Document · PDF

Bijlage 6 - Beheerplan bomen 2024-2027

gemeenteraad 2 november 2023, gemeente WijdemerenBij agendapunt: Raadsvoorstel Beheer openbare ruimte (Aangenomen 13V-5T)5.186 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

GEMEENTE WIJDEMEREN

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

GEMEENTE WIJDEMEREN BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027 Auteur: L. Janssen Status: Definitief Datum: 20 september 2023

GEMEENTE WIJDEMEREN

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

INHOUD 1. Inleiding ............................................................................... 3 1.1 Aanleiding .................................................................................................................... 3 1.2 Doel beheerplan ........................................................................................................... 3 1.3 Geldigheid en actualisatie ............................................................................................ 4 1.4 Leeswijzer .................................................................................................................... 4

2. Wet- en regelgeving ............................................................. 5 2.1 Landelijke wet- en regelgeving .................................................................................... 5 2.2 Normen en richtlijnen .................................................................................................. 6 2.3 Gemeentelijke beleidskaders ....................................................................................... 6

3. Huidige situatie..................................................................... 7 3.1 Samenstelling areaal .................................................................................................... 7 3.2 Beeldkwaliteit areaal.................................................................................................... 9

4. Beheerstrategie .................................................................. 11 4.1 Klein onderhoud ......................................................................................................... 11 4.2 Groot onderhoud ........................................................................................................ 12 4.3 Vervangingen ............................................................................................................. 13 4.4 Omgang met duurzaamheid ....................................................................................... 13 4.5 Omgang met ziektes en plagen .................................................................................. 14

5. Financiën ............................................................................ 16 5.1 Klein onderhoud ......................................................................................................... 16 5.2 Groot onderhoud ........................................................................................................ 16 5.3 Vervangingen ............................................................................................................. 17 5.4 Benodigde budgetten per jaar .................................................................................... 18

6. Conclusies en advies ........................................................... 19 Bijlage A: Luchtfoto met boomposities.................................... 21 Bijlage B: Ziektes en plagen .................................................... 22

GEMEENTE WIJDEMEREN

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

1. INLEIDING In dit hoofdstuk worden de doelen van dit beheerplan uiteengezet. Daarnaast worden het doel van boombeheer en de geldigheid van dit document beschreven en bevat dit hoofdstuk een leeswijzer.

1.1 Aanleiding Het beheerplan Openbaar Groen richt zich op het beheer van de beplanting en de gras- en kruidachtigen. Het beheer van de bomen valt niet onder dit plan. Vanwege het specifieke karakter en de specifieke beheeraspecten van de beheergroep bomen is besloten om voor deze categorie een afzonderlijk beheerplan op te stellen. Dit heeft geresulteerd in dit ‘Beheerplan bomen 2024-2027’, dat een actualisatie vormt van het bomenbeleidsplan uit 2022. In januari 2022 heeft de gemeenteraad in het bomenbeleidsplan het bomenbeleid voor de periode 2012-2035 vastgesteld met daarin de volgende doelstellingen: 

Wijdemeren groen en boomrijk houden en waar mogelijk kwaliteit verbeteren;



Kapvergunningenbeleid vereenvoudigen;



Tussentijdse evaluatie uitvoeren (evaluatierapport bomenbeleid 2019), 5 jaarlijks.

In dit rapport is het plan uit 2022 tegen het licht gehouden en zijn de uitgangspunten, doelstellingen en maatregelen aan de huidige situatie aangepast.

1.2 Doel beheerplan Het doel van dit bomenbeheerplan is om ervoor te zorgen dat bomen op een verantwoorde en duurzame manier worden beheerd, waarbij rekening wordt gehouden met ecologische, sociale en economische aspecten. Daarnaast worden ook de behoeften van de gemeenschap en de natuur met elkaar afgewogen. Dit beheerplan omschrijft de manier waarop de volgende ambities worden behaald: 

Behoud en bescherming van bomen



Waarborging veiligheid en kwaliteit bomen



Bevordering biodiversiteit en duurzaamheid

GEMEENTE WIJDEMEREN

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

1.3 Geldigheid en actualisatie Dit beheerplan beschrijft de periode 2024 t/m 2027 en wordt vastgesteld voor deze vier jaar. Ook geeft het beheerplan een financiële doorkijk naar de periode 2028 t/m 2031. Jaarlijks vindt, indien nodig, een actualisatie van het uitvoeringsprogramma plaats. In 2027 wordt een nieuw beheerplan voor de volgende planperiode (2028-2031) gemaakt.

1.4 Leeswijzer In hoofdstuk 2 worden de relevante wet- en regelgeving omtrent bomen in Nederland kort uiteengezet. Ook de normen en richtlijnen die gehanteerd worden en de gemeentelijke beleidskaders zijn in dit hoofdstuk terug te vinden. Hoofdstuk 3 gaat verder in op de huidige situatie van het areaal: de samenstelling aan bomen die in de gemeente staan en de (beeld)kwaliteit hiervan. In hoofdstuk 4 wordt verder ingegaan op de beheerstrategie waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen klein, groot en vervangingsonderhoud. Hoofdstuk 5 geeft de benodigde financiële middelen voor deze typen onderhoud weer. Ten slotte bevat hoofdstuk 6 een aantal conclusies en aanbevelingen voor de komende planperiode.

