwoners van het gehele nieuwe gebied beperkt is.

Bouwsteen 6: onderzoek beweegpatronen en oriëntaties inwoners Wijdemeren. Vanwege de geringe organisatiekracht van de gemeente zijn er lokaal weinig cijfers over de beweegpatronen van de inwoners van Wijdemeren. Hierdoor is het niet mogelijk geweest om de landelijke cijfers en feiten verder in te kleuren en te verdiepen. Daarnaast bevatten de openbare databronnen nauwelijks cijfers en feiten over de beweegpatronen op kernniveau, waardoor het voor dit onderzoek onvoldoende mogelijk is om kwantitatieve conclusies te maken op dit detailniveau. Bovendien bevatten zowel de lokale als landelijke bronnen geen cijfers over de beweegpatronen van de inwoners van Wijdemeren op het gebied van cultuur. Wat betreft de beweegpatronen op het gebied van zorg zijn de cijfers ook gering. Om deze reden zijn hierover geen beweegpatronen in het figuur hieronder weergegeven. De bevindingen waar wel cijfers voor beschikbaar zijn, zijn hieronder weergegeven.

16

Bouwsteen 7: impactanalyse bedrijfsvoering, samenvoeging Wijdemeren-Hilversum. De organisatie van een heringedeelde gemeente Wijdemeren-Hilversum is bij gelijkblijvende omstandigheden 970 fte groot. De organisatie verleent diensten aan zo’n 120.000 inwoners en zo’n 20.000 bedrijven. Zij bevinden zich in een uitgestrekte gemeente van 123 km2, die naast water (30 km2), bos en heide bestaat uit een stedelijke kern met woonwijken en zeven omliggende kernen met een grote verscheidenheid in woongebieden, winkelgebieden, bedrijven- en kantorenlocaties, cultuur- en sportinstellingen en andere voorzieningen. Dit rapport is een eerste verkenning van de impact van een herindeling op de bedrijfsvoering: de gemeentelijke organisatie(s). Er is gekeken naar dienstverlening, personeel, informatie en automatisering en huisvesting. De verkenning is gemaakt door ambtenaren van Wijdemeren en Hilversum. Een herindeling betekent dat de huidige organisaties bij elkaar gebracht worden. De belangrijkste conclusie is dat verschillen te overbruggen zijn. Het samenvoegen van de twee organisaties zal een stevige inspanning vragen, die effect zal hebben op de mate waarin bestuurlijke ambities gerealiseerd kunnen worden. Dit effect kan worden verzacht door het inrichten van een goede projectorganisatie. De belangrijkste bevindingen zijn: • •

Beide organisaties winnen in een nieuwe setting aan robuustheid en expertise / er ontstaat meer ruimte voor specialisatie. We delen veel uitgangspunten en waarden, zoals nabijheid, een open houding, en de wijk aanpak van Hilversum sluit bijvoorbeeld goed aan op het dorpen en kernenbeleid van Wijdemeren. 17

• • • • • • •

Het dienstverleningsmodel en -aanpak zijn vergelijkbaar. De verschillen lijken overbrugbaar. Het sociaal domein kent, mede door samenwerking in de regio, al veel overeenkomsten in wijze van werken en organiseren. Verschillen in onderhoudsniveau beheer openbare ruimte tussen Wijdemeren en Hilversum vergen bestuurlijke keuzes (onderwerp rapport financiën). Personeel zullen we vooral moeten behouden. Belangrijk dat we snel duidelijkheid geven en een zorgvuldig proces doorlopen. Er is voor iedereen ruimte. ICT Wijdemeren en Hilversum zetten al stappen die integratie / samenvoeging vergemakkelijken. Huisvesting vraagt om nadere uitwerking, maar biedt kansen. Er zal frictiebudget nodig zijn, dat deels gecompenseerd zal worden vanuit de algemene uitkering. De hoogte daarvan is nog niet goed in te schatten.

