Bijlage 6. RO (15b.) LANDGOED Restauratie en revitalisatie tuin- en parkaanleg (VO parkaanleg) binnengekomen 22 oktober 2021.

STICHTING IN ARCADIË

Kasteel De Nederhorst Deel 2: Restauratie en revitalisatie tuin- en parkaanleg Voorlopig Ontwerp 18 oktober 2021, CONCEPT

Kasteel De Nederhorst Deel 2: Restauratie en revitalisatie tuin- en parkaanleg Voorlopig Ontwerp 18 oktober 2021, CONCEPT Opdrachtgever

Stadsherstel Amsterdam NV Planontwikkeling en Restauratie Mevr. R. van der Puijl

STICHTING IN ARCADIË Daam Fockemalaan 22 3818 KG Amersfoort 033 4480035 www.stichtinginarcadie.nl 18 oktober 2021, concept Projectmedewerkers Stichting In Arcadië Ir P. Verhoeff landschapsarchitect BNT Drs R.H.M. van Immerseel, historicus Ir J.D. Tump, landschapsarchitect M. Haverman, MA historicus M. Bos, BASc beheerspecialist groen erfgoed Alle foto’s zijn gemaakt door Stichting In Arcadië, tenzij anders vermeld. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke manier dan ook, zonder schriftelijke toestemming van Stichting In Arcadië.

Planlocatie

Slotlaan 4, 1394 BK Nederhorst den Berg Kadastraal perceelnr. 1715, sectie A Opdrachtgever

Stadsherstel Amsterdam NV Postbus 3777 1001 AN Amsterdam Contactpersoon: mevr. R. van der Puijl, Projectleider Planontwikkeling en Restauratie T.+31 65 11 333 90, E. r.vd.puijl@stadsherstelamsterdam.nl

STICHTING IN ARCADIË

KASTEEL DE NEDERHORST - DEEL 2: RESTAURATIE EN REVITALISATIE TUIN- EN PARKAANLEG, VOORLOPIG ONTWERP

CONCEPT 18 OKTOBER 2021

INHOUD 1. Inleiding 1.1 Aanleiding en doel 1.2 Beschrijving plangebied

5 9 9

2. Voorlopig ontwerp 2.1 Conserveringsstrategie Uitwerking in maatregelen

11 13 13

2.2 Ontwikkelingsstrategie Uitwerking in maatregelen per deelgebied

19 19

2.3 Uitvoeringsstrategie

23

5

STICHTING IN ARCADIË

6

KASTEEL DE NEDERHORST - DEEL 2: RESTAURATIE EN REVITALISATIE TUIN- EN PARKAANLEG, VOORLOPIG ONTWERP

CONCEPT 18 OKTOBER 2021

STICHTING IN ARCADIË

KASTEEL DE NEDERHORST - DEEL 2: RESTAURATIE EN REVITALISATIE TUIN- EN PARKAANLEG, VOORLOPIG ONTWERP

CONCEPT 18 OKTOBER

1 Inleiding

← Het centrale deel van De Nederhorst op een luchtfoto uit 2019. NB: het niet-historische rozenperk op het voorplein is in het voorjaar van 2021 verwijderd. Cyclomedia obliek

7

STICHTING IN ARCADIË

KASTEEL DE NEDERHORST - DEEL 2: RESTAURATIE EN REVITALISATIE TUIN- EN PARKAANLEG, VOORLOPIG ONTWERP

CONCEPT 18 OKTOBER 2021

2.

9. 1.

8.

6.

4. 5.

Kaart van de Actuele situatie met de begrenzing van het rijksmonument in blauw en het plangebied in geel.

7. 3.

Stichting In Arcadië, 2021 Monumenten in het plangebied: 1. hoofdgebouw (nr. 520084) 2. historische tuin- en parkaanleg (nr. 520085) 3. toegangsbrug (nr.520087) 4. koetshuis (nr. 520088) 5. schuur (nr. 520089) 6. stel tuinvazen (nr. 520090) 7. hek (nr. 520091) 8. brug (nr. 520092) 9. aanlegsteiger (nr. 520093)

