Bijlage 1 Samen Sterker. Herindelingsadvies Wijdemeren-Hilversum

STERKER Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum Voor krachtige dorpen, wijken, gemeente en regio

12 februari 2025

Toekomstdromen Tussen dag en nacht vliegt de tijd seizoenen voorbij we ontdekken nieuwe plekken ontmoeten elkaar, delen momenten die ons brengen waar we nu zijn geborgen in wonderschoon doet soms vergeten wat voor een privilege het is om hier te wonen en bewegen onder gebogen groen en uitgestrekt blauw waaierend landschap ik loop door het hart van het land en voel me thuis weet dat als ik rust wil ik rennen kan, fietsen, zwemmen of in een zweefvliegtuig onder de wolken nog steeds vindbaar blijf ik kan hier verdwijnen voor even en opstaan voor altijd elk dorp, elke wijk elke buurt en straat een eigen identiteit verankerd in veen en zand vruchtbare grond en toekomstdromen hand in hand als je één oor op de aarde legt en luistert naar wat er speelt elk geluid aandacht schenkt en dezelfde pure intenties deelt als bewoners voor hun leefomgeving dan staat ons wat moois te wachten. Charlotte de Raad

Inhoudsopgave 1. Wijdemeren heeft toekomst in Hilversum ........................................................................................ 6

1.1 Wijdemeren kan niet zelfstandig voortbestaan ............................................................................................ 6 1.2 Herindelen uit noodzaak, betrokkenheid en verantwoordelijkheid ........................................................ 6 1.3 Hoe ziet dit herindelingsadvies eruit? ................................................................................................................ 7

2. Onze kwaliteiten en identiteiten ........................................................................................................... 12

2.1 Wijdemeren, Hilversum en Gooi en Vechtstreek in beeld ........................................................................ 13 2.2 Kwaliteiten van wijken, kernen en gemeenschappen ................................................................................ 17 2.3 Kwaliteiten van een gezonde leefomgeving .................................................................................................. 20 2.4 Economische kwaliteiten en ondernemerschap ......................................................................................... 22

3. Ons toekomstperspectief ............................................................................................................................... 25

3.1 De toekomstige gemeente ................................................................................................................................... 28 3.2 Maatschappelijk perspectief: dorpen- en wijkenbeleid .............................................................................. 29 3.3 Economisch perspectief ...................................................................................................................................... 34 3.4 Omgevingsperspectief .......................................................................................................................................... 37

3.5 Regionaal perspectief ........................................................................................................................................... 43

4. Stabiele gemeentefinanciën ....................................................................................................................... 47

4.1 Effect op de algemene uitkering ........................................................................................................................ 47 4.2 Woonlasten .............................................................................................................................................................. 48

4.3 Financiële positie van de gemeenten .............................................................................................................. 50 4.4 Financieel toezicht bij herindeling .................................................................................................................... 53

5. Waarborgen voor personeel ....................................................................................................................... 55

5.1 Integratie vooruitlopend op herindelingsdatum .......................................................................................... 55 5.2 Personele waarborgen ......................................................................................................................................... 56

6. Toetsing aan het beleidskader gemeentelijke herindelingen ........................................ 59

6.1 Iedere herindeling getoetst aan vier criteria ................................................................................................. 59 6.2 Twee aanvullende criteria bij ‘lichte samenvoeging’ .................................................................................. 59

6.3 Toets aan lokaal bestuurlijk, maatschappelijk en regionaal bestuurlijk draagvlak ........................... 59 6.4 Toets aan bestuurskracht .................................................................................................................................... 62 6.5 Toets aan interne samenhang en nabijheid van bestuur ......................................................................... 63 6.6 Toets aan regionale samenhang ........................................................................................................................ 63 6.7 Overeenstemming over toepassing van de variant ..................................................................................... 64 6.8 Afspraken over de rechtspositie van het personeel .................................................................................... 64

7. Het vervolg van het herindelingsproces .......................................................................................... 66

7.1 Van herindelingsadvies naar wet (wettelijk spoor) ...................................................................................... 66 7.2 Gemeenteraden stellen uitvoeringsopdrachten vast ................................................................................. 67

7.3 Fusie- en veranderspoor wordt uitgevoerd richting 1 januari 2026 ...................................................... 67 7.4 Verplichte beleidsharmonisatie op lokaal passende en wettelijke momenten ................................. 67

8. Begrippenlijst ........................................................................................................................................................... 70 9. Bijlagenboek A. ....................................................................................................................................................... 74 Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

3

Wijdemeren en Hilversum passen goed

Foto: Liftoff Productions

Voorgeschiedenis

We vinden veel dezelfde dingen belangrijk

• Besluit start verkenning Wijdemeren (juli 2023) • Startdocument verkenning Hilversum (januari 2024) • Principebesluiten gemeenteraden Wijdemeren en Hilversum (juli 2024) • Vaststellen herindelingsontwerp gemeenteraden Wijdemeren en Hilversum (december 2024)

We hebben vergelijkbare opgaven

Waarom herindelen?

Hoge levensstandaard met voorzieningen in de buurt, waardering van het eigene, gemeenschapszin en natuur

Natuur, demografie en behoud brede welvaart

Wijdemeren kan niet zelfstandig voortbestaan

Wijdemeren is niet krachtig genoeg om in de toekomst de vraagstukken van het uitgestrekte gebied aan te pakken en goede dienstverlening te garanderen.

Onze kwaliteiten vullen elkaar aan

Dorpse nabijheid, stadse voorzieningen en verschillende woonmilieus

Hilversum neemt verantwoordelijkheid

We delen een historie en bezoeken elkaar dagelijks

De centrumgemeente is als beste in staat om Wijdemeren in haar geheel voor de regio te behouden. Een sterkere gemeente is ook in het belang van inwoners van Hilversum en iets om trots op te zijn.

Voor familie, werk, onderwijs, cultuur, recreatie en winkelen

Vervolg van het proces

Financiën

• Besluit gemeenteraden over herindelingsadvies (27 maart 2025)

• Een grotere en sluitende gemeentebegroting kan beter tegen een stootje

• Verder werken aan de goede start van de gemeente met de samenleving (2025, 2026)

• Door de herindeling krijgen we jaarlijks 4,4 miljoen euro meer Algemene Uitkering

• Via Gedeputeerde Staten Noord-Holland naar Minister BZK, Raad van State, Tweede Kamer en Eerste Kamer (2025-2026)

• Voor de eenmalige lasten van de herindeling krijgen we een extra Algemene Uitkering van ongeveer 6 miljoen euro

• Ambtelijke samenvoeging (1 januari 2026) • Herindelingsverkiezingen (november 2026)

• De gevolgen van het op elkaar afstemmen (harmoniseren) van woonlasten voor inwoners en ondernemers kunnen beperkt worden.