Indien de gemeenteraden besluiten tot een volgende fase, zullen we deze verkenning verder verdiepen. Over wat daarvoor nodig is, adviseren we onze colleges separaat. Bouwsteen 8: resultaten inwonersbijeenkomst 25 mei 2024. Op 25 mei heeft er een inwonersbijeenkomst herindeling Wijdemeren plaatsgevonden. Tijdens deze bijeenkomst hebben de inwoners uit Wijdemeren de mogelijkheid gekregen om algemene opmerkingen, maar ook reflecties en suggesties mee te geven op de drie voorliggende herindelingsvarianten: a. Herindeling met Gooise Meren; b. Herindeling met Hilversum; c. Opsplitsing van Wijdemeren over Gooise Meren en Hilversum. In deze bijeenkomst zijn in hoofdlijnen met name de volgende punten, als kansen, zorgen, en/of aandachtspunten, door de inwoners meegegeven: •

Veel inwoners geven het behoud van de identiteit van de dorpen (en bijbehorende elementen als verenigingen) en het dorpskarakter mee als belangrijk aandachtspunt. Hierbij wordt zowel plenair als aan de tafels het instellen van dorpsraden benoemd voor de korte én lange termijn borging. Deze raad/raden dient/dienen volgens de inwoners voldoende beschikbare middelen (geld en kennis) en bevoegdheden te hebben om deze vertegenwoordigende rol te kunnen vervullen. Ook wordt er gevraagd om in het vervolgproces inwoners, verenigingen etc. te betrekken, en gebruik te maken van dorpsinitiatieven en het netwerk van inwoners.

•

Er heersen bij een aantal van de aanwezigen vragen over het proces: Waarom moeten we fuseren? Wat gaat er gebeuren als de andere raden toch niet willen? Is het besluit eigenlijk niet al genomen? Ook wordt er door een klein aantal inwoners nog verwezen naar Stichtse Vecht als wenselijke partner. Aandachtspunt hierbij voor het vervolg van het proces is de transparantie over de overwegingen, en bijbehorende financiële gevolgen (voor inwoners als voor de gemeenten).

•

Verder benoemen inwoners aandachtspunten als: o het zorgen voor en het behouden van monumenten en andere ruimtelijke elementen (zowel groen als blauw); 18

o o

het verbeteren van mobiliteit, openbaar vervoer en het behouden van het parkeerbeleid (met name het behoud van gratis parkeren); en het behouden en verbeteren van voorzieningen.

Weergave van de gesprekken van college van Wijdemeren met overige partners. Er zijn verkennende gesprekken gevoerd met de volgende partners van de gemeente: vereniging Natuurmonumenten, Veiligheidsregio Gooi en Vechtstreek (VRGV), politie, Waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV), provincie Noord-Holland en het Plassenschap Loosdrecht e.o. Uit deze gesprekken zijn de volgende punten in hoofdlijnen naar voren gekomen: • • •

• •

Geen enkele partner heeft bezwaar tegen een van de herindelingsvarianten. De voorkeur van het Waterschap AGV is een herindeling met Hilversum, bezien vanuit de raakvlakken van het watersysteem. De provincie Noord-Holland geeft aan dat de splitsingsvariant mogelijk is, maar wel uitdagend. Daarbij heeft vereniging Natuurmomenten gepleit om de gemeente Wijdemeren (grotendeels) in zijn geheel onder te brengen in een andere gemeente. Zij benadrukken hierbij de complexiteit van het werken met twee verschillende soorten beleid op het gebied van ruimtelijke ordening. De partners benadrukken het belang van de regio, gezien de slag- en bestuurskracht. Alle partners geven aan actief betrokken te willen worden bij het vervolgproces van de herindeling.

Het college van Wijdemeren heeft daarnaast gesproken met andere gemeenten in de regio, namelijk: Huizen, Blaricum, Laren en Eemnes. In deze gesprekken zijn, in hoofdlijnen, de volgende punten meegegeven: • •

De gemeenten hechten waarde aan een gezonde regio. Hiervoor onderstrepen zij het belang van het behoud van Wijdemeren in de regio. De gemeenten benadrukken het belang van het continueren van de goede verhoudingen binnen de regio, nu en in de toekomst. Dit betekent dat de gemeenten elkaars positie respecteren en oog blijven houden voor de belangen van de andere gemeenten.

In de brief van het algemeen bestuur van de Regio Gooi- en Vechtstreek aan de gemeenteraad en het college van Wijdemeren onderstreept het bestuur het belang van een sterke en stabiele Gooi en Vechtstreek. Zij benadrukken hiervoor het behoud van de gemeente Wijdemeren binnen de regio.