8

KASTEEL DE NEDERHORST - DEEL 2: RESTAURATIE EN REVITALISATIE TUIN- EN PARKAANLEG, VOORLOPIG ONTWERP

STICHTING IN ARCADIË

1.1 Aanleiding en doel Kasteelcomplex De Nederhorst te Nederhorst den Berg is sinds de jaren ’60 in gebruik als kantoorruimte, maar de gebouwen staan al geruime tijd leeg. Stadsherstel Amsterdam NV heeft het in 2019 verworven met het doel de woonfunctie weer terug te brengen en tevens een deel van het complex openbaar toegankelijk te maken en te houden. Bij deze herbestemming en de aanpassing van de gebouwen speelt de tuin- en parkaanleg een belangrijk rol. De tuin- en parkaanleg bij kasteel Nederhorst heeft een hoge historische waarde en is een beeldbepalend onderdeel van het historische centrum van het dorp Nederhorst-den Berg. Deze aanleg is in de actuele toestand redelijk gaaf aanwezig, maar is op veel plekken aangetast, sleets, verschraald en rommelig. De aanleg als geheel is toe aan groot onderhoud, restauratie en gedeeltelijk herontwerp. Doel van het voorliggende projectplan is daarmee: • Restauratie en revitalisatie van de historische aanleg en beplantingen; • Inpassen nieuwe (gebouwde) voorzieningen die samenhangen met het gebruik voor bewoning, waarbij behoud en versterking van ensemble en erfgoedwaarde(n) een belangrijk uitgangspunt is. Het project bestaat uit twee delen met als deel 1 het historisch onderzoek en tuinhistorische waardestelling. De voorliggende rapportage betreft deel 2 de planvorming.

Het Voorlopig Ontwerp voor de restauratie en revitalisatie van de tuin- en parkaanleg is tot stand gekomen in samenwerking met opdrachtgever Stadsherstel Amsterdam NV en Verlaan & Bouwstra architecten. Verlaan & Bouwstra architecten heeft in opdracht van Stadsherstel begin dit jaar een haalbaarheidsstudie voor deze herbestemming gemaakt en werkt inmiddels aan een ontwerp voor de verbouwing en nieuwe gebouwen. Het bouwhistorisch onderzoek van Monumenten Advies Bureau uit 2019 ligt hier ten grondslag aan. Door Stadsherstel Amsterdam is een projecttoelichting opgesteld waarin hun missie, restauratievisie en de herbestemmingsmogelijkheden worden toegelicht.

CONCEPT 18 OKTOBER 2021

1.2 Beschrijving plangebied Historische ontwikkeling Uit historisch onderzoek is gebleken dat de aanleg in een aantal fasen tot stand is gekomen en vrijwel alle ontwikkelingsfasen sporen hebben nagelaten. Voor een uitgebreide beschrijving van de historische ontwikkelingsgeschiedenis van het plangebied wordt verwezen naar hoofdstuk 2 in deel 1 van deze rapportage.

Terreininrichting in de actuele situatie Hiernaast is een kaart van de actuele terreininrichting binnen het plangebied opgenomen (geel omlijnd perceel). Voor een volledige omschrijving en foto overzicht van de terreininrichting situatie wordt verwezen naar hoofdstuk 3 in deel 1 van deze rapportage.

Monumentenstatus De buitenplaats De Nederhorst is een beschermd als een complexhistorische buitenplaats (nr. 520083). Het plangebied (geel) omlijnde percelen op de kaart) omvat niet het gehele complex (blauw). Voor een uitgebreide omschrijving van de monumentenstatus wordt verwezen naar hoofdstuk 3 in deel 1 van deze rapportage. Het complex bestaat uit de volgende onderdelen. De nummers zijn op de kaart weergegeven: 1. hoofdgebouw (nr. 520084) 2. historische tuin- en parkaanleg (nr. 520085) 3. toegangsbrug (nr.520087), koetshuis (nr. 520088) 4. schuur (nr. 520089) 5. stel tuinvazen (nr. 520090), hek (nr. 520091) 6. brug (nr. 520092) 7. aanlegsteiger (nr. 520093)

Waardestelling De tuinhistorische waarde van de tuin- en parkaanleg van De Nederhorst als geheel is, ondanks de versobering, beschadiging en verschraling, hoog. Wanneer wordt gekeken naar de verschillende onderdelen van de aanleg valt de waardestelling te nuanceren. Uitgezonderd van de hoge tuinhistorische waarde zijn: de voormalige moestuin (positief), het voormalige diensterf (indifferent), de parkeerplaats (indifferent) en de toegangsweg (positief). Voor een volledige waardestelling wordt verwezen naar hoofdstuk 3 in deel 1 van deze rapportage.