• Start nieuwe gemeente (1 januari 2027)

De cijfers Inwoners

Bedrijven

Land

Water

Kernen

Begroting

Samen

119.040

19.655

93 km2

30 km2

14

455 miljoen

4.560

2

Wijdemeren

24.605

Hilversum

94.435

47 km

29 km

6

67 miljoen

15.095

46 km2

1 km2

8

388 miljoen

Voordelen voor inwoners en ondernemers Meer mogelijkheden met een grotere begroting en organisatie Betere toegang tot dienstverlening, voorzieningen en uitvoering van projecten

We blijven zelf besluiten (zelfbeschikking)

Over prioriteiten en behoud van onze kwaliteiten, karakters en cohesie

Meer invloed in Haarlem, Den Haag en Brussel

Voor investeringen in huidige en toekomstige opgaven voor onder andere natuur, wonen, mobiliteit, economie en energie Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

2

Bestuur en organisatie • Goede dienstverlening tegen acceptabele kosten • Zichtbaar en aanspreekbaar gemeentebestuur • Gebiedsgericht werken en maatwerk • Stevigere samenwerkingspartner voor regio, provincie, Rijk en maatschappelijke organisaties • Aantrekkelijke werkgever – Doelgerichte uitvoering – Strategische denkkracht – Ruimte voor professionele ontwikkeling – Goede werkplekken en faciliteiten – Efficiënte bedrijfsvoering 4

1. Wijdemeren heeft toekomst in Hilversum

1. Wijdemeren heeft toekomst in Hilversum Wijdemeren en Hilversum hebben een gemeenschappelijk verleden, veel onderlinge relaties en vanaf 1 januari 2027 een gedeelde toekomst. Het zijn unieke plekken in het midden van Nederland, in de regio Gooi en Vechtstreek en tussen de grote steden Amsterdam, Almere, Amersfoort en Utrecht. We zijn trots op onze groene en blauwe landschappen, de hoge levenskwaliteit, economische topsectoren, stevige gemeenschappen en voorzieningen op elk vlak. Dat willen we zo houden! Beide gemeenten kiezen daarom met overtuiging

mee, die de 25.000 inwoners en de gemeentelijke

voor een gedeelde toekomst. Een keuze uit

organisatie niet kunnen dragen. Daarbij kan de

noodzaak en uit betrokkenheid. Wijdemeren

gemeente de uitdagingen, kwaliteiten en kansen

kan niet zelfstandig voortbestaan en een

van Wijdemeren niet goed onder de aandacht van

samenvoeging met Hilversum is de enige logische

de provincie Noord-Holland, de Metropoolregio

en haalbare optie. De samenvoeging geeft extra

Amsterdam, het Rijk en Europa krijgen. Na een

energie aan de vele maatschappelijke, culturele

periode van financieel toezicht van de provincie,

en economische verbindingen die er al zijn.

veel onderzoeken en participatiebijeenkomsten

De groenblauwe centrumgemeente van de

trok de gemeenteraad van Wijdemeren in

regio biedt meer stevigheid en mogelijkheden

2023 de conclusie dat het onderbrengen van

voor die bijzondere mix van identiteiten,

Wijdemeren in een andere gemeente in het

gemeenschappen, natuurgebieden en erfgoed,

belang is van inwoners, ondernemers en het

media en recreatie.

gebied.

In juli 2024 spraken beide gemeenteraden de intentie uit om Wijdemeren aan Hilversum toe te voegen en daarvoor een eerste plan te maken. Dit plan is de eerste gezamenlijke stap om de samengevoegde gemeente van 120.000 inwoners en 20.000 bedrijven een goede start te geven, gesteund door zoveel mogelijk inwoners, ondernemers en samenwerkingspartners.

1.1 Wijdemeren kan niet zelfstandig voortbestaan De aanleiding is duidelijk: Wijdemeren kan

1.2 Herindelen uit noodzaak, betrokkenheid en verantwoordelijkheid Alle gemeenten in de Gooi en Vechtstreek vinden het belangrijk dat Wijdemeren voor de regio behouden blijft. Er is een sterke overtuiging dat de regio mét Wijdemeren sterker is, vanwege de gedeelde geschiedenis, unieke kwaliteiten en samenhangende, regionale opgaven. Hierin spelen ook de ervaringen met het recente verlies van Weesp voor de regio een rol.

vanuit bestuurlijk, organisatorisch en financieel

Uit onderzoeken van Wijdemeren en Hilversum

oogpunt niet zelfstandig voortbestaan. Inwoners

blijkt dat het toevoegen van Wijdemeren

en ondernemers betalen de hoogste woonlasten

aan Hilversum de enige mogelijkheid is om

van Nederland. Het prachtige, uitgestrekte gebied

Wijdemeren in zijn geheel voor de regio te

brengt na 2030 grote opgaven en kosten met zich

behouden, goede diensten aan inwoners

Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

6

en ondernemers te blijven leveren en beter

voor de toekomstige gemeente. Niet alleen

aandacht te kunnen vragen voor lokale en

dienstverlening aan inwoners en ondernemers,

regionale opgaven. Hilversum had zelf geen

maar ook de woning- en arbeidsmarkt, zorg,

ambitie om te herindelen, maar neemt om drie

bereikbaarheid, de economie, versterken

redenen verantwoordelijkheid:

van sociale cohesie en uitdagingen voor

• Wijdemeren en Hilversum zijn elkaars grootste ‘buren’ en sterk verbonden. Er is een gedeelde geschiedenis en al veel verkeer tussen de gemeenten voor recreatie, onderwijs en voorzieningen. • Als stevige centrumgemeente voor de regio Gooi en Vechtstreek kan Hilversum een herindeling financieel en organisatorisch goed aan. • Een sterke gemeente is nuttig voor inwoners en iets om trots op te zijn.

1.3 Hoe ziet dit herindelingsadvies eruit? In voorliggend herindelingsadvies is aandacht voor de kansen en uitdagingen die inwoners, ondernemers en raadsleden hebben benoemd tijdens bijeenkomsten, in vragenlijsten, in straatinterviews en via de herindelingswebsite. Tijdens de zienswijzeperiode hebben verscheidene inwoners, organisaties en gemeenten zienswijzen ingediend. Deze zienswijzen en de reacties van de colleges van B&W van Wijdemeren en Hilversum zijn te vinden in bijlage A5 in Bijlagenboek A. Ook zijn er enkele verplichte hoofdstukken die volgen uit het wettelijk kader voor herindelingen: de Wet algemene regels herindelingen (arhi). • Ondanks verschillen in ‘stedelijkheid’, passen

