Bijlage 2 - Samenvatting Water- en rioleringsprogramma gemeente Wijdemeren 2023-2027

Bijlage - Samenvatting Water- en rioleringsprogramma Gemeente Wijdemeren 2023-2027 Het Water- en Rioleringsprogramma (WRP) 2023-2027 is een vervolg op het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2018 t/m 2021 (in 2021 verlengd t/m 2022). Het programma is het gemeentelijke beleids- en beheerplan voor de invulling van de gemeentelijke watertaken. In het WRP worden de volgende vragen behandeld: - Wat willen we bereiken en waarom? (Hoofdstuk 3) - Wie doet wat? (Hoofdstuk 4) - Wat hebben we al of waar staan we nu? (Hoofdstuk 5) - Wat moeten we (de komende jaren) doen? (Hoofdstuk 6) - Wat is daarvoor nodig (middelen) en hoe organiseren en bekostigen we dat? (Hoofdstuk 7) Hierna volgt per hoofdstuk de belangrijkste punten uit het programma. H1: Inleiding Als gemeente hebben we de wettelijke taak om zorg te dragen voor de inzameling, het transport en eventuele lokale verwerking van overtollig afval-, hemel- en grondwater. De riolering dient grote belangen: de volksgezondheid en een schone leefomgeving. Met de aanleg, het beheer en onderhoud ervan is veel geld gemoeid. Omdat riolering een lange levensduur heeft, is een planmatig beheer van deze dure, veelal onzichtbare infrastructuur belangrijk.

Geldigheid en actualisatie Om het WRP aan te laten sluiten op de overige gemeentelijke beheer- en beleidsproducten voor het integraal beheer van de gemeentelijke openbare ruimte (IBOR), is gekozen voor een planperiode en geldigheidsduur van vijf jaar: 2023‐2027. Doelstelling WRP De primaire doelen van dit WRP zijn: 1. Beschermen van de volksgezondheid 2. Bijdragen aan een veilige leefomgeving 3. Beperken van hinder en voorkomen van schade door wateroverlast 4. Voorkomen van verontreiniging van het milieu 5. Bijdragen aan een duurzame leefomgeving 6. Bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit 7. Beperken van hinder bij uitvoering van werken Om invulling te geven aan de doelstellingen uit dit WRP is een sterke interactie met, en betrokkenheid van de diverse overheden, bewoners en bedrijven nodig. Waar nodig worden beleid en taakuitvoering van de betrokken waterbeheerders op elkaar afgestemd. H2: Even terugkijken In de jaarlijks geactualiseerde begroting en verantwoording is te zien dat we in de afgelopen planperiode structureel achterlopen op het geprojecteerde benodigde investeringsprogramma. De belangrijkste factoren voor de investeringsvertraging zijn: - Een zeer hoge personele doorstroming en zware onderbezetting in de beheer- en uitvoeringsorganisatie; - Een organisatie die zich als het spreekwoordelijke ‘schip’ in een storm moeite had om koers te houden;

Datum: 21 september 2023 Onderwerp: Water- en rioleringsprogramma Gemeente Wijdemeren 2023-2027

- Zeer lange participatietrajecten en complexe inspraak van belanghebbende in de breedste zin; - En daarbovenop de Coronaperiode. De financiële bekostiging van de gemeentelijke watertaken moet structureel in balans zijn met de daarvoor benodigde inkomsten. In 2020 is de keuze gemaakt om de rioolheffing tijdelijk te verlagen en voor een aantal jaar te bevriezen, waardoor de opbouw van de voorziening is verminderd. Voor de komende jaren wordt voorzien dat bij volledige realisatie van de noodzakelijke investeringen, een structurele stijging van de rioolheffing noodzakelijk is om uitputting van de voorziening te voorkomen en kostendekkend te kunnen blijven. Bovenmatige kosten De ‘bovenmatige kosten’ zijn de kosten die meer zijn dan de normale kosten voor de aanleg van en aansluiting op gescheiden riool. Voor alle bovenmatige kosten voor de inzameling en afvoer of verwerking van vuilwater en afstromend regenwater, is een bijdrage van derden noodzakelijk. De kosten van deze investeringen zijn dermate hoog, dus het is niet redelijk dat deze door alleen de inwoners van Wijdemeren worden gedragen.

Uitgevoerde werkzaamheden In de afgelopen planperiode is gewerkt aan de uitvoering en/of voorbereiding van diverse herinrichtingen, nieuwbouwontwikkelingen, opheffen van ongezuiverde lozingen, lokale planontwikkelingen, realisatie en herstel van perceelaansluitingen, afhandelen klachten en meldingen, bijhouden en verbeteren van beheergegevens, financiële administratie en verantwoording, en dagelijks klein en groot onderhoud. Kaderrichtlijn Water Programma Spoor 2 Door het waterschap is via brainstormsessies in regionale samenwerking een overzicht Kaderrichtlijn Water (KRW) spoor 2-maatregelen opgesteld. In de afgelopen planperiode is een aantal maatregelen opgepakt en in de voorliggende planperiode wordt deze lijst gezamenlijk met het waterschap opnieuw gewogen. H3: Wat willen we bereiken (visie, ambitie en beleid) In de komende jaren gaan we inzetten op het voortzetten van ‘Doelmatig en Sober’ en intensiveren van het bestaande beleid. Dit gebeurt aan de hand van tien thema’s: 1. Doelmatig stedelijk waterbeheer 2. Meten en data op orde 3. Reiniging en inspectie 4. Rioolvernieuwing 5. Wijdemeren klimaatbestendig 6. Grondwater 7. Waterveiligheid 8. Veilig en gezond water Wijdemeren 9. Wijdemeren duurzaam 10.