Bestuurskrachtonderzoeken uitgevoerd door Gooise Meren en Hilversum, begin 2024. Hilversum en Gooise Meren hebben bestuurskrachtonderzoeken laten uitvoeren. Hieronder volgt het hoofdbeeld uit deze onderzoeken: • • • •

De regio heeft behoefte aan een sterke centrumstad richting Metropoolregio Amsterdam, de provincie, het Rijk en Europa. Meer invloed op grote opgaven: waaronder woningbouw, bereikbaarheid. Geen bestuurlijk draagvlak voor varianten 1 en 4 in de regio. Splitsen alleen door Gooise Meren genoemd als ‘realistische optie’: in verband met balans. 19

• • • •

Veel draagvlak in de regio voor variant 2: niet splitsen én een sterke centrumstad. Regionale bestuurskracht neem bij variant 2 het meest toe. Interne samenhang en nabijheid bestuur bij zowel Hilversum als Gooise Meren goed geborgd. Varianten 1 tot en met 3 blokkeren geen ‘eindperspectieven’ op Regio Gooi en Vecht.

Medewerkersbijeenkomsten Wijdemeren, begin 2024. In april hebben er medewerkersbijeenkomsten plaatsgevonden. De resultaten van deze bijeenkomsten worden meegenomen in de personele paragraaf van het herindelingsontwerp én in de interne communicatiestrategie.

Tussentijds aan de gemeenteraad verstrekte raadsinformatiebrieven. Wij verwijzen op deze plaats naar de als bijlage toegevoegde en eerder aan de gemeenteraad van Wijdemeren verstrekte raadsinformatiebrieven in het kader van het proces van herindeling.

20

4. Doorkijk op het vervolgproces na principebesluit 10 juli 2024 Kritieke tijdpad Met een politiek principebesluit op 10 juli 2024, in lijn met het collegebesluit, blijft een herindeling per 1 januari 2027 haalbaar. Het kritieke tijdpad dat zich daarbij ontvouwt ziet er dan als volgt uit: Stap Principebesluit gemeenteraad Maatschappelijke thema-avonden Raadsconferentie Besluit op herindelingsontwerp college Besluit op herindelingsontwerp gemeenteraad Inzageperiode herindelingsontwerp Beantwoording zienswijze Besluit op herindelingsadvies college Besluit op herindelingsadvies gemeenteraad Aanbieding provincie Toetsing door GS provincie N-H en aanbieden BZK Behandeling Raad van State Besluitvorming Tweede en Eerste kamer Herindelingsverkiezingen Start nieuwe gemeente

Deadline 10 juli 2024 Eind september – oktober 2024 Tweede helft oktober 2024 12 november 2024 9 of 11 december 2024 16 december 2024 tot 10 februari 2025 10 tot 24 februari 2025 4 maart 2025 26 maart 2025 28 maart 2025 April – juni 2025 (1 juli bij Ministerie BZK) 2025/ 2026 Medio 2026 November 2026 1 januari 2027

Kritieke datum in voorstaande planning is de deadline van 1 juli 2025 waarop het herindelingsadvies voorzien van een advies van Gedeputeerde Staten van de provincie NoordHolland bij het Ministerie van BZK moet liggen. Dat impliceert dat her herindelingsontwerp voor het kerstreces moet zijn vastgesteld in de beide gemeenteraden. De periode tot en met het herindelingsadvies (april 2025) duiden wij nog in belangrijke mate als politiek-bestuurlijk proces. Deze periode gaat de focus naar een zorgvuldig proces om tot een herindelingsontwerp en -advies te komen en brengen we meer politieke en bestuurlijke verbinding aan tussen de gemeenten Wijdemeren en Hilversum. De ambtelijke verbinding wordt pas geïntensiveerd nadat lokaal het politieke besluit tot herindeling onomkeerbaar is, in april 2025. Elementen in het herindelingsontwerp en -advies Een herindelingsadvies (is het herindelingsontwerp, waarin zienswijzen zijn verwerkt) kent een paar wettelijke vereisten die erin terug moeten komen: a. Gemeentegrenzen nieuwe gemeente (kaart); b. Herindelingsdatum (1 januari 2027); c. Bij ‘lichte samenvoeging’: personele waarborgen en akkoord beide gemeentebesturen op deze variant; d. Reflectie op de criteria uit het beleidskader herindeling. Daarnaast is het zeer gebruikelijk om een herindelingsadvies te voorzien van: e. Visie op de nieuwe gemeente; f.