energie, klimaat en natuur. In hoofdstuk 3 staan toekomstperspectieven die beschrijven hoe de herindeling bijdraagt aan goede dienstverlening, het gebruiken van onze kwaliteiten, de mogelijkheid om zélf te besluiten en hoe het zorgt voor meer invloed in Haarlem, Den Haag en Brussel. • Het is belangrijk dat de lasten voor inwoners en ondernemers acceptabel zijn en dat de gemeentebegroting stevig en sluitend is. In hoofdstuk 4 staat hoe dit goed kan. Daarnaast staan hier de resultaten van een financiële ‘herindelingsscan’. Deze geven een eerste indruk van de begroting voor de nieuwe gemeente vanaf 2027. • Er zijn afspraken voor het onderbrengen van personeel van Wijdemeren in Hilversum, als de gemeenteraden het herindelingsadvies vaststellen. Die staan in hoofdstuk 5. • Het herindelingsadvies wordt in 2025 en 2026 beoordeeld door de provincie en het Rijk. Hoofdstuk 6 is daar specifiek voor geschreven en beschrijft op een formele manier hoe het herindelingsadvies voldoet aan het ‘beleidskader herindeling’. • Niet alles in dit herindelingsadvies is tot in detail uitgewerkt. Dat is een bewuste keuze. Zo geven we de beide gemeenteraden de mogelijkheid om inhoudelijk en procesmatig kader te blijven stellen, en kunnen inwoners en ondernemers de komende jaren blijven vertellen wat zij

Hilversum en Wijdemeren goed bij elkaar.

belangrijk vinden. Tot 1 januari 2027 maken we

De gemeenten zijn historisch, economisch

het plan voor de nieuwe gemeente Hilversum

en maatschappelijk verbonden. Inwoners

met beide gemeenteraden en de samenleving

waarderen het ‘eigene’, de gemeenschapszin,

steeds concreter en duidelijker. Hoofdstuk 7

de natuur en voorzieningen in de buurt.

beschrijft alle stappen.

Kwaliteiten vullen elkaar aan: een dorpse sfeer én het gemak van stedelijke voorzieningen. Hoofdstuk 2 beschrijft hoe de waarden, verbindingen en kwaliteiten een stevige basis

In dit herindelingsadvies komen soms technische begrippen voor. In de begrippenlijst staan de voornaamste uitgelegd.

zijn voor een toekomst samen. • Dit plan gaat ook over kansen en uitdagingen Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

7

Participatieopbrengst in dit herindelingsadvies Een opdracht van de gemeenteraden was om inwoners, ondernemers en organisaties bij het maken van dit herindelingsadvies te betrekken. Er was gevraagd om thema’s die in de eerdere verkenningen vaak werden genoemd verder uit te diepen: buurten/wijken/identiteit, economie/ ondernemerschap en natuur/landschap. In deze fase was het belangrijk om jongeren een plek te geven en te zorgen voor een hoge kwaliteit van het gesprek. In de zienswijzefase zetten we in op een zo groot mogelijke deelname. Iedereen die dat wilde, kon meedenken. Er zijn oproepen gedaan in alle huis-aan-huisbladen, via sociale media, op posters langs grote wegen en in bushokjes, en op openbare digitale schermen. Iedereen kon reageren op stellingen op de herindelingswebsite en daar ideeën indienen, meedoen aan vier fysieke participatieavonden en aan straatinterviews in alle dorpen en wijken. De resultaten zijn transparant teruggekoppeld op de website, met de mogelijkheid om daar nog op te reageren. Alle input is terug te vinden op de herindelingswebsite, via deze QR code. De participatieopbrengst komt op verschillende plekken terug in hoofdstuk 3, in aparte tekstkaders. In hoofdstuk 7 staat hoe de participatie tot 1 januari 2027 verder vorm krijgt.

Foto: Margot Brakel

Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

8

Wijdemeren en Hilversum hebben een gezamenlijke geschiedenis Hilversum en de dorpen in Wijdemeren (’s-Graveland, Kortenhoef, Ankeveen, Nederhorst den Berg, Loosdrecht en Breukeleveen) onderhielden stevige economische en culturele relaties doordat zij dicht bij elkaar lagen. De stad en de dorpen ontwikkelden zich steeds, in dezelfde tijdgeest en omstandigheden.

11e-14e eeuw: ontginning van het Gooi en de Veengebieden In de middeleeuwen maakten boeren de moerassige veengrond geschikt voor landbouw en veeteelt. Dat heet ontginnen. In deze periode ontwikkelden nederzettingen zoals Kortenhoef, Ankeveen en Loosdrecht, maar ook Hilversum. Rond de 13e eeuw werd de turfwinning een belangrijke economische activiteit. Dit leidde tot grote veranderingen in het landschap, zoals de vorming van de Loosdrechtse Plassen. Hilversum was ook betrokken bij turfhandel en brandstofvoorziening aan omliggende steden, zoals Utrecht en Amsterdam. Door spanningen tussen de bisschop van Utrecht en de graven van Holland verschoven regionale grenzen regelmatig.

16e-17e eeuw: de opkomst van het Gooi als regio Zeker nadat Hilversum in 1424 onafhankelijk werd, werd het een groeiend agrarisch dorp, en de regionale kern voor handel en nijverheid. Dorpen zoals Ankeveen en ‘s-Graveland maakten deel uit van dezelfde regionale handelsnetwerken, waarin landbouwproducten en turf werden verhandeld. De regio kwam duidelijker als regio in beeld toen zich in de 17e eeuw rijke Amsterdammers vestigden. Niet alleen in ‘s-Graveland, maar ook in Hilversum. Buitenplaatsen en landgoederen zoals Trompenburgh in ‘s-Graveland en villaparken in Hilversum droegen bij aan economische ontwikkeling en leverden veel werkgelegenheid op.

18e-19e eeuw: groei van de textielnijverheid In de 18e eeuw begon Hilversum zich te ontwikkelen als een centrum voor textielnijverheid. Dit had ook een regionale uitstraling, omdat arbeiders en ambachtslieden uit omliggende dorpen naar Hilversum kwamen voor werk. Dorpen als Kortenhoef en Loosdrecht waren sterk agrarisch georiënteerd, maar maakten deels gebruik van Hilversumse markten en ambachtslieden voor handel. Hilversum werd in die tijd een lokaal economisch centrum waar de producten van de omliggende veengebieden en dorpen verhandeld konden worden.

19e eeuw: groei door aanleg van infrastructuur Hilversum werd in 1874 aangesloten op het landelijk spoorwegnet en was eindstation voor de Gooise Stoomtram. De ‘s-Gravelandse paardentram verbond station Hilversum met ’s-Graveland, tot vlakbij de Smidsbrug. De Gooise Vaart werd doorgetrokken tot de Oude Haven. Dit bevorderde de mobiliteit en handel tussen de dorpen en Hilversum, wat de regio economisch versterkte. Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

Paardentram ’s-Graveland Bron: Streekarchief Gooi en Vechtstreek 9

20e eeuw: ontwikkeling van de mediastad en recreatie In de 20e eeuw groeide Hilversum uit tot het centrum van de Nederlandse omroep- en media-industrie. Hoewel dit in eerste instantie geen directe link had met de dorpen van Wijdemeren, trok de groei van Hilversum wel mensen aan uit omliggende plaatsen voor werk. Tegelijkertijd ontwikkelden de Loosdrechtse Plassen zich in de 20e eeuw tot een populaire recreatiebestemming, met name voor watersport. Ook veel Hilversummers bezochten de plassen voor ontspanning en vakantie, waardoor er een toeristische en recreatieve wisselwerking ontstond tussen Hilversum en Wijdemeren.