GEMEENTE WIJDEMEREN

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

2. WET- EN REGELGEVING Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de relevante wet- en regelgeving en normen en richtlijnen omtrent bomen. Ook zijn de relevante gemeentelijke beleidskaders benoemd.

2.1 Landelijke wet- en regelgeving De relevante wet- en regelgeving bij het beheer en onderhoud van bomen bestaat uit: 

Burgerlijk Wetboek



Wet natuurbescherming (vanaf 1 januari 2024 Omgevingswet)



Klimaatwet

BURGERLIJK WETBOEK In het Burgerlijk Wetboek is de zorgplicht ten aanzien van bomen beschreven. Dit houdt onder meer in dat de boomeigenaar (in dit geval de gemeente) verplicht is bomen te inspecteren op veiligheid en structureel te onderhouden. WET NATUURBESCHERMING De Wet natuurbescherming is een samenvoeging van voorheen de Flora- en faunawet en de Boswet. In de wet is onder meer bepaald dat (aanleg- en onderhouds)werkzaamheden beschermde diersoorten niet mogen verstoren. Zo mag niet in het broedseizoen gewerkt worden. Daarnaast is een kapregelgeving opgenomen ten behoeve van het behoud van het areaal van bossen. Ten slotte is de bescherming van Natura 2000-gebieden in deze wet geregeld. De Wet natuurbescherming zal vanaf 1 januari 2024 opgaan in de Omgevingswet. KLIMAATWET In de Klimaatwet staat beschreven dat we in 2030 49% en in 2050 95% minder broeikasgas moeten uitstoten dan in 1990. Daarmee stuurt deze wet indirect aan op een duurzaam boombeheer. Bij aanplant en transport van bomen komt CO2 vrij. Dit dient daarom zo efficiënt mogelijk te gebeuren. Een lange levensduur van de boom bevordert zodoende de CO2-reductie. Daarnaast reduceren volwassen bomen ook meer CO2 dan jonge bomen i.v.m. met hun grotere kroonvolume.

GEMEENTE WIJDEMEREN

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

2.2 Normen en richtlijnen Bij het in stand houden van het areaal bomen in de gemeente Wijdemeren worden de normen en richtlijnen aangenomen zoals beschreven in het ‘Handboek bomen’ van de Stichting Norminstituut Bomen.

2.3 Gemeentelijke beleidskaders De volgende gemeentelijke regelgeving is van belang voor het bomenbeheer: 

Bomenbeleidsplan 2012-2035



Beleidsnota Groen (nieuw)



Omgevingsvisie/Omgevingsplan



Bomenverordening



Nota klimaatadaptatie



Duurzaamheidsagenda



Handboek inrichting openbare ruimte (HIOR)



Dorpenbeleid

Het beleidsplan ‘Integraal Beheer Openbare Ruimte’ (IBOR) gaat, als overkoepelend integraal beheerkader, nader in op de belangrijkste uitgangspunten en consequenties uit deze documenten. BOMENBELEIDSPLAN 2012-2035 Het Bomenbeleidsplan is het belangrijkste document voor wat betreft het beheer van bomen in de gemeente. Hierin zijn alle waardevolle structuren vastgelegd en beschermd middels het ‘Groene Kaart’model.

deze

kaart

staan

monumentale

bomen,

individueel

beschermwaardige

bomen,

herdenkingsbomen en waardevolle bomen/structuren. Op deze bomen rust een kapverbod. Bomen die niet op deze kaart staan zijn kapvergunningsvrij. Over het kappen van gemeentebomen dient echter wel altijd gecommuniceerd te worden. Daarnaast is een herplantingsplicht van 75% opgenomen in dit plan. Voor iedere vier bomen die gekapt worden binnen de gemeente dienen drie nieuwe bomen terug geplant te worden.

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

GEMEENTE WIJDEMEREN

3. HUIDIGE SITUATIE In dit hoofdstuk gaan we in op de samenstelling en kwaliteit van het areaal. Hier is ook terug te vinden hoe de kwaliteit van de bomen wordt bepaald.

3.1 Samenstelling areaal Bomen Gemeente Wijdemeren heeft momenteel ongeveer 9100 bomen in haar bomenbestand. In tabel 1 staan de soorten en aantallen uiteengezet. Er moeten nu nog 300 bomen terug geplant worden vanwege de herplantingsplicht. In totaal zal het areaal aan bomen dan 9400 aantal zijn. In grafiek 1 is de verdeling van de bomensoorten terug te zien. Daarnaast is in bijlage A een luchtfoto opgenomen, waarin de posities van de bomen in de gemeente terug te zien zijn. Wetenschappelijke naam