Beheersbaar en betaalbaar 3.1 Doelmatig stedelijk waterbeheer Doelmatig beheer en onderhoud wordt uitgevoerd om de kwaliteit op peil te houden, het goed te laten functioneren en kapitaalvernietiging te voorkomen. Wat willen we bereiken? - Voldoen aan de wettelijke gemeentelijke zorgtaken voor de inzameling, het transport en eventuele lokale verwerking van overtollig afval-, hemel- en grondwater in de openbare ruimte; - Proces- en systeemveiligheid zijn structureel onderdeel bij ontwerp en uitvoering; - Behouden van een goed en doelmatig functionerend stedelijk (afval)watersysteem; - Leidend maken van water, riolering en bodem bij de ruimtelijke opgave, inrichting en ontwikkeling;

2

Datum: 21 september 2023 Onderwerp: Water- en rioleringsprogramma Gemeente Wijdemeren 2023-2027

-

Maximaal inzetten op boven- en ondergrondse oplossingen, waarbij de oplossing zowel in de gemeentelijke openbare ruimte, als op particulier terrein gezocht moet worden; Duurzaam scheiden en voorkomen van waterstromen bij de bron, zoals afkoppelen en verminderen van verharding; Toepassen en uitdragen van de drietrapsstrategie: vasthouden, bergen en vertraagd afvoeren Doelmatig vernieuwen van riool, waarbij kosten, risico’s en het bereiken van de primaire doelen en de ambities van dit plan met elkaar in evenwicht zijn.

3.2 Meten en data op orde Naast ontwerp, aanleg, onderhoud en vervanging van riolering, is het noodzakelijk om te investeren in het monitoren van de kwaliteit en het functioneren van de riolering. Doorlopend meten en ‘data op orde’ leidt tot besparingen. Wat willen we bereiken? - (Beter) Inzicht hebben en behouden in de daadwerkelijke werking van riolering, oppervlaktewater en grondwater, op basis van theoretisch berekende werking en inspecties uit de praktijk; Actuele gegevens hebben en behouden van alle rioolinfrastructuur. 3.3 Reiniging & inspectie Riolering vervuilt en veroudert door aantasting, slijtage en beschadiging. Het is daarom noodzakelijk om te investeren in reiniging en inspectie, om zo de functie te behouden en achteruitgang te monitoren. Wat willen we bereiken? - Beperken van de kans op storingen, onnodige vuilemissies en wateroverlast door de riolering goed werkend te houden; - Behouden van de kennis over de kwaliteit van de objecten in het areaal; - Reduceren en monitoren van het gemiddeld aantal storingen (uitval) van gemalen per jaar reduceren en monitoren. 3.4 Rioolvernieuwing Voor het behoud van voldoende kwaliteit en capaciteit van de riolering is doelmatige rioolvernieuwing noodzakelijk. Dit houdt in dat investeringen worden gedaan voordat de kosten voor onderhoud en beheer te hoog worden en calamiteiten toenemen.

Wat willen we bereiken? - Een doelmatig en maatschappelijk verantwoord te beheren riolering van een voldoende kwaliteit en capaciteit. - Maatschappelijk verantwoord en duurzaam investeren door, waar mogelijk, wijkgericht en integraal te werken waarbij riolering en wegen leidend zijn. - Bewust kiezen waar, wanneer en hoe participatie maatschappelijk verantwoord en doelmatig in te zetten. 3.5 Wijdemeren klimaatbestendig Het klimaat verandert. Inzichten in de omvang van klimaatverandering en de effecten hiervan worden steeds duidelijker en de benodigde ontwerpmethoden, gegevens en rekeninstrumenten zijn volop in ontwikkeling. Gezamenlijk met bewoners, bedrijven en instellingen gaan wij aan de slag op weg naar een klimaatbestendig en waterrobuust Wijdemeren in 2050. Door water en bodem sturend te laten zijn in de ruimtelijke ordening, kunnen we in Nederland ook in de toekomst met een ander en grillig klimaat blijven leven, wonen en werken.

3

Datum: 21 september 2023 Onderwerp: Water- en rioleringsprogramma Gemeente Wijdemeren 2023-2027

Om te sturen op een waterrobuuste en toekomstbestendige leefomgeving hanteren we in aanvulling op het Handboek Inrichting Openbare Ruimte, wet-, regelgeving en normen, diverse ontwerpuitgangspunten. Wat willen we bereiken? - Anticiperen op klimaatverandering en klimaatadaptief en waterrobuust ingericht zijn in 2050:  De gemeente heeft hierbij een zorgplicht voor hemelwater (Waterwet, art.3.5) en grondwater (Waterwet, art.3.6). Daarom moet bij alle investeringen rekening worden gehouden met de klimaatontwikkeling die tijdens het bestaan van die investering kan optreden.  De gemeente stuurt bij nieuwe ontwikkelingen in de bebouwde omgeving ook op de advieskaders vanuit de nationale en regionale afspraken zoals onder andere vanuit het ‘Convenant Toekomstbestendige Woningbouw’ van de Metropool Regio Amsterdam (MRA). - Inzicht hebben én geven in de kwetsbaarheid voor klimaatverandering, om daarna stapsgewijs de goede maatregelen te kunnen nemen voor risicolocaties. - Gezamenlijk met bewoners, bedrijven en instellingen werken aan klimaatopgaven, waarbij zowel op particulier terrein als op openbaar terrein een opgave ligt. - Doorlopend benutten van alle kansen die ontwikkelingen, renovaties en vervangingen bieden om te anticiperen op de effecten van klimaatverandering. - De frequentie van overlast en gezondheidsrisico’s door water op straat niet toe laten nemen ten opzichte van nu.