9

STICHTING IN ARCADIË

10

KASTEEL DE NEDERHORST - DEEL 2: RESTAURATIE EN REVITALISATIE TUIN- EN PARKAANLEG, VOORLOPIG ONTWERP

CONCEPT 18 OKTOBER 2021

STICHTING IN ARCADIË

KASTEEL DE NEDERHORST - DEEL 2: RESTAURATIE EN REVITALISATIE TUIN- EN PARKAANLEG, VOORLOPIG ONTWERP

CONCEPT 18 OKTOBER

2 Visie en Voorlopig Ontwerp

Linker pagina: Het streefbeeld voor de tuin– en parkaanleg op De Nederhorst focust zich op de kwaliteit van beheer en inrichting, zoals op het einde van de 19e en begin van de 20e eeuw Het Buiten, 1923 11

STICHTING IN ARCADIË

KASTEEL DE NEDERHORST - DEEL 2: RESTAURATIE EN REVITALISATIE TUIN- EN PARKAANLEG, VOORLOPIG ONTWERP

CONCEPT 18 OKTOBER 2021

Streefbeeld restauratie en revitalisatie tuin- en parkaanleg Stichting In Arcadië, 2021

12

STICHTING IN ARCADIË

KASTEEL DE NEDERHORST - DEEL 2: RESTAURATIE EN REVITALISATIE TUIN- EN PARKAANLEG, VOORLOPIG ONTWERP

Visie: ‘behoud door gebruik’

2.1

De visie en het voorlopig ontwerp voor de restauratie en revitalisatie van de tuin– en parkaanleg van Kasteel De Nederhorst wordt in dit hoofdstuk toegelicht aan de hand van een conserveringsstrategie en een ontwikkelingsstrategie.

Doel is het behouden en versterken van de parkaanleg als historische eenheid met resten uit alle ontwikkelingsfasen. Het streefbeeld focust op de ruimtelijke opzet en kwaliteit van de parkaanleg aan het einde van de 19e en begin 20e eeuw. Belangrijk daarbij is dat de verouderde, op sommige plaatsen onsamenhangende en sleetse aanleg weer kwaliteit krijgt en getuigt van de bijzondere ontwikkelingsgeschiedenis van de buitenplaats.

Behoud: in paragraaf 2.1 (conserveringsstrategie) wordt beschreven wat te behouden en welke ingrepen daarvoor nodig zijn. Gebruik: in paragraaf 2.2 (ontwikkelingsstrategie) wordt de nieuwe functie beschreven. Wat is daarvoor noodzakelijk en welke aanpassingen doen we daarvoor.

CONCEPT 18 OKTOBER 2021

Conserveringsstrategie

Documenten die een goed beeld geven van de verschijningsvorm van de aanleg zijn: kadastrale opmetingen uit de 19e eeuw en de vroegste foto’s en luchtfoto’s uit de 19e en 20e eeuw. Zie daarvoor het rapport Deel1 Historisch onderzoek en waardestelling. De tuinhistorische waarde van de tuin- en parkaanleg van De Nederhorst als geheel is, ondanks de versobering, beschadiging en verschraling, hoog. Wanneer wordt gekeken naar de verschillende onderdelen van de aanleg valt de waardestelling te nuanceren. De Nederhorst is als ensemble gedeeltelijk herkenbaar, maar is in 1929 in eigendom en beheer versnipperd geraakt. Verspreid over het terrein zijn veel structuren uit verschillende perioden herkenbaar, maar de samenhang tussen de elementen is gedeeltelijk beschadigd en daardoor slecht beleefbaar. Er is wel veel potentie voor herstel door het wegwerken van achterstallig onderhoud, herstel van wandelingen en openheid. De conserveringsstrategie behelst enerzijds het uitvoeren van groot onderhoud van de bestaande waardevolle terreininrichting en het verwijderen van storende en niet waardevolle elementen in de aanleg. Anderzijds gaat het om de restauratie of het herstel van (deels) verdwenen elementen uit de aanleg.

13

STICHTING IN ARCADIË

KASTEEL DE NEDERHORST - DEEL 2: RESTAURATIE EN REVITALISATIE TUIN- EN PARKAANLEG, VOORLOPIG ONTWERP

CONCEPT 18 OKTOBER 2021

De volgende maatregelen zijn nodig voor 'behoud'. Prioritering en fasering van deze maatregelen vindt plaats in de later uit te werken uitvoeringsstrategie.

1: Groot onderhoud: • Groot onderhoud boom- en heesterbestand in alle parkbossen, lanen en singels. Verwijderen takkenhopen- en snoeiafval in het parkbos; • Groot onderhoud van grachten en oevers, met name langs de buitensingels en rond voormalig parkbos ‘De Oude Tuyn’.

↑ Vervangen oeverbeschoeiing kasteelgracht waar nodig, aanvullen grond.

↑ De gracht tussen het parkbos achter het kasteel en parkbos ‘De Oude Tuyn’: baggeren en verwijderen ingevallen boomstammen, herstel ingezakte oevers, verwijderen opslag van esdoorn, vlier etc. en verwijderen hekwerk t.b.v. de bereikbaarheid.

14

↑ Verwijderen opgehoopt snoeiafval in het parkbos achter het kasteel en in de zuidelijke singel.