Nederlandse naam

Aantal

Quercus

eik

1313

Fraxinus

1252

Tilia

linde

900

Ulmus

iep

883

Salix

wilg

716

Acer

esdoorn

685

Betula

berk

521

Prunus

kers

519

Alnus

els

470

Carpinus

haagbeuk

220

Platanus

plataan

183

Fagus

beuk

170

Sorbus

lijsterbes en meelbes

158

Liquidambar

amberboom

143

Populus

populier

122

Malus

appel

Pyrus

peer

Robinia

valse acacia

Overig

overig

561

Tabel 1: Bomenbestand gemeente Wijdemeren

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

GEMEENTE WIJDEMEREN

Peer (pyrus); 92 Valse acacia (robinia); 76 Appel (malus); 94

Populier (populus); 122

Amberboom Lijsterbes en (liquidambar); 143 meelbes (sorbus); 158 Beuk (fagus); 170

Overig; 561 Eik (quercus); 1313

Plataan (platanus); 183 Haagbeuk (carpinus); 220 Els (alnus); 470

Es (fraxinus); 1252

Kers (prunus); 519 Linde (tilia); 900

Berk (betula); 521

Esdoorn (acer); 685

Iep (ulmus); 883 Wilg (salix); 716

Grafiek 1: Aantal bomen per soort

Bodem Grond en grondwaterstand zijn van groot belang bij het boombeheer. Voor de kernen geldt in het algemeen dat grote delen van de bodem zijn opgespoten met zand, veelal in een laagdikte van 40-60 cm. De grotere plantsoenen zijn daarbij in de meeste gevallen voorzien van een laag van 60 cm opgebrachte grond. Bij de kleinere plantvakken varieert de dikte van deze laag van 20 tot 60 cm. In de opgehoogde gebieden hebben we vaak te maken met een zogeheten schijngrondwaterstand. De verdichte onderlaag fungeert dan als storende laag. Hierdoor kan de gemiddelde grondwaterstand liggen tussen de 1,2 meter en in sommige delen van Loosdrecht en Nederhorst den Berg op 2 meter diepte. Dit fenomeen speelt een belangrijke rol bij het dagelijks beheer van de bomen.

GEMEENTE WIJDEMEREN

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

3.2 Beeldkwaliteit areaal De gewenste beeldkwaliteit is bepaald in het Beleidsplan Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR) en ligt voor het merendeel van de gemeente op C-niveau. In een aantal specifieke gebieden’ (de winkelgebieden, op begraafplaatsen en op de doorgaande asfaltwegen) worden de bomen op B-niveau onderhouden.

Huidige kwaliteit CONDITIE De conditie van de bomen in gemeente Wijdemeren wordt bepaald op basis van de zogeheten BoomVeiligheidsControle (BVC), voorheen de Visual Tree Assesment (VTA). Bij een BVC wordt de conditie en technische toestand van de bomen beoordeeld en vastgelegd. Jaarlijks wordt 1/3 e deel van de gemeente geïnspecteerd. Dit betekent dat elke boom eens per drie jaar wordt beoordeeld en driejaarlijks de conditie van het gehele areaal in beeld is. Uit de BVC volgen de acties die jaarlijks moeten plaatsvinden, zoals regulier onderhoud, achterstallig onderhoud, nader technisch onderzoek (NTO) en/of kapwerkzaamheden. De BVC stuurt op veiligheid en is leidend voor ons boombeheer. Onder andere de conditie en de gevaarzetting worden in kaart gebracht. De BVC schrijft onderhoudsmaatregelen voor die benodigd zijn om veiligheid te waarborgen. KWALITEIT De BVC toetst specifiek op conditie en onderhoudstoestand, niet op andere kwaliteitsaspecten. Een boom in slechte of matige conditie kan echter nog steeds erg waardevol zijn, bijvoorbeeld door het kroonvolume en/of de leeftijd van de boom. Voor het in kaart brengen van de specifieke kwaliteit van een boom kan gebruik gemaakt van de normen en richtlijnen zoals deze beschreven staan in het ‘Handboek bomen’ van de Stichting Norminstituut Bomen.

Hierin staan alle maatregelen benoemd omtrent werken rondom bomen, onderhoudsmaatregelen, groeiplaatsinrichting en overige facetten die aansturen op kwaliteitsbewaking en duurzaamheid. Ook bevat het handboek sinds dit jaar een nieuwe methodiek van het algemeen waarderen van bomen. Daarbij wordt de kwaliteit van de bomen getoetst door de conditie, toekomstverwachting, beheerbaarheid en boomkroonvolume te meten. Bij deze methodiek wordt de boom gewaardeerd met een zogeheten W-cijfer. Een boom wordt via deze aanpak, net zoals bij de BVC, eens per drie jaar getoetst. De grootte van het W-cijfer bepaalt of de boom in de categorie uitstekend, zeer goed, voldoende, onvoldoende, slecht of zeer slecht valt. Of het W-cijfer een nuttige waardering is moet nog

GEMEENTE WIJDEMEREN

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

blijken. In 2023 heeft adviesbureau Cobra het W-cijfer voor het eerst voor ons areaal berekend. In tabel 2 is de onderverdeling per kwaliteitscategorie aangegeven. Categorie

Aantal bomen

ZEER SLECHT

192

SLECHT

403

ONVOLDOENDE

2030

VOLDOENDE

4073

ZEER GOED

849

UITSTEKEND

1167

Geen data aanwezig

397 (nieuwe aanplant)