- Zoveel mogelijk beperken van de kans op water in woningen of bedrijven bij extreme neerslag, waarbij de maatregelen hiervoor geen negatieve gevolgen voor de omgeving hebben. - Maximaliseren van maatschappelijke baten: extreme neerslag treedt zelden op, dus is het noodzaak om de maatregelen hiervoor zo te kiezen en te ontwerpen dat deze ook nut hebben in normale, minder extreme omstandigheden. - Schade proberen te beperken, maar hinder en overlast zullen we moeten accepteren. 3.6 Grondwater Door nattere winters als gevolg van klimaatverandering, flexibel (zomer)peil in het plassen- en natuurgebied en vermindering van de grondwaterwinning voor drinkwater, zijn significante stijgingen van het grondwater mogelijk, met gevolgen voor de kans op grondwateroverlast. Dit effect is vooral groot langs stuwwallen, zoals in Wijdemeren. Hoewel meer hevige buien vallen, worden de zomers steeds droger als gevolg van klimaatverandering. Langdurige droogte leidt tot lagere standen van grond- en oppervlaktewater. Hierdoor kan veenbodem uitdrogen, waardoor bodemdaling versnelt, met het risico op schade door extra verzakking van riolen, andere infrastructuur en gebouwen. De gemeente spant zich op een doelmatige wijze in om een voor de gebruiksfunctie nadelige structurele grondwaterstand in openbaar bebouwd gebied te voorkomen of te beperken.

Op privaatterrein is de perceeleigenaar zelf verantwoordelijk om een voor de gebruiksfunctie nadelige structurele grondwaterstand te voorkomen. Wat willen we bereiken? - Het zoveel mogelijk voorkomen of beperken van structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de bestemmingen; - Voorkomen van (grond)wateroverlast bij nieuwbouw en inbreidingen; - Inzicht krijgen in locaties die gevoelig zijn voor grondwateroverlast en droogte, nu en in de toekomst; - Inzicht krijgen in de noodzaak voor het vaststellen van een minimale grondwaterstand voor bebouwd gebied met veenbodem;

4

Datum: 21 september 2023 Onderwerp: Water- en rioleringsprogramma Gemeente Wijdemeren 2023-2027

-

-

Bestrijden van droogte door gebiedseigen water zoveel mogelijk vast te houden en bij aanhoudende droogte, waar mogelijk gebruik maken van oppervlaktewater in plaats van grondwater. Dit hangt samen met de ambitie om (regen)wateroverlast te voorkomen; Bewoners en bedrijven dragen bij aan het vergroten van de sponswerking van Wijdemeren, omdat zij minder verharding, meer groen en water vasthouden op eigen perceel. Bewoners en bedrijven nemen zelf de juiste maatregelen op eigen perceel bij grondwateroverlast en onderlast.

3.7 Waterveiligheid Waterveiligheid valt niet onder de gemeentelijke watertaken, maar de gemeente heeft hierin wel taken. Vanwege de samenhang met andere klimaateffecten en de relatie met de zogenaamde ‘meerlaagse-veiligheid’, wordt hier aandacht aan besteed. Wat willen we bereiken? - Waar mogelijk beperken van schade door overstroming door meekoppelen met andere inrichtings- en bouwmaatregelen; - Bewust mee laten wegen van meerlaagse veiligheid bij herinrichting en nieuwbouw. 3.8 Veilig en gezond water in Wijdemeren Veilig en gezond water in Wijdemeren heeft betrekking op zes thema’s: vuilwater op regenwaterriool, regenwater op vuilwaterriool, afkoppelen, grondwater op riolering, lozingen en (oppervlakte)waterkwaliteit, en diffuse bronnen. 1. Vuilwater op regenwaterriool Bij foutaansluitingen van vuilwater op regenwaterriolering kan de lozing vanuit de regenwaterriolering dermate vervuild zijn, dat geen sprake meer is van een regenwaterlozing. Deze lozing is illegaal en het waterschap treedt handhavend hiertegen op. 2. Regenwater op vuilwaterriool Bij foutaansluitingen van regenwater op vuilwaterriolering kan bij hevige of langdurige neerslag de lozing dermate groot zijn, dat de vuilwaterriolering wordt overbelast en dit risico’s voor de volksgezondheid kan geven. Het is verboden regenwater op vuilwaterriolering te lozen.

Het is echter niet altijd noodzakelijk om al deze foutaansluitingen te saneren. Na opsporing maken wij een afweging tussen omvang afstromend water en saneringskosten. 3. Afkoppelen Afkoppelen van verhard oppervlak is één van de moest doelmatige maatregelen om klimaateffecten te compenseren. De kans op wateroverlast en vuilwater op straat wordt hiermee verminderd en bij infiltratie de aanvulling van het grondwater vergroot. Wij gaan als gemeente volop door met het afkoppelen van regenwater van de riolering in bebouwd gebied. 4. Grondwater op riolering (rioolvreemd water) Op basis van diverse gegevens blijkt dat vanuit Loosdrecht-Breukeleveen, Ankeveen en ’s-GravelandKortenhoef ’s winters meer water wordt afgevoerd dan in de zomer. Dit kan duiden op de instroom van ‘rioolvreemd water’. 5. Lozingen en (oppervlakte)waterkwaliteit Bij alle ruimtelijke ontwikkelingen en voor alle lozingen in bestaande en nieuwe situaties, worden de effecten op de waterkwaliteit meegewogen in het ontwerp. Het beleid ten aanzien van de effecten van lozingen op oppervlaktewater is op drie pijlers gebaseerd:

5

Datum: 21 september 2023 Onderwerp: Water- en rioleringsprogramma Gemeente Wijdemeren 2023-2027

1.

2.

3.

Voor een effectieve bescherming van overig oppervlaktewater is behoefte om per water inzicht te hebben in de zogenaamde ‘immissieruimte’. Dit is de ruimte tussen de actuele waterkwaliteit en de normen die behaald moet worden. Hoewel de wet er vanuit gaat dat regenwater schoon is, is dit in de praktijk niet altijd het geval. Het lozen van afstromend regenwater kan problemen opleveren voor de kwaliteit van oppervlaktewater. Bij aanwijzingen voor achteruitgang van de waterkwaliteit, waardoor nu of op termijn problemen en overlast kan ontstaan, doet het waterschap onderzoek naar de oorzaak hiervan en betrekt daarbij waar nodig de gemeente.