20e eeuw: gedeelde suburbanisatie Vanaf de tweede helft van de 20e eeuw groeiden zowel Hilversum als de omliggende dorpen in bevolking door suburbanisatie. Mensen trokken weg uit grote steden zoals Amsterdam en vestigden zich in het groenere Gooi en de Vechtstreek. Hilversum en de dorpen in Wijdemeren groeiden. Hilversum werd door stadsarchitect W.M. Dudok een complete tuinstad. De dorpen werden steeds meer woonkernen voor forensen die in Hilversum of de Randstad werkten.

Laat 20e eeuw: regionale samenwerking en fusie In de tweede helft van de 20e eeuw en het begin van de 21e eeuw wordt de regio Gooi en Vechtstreek, waar Hilversum en Wijdemeren deel van uitmaken, steeds meer gezien als één regio. Gemeenten begonnen samen te werken op gebieden zoals infrastructuur, toerisme, het sociaal domein, natuurbeheer en economische ontwikkeling. In 2002 werd de gemeente Wijdemeren gevormd door een fusie van de dorpen ‘s-Graveland, Loosdrecht en Nederhorst den Berg. Deze nieuwe gemeente maakte de samenwerking met de regiogemeenten makkelijker, waardoor Wijdemeren inmiddels onlosmakelijk aan deze regio is verbonden.

Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

10

2. Onze kwaliteiten en identiteiten

2. Onze kwaliteiten en identiteiten De toekomstige gemeente gaat niet ‘iets nieuws doen’, maar gebruikt en versterkt wat er al is. Er is veel om trots op te zijn: hechte gemeenschappen met karakter, in een aantrekkelijke mix van wonen en werken. De toekomstige gemeente staat op een stevige basis van gedeelde waarden, unieke kwaliteiten en bestaande verbindingen. Inwoners wonen hier met plezier omdat er een

De toekomstige gemeente combineert de

hoge levenstandaard is, met:

stedelijke levendigheid, dorpse sfeer en

• Werk, buurtvoorzieningen en stedelijke

landelijke rust. In dit hoofdstuk beschrijven

voorzieningen dichtbij • Het eigene: verschillende identiteiten en gemeenschapszin • Kwaliteit en verscheidenheid van de omliggende natuur

we welke kwaliteiten Wijdemeren en Hilversum meebrengen. We kijken specifiek naar wijken, kernen en gemeenschappen, een gezonde leefomgeving, en economie en ondernemerschap.

• Unieke economische topsectoren: media en toerisme/recreatie

Markt Hilversum - Foto: Studio Kastermans Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

12

2.1 Wijdemeren, Hilversum en Gooi en Vechtstreek in beeld Wijdemeren is een gemeente met een overwegend landelijk en recreatief karakter, met nadruk op water, natuur en kleinschalige dorpen. De gemeente bestaat uit zes dorpen, die langs historische ontginningslinten zijn ontstaan: Ankeveen, Breukeleveen, Kortenhoef, Nederhorst den Berg, Loosdrecht en ’s-Graveland. Er wonen zo’n 24.500 inwoners in 11.000 huishoudens en

Hilversum is de centrumgemeente van de Gooi en Vechtstreek. Een complete gemeente met stadse en dorpse kenmerken en regionale voorzieningen zoals een ziekenhuis, drie treinstations, cultuur, onderwijs en detailhandel. Hilversum bestaat uit acht wijken: zeven in het stedelijke gebied en de Hilversumse Meent aan de noordgrens met Bussum. Er wonen

er zijn ongeveer 11.000 arbeidsplaatsen.

zo’n 94.500 inwoners in 45.000 huishoudens.

Wijdemeren staat vooral bekend om de vele

met een rijke geschiedenis van radio en

recreatiemogelijkheden in het groene en waterrijke cultuurlandschap. Dit landschap kreeg vorm door menselijke acties: zand- en turfwinning, drooglegging, landbouw en de aanleg van buitenplaatsen. De bijzondere combinatie van wonen, erfgoed, natuurbeheer, recreatie en landbouw in het groenblauwe

Hilversum is landelijk bekend als Mediastad, televisie en een bruisende creatieve industrie. Er zijn zo’n 50.000 arbeidsplaatsen in alle economische sectoren. Hilversum is ook een tuinstad: stadsbouwmeester Dudok ontwierp een compacte, complete stad van samenhangende jaren ’30 architectuur.

landschap maakt Wijdemeren uniek.

Met wijken waarin gemeenschap, gezondheid,

Alle dorpen hebben een sterk eigen karakter

staan en de bossen en heidevelden eromheen

en ontstaansgeschiedenis. Er is veel energie en de inwoners zijn ondernemend en trots op het lokale verenigingsleven. Het behouden en versterken van identiteit, erfgoed, sociale cohesie en voorzieningen is daarmee een belangrijke opgave. Net als het blijven vinden van een goed evenwicht tussen natuurlijke waarden en natuurgebruik, en het bevorderen van ondernemerschap en mobiliteit.

voorzieningen en goede woningen centraal worden beschermd. De 37 buurten in Hilversum zijn heel verschillend. Dat geldt ook voor de werklocaties. In alle wijken en werklocaties zijn verenigingen van inwoners en ondernemers actief. Elke plek heeft zijn eigen kwaliteiten en uitdagingen. Hierdoor zijn het gebiedsgericht werken en maatwerk belangrijk, met aandacht voor ruimtelijke kwaliteit, duurzaamheid, kansengelijkheid en economische vitaliteit.

Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

13

Wijdemeren en Hilversum zijn al verbonden Wijdemeren heeft van alle buurgemeenten de stevigste banden met Hilversum. Dat bleek uit een verkenning naar verplaatsingspatronen van en naar Wijdemeren die door de gemeente Wijdemeren in het voorjaar 2024 werd gemaakt. Onderstaande figuur komt uit die verkenning.