Tabel 2: Huidige kwaliteit bomen Uit de tabel blijkt dat de categorie ‘voldoende’ het grootste aandeel bomen bevat. Tegelijkertijd kunnen we concluderen dat 2625 bomen onvoldoende tot zeer slecht scoren. Dit is omgerekend bijna 29% van het areaal. Uit het rapport van de DG Groep uit 2019 blijkt dat de conditie van het areaal afneemt. De belangrijkste oorzaken hiervan zijn klimaatverandering en de (landelijke) toename van ziektes en aantastingen. De conditiemeting vormt, zoals hiervoor geschetst, slechts een onderdeel van de kwaliteit. Wanneer de kwaliteitsmeting aan de hand van het W-cijfer structureel ingezet wordt, krijgen we meer inzicht in de ontwikkeling van de kwaliteit van het totale areaal en kan beter hierop gestuurd worden. In de komende planperiode zullen we meer ervaring met deze methodiek op gaan doen en op grond daarvan bepalen of we deze methodiek meer structureel in het boombeheer in gaan zetten.

GEMEENTE WIJDEMEREN

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

4. BEHEERSTRATEGIE In dit hoofdstuk beschrijven we hoe we het beheer van de bomen in de gemeente in de komende planperiode uitvoeren. Daarbij gaan we ook in op de organisatie en uitvoering van het beheer en onderhoud en op de verschillende typen onderhoud. Dit biedt tevens handvatten voor het nemen van beslissingen en het implementeren van acties met betrekking tot boomonderhoud, veiligheid, duurzaamheid en betrokkenheid van inwoners. Het beheer van bomen kent een aantal belangrijke uitgangspunten die op alle onderhoudstypen van belang zijn. Dit zijn: 

Beheer vindt programmatisch plaats op basis van periodieke inspecties;



Er dient met de seizoenen rekening gehouden te worden;



Beheer vindt risicogestuurd plaats; en



Er wordt integraal afgestemd met andere disciplines.

In het beheer wordt onderscheid gemaakt in drie onderhoudstypen: klein onderhoud, groot onderhoud en vervangingen. Hierna is voor elk type onderhoud beschreven hoe we dit voorbereiden en uitvoeren.

4.1 Klein onderhoud Onder klein onderhoud vallen de volgende zaken: calamiteiten en stormschades, groeiplaatsverbetering, meldingen en onderzoek.

Calamiteiten en stormschades Calamiteiten en stormschades komen veelal binnen via Fixi, de brandweer of het KCC. Deze meldingen worden opgepakt door de coördinator Buitendienst, die de werkzaamheden vervolgens plaatst bij de eigen dienst, hoofdaannemer en/of plaatselijke boomverzorgers. Daarnaast beoordeelt de coördinator Buitendienst na afloop alle locaties op veiligheid.

Groeiplaatsverbetering Bomen die een slechte conditie hebben, voorzien we incidenteel van een pneumatische injectie. Hierbij worden er tussen de wortels lucht en voedingsstoffen toegediend waardoor de boom kan verbeteren in zijn conditie.

GEMEENTE WIJDEMEREN

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

Meldingen Meldingen van burgers komen via Fixi binnen. De coördinator Buitendienst pakt deze meldingen op en handelt deze af met de eigen dienst en/of aannemer.

Onderzoek Uit de BVC kan een maatregel Nader Technisch Onderzoek (NTO) volgen. Dit is een onderzoek waarbij door middel van meetapparatuur met meer zekerheid inzicht kan worden verkregen in de conditie en/of gevaarvorming van een boom. De boombeheerder en coördinator Buitendienst bepalen in overleg op welke boom deze methode moet worden toegepast.

4.2 Groot onderhoud Groot onderhoud is het reguliere werk dat wordt ingepland om de kwaliteit van het areaal te behouden. De BVC en de maatregelen die volgen uit het ‘Handboek bomen’ vallen hieronder. Dit zijn o.a. begeleidings- en onderhoudssnoei en het kappen van bomen. De volgende instrumenten gebruiken we om de kwaliteit van het areaal op gewenst niveau te houden: 

Schouwen en inspecties



Gegevensbeheer

Schouwen en inspecties Zoals eerder genoemd, wordt de BVC ingezet om de conditie en risico’s in kaart te brengen. Uit de BVC volgen de risicobomen, waarop we indien nodig een NTO toepassen. Risicobomen zijn bomen met instabiliteitsproblemen, ziektes en/of beschadigingen. Door middel van gericht onderhoud naar aanleiding van een NTO is het risico weg te nemen. Uit de BVC volgt een concept onderhoudsplan. De BVC vindt elk jaar in mei/juni plaats, waarbij telkens 1/3e van de gemeente gescreend wordt. Op deze manier wordt elke boom eens per drie jaar beoordeeld. Uitvoering van de hieruit voortvloeiende onderhoudsmaatregelen starten in september.