↑ Herplanten dode bomen, o.a. vanwege essentaksterfte.

KASTEEL DE NEDERHORST - DEEL 2: RESTAURATIE EN REVITALISATIE TUIN- EN PARKAANLEG, VOORLOPIG ONTWERP

STICHTING IN ARCADIË

CONCEPT 18 OKTOBER 2021

2: Herstel lanen met laanbermen: • Herstel van de toegangsweg (Slotlaan) als eeuwenoude structuur tussen het kasteel-kerk ensemble: tussen het toegangshek en de brug naar het voorplein worden de laanbermen aan weerzijden van de weg hersteld als grasbermen. Hiervoor dient de tuininrichting met haag (t.h.v. Slotlaan nr.2) en de parkeerplaats in de berm te worden verwijderd. De toegangsweg ten noorden van het toegangshek valt buiten de plangrenzen; • Herstel van begin-18e eeuwse Pronklaan: de breedte van de rijloper dient terug gebracht te worden naar haar oorspronkelijke breedte (uitgelijnd op de bordesbrug en pronkpoort); • Herstel van een deel van de gedempte binnengracht langs de zuidelijke singel.

↑ Foto van de half dichtgegroeide greppel/sloot langs de zuidelijke singel, genomen vanuit de voormalige moestuin in westelijke richting. Deze sloot is mogelijk pas gegraven na de demping van oude binnengracht, want het tracé wijkt af.

↑ De laanberm van de toegangsweg wordt hersteld als grasbermen met laanbomen: verwijderen parkeervakken met haagbeuken (aangeplant ‘80) en de tuininrichting met haag (aangelegd buiten perceelgrens Slotlaan nr.2). Bovenstaande onderdelen hebben geen tuinhistorische waarde.

↑ De rijloper van de Pronklaan wordt terug gebracht naar haar oorspronkelijke breedte: uitgelijnd op de bordesbrug en de pronkpoort. De binnenste laanbomen zijn uitgelijnd op de gevel van het kasteel.

15

KASTEEL DE NEDERHORST - DEEL 2: RESTAURATIE EN REVITALISATIE TUIN- EN PARKAANLEG, VOORLOPIG ONTWERP

STICHTING IN ARCADIË

CONCEPT 18 OKTOBER 2021

3: Herstel parkbossen met rondwandeling: • Herstel van de toegankelijkheid van de verschillende parkdelen via een rondwandeling. Daarvoor worden de verdwenen paden over de singels opnieuw aangelegd en de bestaande restanten van het padenstelsel technisch verbeterd en gekoppeld. Dit betreft deels een herontwerp, omdat enkele parkdelen in de huidige situatie zijn afgesplitst en omdat niet volledig bekend is hoe het padenstelsel in het parkbos in het verleden was vormgegeven; • Herstel van de belevingswaarde, passend bij een parkbos in landschapsstijl. Dit door het vergroten van de ruimtelijke variatie in de verschillende parkbosdelen: met een afwisseling van zowel transparante– als gesloten beplantingen, het vergroten van de botanische en ecologische kwaliteit van de boom-, struik– en kruidlaag met stinzenplanten, en het herstel van zichtlijnen intern en extern.

↑ ↗ Restanten van het padenstelsel in landschapsstijl in de parkbossen. Deze graspaden worden hersteld en beter begaanbaar gemaakt met halfverharding.

↑ Referentie: parkbos met slingerende wandelpaden en een gelaagde opbouw van bomen, heesters en een bosbodem met o.a. varens, stinzenplanten, etc. Kasteel Hackfort te Vorden

16

↑ Referentie: laanbermen en gazons met stinzenplanten Kasteel Hackfort te Vorden

STICHTING IN ARCADIË

KASTEEL DE NEDERHORST - DEEL 2: RESTAURATIE EN REVITALISATIE TUIN- EN PARKAANLEG, VOORLOPIG ONTWERP

CONCEPT 18 OKTOBER 2021

4: Herstel voorplein en gazons in de directe omgeving van het kasteel: • Herstel van het voorplein met vloeiende contouren, d.w.z. de padopsluiting en gazonkanten naar voorbeeld van de vele beschikbare afbeeldingen; uit de 19e en 20e eeuw. • Herstel van de aanspanplaats voor het koetshuis: herstel klinkerverharding in historisch verband en het verwijderen van de zicht belemmerende hagen en hekwerken bij de voorgevel van het koetshuis; • Vernieuwen en aanvullen verouderde heesterpartijen en opnieuw aanbrengen bloemperken aan de voor– en achterkant van het kasteel. Herplant van een rij verdwenen lindebomen langs de gevel van het koetshuis.