6. Diffuse bronnen Daarnaast zijn er belangrijke, verspreid voorkomende, kleinere bronnen van verontreiniging, zoals eenden en vissen voeren, hondenpoep of straatvuil. Wat willen we bereiken? - Waterstromen scheiden bij de bron, dus voorkomen dat schoonwater en vuilwater mengen; - Inzamelen en transporteren van alle vuilwater naar RWZI Horstermeer of lokaal voldoende zuiveren om te kunnen lozen op het ontvangende oppervlakte water en/of de bodem; - Geen individuele afvalwater behandelingssystemen (iba’s) en septictanks en in eigendom, beheer en onderhoud hebben; - Geen afvoer van vuilwater op regenwaterriolering; - Geen afvoer van schoonwater via het vuilwaterriool bij rioolvervanging en nieuwbouw; - Voorkomen van lozing van vuilwater naar oppervlaktewater als gevolg van hevige neerslag (overbelasting van het rioolstelsel), onderhoudswerkzaamheden, storingen, calamiteiten of anderszins; - Aanleggen van een gescheiden rioolstelsel; - Minimaliseren van instroom van rioolvreemd water naar de riolering, om vermenging van schoon en vuil water en ‘onnodig gebruik’ van capaciteit van riolering en RWZI te voorkomen; - Meewegen van de effecten op de waterkwaliteit in het ontwerp van alle ruimtelijke ontwikkelingen en alle lozingen in bestaande en nieuwe situaties; - Beperken van de aanwas van bodemslib in gemeentelijke watergangen door bloesem- of bladval van bomen; - Beperken van

afstroming van hondenpoep naar oppervlaktewater, wat een bron van verontreiniging en een risico voor de volksgezondheid is; - Beperken van eenden- en watervogelpoep, wat samen met hondenpoep een bron van fosfaatbelasting vormt. 3.9 Wijdemeren duurzaam De belangrijkste opgave voor een klimaatneutrale regio is het verminderen van het gebruik van fossiele energiebronnen. De waterschappen in Nederland investeren o.a. in biogasverwerking en zonne-energieinstallaties om de totale CO2-emissie te reduceren. Daarnaast kan de opwarming van oppervlaktewater nadelige gevolgen hebben voor de waterkwaliteit en de ecologie. Wat willen we bereiken? - Bijdragen aan de ambitie van de Regionale Samenwerkingsagenda van regio Gooi- en Vechtstreek om in 2030 energieneutraal en in 2050 klimaatneutraal te zijn; Bijdragen aan een duurzame en circulaire economie, samen met andere partners in de zuiveringskring Horstermeer.

6

Datum: 21 september 2023 Onderwerp: Water- en rioleringsprogramma Gemeente Wijdemeren 2023-2027

3.10 Beheersbaar en betaalbaar Om kapitaalvernietiging te voorkomen en de kwaliteit en het goed functioneren op peil te houden, is doelmatig beheer en onderhoud gewenst. Dit doen wij op het gebied van jurisdictie, communicatie en het inzichtelijk maken in het functioneren. Gemeente Wijdemeren hanteert als basisniveau voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte niveau C. Omdat de discipline ‘water en riolering’ niet een dergelijke classificatie kent, worden hiervoor de volgende minimale uitgangspunten gehanteerd: - Behouden van het functioneren van riolering en watergangen (het doet waarvoor het is ontworpen); - Vooropstellen van volksgezondheid en milieu en zoveel mogelijk voorkomen van schade, maar hinder en overlast wordt geaccepteerd; - Maatschappelijk verantwoord en duurzaam investeren door zoveel mogelijk wijkgericht en integraal te werken.

Wat willen we bereiken? - Beter inzicht krijgen in de werkelijke toestand en het functioneren van de (afval)waterketen als geheel; - Verbeteren van de praktische uitvoerbaarheid van het beheer en onderhoud en terugdringen van de relatief hoge kosten die daar nu mee zijn gemoeid, door:  Alleen voorzieningen in eigendom en beheer te hebben die een algemeen maatschappelijk nut bedienen en die niet alleen ten behoeve van een enkel privaat perceel en/of bedrijf dienen;  Alle riolen en (mini)gemalen die in beheer en onderhoud zijn van de gemeente te hebben liggen op openbaar gemeentelijk grondgebied of qua eigendomssituatie en de bereikbaarheid voor onderhoud, beheer en vervanging, via zakelijkrecht kadestraal te hebben geborgd; - Helder afstemmen op het toezicht op indirecte lozingen van afvalwater vanuit bedrijven en percelen; - Voldoende openbare ruimte in bezit hebben om de gemeentelijke zorgtaken te kunnen uitvoeren en voorzieningen te kunnen aanleggen en beheren; - Vergroten van het bewustzijn van water(kwaliteit), klimaatverandering en duurzaamheid bij bewoners en bedrijven; - Inzetten van de beschikbare wettelijke middelen en mogelijkheden bij de financiële toerekening van kosten, om de maatschappelijke kosten voor de gemeentelijke zorg- en watertaken beheersbaar en betaalbaar te houden.