Gegevensbeheer Alle data omtrent boombeheer werd opgeslagen in het beheerprogramma Cobra Kaartviewer. Dit begint met de locatieaanduiding op een kaart. Aan dit punt kan informatie worden opgehangen, zoals: soortnaam (Nederlandse naam en wetenschappelijke naam), plantjaar, leverancier, conditie, watergift, beschermde structuur, gebreken, onderhoudsmaatregelen. Alle informatie wordt geüpdatet tijdens de BVC. Daardoor blijft inzichtelijk hoe de toestand en conditie van de boom is. 12

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

GEMEENTE WIJDEMEREN

Op het moment van schrijven wordt een transitie naar het beheerprogramma GeoVisia ingezet. Dit programma zal gebruikt gaan worden door meerdere arealen binnen de gemeente, waardoor gemakkelijker verbanden gelegd kunnen worden tussen deze domeinen. Daarbij is het van belang dat het systeem altijd up-to-date wordt gehouden en niet vervuild wordt met overbodige data.

4.3 Vervangingen Vervanging vindt plaats wanneer een boom niet meer levensvatbaar is en/of een relevant risico voor de omgeving vormt. De vervangingsopgave wordt berekend aan de hand van de gemiddelde levensduur van een boom. Bomen gaan in onze gemeente gemiddeld 40 jaar mee, afhankelijk van hun standplaats. Dit betekent dat jaarlijks gemiddeld 2,5% van de bomenpopulatie vervangen dient te worden. Bij vervanging is het zaak om aandacht te besteden aan groeiplaatsverbetering zodat duurzaamheid gewaarborgd wordt. Dit is echter een heel specifieke benadering omdat iedere situatie uniek is. Kostentechnisch is het daarom erg complex om hier een prijs aan te koppelen, omdat de prijzen per situatie erg kunnen verschillen. In tabel 3 is een schatting opgenomen voor de vervangingsopgave per jaar. Aangezien het onmogelijk is aan te geven welke boom wanneer uitvalt, is deze gebaseerd op een gemiddelde afschrijving per boom. Een doorrekening van de verwachte kosten is terug te vinden in hoofdstuk 5.2. Jaarlijkse

Aantal te ver-

Herplantings-

afschrijving

vangen bomen

plicht

40 jaar

2,5%

3778

50 jaar

2,0%

Bomen in gras

3738

40 jaar

2,5%

Lei- en dakbomen

192

40 jaar

2,5%

Knotbomen

1000

40 jaar

2,5%

TOTAAL

9410

216

162

Standplaats

Aantal bomen

Levensduur

Bomen in verharding

702

Bomen in beplanting

Tabel 3: Vervangingsopgave bomen per jaar Daarnaast behoort de nazorg van bomen nadat deze geplant zijn onder de vervangingen. Onder deze post behoren de volgende zaken: 

Toepassen van arboflex (stambescherming tegen zonnebrand);



Watergeeflijsten opstellen voor de eerste drie tot vijf jaar na aanplant;



Twee jaar nazorg op jong aangeplante bomen: verwijderen van probleemtakken en waar nodig opkronen (jeugdzorg).

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

GEMEENTE WIJDEMEREN

4.4 Omgaan met duurzaamheid Duurzaamheid op het gebied van boombeheer richt zich in de praktijk vooral op twee aspecten: klimaatadaptatie en duurzaam beheer. Hieronder wordt per thema uitgelegd welke strategie aangehouden wordt voor het beheer van bomen.

Klimaatadaptatie De klimaatveranderingen hebben invloed op de soortkeuze van bomen en de keuze van groeiplaatsinrichting. Periodes van veel neerslag worden opgevolgd door periodes van droogte en extreme hitte. Afhankelijk van de standplaats moet rekening gehouden worden met deze extremen. Het resultaat dient een boom met toekomstwaarde te zijn. Bomen kunnen daarnaast worden gebruikt bij het implementeren van klimaatadaptieve regelingen. Ondergrondse constructies zoals bomenkratten hebben een toegevoegde waarde bij hemelwateropvang. Ook kunnen grote bomen met grote kroonvolumes de toenemende hittestress tegengaan en de CO2uitstoot verminderen. Bij onze inzet en keuze van de bomen werkt de gemeente samen met een selectie van op dit punt gespecialiseerde boomkwekers. Jaarlijks worden zo nieuwe boomsoorten op hun toepasbaarheid in Wijdemeren getoetst.

Duurzaam beheer Duurzaam

boombeheer

kan

worden

bereikt

door

aandacht

besteden

aan

een

juiste

groeiplaatsinrichting. Door demografische ontwikkelingen hebben we steeds vaker te maken met verstening en toename van verkeersintensiteit. Dit resulteert in hittestress, druk op wortels en beperkte doorwortelbare ruimte. Dit zorgt ervoor dat bomen minder oud worden. Door tijdig te signaleren op achteruitgang in conditie kunnen we de juiste maatregelen inzetten om de boom in een betere conditie te brengen. Daarnaast zorgt een divers assortiment bomen voor een duurzamer bomenbestand. Het zorgt voor biodiversiteit, waardoor minder ziektes en plagen, en dus minder uitval, voorkomt. Hoe omgegaan wordt met ziektes en plagen, is in de volgende paragraaf te lezen.