Verplaatsingspatronen Wijdemeren Bron: Onderzoek beweegpatronen en oriëntatie van inwoners Wijdemeren

Cijfers over verbinding • Hilversum is voor Wijdemeerders de belangrijkste verhuisbestemming. In 2022 verhuisden 265 Wijdemeerders naar Hilversum (7%). Voor Hilversummers staat Wijdemeren op plek 4 om naar toe te verhuizen. In 2022 ging het om 245 verhuizingen (7%) (Bron: WIMRA 2023) • De meeste bedrijfsverplaatsingen binnen de regio in de periode tussen 2011 en 2020 vonden plaats tussen Wijdemeren en Hilversum. Van Wijdemeren vertrokken 43 bedrijven naar Hilversum. En van Hilversum vertrokken 83 bedrijven naar Wijdemeren (Bron: Ecorys 2021) • Van de beroepsbevolking die buiten

• Wijdemeerders doen de meeste dagelijkse aankopen in Wijdemeren zelf: 73%. 18% van de bestedingen gebeurt in Hilversum. Van de recreatieve aankopen doen inwoners van Wijdemeren dat voor 11% in Wijdemeren en voor bijna een derde (32%) in Hilversum. Dat is bijna net zoveel als er online wordt gekocht (35%). • Hilversum is de belangrijkste bestemming van het Wmo-vervoer vanuit Wijdemeren. Van de top 15 meest bezochte locaties zijn er 12 zorglocaties, waarvan 58% in Hilversum en 25% in Wijdemeren zelf. 80% van de ritten van het Wmo-leerlingenvervoer gaat van Wijdemeren naar Hilversum toe.

Wijdemeren werkt, werkt het grootste deel in Hilversum, namelijk 19%. Hilversummers vullen de meeste banen in Wijdemeren in ‘van buiten’. Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

14

Samen… • ...wonen er 120.000 inwoners op een totale

• ...hebben Wijdemeren en Hilversum

oppervlakte van 122,71 km2. Dat is qua

1.773 gemeentelijke, provinciale en

inwoneraantal de 26e gemeente van Nederland

Rijksmonumenten en 4 beschermde stads-

(nu staat Hilversum op 37 en Wijdemeren

en dorpsgezichten. Dat betekent dat de

op plek 235). Als het gaat om oppervlakte

toekomstige gemeente stevig in de top-10 van

is de toekomstig gemeente de 105e van

erfgoedgemeenten staat.

Nederland. Nu staat Wijdemeren op plek 185 en Hilversum op 241.

Gooi en Vechtstreek Wijdemeren en Hilversum behoren tot de regio Gooi en Vechtstreek. In de regio wonen zo’n 245.000 inwoners. De regio ligt centraal in Nederland en is goed verbonden met omliggende grote steden via de weg en het spoor. De regio is bijzonder door het vele cultuurhistorische erfgoed en de verschillende landschappen, de natuur en de kernen daarin. Gemeenten en inwoners zijn tevreden over de

Gooi en Vechtstreek is ook het werkgebied van de Veiligheidsregio Gooi en Vechtstreek en onderdeel van de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Belangrijke regionale partners zijn het Waterschap, Natuurmonumenten, het Goois Natuurreservaat, de woningcorporaties, zorgorganisaties, onderwijsinstellingen, gecontracteerde partijen (jeugd, Wmo) en de omgevingsdienst (OFGV). Het verbeteren van strategische belangenbehartiging is een belangrijke regionale uitdaging.

regionale samenwerking. Er is solidariteit: grotere en kleinere gemeenten zien en waarderen elkaar en kunnen samen meer dan alleen. Inwoners merken dat bijvoorbeeld in de dienstverlening voor volksgezondheid (GGD), afvalinzameling (GAD), de ambulancedienst, het streekarchief, het Wmo-vervoer en leerlingenvervoer, jeugdzorg en Veilig Thuis.

Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

15

Samenwerken aan brede welvaart in gooi en vechtstreek De verschillen in landschap en cultuur in de regio Gooi en Vechtstreek zijn uniek in Nederland. Het is hier fantastisch wonen. Onze regio combineert een prettig leefklimaat met voorzieningen dichtbij en werk in de steden. In vergelijking met het gemiddelde in Nederland zijn inwoners hier gemiddeld gezonder, zekerder van hun baan, meer maatschappelijk betrokken, tevredener met hun huis en gelukkiger. Natuurlijk zijn er binnen de regiogemeenten ook verschillen tussen bevolkingsgroepen. Onze regio behoort niet alleen tot de hoogst scorende regio’s, maar ook tot de hardst groeiende. Onderzoeken naar ‘brede welvaart’ laten een voorzichtig patroon tussen

Brede welvaart Bron: RaboResearch, Universiteit Utrecht

brede welvaartontwikkeling en de mate van samenwerking in de regio zien. Wijdemeren, Hilversum, Gooise Meren, Huizen, Blaricum, Laren en Eemnes werken al geruime tijd intensief met elkaar aan gezamenlijke uitdagingen op het gebied van mobiliteit, economie, wonen, voorzieningen, natuur en energie. Die samenwerking is formeel gebaseerd op een Gemeenschappelijke Regeling en inhoudelijk op de Regionale Samenwerkingsagenda. Het versterken van bestuurs- en organisatiekracht is een terugkerend thema in de regio. De regionale samenwerking heeft krachtige deelnemende gemeenten nodig. De herindeling van Wijdemeren en Hilversum volgt op: • De fusie van Loosdrecht, ’s-Graveland en Nederhorst den Berg tot de gemeente Wijdemeren met zes kernen (Loosdrecht, Ankeveen, Kortenhoef, ’s-Graveland, Nederhorst den Berg en Breukeleveen) in 2002 • De samenvoeging van de organisaties van Blaricum, Eemnes en Laren tot de BEL‑combinatie (2008) • De fusie van Bussum, Naarden en Muiden in 2016 tot de gemeente Gooise Meren • De herindeling van Weesp bij Amsterdam in 2022

Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

16

2.2 Kwaliteiten van wijken, kernen en gemeenschappen

grotere culturele podia en wekelijkse en jaarlijkse

Inwoners van Wijdemeren en Hilversum geven

Bij voorzieningen noemen inwoners vaak:

hoge rapportcijfers voor het wonen in deze gemeenten. In het onderzoek ‘Wonen in de metropoolregio Amsterdam (MRA)’ uit 2023 gaven inwoners van Wijdemeren een 8,4 voor ‘tevredenheid met de woning’ en een 8,0 voor ‘tevredenheid met de buurt’. Hilversummers gaven een 8,0 voor ‘tevredenheid met de woning’ en een 7,8 voor ‘tevredenheid met de buurt’. Op

markten voor de sociale cohesie.

huisartsen, supermarkten, detailhandel en horeca in de buurt voor hun dagelijks leven. Maar inwoners vinden goed bereikbare ‘stadse’ voorzieningen ook belangrijk, zoals het ziekenhuis, scholen, de treinstations, winkelcentra en -straten, musea en grote culturele podia, filmhuizen en festivals. Wijdemeerders noemen het gebrek aan goede

veel vlakken is dat hoger dan het gemiddelde in

busverbindingen vaak als verbeterpunt.

de MRA.