5: Herstel samenhang diensterf, voormalige moestuin en singel: • Verwijderen van de actuele tuininrichting in de omgeving van de te amoveren bijgebouwen op het diensterf, met uitzondering van koetshuis en het tuinhuis;

↑ de dichtgegroeide zichtlijn door het parkbos achter het kasteel wordt vrijgemaakt.

↑ De voormalige aanspanplaats voor de koetshuisdeuren als privé-terras: verwijderen afschermende hagen en hekken, herstel klinkerverharding in historisch verband.

• Aanleg van nieuwe terreininrichting geïnspireerd op de inrichting en ruimtelijke samenhang van het diensterf en de moestuin in de 19e en begin 20e eeuw.

6: Aandachtspunten buiten plangebied: • Het vrijmaken van de bestaande centrale zichtlijn in het westelijke parkbos naar de Hoornpolder. Deze wordt weer uitgelijnd op de centrale hal vanuit het kasteel; Ook buiten de plangrenzen dient deze zichtas vrij van obstakels te zijn (na sloop stalgebouwen en bij nieuwbouw). • Herstel grasbermen van de toegangslaan tussen de poort en de omgeving van de kerk (onderdeel van het als Rijksmonument beschermde gebied, maar niet in eigendom van Stadherstel Amsterdam).

↑ Schets voor herstel van het voorplein met vloeiende contouren. NB: geen haag voor koetshuis. Peter Verhoeff, 2015

17

KASTEEL DE NEDERHORST - DEEL 2: RESTAURATIE EN REVITALISATIE TUIN- EN PARKAANLEG, VOORLOPIG ONTWERP

STICHTING IN ARCADIË

CONCEPT 18 OKTOBER 2021

Legenda Deelgebieden dagelijks vrij toegankelijk voor bezoekers Deelgebieden regelmatig opengesteld voor bezoekers (bijv. bij rondleidingen) Privé terrein bewoners (woningen, tuinen en parkeren)

10

Semi-openbare locaties: kasteel en tuinhuis Opstelplaats brandweer

3 5

12 weiland alleen opengesteld als tijdelijke overloop parkeerplaats

8 1

9

4.

Kaart van de openstelling van de parkaanleg in de nieuwe situatie. Stichting In Arcadië, 2021

7.

2

6

11 weiland alleen opengesteld als onderdeel rondwandeling

18

De volgende deelgebieden worden onderscheiden bij de planvorming: 1. Kasteel en gracht 2. Voormalige diensterf en moestuin 3. Toegangsweg 4. Voorplein 5. Parkeerplaats 6. Pronklaan 7. Voormalige singel 8. Parkbos 9. Parkbos met de oude toegangslaan, 17e eeuw 10. Voormalig parkbos ‘De Oude Tuyn’ 11. Weiland noord 12. Weiland zuid

KASTEEL DE NEDERHORST - DEEL 2: RESTAURATIE EN REVITALISATIE TUIN- EN PARKAANLEG, VOORLOPIG ONTWERP

STICHTING IN ARCADIË

2.2

CONCEPT 18 OKTOBER 2021

Ontwikkelingsstrategie

De nieuwe eigenaar van de Nederhorst, Stadsherstel Amsterdam, is voornemens het kasteelcomplex te herbestemmen met een woonfunctie. Deze zal als economische drager fungeren voor het behoud en herstel van het monumentale complex. Naast de verbouwing van het kasteelgebouw tot appartementen zullen nieuwe bouwwerken zorgvuldig op het terrein worden ingepast. De tuin- en parkaanleg speelt bij deze herbestemming een belangrijke rol en transformeert van een vrij gesloten kasteelpark naar een voor bewoners toegankelijke tuin- en parkaanleg met openstelling voor publiek. Het woonprogramma stelt nieuwe eisen aan de woonomgeving en buitenruimte, zoals een duidelijke afbakening van privé en openbare terreindelen en een adequate parkeervoorziening, die zorgvuldig ingepast dienen te worden zonder aantasting van de monumentale waarden. Het voorterrein leent zich voor dagelijkse openstellingen, waardoor het kasteel 'aanraakbaar' wordt. Ook het achterterrein zal worden opengesteld tijdens rondleidingen en open dagen. Daarnaast veranderd het gebruik van tuin– en park: er is behoefte aan meer wandelmogelijkheden over duidelijk afgebakende paden die jaarrond goed en veilig begaanbaar zijn, ook deels voor mindervaliden. Er is een mogelijkheid tot inpassing van voldoende zitplekken, bijvoorbeeld in de schaduw van het parkbos en in de zon aan de gazons.