4.5 Omgang met ziektes en plagen Als beheerder willen we overlast van ziektes en plagen zoveel mogelijk voorkomen. Het helemaal uitsluiten van ziektes en plagen is niet mogelijk. Door ons bomenbestand zo divers mogelijk maken, kunnen we verplaatsing van ziektes en plagen controleerbaar houden. De BVC signaleert tijdig op het gebied van ziektes en plagen. Hierdoor kan snel en adequaat ingegrepen worden om escalatie te voorkomen. 14

GEMEENTE WIJDEMEREN

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

Ziektes en plagen waar wij momenteel mee te maken hebben binnen ons bomenbestand: 

Eikenprocessierups



Essentaksterfte



Iepenziekte



Kastanjebloedingsziekte



Roetschorsziekte



Verwelkingsziekte



Gomziekte



Houtrot

Voor een meer gedetailleerde beschrijving van de in Wijdemeren voorkomende boomziektes en plagen wordt verwezen naar bijlage B.

GEMEENTE WIJDEMEREN

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

5. FINANCIËN In dit hoofdstuk worden de budgetten bepaald voor het beheer van de gemeentelijke bomen. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in klein onderhoud, groot onderhoud en vervanging.

5.1 Klein onderhoud Klein onderhoud bestaat uit de volgende activiteiten: 

Calamiteiten en stormschades;



Groeiplaatsverbetering;



Incidenteel onderhoud door meldingen van burgers en onderzoek bij attentie- en risicobomen.

In tabel 4 zijn de benodigde onderhoudsbudgetten voor de planperiode benoemd. De cijfers zijn gebaseerd op de ervaringen van met name de afgelopen drie jaar en de verwachtingen voor de komende planperiode. Klein onderhoud

Benodigd budget

Calamiteiten en stormschades

€4.000

Groeiplaatsverbetering

€2.000

Incidenteel onderhoud en onderzoek

€3.000

TOTAAL

€9.000

Tabel 4: Benodigd budget klein onderhoud

5.2 Groot onderhoud In onderstaande tabel zijn de kosten voor het groot onderhoud uiteengezet. De grootste kostenpost is ‘boomverzorging’. Dit omvat voornamelijk kapwerkzaamheden en regulier (snoei)werk. Daarnaast zijn drie andere, planbare, kostenposten benoemd: software en BVC, eikenprocessierupsbestrijding en lidmaatschappen. De geraamde bedragen zijn o.a. gebaseerd op de ervaringen uit de afgelopen jaren en de meest recente BVC-resultaten.

GEMEENTE WIJDEMEREN

Groot onderhoud

Benodigd budget

Boomverzorging

€95.000

Software en BVC

€29.000

Eikenprocessiebestrijding

€8.000

Lidmaatschappen

€2.000

TOTAAL

€134.000

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

Tabel 5: Benodigd budget groot onderhoud

5.3 Vervangingen Tabel 6 geeft op basis van de eerder genoemde uitgangspunten het voor de planperiode benodigde budget voor de reguliere vervangingen. Vervangingen

Benodigd budget

Bomen in verharding

€17.000

Bomen in beplanting

€46.000

Bomen in gras

€57.000

Lei- en dakbomen

€3.000

Knotbomen

€15.000

TOTAAL

€138.000

Tabel 6: Benodigd budget groot onderhoud Ook is er nog een achterstand in de herplantingsplicht. Dit is een achterstand die is opgetreden door tekorten aan budgetten, ziekte in het personeelsbestand en corona, waardoor werk is uitgesteld. Deze dient zo spoedig mogelijk weggewerkt te worden. De achterstand bestaat uit ongeveer 300 bomen die nog geplant dienen te worden. Deze bomen stonden op

moeilijk

bereikbare

plekken.

Daarnaast

dient

rekening

gehouden

worden

met

groeiplaatsverbetering. Hierdoor zullen de kosten ongeveer €1.310 per boom zijn, wat een totaal van €390.000 bedraagt. Deze achterstand wordt in de komende tien jaar weggewerkt. Dit betekent een jaarlijkse investering van €39.000. In onderstaande tabel zijn de benodigde middelen voor vervangingen tijdens de komende planperiode terug te vinden.

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

GEMEENTE WIJDEMEREN

BENODIGDE MIDDELEN

2024

2025

2026

2027

Vervanging

€138.000

Achterstand vervanging

€39.000

€177.000

TOTAAL

Tabel 7: Benodigde middelen vervangingen 2024-2027

5.4 Benodigde budgetten per jaar De benodigde budgetten voor het klein, groot en vervangingsonderhoud voor de periode 2024-2027 zijn in onderstaande tabel samengevat. Daarnaast is er een doorkijk gemaakt voor de jaren 2028-2031, waarbij de verwachte gemiddelde budgetten terug te zien zijn.