3.11 Beleidskaders gebiedsontwikkeling en gebruiksfunctie De beleidskaders voor gebiedsontwikkeling en gebruiksfunctie zijn als volgt: - Water, riolering en bodem zijn leidend bij de ruimtelijke opgave, inrichting en ontwikkeling; - Voor een water robuuste leefomgeving wordt, naast de inzet op ondergrondse voorzieningen, maximaal ingezet op bovengrondse oplossingen, waarbij de oplossing zowel in de gemeentelijke openbare ruimte als op particulier terrein gezocht moet worden; - Duurzaam scheiden en voorkomen van waterstromen bij de bron; - Vasthouden, vertraagd afvoeren en scheiden van waterstromen; - Herinrichting bestaand gebied:  Het gehele gebied kan een piekneerslag van 100 mm (in één uur) verwerken;  Percelen bij nieuwbouw en grote verbouw kunnen verplicht minimaal 40 mm bergen; Inrichting groene weide (nieuw gebied):  Het gehele gebied kan een piekneerslag van 150 mm (in één uur) verwerken;  Percelen bij nieuwbouw en grote verbouw kunnen verplicht minimaal 60 mm bergen; Woningbouw:

7

Datum: 21 september 2023 Onderwerp: Water- en rioleringsprogramma Gemeente Wijdemeren 2023-2027

 

-

Kruipruimte loos bouwen; Ontwateringsdiepte op woningbouwlocaties (status bestemmingsplan) -0,70 m onder maaiveld;  Vloerpeil woningen +0,3 m boven as aansluitende weg in de bestaande openbare ruimte; Aansluitingseisen percelen:  Aanbieden op voorgeschreven locatie op -0,6 m onder maaiveld op de perceelgrens via een op de perceelgrens geplaatste erfscheidingsput;



Woningen zijn voorzien van ‘Polderstuk’ op overgang met de gebouwfundering.

H4: Wie doet wat Op de genoemde thema’s in het vorige hoofdstuk ligt niet alleen voor de gemeente een verantwoordelijkheid. Ook andere overheden en samenwerkingspartners uit de regio hebben hier verantwoordelijkheden en taken in. In onderstaande tabel is per actor de taken en bevoegdheden weergegeven. Actor Europa Rijk Provincie

Waternet

Gemeente

Particulier

Taken, bevoegdheden en (zorg)plichten Opstellen Europese beleidskaders en strategische doelen in Europa Opstellen nationale beleidskaders en strategische doelen en maatregelen voor het waterbeheer in Nederland Vertalen van het rijksbeleid naar een regionaal beleidskader en strategie Advies geven op en toetsen van het WRP Bevoegd gezag voor vergunningverlening, toezicht en handhaving van industriële grondwateronttrekkingen Uitvoeren regionaal waterbeheer Adviseren van gemeente over regulering indirecte lozingen Advies geven op WRP Zorgplicht voor de zuivering van stedelijk afvalwater en van het beheer van regionale wateren en keringen Bevoegd gezag voor directe lozingen op rioolwaterzuiveringsinstallaties en naar oppervlaktewater Als waterpeilbeheerder verantwoordelijk voor wateroverlast en/of –onderlast vanuit het oppervlaktewater Voorkomen van graafschades aan kabels en leidingen beschikbaar stellen van gegevens over de ondergrond Toetsen van ontwatering van begraafplaatsen Sturen op toepassing van lokale maatregelen voor beperking van de schade door overstroming Zorgplicht t.a.v.

stedelijk waterbeheer: inzamelen en transporteren stedelijk afvalwater, inzamelen en verwerken hemelwater, maatregelen treffen om nadelige gevolgen van grondwaterstand te voorkomen of zoveel mogelijk in te perken Bevoegd gezag bij (de meeste gevallen van) lozingen (afval)water en bij lozingen op riolering, met betrekking tot bodemenergiesystemen. Verantwoordelijk voor de staat van diens woning en perceel Zorgplicht: geen handelingen verrichten die het doelmatig functioneren van (water)voorzieningen belemmeren

Gemeentelijke organisatie De gemeentelijke taken en verantwoordelijkheden worden uitgevoerd vanuit de eigen organisatie door een binnendienst, een buitendienst en met de inzet van aannemers. De binnendienst areaalbeheerders voor water

8

Datum: 21 september 2023 Onderwerp: Water- en rioleringsprogramma Gemeente Wijdemeren 2023-2027

en riolering opereren op strategisch, tactisch of operationeel niveau. De buitendienst voor water en riolering opereert op operationeel niveau. H5: Waar staan we nu Van het areaal water en riolering is momenteel het areaal gemeentelijke riolering het meest gedetailleerd in beeld. De totale vervangingswaarde van de huidige riolering wordt geraamd op circa € 185 miljoen. In onderstaande tabel zijn de beschikbare kengetallen van het areaal terug te vinden. Hoofdgemalen Droogweerafvoer Droog- en regenwaterafvoer Totaal aantal objecten Minigemalen/Drukriolering Centrale voedingskast Dochterkasten Moeder-/dochterkasten Moederkasten Totaal aantal objecten Bergbezinkvoorzieningen BBB zonder pomp BBB en BBL met pomp Totaal aantal objecten Watergangen beheer Watertalud beheer Aansluitingen HWA DWA Doorlaten Afsluiters Meldingen Overstorten Sensoren Pompen Kolken Voorjaarsrond R&I Najaarsronde R&I Knopen (puntobjecten)

Aantal 33 3 36

Per Stuk Stuk

40 478 87 10 615

Stuk Stuk Stuk Stuk

2 2 4 n.t.b. n.t.b. stuks n.t.b. n.t.b. 3 107 n.t.b. 39 153 646 8.247 1.073 8.247 25.108

Stuk Stuk Meter Meter Meter n.t.b. n.t.b. Stuk Stuk Stuk Stuk Stuk Stuk Stuk Stuk Stuk Stuk

Het areaal gemeentelijk water wordt onderhouden op basis van kennis bij de buitendienst en aannemers. In de komende planperiode wordt het areaal water ook op dit niveau in beeld gebracht en vastgelegd. H6: Wat gaan we doen In hoofdstuk 3 ‘Wat willen we bereiken’ zijn aan de hand van tien thema’s verschillende ambities opgesteld. In dit hoofdstuk komen deze ambities weer terug en beschrijven we de manier waarop we deze willen waarmaken.