Kenmerkend aan Wijdemeren en Hilversum zijn

Veel inwoners van Wijdemeren en Hilversum

de verschillende dorpen, wijken en buurten.

vinden een dorps karakter en goed bereikbare voorzieningen belangrijk. Het ‘dorpse karakter’ gaat vaak over betrokkenheid. Een vriendelijke sfeer, waarin mensen elkaar groeten en helpen en oog hebben voor elkaar. Het gaat ook over

Verschillende woonmilieus en verschillende identiteiten, die aan de basis liggen van hechte gemeenschappen die met elkaar tegen een stootje kunnen. In de toekomstige gemeente worden die verschillen gezien als kracht.

een prettige en veilige woonomgeving, met rust en ruimte: een niet te hoge bouw, veel groen, en een goede en veilige openbare ruimte die uitnodigt tot ontmoeten en spelen. Ook wordt vaak gewezen op de belangrijke functie van buurthuizen, wijkcentra, buurtkamers, kantines van sportverenigingen, kleinere en

Leefbaarheidcijfers Wijdemeren, 2023 (rapportcijfer 1-10)

Leefbaarheidcijfers Hilversum, 2023 (rapportcijfer 1-10)

Leefbaarheidscijfers Hilversum en Wijdemeren – Bron: Wonen in de Metropoolregio Amsterdam 2023 Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

17

Wijdemeren en Hilversum dorpen en wijken Nederhorst den Berg

Loosdrecht

• 5.300 inwoners • Trots op natuurkwaliteit en historische gebouwen, sterke betrokkenheid en verenigingsleven • Aandachtspunten: behouden dorpskarakter en voorzieningen

Kortenhoef

• 6.700 inwoners • Trots op het rustige, groene karakter, mogelijkheden voor recreatie en dorpsgevoel • Aandachtspunten: op peil houden van voorzieningen, bereikbaarheid en leefbaarheid in het dorp

• 9.000 inwoners • Toeristisch centrum in plassengebied • Trots op natuur, ondernemers en cultureel en groen erfgoed (KasteelMuseum Sypesteyn) • Aandachtspunten: goede balans tussen natuur en recreatie, woningen bouwen

‘s-Graveland

• 1.200 inwoners • Bezoekerscentrum van Natuurmonumenten • Trots op erfgoed en natuur (het dorpsgezicht) • Aandachtspunten: de omgeving beschermen, leefbaarheid en behouden voorzieningen

Breukeleveen

Ankeveen

• 1.520 inwoners • Startpunt schaats-, fietsen wandeltochten • Trots op de relatieve rust en de omliggende natuur, hechte gemeenschap, evenementen en erfgoed • Aandachtspunten: behouden dorpskarakter en voorzieningen

Noordwest

• 7.725 inwoners • Raadhuis, Mediapark en Beeld & Geluid • Trots op rustig en mooi wonen en mooie inrichting van de ruimte • Aandachtspunten: groenbeheer, doorstroming in woningen en meer diversiteit in bevolking

Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

• 300 inwoners • Trots op kleinschaligheid en de sterke gemeenschap • Aandachtspunten: behouden natuurkwaliteit en behouden voorzieningen Foto: Studio Kastermans

Noordoost

• 10.390 inwoners • Naast station Hilversum Media Park • Trots op sociale betrokkenheid en de natuur die dichtbij is • Aandachtspunten: verkeersoverlast en behouden voorzieningen

18

Wijdemeren en Hilversum dorpen en wijken (vervolg) Oost

Zuidoost

• 22.310 inwoners • Trots op woongenot, buurtgemeenschappen en voorzieningen dichtbij • Aandachtspunten: meer ruimte voor groen en ontmoeten en voorkomen van verkeersoverlast Foto: Margot Brakel

Foto: Margot Brakel

Zuidwest

Hilversumse Meent

• 4.150 inwoners • Kenmerkende hofjesopbouw, sociale verbondenheid en actieve vrijwilligers • Trots op de groene gordel, veiligheid, rust en ruimte en het winkelcentrum • Aandachtspunten: woningen en voorzieningen

• 10.715 inwoners • Locatie van kantorenpark Sportpark, veel scholen en het regionale ziekenhuis • Trots op het wonen in ruimte en rust en actieve wijkverenigingen • Aandachtspunten: verkeersdoorstroming en groenbeheer

• 9.255 inwoners • Trots op de groene en ruime opzet van de wijk en het winkelcentrum Kerkelanden met de voorzieningen • Aandachtspunten: ruimte voor groen, beperken van verkeersoverlast en meer culturele voorzieningen Foto: Kick Smeets – PAW

Zuid

• 17.695 inwoners • Trots op de tuinwijk, winkelstraat Gijsbrecht van Amstel en de natuur om de hoek • Aandachtspunten: verkeersdoorstroming, prettige openbare ruimte en wijkvoorzieningen

Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

Centrum

• 10.225 inwoners • Centrum voor de regio met station Hilversum, winkels, horeca en cultuur • Trots op de voorzieningen • Aandachtspunten: ruimtelijke kwaliteit (dorpskarakter) en meer ruimte voor groen

19

2.3 Kwaliteiten van een gezonde leefomgeving

Ook het aanwezige groen binnen de kernen en

De hoge waardering van inwoners voor het

het Pinetum Blijdenstein en de Costerustuin

wonen in Wijdemeren en Hilversum heeft ook te maken met de natuur. Bijna iedereen vindt de diverse natuurgebieden in, om en tussen Hilversum en Wijdemeren erg waardevol. Inwoners genieten van het water, het platteland, de polders, de hei, de bossen en de landgoederen in beide gemeenten. Recreatieondernemers en

wijken wordt gewaardeerd. In het bijzonder oude laan- en straatbomen, de botanische tuinen zoals en goed onderhouden pleinen en plantsoenen. Een ruime opzet van wijken wordt ook als kwaliteit gezien, net als ons beleefbare erfgoed. Denk aan de vele landgoederen, villaparken en grote en kleine monumenten, die we vele honderden hebben.

agrariërs verdienen er hun brood en dragen bij aan natuurbeheer. Onderstaande figuur laat zien hoe dat bijzondere landschap in de voorbije eeuwen is ontstaan. De natuur is divers en voor inwoners dichtbij en goed toegankelijk. Naast ruimte voor ontspanning, is de natuur ook de ‘longen’ van onze gezonde woonomgeving. In beide gemeenten zijn we er zuinig op, maar hebben ook zorgen over de afnemende kwaliteit van de natuurgebieden. Er is brede steun in de politiek en de samenleving om - waar nodig - alleen te bouwen bínnen de bestaande stad, wijken en dorpen. Beide gemeenten ondersteunen plannen van natuurorganisaties zoals Natuurmonumenten, het Plassenschap en het Goois Natuurreservaat om de kwaliteit van de natuur te verbeteren.