BENODIGDE MIDDELEN

2024

2025

2026

2027

2028 t/m 2031 gemiddeld

Klein onderhoud

€9.000

Groot onderhoud

€134.000

Vervangingsonderhoud

€138.000

Achterstand vervanging

€39.000

Tabel 8: Benodigde middelen 2024-2027 met doorkijk naar 2028-2031 Het huidige exploitatiebudget (klein en groot onderhoud tezamen) voor de bomen bedraagt ongeveer € 175.000 per jaar. Dit ligt dus ruim € 30.000 hoger dan het hiervoor berekende benodigde budget. Voor het vervangingsonderhoud bomen is in de afgelopen jaren telkens een bedrag van € 200.000 begroot.

GEMEENTE WIJDEMEREN

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

6. CONCLUSIES EN ADVIES Conclusies In dit beheerplan is de manier omschreven waarop we de volgende ambities willen behalen: 

Behoud en bescherming van bomen



Waarborging veiligheid en kwaliteit bomen



Bevordering biodiversiteit en duurzaamheid

Om deze doelen te behalen zijn in dit beheerplan bevindingen en resultaten beschreven. Aan de hand hiervan kunnen we concluderen dat we de volgende acties de komende planperiode uitgezet moeten worden: 

Het Bomenbeleidsplan evalueren;



De ingeslagen weg van meer datagestuurd werken verder voortzetten en het beheersysteem verder vullen met relevante data;



De achterstand van de herplantingsopgave van bomen de komende tien jaar inhalen zodat aan de vastgestelde herplantingsplicht gedaan kan worden;



Groeiplaatsverbetering toepassen bij een vervanging van bomen zodat duurzaam beheer gewaarborgd kan worden en bomen ouder kunnen worden;



Bomen inzetten bij klimaatadaptieve regelingen, om hittestress tegen te gaan en CO2-uitstoot te verminderen;



Ervaring opdoen met de kwaliteitsbeoordeling op basis van de zogeheten W-cijfers en bepalen of we deze methodiek, als aanvulling op de BVC, structureel in het beheer in willen gaan zetten.

In onderstaande tabel zijn de voor de komende planperiode 2024 – 2027 benodigde onderhouds- en vervangingsbudgetten weergegeven, met een doorkijk van de gemiddelde benodigde budgetten voor de periode 2028 t/m 2031: BENODIGDE MIDDELEN

2024

2025

2026

2027

2028 t/m 2031 gemiddeld

Klein onderhoud

€9.000

Groot onderhoud

€134.000

Vervangingsonderhoud

€138.000

Achterstand vervanging

€39.000

Tabel 9: Benodigde middelen 2024-2027 met doorkijk naar 2028-2031 19

GEMEENTE WIJDEMEREN

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

Advies Voor een optimale kwaliteit van het bomenareaal in gemeente Wijdemeren zijn er in de komende planperiode drie speciale aandachtspunten: datagestuurd werken, duurzaamheid en kwaliteitsbehoud. DATAGESTUURD WERKEN In het bomenbeleidsplan 2012-2035 is het ‘Groene Kaart’-model opgenomen waarin de bomen met een kapverbod in kaart zijn gebracht. Deze kaart is nog niet overgenomen in een beheersysteem. Om meer datagestuurd aan de slag te kunnen gaan, zal deze kaart hierin geïmplementeerd worden. DUURZAAMHEID In de toekomst dient meer aandacht besteed te worden aan het behoud van de bodemkwaliteit in groeiplaatsen. Er is onderzoek nodig om klimaatveranderingen te ondervangen en vitaler groen te creëren met een normaal organisch stofgehalte. Daarnaast heeft het de voorkeur om bij het planten van nieuwe bomen meer klimaatbestendige soorten toe te passen. Deze bomen hebben een betere weerstand tegen langdurige hitte en natte periodes. KWALITEITSBEHOUD De conditie van het areaal gaat met de jaren achteruit ondanks de ambitie om meer te sturen op kwaliteitstoename. Groeiplaatsverbetering kan een oplossing bieden in de vorm van kratten, bomengrond of een verrijkingsmix. Ook de nieuwe methode op basis van W-cijfers uit het ‘Handboek Bomen’ kan wellicht bijdragen aan een betere sturing c.q. kwaliteit.

Omdat wij (nog) geen ervaring hiermee hebben is het voornemen om deze aanpak tijdens de huidige planperiode te evalueren en eventueel in het beheer te implementeren. Behoud van kwaliteit zal daarom centraal staan in de beheeraanpak in de komende planperiode.

GEMEENTE WIJDEMEREN

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

BIJLAGE A: LUCHTFOTO MET BOOMPOSITIES

Bron: Cobra kaartviewer

GEMEENTE WIJDEMEREN

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

BIJLAGE B: ZIEKTES EN PLAGEN Eikenprocessierups Het jaarlijks structureel bestrijden van de nesten gebeurt met bacteriepreparaat. De rups stopt met eten, met als resultaat dat nesten verdwijnen. Alle eikenbomen die gevoelig zijn hebben wij in kaart. Daarbij bieden wij de inwoners de mogelijkheid om, tegen een vergoeding, mee te liften op de contracten. Jaarlijks worden ongeveer 70 eiken EPR-nesten aangetroffen. Deze worden deskundig verwijderd. Op deze wijze houden wij deze plagen onder controle.