9

Datum: 21 september 2023 Onderwerp: Water- en rioleringsprogramma Gemeente Wijdemeren 2023-2027

6.1 Doelmatig stedelijk waterbeheer Het stedelijk waterbeheer bestaat uit een cyclisch proces van aanleggen, onderhouden, vervangen en verbeteren, dat we doorlopend herhalen en waarin we doorlopend willen verbeteren en leren. Jaarlijks worden de meerjarenprogramma’s voor investeringen (MJIP) en onderhoud (MJOP) voor het areaal water en riolering geactualiseerd. 6.2 Meten en data op orde Om het meten en de data op orde te krijgen worden verschillende acties uitgevoerd. Deze zijn onder te verdelen in eenmalige metingen en inventarisaties, doorlopende metingen en inventarisaties en overige acties. 6.3 Reiniging & inspectie Voor de ambities op het gebied van reiniging en inspectie zijn diversie acties voorzien, zoals het periodiek reinigen en inspecteren van vuilwaterriolen, regenwaterriolen, hoofdgemalen en minigemalen. Daarnaast worden straatkolken op basis van type en locatie frequent gereinigd en wordt een aantal gemeentelijke watergangen frequenter geschoond. Ten slotte wordt een jaarlijkse (visuele) controle uitgevoerd op diverse punten in de riolering en wordt het risicogestuurd reinigen waar nodig geïntensiveerd. Deze acties gebeuren alle gebiedsgericht. 6.4 Rioolvernieuwing De integrale projecten worden afgewogen op nut, noodzaak, onontkoombaarheid en onvermijdelijkheid. Daarnaast wordt gekeken naar logisch werkbare gebieden, zodat wijkgericht gewerkt kan worden.

De volgende projecten zijn momenteel in uitvoering: Overmeer-Noord en Lijsterlaan; Vreelandseweg; Laan van Eikenrode; Hoefijzer 2021, Boomhoek/Muyeveld; De volgende projecten staan gepland in het investeringsprogramma binnen de planperiode: Ooievaarsbuurt; Vuntuslaan/Heulakker; Prinsessenbuurt; Zuidereinde-Noord; Gemaal Bloklaan; Veendijk HWA; Frans Halslaan HWA; Elbert Mooijlaan; Tjalk HWA verbinding naar watergang; Het Stichtse End/Hollands End; Lindelaan-West; Lindelaan-Oost; Edelenbuurt-West; Kerklaan; Overmeerseweg HWA; Meenthof - OR fase 2; Meenthof - OR fase 1; Botenbuurt-Oost – fase 1; Edelenbuurt-Oost; Botenbuurt-Oost – fase 2;

10

Datum: 21 september 2023 Onderwerp: Water- en rioleringsprogramma Gemeente Wijdemeren 2023-2027

De volgende projecten komen voor in het investeringsprogramma na de planperiode: Hoefijzer, dorpscentrum Oud-Loosdrecht; Botenbuurt-Oost (3); Kortenhoefsedijk fase twee; Dammerweg – riool voortuinen; Tjalk; Meerhoekweg; Kortenhoef; Hoefijzer – Sypesteyn; Hoefijzer - kern Nieuw-Loosdrecht; Nootweg-West. 6.5 Wijdemeren klimaatbestendig Om een begin te maken aan het klimaatbestendig maken van Wijdemeren, zijn diversie acties in de huidige planperiode gepland, op zowel regionaal als lokaal niveau. Zo wordt regionaal samengewerkt bij de uitvoering van een stresstest en worden bewoners gestimuleerd regenwater in de eigen tuin te houden en benutten of een groen (sedum)dak aan te leggen. Daarnaast wordt getoetst en actief gestuurd in investerings- en beheerplannen en bij ruimtelijke plannen en ontwikkelingen of goed rekening is gehouden met extreme neerslag. 6.6 Grondwater De gemeente treft eventuele maatregelen uitsluitend in openbaar gemeentelijk gebied als deze doelmatig zijn en bijdragen aan een duurzaam werkende waterhuishouding. Daarnaast stuurt de gemeente op maatregelen op perceelniveau voor een duurzaam werkende waterhuishouding die in overeenstemming is met de gebruiksfunctie. Verder worden gerichte acties uitgevoerd m.b.t. het tegengaan van ongewenste grondwaterstanden.

Ten slotte hebben wij een voorkeursvolgorde voor het afvoeren van water bij bepaalde typen neerslag opgesteld. 6.7 Waterveiligheid Binnen de gemeentelijke invloedsfeer en met samenwerkingspartners sturen we op de toepassing van lokale maatregelen voor het beperken van de schade door overstroming. Dit wordt gedaan in combinatie met de maatregelen tegen regenwateroverlast. 6.8 Veilig en gezond water in Wijdemeren Veilig en gezond water in Wijdemeren heeft betrekking op zes thema’s: vuilwater op regenwaterriool, regenwater op vuilwaterriool, afkoppelen, grondwater op riolering, lozingen en (oppervlakte)waterkwaliteit, en diffuse bronnen. 1. Vuilwater op regenwaterriool Bij constatering van een vuilwaterlozing op regenwaterriolering op particulier terrein, volgt onmiddellijke aanschrijving voor verplicht herstel binnen 3 maanden. De herstelkosten zijn voor rekening van de perceeleigenaar. Bij constatering van een foutaansluiting achter het aansluitpunt op openbaar gebied, herstelt de gemeente dit zelf zo spoedig mogelijk. Daarnaast worden controles op foutaansluitingen uitgevoerd via diverse kanalen. 2. Regenwater op vuilwaterriool Bij constatering van een lozing volgt aanschrijving voor verplichte sanering. Bij constatering van een regenwaterlozing op vuilwaterriolering op particulier terrein beoordeelt de gemeente of sanering doelmatig is.

Zo ja, dan volgt aanschrijving voor verplicht herstel. De herstelkosten zijn voor rekening van de particulier. Daarnaast worden diverse acties uitgevoerd om lozing van regenwater op vuilwaterriool tegen te gaan.