De ontwikkeling van Gooi en Vechtstreek in vogelvlucht – Bron: Koersdocument Gooi en Vechtstreek, 2021

Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

20

Kaart waardevolle landschapstypen en -structuren Bron: Koersdocument Gooi en Vechtstreek, 2018

Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

21

2.4 Economische kwaliteiten en ondernemerschap Wijdemeren en Hilversum hebben allebei ‘topsectoren’ die in Wijdemeren en Hilversum veel meer voorkomen dan gemiddeld in Nederland. In Wijdemeren is er een sterke toeristischrecreatieve sector rondom het grote watersportgebied, met bootverhuur, horeca en accommodaties. Ook heeft Wijdemeren een agrarische sector, die met natuurorganisaties verantwoordelijkheid neemt voor het onderhouden van het kenmerkende cultuurlandschap van weilanden en polders.

Mijndense sluis, toegangspoort tot het recreatiegebied

Hilversum is de Mediastad van Nederland: thuisbasis van mediabedrijven (omroepen en productiebedrijven) en creatieve industrie. Er zijn veel mediabedrijven op het Media Park, maar ook op andere plekken in de stad. De economie van Wijdemeren en Hilversum is ook gericht op dienstverlening en handel. In Hilversum en Wijdemeren zijn er ongeveer 15 formele werklocaties; van kleinere bedrijventerreinen in Wijdemeren tot grote parken, zoals het Mediapark en het Sportpark met het Europees hoofdkantoor van Nike in Hilversum. Op al die werklocaties hebben

Beeld & Geluid op het Media Park

bedrijven zich verenigd en er zijn gemeentebrede ondernemersplatforms. Gemeenten zijn trots op innovatieve bedrijven en middenstanders. Inwoners vinden het winkelaanbod in de dorpskernen, de wijken, winkelstraten en het regionale centrum van Hilversum belangrijk.

Winkelcentrum Kerkelanden Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

22

Bedrijventerreinen en kantorenlocaties in Wijdemeren en Hilversum

Huiz

B

Wijdemeren

Kantorenlocatie

Hilversum

Bron: Plabeka (2024)

Bedrijventerrein

Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

23

3. Ons toekomstperspectief

3. Ons toekomstperspectief Tijdens de participatieavond over ‘sterke dorpen, wijken en buurten’ zei een van de deelnemers: “De toekomstige gemeente moet gewoon de dingen goed doen en de verschillende kwaliteiten van de gemeente ondersteunen.” De toekomstige gemeente gaat uit van de kracht van die verschillende kwaliteiten. De nieuwe gemeente is op drie manier van

• Meer vervoersmogelijkheden tussen Hilversum

meerwaarde:

en de dorpen in Wijdemeren (fiets, ov/

• Een grotere begroting en organisatie maken

bus, deelmobiliteit, mobiliteitshubs) en het

meer mogelijk: betere dienstverlening, betere toegang tot voorzieningen, betere uitvoering van gemeentelijke projecten en beter beheer met kwaliteit. • We blijven onze eigen keuzes maken over ons gebied en blijven ruimte bieden aan de vele identiteiten en kwaliteiten, door maatwerk en het ondersteunen van lokale initiatieven. • We hebben meer invloed in Haarlem, Den Haag en Brussel voor investeringen in natuur, wonen, mobiliteit, economie, klimaat en energie en kunnen gebiedspartners beter aan ons binden.

versterken van het ov-knooppunt Hilversum. • Versnelling van de uitvoering van woningbouwplannen. • Goede betrokkenheid bij beleid en plannen. Als perspectief voor ondernemers zien we een stevigere en bredere economie: • Het hele jaar door aantrekkelijk zijn voor toerisme, door recreatiemogelijkheden te versterken en te koppelen aan cultureel en archeologisch erfgoed, het mediaprofiel en citymarketing van Hilversum • Meer samenwerking tussen economische

In dit hoofdstuk staat een aantal

sectoren, door netwerken te verbinden en door

toekomstperspectieven: een maatschappelijk,

meer gemeentelijke projecten om lokaal op in

economisch, omgevings- en regionaal perspectief.

te schrijven

Hierin nemen we ook de inbreng van participatie

• Toegang tot nieuwe markten en klanten,

mee. Hierbij is het belangrijk de verwachtingen

onderwijs, locaties en economische fondsen.

te managen over het tempo dat we hiermee

• Meer mogelijkheden om vraag en aanbod op de

kunnen maken. Een herindeling heeft veel impact

arbeidsmarkt op elkaar aan te sluiten.

op het gemeentebestuur en de gemeentelijke

• Schuifruimte en investeringen in duurzame

organisatie. Het zal best wat tijd en energie

bedrijvenlocaties, zodat groeiende bedrijven

kosten om deze perspectieven na de herindeling

die meer ruimte nodig hebben in de gemeente

met inwoners, ondernemers en organisatie te

kunnen blijven.

realiseren. De komende jaren gaan we eerst aan de slag met dienstverlening: de dingen die inwoners en ondernemers van ons verwachten zo goed mogelijk doen. Als perspectief voor inwoners zien we

• Blijvende ruimte voor de agrarische sector. Als perspectief voor de omgevingskwaliteit zien we een goed evenwicht tussen bescherming en gebruik van de ruimte: • Het verbinden van natuurgebieden,

mogelijkheden voor:

wat zorgt voor betere ecologische

• Maatwerk in behoud en versterking van dorpen,

verbindingen, sterkere bufferzones en meer

wijken en natuur. • Goed bereikbare voorzieningen: zorg,

recreatieve mogelijkheden. • Meer regie op watermanagement en

welzijn, sport, cultuur, onderwijs (waaronder

landschapsbeheer, door betere samenwerking

kinderopvang).

met gebiedspartners vanuit één duidelijk natuurbeleid.

Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

25

Opbrengst jongerenparticipatie De gemeenteraden van Wijdemeren en Hilversum hebben specifiek aandacht gevraagd voor participatie van jongeren. De toekomstige gemeente is er ook van en voor hen. Op 21 oktober 2024 spraken zo’n 35 jongeren uit Wijdemeren en Hilversum samen over de toekomst van de gemeente. Wonen, ov en mobiliteit, behoud van de natuur, meer opleidingsmogelijkheden en communicatie werden als belangrijkste aandachtspunten genoemd. Wonen Zowel Hilversumse als Wijdemeerse jongeren geven aan tevreden tot zeer tevreden te zijn over hun woonplaats. Graag willen ze er kunnen blijven wonen. Op dit moment zijn er bijna geen passende woningen te vinden voor jongeren en/of voor starters. Hoewel er landelijk een woonprobleem is, moet de nieuwe gemeente voorrang geven aan het behouden van jongeren in de gemeente. Dat kan door beleid te ontwikkelen dat nieuwe en passende woningen mogelijk maakt, speciaal voor deze doelgroep.