Essentaksterfte Essentaksterfte is een schimmel op essen die begint als aantasting op de bladsteel. De schimmel trekt de bladvoet en vervolgens de takken in met als gevolg taksterfte. Als gemeente monitoren we deze bomen tijdens de BVC. Wanneer de bomen gevaar vormen, worden deze gekapt en vervangen door andere boomsoorten. Gemiddeld worden er 30-50 essen per jaar gekapt. Bij meer dan 70% aantasting wordt de hele laan verwijderd.

Iepenziekte Deze ziekte ontstaat door een schimmel die verwelking van takken veroorzaakt bij iepen (Ulmus) en de Japanse iep (Zelkova). Het begint met verwelking van takken (bruine bladeren), met als uiteindelijk resultaat sterfte van de gehele boom, omdat de boom als reactie de vaten afsluit. Gemeente Wijdemeren heeft de meest diverse iepencollectie van Nederland. Daarbij planten we veelal iepen die een hoge resistentie hebben tegen iepenziekte. Hierbij houden wij ook rekening met de juiste iep op de juiste plaats. Gezonde bomen zijn tenslotte minder vatbaar voor ziektes. Door de lage populatie iepenspintkevers kent de gemeente jaarlijks minder dan 1% aangetaste iepen. Gemiddeld worden er 05 iepen per jaar verwijderd.

Kastanjebloedingsziekte Deze ziekte kenmerkt zich door roestbruine vlekken op de stam en lange bastscheuren in de gesteltakken. De bast verdroogt met als gevolg dat de volledige boom uiteindelijk sterft. De bomen die besmet zijn met deze ziekte worden bij gevaarvorming tijdig verwijderd. Deze ziekte wordt veroorzaakt door een bacterie en is voor het eerst in 2002 gesignaleerd in Nederland. De enige oplossing hiervoor is het toepassen van beter resistente soorten, net zoals bij iepen. Onlangs is er een doorbraak geweest waarbij er soorten zijn geselecteerd en gekruist die beter bestand zijn tegen de aanval van deze bacterie.

GEMEENTE WIJDEMEREN

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

In Wijdemeren zijn nog maar enkele tientallen paardenkastanjes. De meeste groeiplaatsen zijn hier ongeschikt voor de paardenkastanje.

Roetschorsziekte Deze ziekte wordt voornamelijk bij de esdoorn (Acer) gezien. De parasiet die dit veroorzaakt trekt vaak bij wonden naar binnen en tast de boom horizontaal aan. De sporen zijn in het begin nog niet zichtbaar. Wanneer de boom begint af te takelen kan de parasiet al enige tijd aanwezig zijn. Meestal wordt de boom dan uit veiligheid verwijderd. In Wijdemeren is deze ziekte nog niet aangetroffen, maar bij de BVC zijn we er wel alert op.

Verwelkingsziekte Verwelkingsziekte is een bodemschimmel die via de wortels de boom intrekt. De schimmel tast het blad aan en binnen enkele maanden kan de gehele boom afsterven. Verspreiding vindt plaats door rond waaiend blad of gereedschap dat besmet is. Het is altijd belangrijk om te controleren op deze ziekte omdat een nieuw te planten boom ook direct besmet kan raken. Dit is te controleren door een tak door te knippen en te controleren op een grijze ring. Berken, essen en esdoorns worden vaak aangetast. De beuk en de haagbeuk zijn niet gevoelig voor deze ziekte.

Gomziekte Gomziekte wordt veroorzaakt door een bacterie die de bast heeft geïnfecteerd. Dit is te herkennen aan een amberkleurige hars die uit de takken of stam komt. Oorzaak van de gomziekte kan zijn overbemesting of te veel snoei. Gomziekte komt voornamelijk voor bij kersen en andere fruitbomen uit de rozenfamilie. In deze gemeente worden er gemiddeld per jaar 0 tot 10 bomen gekapt met gomziekte.

Houtrot Houtrot is een verschijnsel dat ontstaat door schimmels. Verzwakt en beschadigd hout is kwetsbaar voor schimmels. De schimmel trekt het hout in en laat de boom langzaam sterven. Aanwezigheid van schimmels kenmerken zich in paddenstoelen op en rondom de stamvoet. Onder de houtrotschimmels zijn 3 categorieën: 

Witrotschimmels. Deze maken het hout zacht en week. Dit zijn onder andere elfenbankjes, de tonderzwam en reuzenzwam.



Bruinrotschimmels. Deze maken het hout meer breekbaar, waardoor het hout zijn elasticiteit verliest. Dit zijn onder andere de berkenzwam, de dennenvoetzwam en de zwavelzwam.



Zachtrot. Deze schimmels breken het hout af rondom de schimmeldraden. Er ontstaan hierbij gaten in het stamhout. Onder andere de korsthoutskoolzwam veroorzaakt zachtrot. 23

GEMEENTE WIJDEMEREN

BEHEERPLAN BOMEN 2024-2027

Ook voor deze schimmels geldt dat we dit tijdens de BVC signaleren en veiligheid de actie bepaalt die wij inzetten. Hier worden er ongeveer 0-10 bomen per jaar gesignaleerd met houtrot.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/13745476/1