11

Datum: 21 september 2023 Onderwerp: Water- en rioleringsprogramma Gemeente Wijdemeren 2023-2027

3. Afkoppelen Bij herinrichting en nieuwbouw laten we, zoveel als technisch mogelijk, het regenwater op eigen terrein verwerken. Bij rioolvernieuwingsprojecten worden alle aanwonende perceeleigenaren actief benaderd om verhardingen aan de voorzijde (incl. het dak) af te koppelen. Afkoppelen op eigen initiatief voor of na rioolvernieuwingsprojecten is voor eigen rekening. 4. Grondwater op riolering (rioolvreemd water) De hoofdgemalen worden geanalyseerd en/of gemonitord om beter inzicht te krijgen in het verpompte water en er wordt nader onderzoek uitgevoerd bij een vermoeden van instromend oppervlakte- en/of grondwater en foutaansluitingen. 5. Lozingen en oppervlaktewaterkwaliteit Gemeente en waterschap bepalen samen vanuit wet- en regelgeving de kaders voor het al dan niet rechtstreeks kunnen lozen van afgekoppeld regenwater. Daarnaast volgen zowel het waterschap als de gemeente actief nationale onderzoeken naar de effecten op de grond- en oppervlaktewaterkwaliteit van mogelijke bronnen. Ten slotte treden, waar nodig, het waterschap en de gemeente samen actief op bij constatering van foutieve lozingen naar oppervlaktewater vanaf particuliere percelen. 6. Diffuse bronnen Er worden in de huidige planperiode diverse acties uitgevoerd om vervuiling door diffuse bronnen tegen te gaan.

Daarnaast voeren wij in samenwerking met het waterschap en/of Plassenschap acties uit op het gebied van communicatie, in de vorm van voorlichtingsborden en –folders. 6.9 Wijdemeren duurzaam Op duurzaamheidsgebied worden acties uitgevoerd op het vlak van CO2-emissies en circulaire economie. Bij uitvoeringsprojecten en uitvraag van aannemers wordt actief rekening gehouden met een lage CO2-uitstoot. Daarnaast worden diverse actoren voorgelicht over warmteterugwinning bij renovaties en nieuwbouw, en houden wij zelf regie op het energieverbruik en brengen we in beeld waar efficiënter met energieverbruik omgegaan kan worden. Ten slotte wordt wederom met diverse partners samengewerkt om de visie op duurzame en circulaire economie te behalen. 6.10 Beheersbaar en betaalbaar Om inzicht in het functioneren te krijgen, wordt in de huidige planperiode met samenwerkingspartners diverse gegevens en rapportages uitgewisseld en benut en wordt aanvullend onderzoek gedaan bij riolen met een geschatte levensverwachting die kleiner is dan 10 jaar. Op juridisch gebied wordt de definitie van het aansluitpunt aangepast, zodat alle rioleringsvoorzieningen in gemeentelijk beheer op termijn op openbaar gemeentelijk gebied liggen of geborgd is via zakelijk recht. Alleen deze voorzieningen zullen beheerd worden door de gemeente.

Ook worden de werkelijke kosten voor handelingen van de gemeente aan de aanvrager doorbelast. Ten slotte wordt een communicatieplan opgesteld en periodiek geactualiseerd. H7: Wat kost het De kosten van de gemeentelijke watertaken moet structureel in balans zijn met de inkomsten. Per saldo zijn deze lasten en baten niet van invloed op het rekeningresultaat van de gemeente. De inkomsten zijn geoormerkt geld, dat specifiek bestemd is voor de in dit WRP beschreven taken. Onder de kosten wordt onderscheid gemaakt tussen investeringen, groot onderhoud, klein onderhoud en overige kosten. Investeren en afschrijven Onderstaande tabel geeft de gehanteerde afschrijvingstermijnen voor de objecten in beheer van de gemeente weer. Deze afschrijvingstermijnen zijn gebaseerd op de economische levensduur vanuit ervaringscijfers.

12

Datum: 21 september 2023 Onderwerp: Water- en rioleringsprogramma Gemeente Wijdemeren 2023-2027

Object Hoofdgemalen Bergbezinkvoorzieningen Persleidingen Vrijvervalleidingen Groene berging Infiltratievoorziening Minigemalen Regelschuif Meetlocatie en sensoren Huisaansluit- en kolkleidingen Drainage Overige leidingen Kolken en lijngoten

Civiel (jaar) 80 120 60 50 60 40 60 60 40 20 20 20 20

Mechanisch (jaar) 15 15

Elektro (jaar) 15 15

20 20 15 20 15

15 15 15 15 15

Gemeenten die vooraf sparen, kunnen bij vervangingsinvesteringen een situatie creëren die vergelijkbaar is met een ‘ideaalcomplex’. Deze situatie ontstaat als het bedrag dat de gemeente in een jaar besteedt aan vervanging ongeveer gelijk is aan het bedrag dat zij in de rioolheffing voor vervangingsinvesteringen heeft opgenomen. (Kleinere) gemeenten waarvoor een ideaalcomplex niet haalbaar is, hebben via het sparen in een vervangingsvoorziening de mogelijkheid om een tariefstijging op termijn te voorkomen. In bovenstaande tabel zijn de objecten gearceerd waarvoor wordt geadviseerd deze via een ideaalcomplex te financieren. Personele middelen Voor de uitvoering van het uitvoeringsprogramma moeten voldoende personele middelen beschikbaar zijn. Op basis van het uitvoeringsprogramma en de kengetallen voor personele middelen volgens de Leidraad Riolering, is het benodigde aantal fte voor de komende periode opnieuw geraamd. In totaal is 13,6 fte nodig voor de uitvoering van dit plan. Hiervan is minimaal 7,6 fte intern noodzakelijk, als volgt verdeeld: Beleid en beheer 3,0 fte; Buitendienst 1,0 fte; Communicatie 0,1 fte; Milieu/handhaving 0,2 fte; Financieel 0,3 fte; Uitvoering 3,0 fte.