Prioritering en fasering van de werkzaamheden vindt plaats in de later uit te werken uitvoeringsstrategie. De ontwikkelingsmaatregelen per deelgebied zijn:

Deelgebied 1: Kasteel en gracht • Het kasteel wordt geschikt gemaakt voor bewoning in appartementen en krijgt deels een openbare functie met ruimtes voor culturele uitingen en maatschappelijk gebruik (zoals bijvoorbeeld kamermuziekconcerten, lezingen, vergadering, etc.); • Nieuwe brug over de gracht aan de achterzijde van het kasteel. De nieuwe brug, tevens toegang voor mindervaliden en nooduitgang, is een belangrijke aanleiding om van het halfronde gazon een uitnodigende en aangename verblijfsruimte te maken. Hiertoe krijgt het gazon en de parkbosrand met sierheesters een opknapbeurt worden de vazen op sokkels symmetrisch in de hoofdas geplaatst (vazen van oorsprong behorend bij de aanlegsteiger). NB: de vormgeving van de brug wordt uitgewerkt door Verlaan & Bouwstra architecten. • De bestaande halfronde gazonpaden worden verbeterd en jaarrond begaanbaar voor mindervaliden. Paden in opgesloten half-verharding in een lichte kleurstelling en kleine fractie, bv. ijsselsplit). Langs het halfronde pad worden parkbanken geplaatst.

Er zijn tevens eisen vanuit het groenbeheer voor de instandhouding van de aanleg: er is behoefte aan bergruimte voor tuinmaterialen, een overwinteringsplaats voor kuipplanten, en ruimte als schuil- en ontvangstmogelijkheid voor hoveniers en tuinvrijwilligers.

↑ Het halfronde gazon achter het kasteel en de locatie van de nieuwe toegangsbrug. De bestaande gazonpaden worden technisch verbeterd voor rolstoelgebruik en er worden parkbanken geplaatst langs de parkbosrand. Situatie tijdens en na aanleg, 2012 en 2014 19

KASTEEL DE NEDERHORST - DEEL 2: RESTAURATIE EN REVITALISATIE TUIN- EN PARKAANLEG, VOORLOPIG ONTWERP

STICHTING IN ARCADIË

CONCEPT 18 OKTOBER 2021

Deelgebied 2: Voormalig diensterf en moestuin Door de nieuwe functies en terreininrichting kan de samenhang tussen diensterf en de voormalige moestuin ten zuiden van het kasteel worden hersteld: • Het monumentale koetshuis en de monumentale schuur worden geschikt gemaakt voor bewoning in meerdere wooneenheden. Op het diensterf worden de overige bijgebouwen gesloopt en er worden (sociale) woningen gerealiseerd. NB: de inrichting van de buitenruimtes wordt in een later stadium uitgewerkt; • Op de locatie van de voormalige moestuin worden privé (moes)tuinen gerealiseerd voor de bewoners van het kasteel (14 tuintjes). Het tuinencomplex krijgt een inrichting geïnspireerd op de oorspronkelijke moestuin: langs de kasteelzijde wordt er opnieuw een houten (fruit-) schutting geplaatst, er komt een berging op de plek van de bebouwing in de oorspronkelijke moestuin en er wordt opnieuw een middenpad aangelegd waarlangs de tuinen zijn gelegen. • De hoofdpaden in het tuinencomplex krijgen een verharding van gebakken klinkers. Langs het middenpad worden compacte fruitbomen in gazonbermend aangeplant. De bestaande bomen en heesters krijgen waar mogelijk een plek in de nieuwe tuinen. Langs 3 zijden van de moestuin komt er een ligusterhaag, hoogte ca. 1,30m (borsthoogte).

• In de moestuin komt een nieuwe berging/werkschuur voor tuinmaterialen en de fietsen van bewoners van het kasteel, qua vormgeving in samenhang met de schutting; NB: uitwerking door Verlaan & Bouwstra architecten. • Het bestaande tuinhuis met terras en gazon behoud haar functie als ontvangstlocatie voor groepen, vrijwilligers en tuinpersoneel; • De inrichting van de buitenruimte rond het diensterf wordt in een later stadium uitgewerkt in samenhang met de vormgeving van de architectuur.