Structurele en incidentele financiële impact van herindeling; Wij zullen in het herindelingsadvies alle voornoemde elementen een plek geven. Zie ter inspiratie het herindelingsadvies van Beemster-Purmerend in de bijlage van deze memo. 21

Toetsingscriteria uit beleidskader herindeling Het wetsvoorstel (gebaseerd op het in de gemeenteraden vastgestelde herindelingsadvies) wordt door zowel de Tweede als Eerste Kamer getoetst aan het beleidskader herindeling. Dat beleidskader omvat de volgende toetsingscriteria voor gemeentelijke herindelingen: • Draagvlak: de mate waarin aandacht is besteed aan en geïnvesteerd is in lokaal bestuurlijk, maatschappelijk en regionaal draagvlak • Bestuurskracht: de mate waarin de nieuwe gemeente in staat is om de maatschappelijke opgaven uit te voeren • Interne samenhang en nabijheid van bestuur: de interne samenhang van de nieuwe gemeente en de plek voor buurten, dorpen en/of kernen • Regionale samenhang: de positie van de nieuwe gemeente in de regio en de gevolgen voor omliggende gemeenten • Er dient overeenstemming te zijn tussen alle betrokken gemeenten in de herindeling over de toepassing van de variant van lichte herindeling (lees: er is sprake van een vastgesteld herindelingsadvies door de betrokken gemeenteraden). • Er dienen afspraken over de rechtspositie van het personeel gemaakt te zijn (lees: in het herindelingsontwerp/ -advies wordt expliciet ingegaan op de gevolgen voor het personeel, met name van de op te heffen gemeente Wijdemeren). Wij zullen al deze criteria herkenbaar behandelen in het herindelingsontwerp en -advies.

Plan van aanpak: voorzien van participatie en communicatie Voor de periode medio juli 2024 tot en met eind maart 2025 zal het college van B&W Wijdemeren, in nauwe verbinding met het college van B&W van Hilversum, komen tot een plan van aanpak om te komen tot een herindelingsontwerp en -advies. In dit plan van aanpak zal de projectorganisatie worden uitgewerkt, waaronder de rol en betrokkenheid van beide colleges en beide gemeenteraden (eigenstandig én in collectiviteit). Daarnaast wordt in het plan van aanpak het proces om te komen tot het herindelingsontwerp en -advies uitgelijnd, met daarin veel aandacht voor de betrokkenheid van de samenleving in het proces van visievorming op de nieuwe gemeente. Daarbij valt de denken aan de opzet van thema-avonden voor verschillende doelgroepen uit de samenlevingen van beide gemeenten om inbreng te leveren op deze visie. De samenleving krijgt ook formeel nog een positie gedurende de periode van acht weken zienswijzentermijn op het herindelingsontwerp. Het plan van aanpak legt het college in uiterlijk in september 2024 voor aan de gemeenteraad ter informatie. Projectorganisatie en projectbudget vervolg Voor de fase van herindelingsontwerp en -advies (periode van 11 juli 2024 tot en met eind maart 2025) komen we tot een gezamenlijke projectorganisatie Hilversum/ Wijdemeren.

Samen zullen we vorm en inhoud geven aan het proces en de tussen- en eindproducten. Dit ieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid, belangen en uiteraard met respect voor de politiek-bestuurlijke autonomie van beide gemeenten in de besluitvorming op het herindelingsontwerp en -advies. In het plan van aanpak werken we deze projectorganisatie en de betrokkenheid van gemeenteraden en colleges van B&W nader uit.

22

Wij ramen voor deze fase in het herindelingsproces over een periode van circa 9 maanden een totaalbenodigd projectbudget van EUR 410.000,-. Om gelijkwaardigheid in het proces van herindeling te bewaken én omdat de incidentele Arhi-gelden gelijkelijk over beide gemeenten wordt uitgekeerd, verdelen we de lasten van dit projectbudget 50-50 over Wijdemeren en Hilversum. Wijdemeren begroot derhalve een projectbudget voor de periode 11 juli 2024 tot en met 31 maart 2025 van EUR 205.000,-. Te dekken uit de algemene reserve en later te dekken vanuit Arhi-gelden. Een specificatie van het projectbudget is onderstaand opgenomen: Kostensoort Externe projectleiding Externe projectsecretaris Extern communicatieadvies en -middelen Externe expertise (o.a. financieel, HRM) Participatie en inspraak (middelen en faciliteiten) Griffie (extra inzet) Subtotaal Onvoorzien Totaal projectbudget

Begroot 120.000 60.000 70.000 50.000 50.000 20.000 370.000 40.000 410.000

23