Kosten in de komende planperiode De totale kosten in de planperiode 2023-2027 zijn geraamd op ruim € 24 miljoen en als volgt verdeeld: 8% Klein onderhoud 13% Groot onderhoud 40% Overige kosten 39% Kapitaallasten Daarnaast is € 31 miljoen aan investeringen geraamd. In onderstaande tabel zijn de kosten op basis van deze prognose per jaar uitgewerkt. (In € x 1000)

2023

2024

2025

2026

2027

Klein onderhoud Groot onderhoud Overige kosten

340 590 1.850

355 610 1.900

370 625 1.970

380 645 2.015

390 660 2.030

13

2028 t/m 2033 gemiddeld 415 685 2.170

Datum: 21 september 2023 Onderwerp: Water- en rioleringsprogramma Gemeente Wijdemeren 2023-2027

Kapitaallasten Investeringen (activeren)

1.340 3.400

1.535 5.800

1.825 7.265

2.170 6.610

2.525 7.715

3.685 7.090

Als voor behandeling van afstromend regenwater extra investeringen nodig zijn vanwege de kwetsbaarheid van het oppervlaktewater waarop wordt geloosd, moeten derden bijdragen aan de bovenmatige kosten. Voor aanvullende klimaatadaptieve maatregelen is slechts beperkte financiële ruimte (vanuit de exploitatie en/of via investeringsprojecten) om klimaatadaptatie op perceelniveau te stimuleren. Kostendekking en varianten Voor de kostendekking van de gemeentelijke watertaken en dit WRP zijn drie varianten doorgerekend vanuit een risicobenadering op de investeringen. Bij de doorrekening van deze varianten is, naast de investeringsprojecten en het investeringsprogramma IP 2023-2026, voor de lange termijn ook de vervangingsopgave van het overige areaal water en riolering opgenomen op basis van de ‘restlevensduur’. Het uitsmeren en dus achterblijven van jaarlijkse vervangingsopgave resulteert in een opstuwing van deze opgave en een toename van risico’s in het functioneren en de kosten voor het beheer, totdat deze niet meer houdbaar is en in een relatief korte tijd er meer moet worden geïnvesteerd dan financieel mogelijk en buiten realiseerbaar is. De benodigde investeringen en de oplopende rentelasten zullen zorgen voor een forse jaarlijkse toename in kapitaallasten. Dit heeft als gevolg dat er ook structureel naar de inkomstenkant zal moeten worden gekeken.

Variant 1 Variant 1 gaat uit van een investeringsopgave op basis van economische afschrijving. Alle economisch afgeschreven objecten worden binnen de vervangingspiek en binnen technische levensduur vervangen. De risico’s voor veiligheid, milieu en onderhoudskosten zijn minimaal, maar de vervangingsopgave is groot en grillig. De omvang van de vervangingsopgave in de tijd en ruimte zal voor Wijdemeren niet realistisch uitvoerbaar zijn. Variant 2 Variant 2 gaat uit van een beperkte afvlakking van de investeringsopgave. Alle economisch afgeschreven objecten worden niet gelijk, maar ruim binnen de vervangingspiek en binnen technische levensduur vervangen. De risico’s voor veiligheid en milieu zijn minimaal, maar de onderhoudskosten nemen toe. De vervangingsopgave is nog groot. De omvang van de vervangingsopgave in de tijd en ruimte zal voor Wijdemeren moeilijk realistisch uitvoerbaar zijn. Variant 3 Variant 3 gaat uit van een afvlakking van de investeringsopgave richting de grens van de technische levensduur. Alle economisch afgeschreven objecten worden pas als de grens van de technische levensduur in zicht komt en mogelijk buiten de vervangingspiek vervangen. De risico’s voor veiligheid en milieu nemen toe en de onderhoudskosten nemen zelfs substantieel toe.

De vervangingsopgave is nog stevig, maar de omvang van de vervangingsopgave in de tijd en ruimte zal voor Wijdemeren meer realistisch uitvoerbaar zijn. Advies In onderstaande grafiek is het historische verloop van het tarief rioolheffing terug te zien op basis van de drie varianten. Varianten 1 en 2 ontlopen elkaar qua verloop van het tarief niet veel. Deze varianten kennen weinig risico, maar zijn financieel op termijn niet te dragen door de hoge en snelle stijging van de kapitaallasten. Ook zullen deze varianten door de omvang niet tot moeilijk uitvoerbaar zijn.

14

Datum: 21 september 2023 Onderwerp: Water- en rioleringsprogramma Gemeente Wijdemeren 2023-2027

Variant 3 kent hogere risico’s, maar is financieel op termijn een mindere belasting voor de organisatie en zal in de tijd en ruimte beter uitvoerbaar zijn. Omdat de risico’s bij deze variant flink toenemen, adviseren wij niet om op deze uiterste grens te gaan zitten. We stellen voor om de investeringsopgave in te zetten tussen variant 2 en 3, zodat projecten integraal inpasbaar, de risico’s qua veiligheid en milieu acceptabel en de onderhoudskosten beheersbaar blijven. Dit resulteert de tarieven die in onderstaande tabel uiteen zijn gezet. Ontwikkeling Eigenarendeel – hoog tarief Eigenarendeel – laag tarief Tarief gebruikersdeel 0 m³ tot en met 600 m³ 601 m³ tot en met 1.000 m³ 1.001 m³ tot en met 2.000 m³ 2.001 m³ tot en met 3.000 m³ 3.001 m³ tot en met 5.000 m³ meer dan 5.000 m³

2023 € 235 € 70,50

2024

2025

€0 € 714 € 964 € 1.318 €1.863 € 3.165

15

2026

2027