↑ Referentie: (fruit)schutting van ‘historisch type’ met zwarte (gepotdekselde) horizontale planken met afdeklat. Optioneel met leifruitrekken. Moestuin bij buitenplaats Het Nijenhuis te Diepenheim

bebouwing gasfabriek broeibakken

schuttingen met leifruitrekken moestuin met middenpad

↑ 1923. De fruitschutting langs de gracht op de Nederhorst, met daarlangs jonge aanplant van bomen en heesters. Collectie RCE (uitsnede) 20

↑1928. Het nieuwe tuinencomplex op de plek van de oude moestuin. Op de achtergrond het diensterf met een tuin/erf aan de gracht. Collectie NIMH, nr. 2011-9903-21-04

haakse singel en gracht

STICHTING IN ARCADIË

KASTEEL DE NEDERHORST - DEEL 2: RESTAURATIE EN REVITALISATIE TUIN- EN PARKAANLEG, VOORLOPIG ONTWERP

CONCEPT 18 OKTOBER 2021

Deelgebied 3, 5:Toegangsweg en parkeerplaats • De bestaande toegang behoud haar functie als hoofdtoegangsweg; • Voor de restauratie maatregelen voor de laan en laanberm: zie ‘conserveringsstrategie’; • De bestaande parkeerplaats voldoet niet aan huidige normen wat betreft maatvoering. De parkeerplaats wordt heringericht, zodat er volgens de geldende parkeernorm plaats is voor 46 auto’s die, afhankelijk van de fasering van de woningrealisatie niet allemaal nodig zullen zijn). • Gezien de monumentale waarden van de toegangsweg worden er geen parkeervakken in de laanberm gesitueerd. De bomen (haagbeuken) die geplant zijn tijdens de aanleg van de huidige parkeerplaats (jaren ‘80) hebben geen tuinhistorische waarden en kunnen niet worden gehandhaafd. Er worden op geschikte plekken hoogstamfruitbomen geplant, passend bij de oorspronkelijke uitstraling en gebruik van dit deelgebied als de boomgaard bij het kasteel. De overige bomen blijven behouden; • De verharding van de parkeerplaats wordt technisch verbeterd als halfverharding met markering van de parkeervakken (2,5x5m). De heringerichte parkeerplaats voldoet technisch aan de CROW-norm; • Op de parkeerplaats wordt een opstellingsplek voor vuilcontainers ingericht, zodat vuilniswagens weg blijven van het Voorplein.

De logistiek wordt in een later stadium nader uitgewerkt en afgestemd; • De parkeerplaats aan de oostzijde van de toegangsweg wordt opgeruimd (zie ‘conserveringsstrategie’ t.a.v. herstel laanbermen). In de herstelde laanberm komen 5 fietsparkeerplekken voor bezoekers ter hoogte van de parkeerplaats. Hierdoor wordt de laanberm niet aangetast;

↑ De huidige parkeerplaats met schuin parkeren is te krap voor huidige auto’s en loopt taps toe, de grindverharding ligt bol en strekt zich in de volle breedte uit van gracht tot gracht. De nieuwe parkeerplaats op deze locatie wordt haaks parkeren voor maximaal 46 auto’s. Als inpassing blijft de laanberm vrij van auto’s en worden de bomen (haagbeuken uit de ‘80) vervangen door fruitbomen, als referentie naar de voormalige boomgaard op deze plek.

21

STICHTING IN ARCADIË

KASTEEL DE NEDERHORST - DEEL 2: RESTAURATIE EN REVITALISATIE TUIN- EN PARKAANLEG, VOORLOPIG ONTWERP

CONCEPT 18 OKTOBER 2021

Deelgebied 4: Voorplein • Voor de restauratie maatregelen voor het Voorplein: zie ‘conserveringsstrategie’; • Er is er nadrukkelijk voor gekozen om geen auto’s of parkeerplaatsen op het Voorplein toe te laten ten behoeve van de historische uitstraling van het kasteelcomplex en de kwetsbaarheid van de gerestaureerde tuin– en parkaanleg; • Vanwege het nieuwe gebruik van het koetshuis worden de privé terrassen, hagen en hekwerken langs de voorgevel verwijderd. Hierdoor kan de historische aanspanplaats worden gerestaureerd en komt de koetshuisgevel op deze beeldbepalende locatie weer tot haar recht; • Op het Voorplein is rekening gehouden met een opstelplaats voor de brandweer.

Deelgebied 6: Pronklaan • Voor de restauratie maatregelen voor de Pronklaan: zie ‘conserveringsstrategie’; • Strak gemaaide gazons (omgeving voorplein) worden afgewisseld met bloem– en kruidenrijke bermen en oevers die later in het jaar gemaaid worden. Onder de laanbomen ontstaat er door de afwisseling van zon-schaduw een ecologisch interessante, structuurrijke grasmat met plekken voor stinzenplanten. • De nieuwe rondwandeling kruist de pronklaan via nieuwe bruggen tussen de bestaande laanbomen door.

Deelgebied 7: Voormalige singel

← Het Voorplein als opstelplaats voor de brandweer Oefening in 2015

• De westelijke singel herplanten met laanbomen in stramien. Dit ter vervanging van recente en toekomstige essensterfte en de spontane opslag van bomen en struiken op de singel; • De zuidelijke singel weer herkenbaar en toegankelijk maken in een haakse bocht achterlangs het diensterf. Hiervoor is het niet noodzakelijk de volledig gedempte gracht te herstellen of de bestaande bomen te vervangen. Wel noodzakelijk is groot onderhoud aan de bestaande beplantingen en herplant waar gaten zijn gevallen in de singel. • Paden in half-verharding (lichte kleurstelling en kleine fractie, bv. ijselsplit)

↑↗ Verspreid door het park worden parkbanken geplaatst met fraaie uitzichten op kasteel en omgeving. Rechts: doorzicht vanaf de singel op het polderlandschap. Referentie links: Parkbank Gardeluxe, op De Weddeborg.

22

STICHTING IN ARCADIË

KASTEEL DE NEDERHORST - DEEL 2: RESTAURATIE EN REVITALISATIE TUIN- EN PARKAANLEG, VOORLOPIG ONTWERP

2.3

Deelgebied 8, 9, 10: Parkbos • Voor bewoners en bezoekers wordt de mogelijkheid gecreëerd om de verschillende parkbossen en parkdelen te beleven via een afwisselende rondwandeling via meerdere nieuwe bruggen. De druk op de verschillende parkdelen wordt zo gespreid. De bestaande restanten van het padenstelsel in landschapsstijl worden gekoppeld en verbeterd en er worden zitplekken met uitzicht gecreëerd; • Centraal in het parkbos achter het kasteel wordt de gedempte binnengracht, die in de huidige situatie nog als laagte zichtbaar is in het reliëf, beleefbaar gemaakt door het verwijderen van de heesterlaag en het planten/ontwikkelen van een zone met varens en stinzeplanten; • In voormalig parkbos ‘De Oude Tuyn’ wordt een slingerende route door het parkbos aangelegd, passend bij de aanleg in landschapsstijl. De route kruist de bestaande open kern, als echo van de voormalige middenas in de 17e-eeuwse aanleg. In deze middenzone wordt een bijzondere kruidachtige bosbodemvegetatie met stinzeplanten ontwikkeld. De nieuwe villa’s buiten het plangebied worden grotendeels aan het zicht onttrokken door de aanplant van wintergroene heesters langs de buitenrand; • Paden in halfverharding (lichte zandkleurige kleurstelling en kleine fractie, bv. ijselsplit).

CONCEPT 18 OKTOBER 2021

Uitvoeringsstrategie

De concrete fasering en de prioritering van de werkzaamheden wordt in een later planstadium verder uitgewerkt: 1. Groot onderhoud boom- en heesterbestand, grachten en oevers; (prioritering per deelgebied); 2. Inrichting t.b.v. bewoning kasteel, incl. herinrichting parkeerplaats, aanlegwerkzaamheden achterzijde kasteel (halfrond gazon) i.c.m. bouw brug, aanleg complex tuinen en bergingen ter plaatse van de voormalige moestuin; 3. Inrichting t.b.v. bewoning bijgebouwen, aanleg buitenruimtes met gereedkomen van bouw; 4. Aanlegwerkzaamheden voorplein, gazons en aanspanplaats in de directe omgeving van het kasteel, herstel laanprofiel Pronklaan en toegangslaan 5. Aanlegwerkzaamheden in parkbos achter kasteel; 6. Aanlegwerkzaamheden zuidelijke en oostelijke singel; 7. Aanlegwerkzaamheden oostelijke rondwandeling via weiland en parkbos; 8. Aanlegwerkzaamheden in parkbos Oude Tuyn, aanleg bruggen.

Deelgebied 11,12: Weiland • Beide weilanden behouden hun agrarisch gebruik voor beweiding en als hooiland; • Het noordelijke weiland zal fungeren als tijdelijke overloopparkeerplaats bij bijvoorbeeld evenementen. De huidige inrichting hoeft niet gewijzigd te worden; • In het zuidelijke weiland zal een graswandelpad aangelegd worden langs de noordelijke sloot/ gracht als onderdeel van de rondwandeling. De overige inrichting met bijenkasten en dierenhokken langs de voormalige singel wordt niet gewijzigd.

↑ Het park krijgt meer botanische rijkdom: er worden bloeiende en geurende sierheesters aangeplant langs parkbosranden en gazons. Referentie: azalea’s langs een pad in bloei. https://www.tuinenstichting.nl/

↑ In ‘De Oude Tuyn’ kruist de wandelroute een open kern, als echo van de voormalige middenas in de 17e-eeuwse aanleg. Hier wordt een bijzondere bosbodem met stinzeplanten en hakhout ontwikkeld. Referentie ‘The Nuttery’, Sissinghurst Castle (UK) 23