Openbaar vervoer en mobiliteit Voor de jongeren die afhankelijk zijn van fiets en ov, is mobiliteit een belangrijk onderwerp.

verlicht en slecht onderhouden. Om ergens te kunnen komen, is het station van Hilversum een noodzakelijke tussenstop. Ook goede busverbindingen ontbreken. “Zeker in Nederhorst den Berg zit je behoorlijk geïsoleerd”, zei een jongere uit Wijdemeren. De nieuwe gemeente moet breed naar mobiliteit kijken om het best mogelijke voor alle inwoners te organiseren. Een van de belangrijkste verbeterpunten is de uitbreiding van de verbindingen voor openbaar vervoer in Wijdemeren. Met hierbij speciale aandacht voor de verbindingen naar het uitgaansleven in Hilversum. Hierdoor wordt het voor jongeren makkelijker om deel te nemen aan sociale activiteiten en evenementen.

In Wijdemeren zijn de fietspaden niet goed

Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

26

Behouden van natuur en recreatiemogelijkheden

Communicatie

Het is heel belangrijk om de prachtige natuur

willen worden door de gemeente. Zowel in

en recreatiemogelijkheden van Wijdemeren en Hilversum te behouden en om er goed mee om te gaan. Deze unieke omgeving biedt niet alleen ontspanning, maar ook een kans voor jongeren om actief en gezond te blijven. We moeten een balans vinden tussen ontwikkeling en behoud. Zo kunnen we ervoor zorgen dat er in alle plannen van de nieuwe gemeente rekening wordt gehouden met de natuur.

Aanbieden van meer opleidingsmogelijkheden Het is belangrijk dat er meer opleidingsmogelijkheden komen in de nieuwe

Jongeren geven aan serieus aangesproken te communicatie maar ook in politieke activiteiten is er op dit moment bijna geen initiatief voor jongeren. Een speciale kieswijzer voor jongeren voor de gemeenteraadsverkiezingen werd genoemd als mogelijk middel waarmee jongeren de lokale politiek makkelijker kunnen vinden. Met deze acties kan de nieuwe gemeente een omgeving maken waarin jongeren zich gesteund voelen, volop kansen krijgen en zich kunnen ontwikkelen in een aantrekkelijke en leefbare gemeente. Zo wordt talent voor de gemeente behouden en zijn jongeren een meetellend onderdeel van de gemeenschap.

gemeente. Door samenwerkingen met lokale instellingen kunnen we bijvoorbeeld HBO- en universitaire opleidingen aanbieden. Daardoor krijgen jongeren de kans om dichtbij huis hun toekomst op te bouwen.

Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

27

3.1 De toekomstige gemeente Door het toevoegen van Wijdemeren aan Hilversum ontstaat in één keer een grotere gemeente, die mogelijk het beste van twee werelden biedt: stedelijke levendigheid en landelijke rust in een

Wijdemeren

groenblauwe, goed verbonden omgeving. Na de herindeling heet de gemeente ‘Hilversum’.

Hilversum

De dorpsnamen van Ankeveen, Breukeleveen, Kortenhoef, Nederhorst den Berg, Nieuw-Loosdrecht, Oud-Loosdrecht en ’s-Graveland blijven bestaan. De naam ‘Wijdemeren’ verdwijnt door de herindeling. De grenzen van de gemeente zijn hiernaast en in bijlage A1 weergegeven.

Dienstverlening De komende jaren gaan we aan de slag met dienstverlening: de dingen die inwoners en

Nieuwe gemeentegrens

• Inclusief – we behandelen de ander op basis van gelijkwaardigheid en sluiten niemand uit • Duurzaam – we streven naar duurzame oplossingen voor onze inwoners, ondernemers, gemeente en omgeving

ondernemers van ons verwachten zo goed

De gemeentelijke organisatie van Hilversum wordt

mogelijk doen. We hebben oog voor individuele

door de samenvoeging met Wijdemeren zo’n 25%

inwoners en ondernemers. Onze dienstverlening

groter, tot ongeveer 1.000 medewerkers. Er zal

is gebaseerd op zes kernwaarden:

dus genoeg algemene én specialistische kennis

• Vertrouwen – we gaan in ons handelen uit van de oprechtheid van onze inwoners, ondernemers en partners • Eenvoud – we streven in onze handelen naar eenvoud en zorgvuldigheid • Betrokkenheid – we zijn betrokken bij onze gemeente, onze inwoners, ondernemers en partners • Professioneel – we verstaan ons vak en werken effectief samen

aanwezig zijn in de gemeente. Een gemeente van deze grootte kan ook blijven investeren in (digitale) dienstverlening voor bijvoorbeeld vergunningen subsidieaanvragen en informatievoorziening tegen stabiele prijzen. Dat is belangrijk, omdat de afstand voor sommige inwoners van Wijdemeren tot de baliefuncties in Hilversum groter wordt. Er is ruimte voor maatwerk en ‘verbinders’, zoals buurt- en dorpscoördinatoren. Zij kunnen initiatiefnemers uit de samenleving goed begeleiden in de samenwerking met de gemeente.

Dienstverlening aan 120.000 inwoners De organisaties van Wijdemeren en Hilversum hebben op dit moment al een vergelijkbaar dienstverleningsconcept: een centrale baliefunctie in het gemeentehuis/kantoor, een eigen klantcontactcentrum en een eigen digitaal portaal (één-loketgedachte). Beide organisaties scoren op klanttevredenheid een voldoende en hebben ontwikkelpunten. Kerncijfers 2023

Hilversum

Wijdemeren

Totaal

Baliebezoeken

47.000

5.000

52.000

Telefonisch contact met KCC

62.000

22.000

84.000

Bezoekers website

678.000

125.000

803.000

Meldingen openbare ruimte

12.000

3.000

15.000

Bron: interne rapportages Wijdemeren en Hilversum

Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

28

3.2 Maatschappelijk perspectief: dorpen- en wijkenbeleid

Daarom voegen we het dorpenbeleid van

Het behouden en versterken van de

blijft genoeg geld voor bewonersinitiatieven,

verschillende identiteiten en sociale cohesie in gemeenschappen vraagt om een actief dorpenen wijkenbeleidmet agenda’s voor wijken en dorpen. Wijdemeren heeft goede ervaringen met het dorpenbeleid en de dorpscoördinatoren. Hilversum heeft goede ervaringen met een wijkbeleid, buurtbudgetten en aanspreekpunten voor de wijk: een wijkwethouder, -regisseur, -boa (buitengewoon opsporingsambtenaar) en -agent. In beide gemeenten werken samenwerkingspartners in zorg en welzijn al vaak gebiedsgericht. Daardoor zijn in de afgelopen jaren veel waardevolle contacten, netwerken en structuren ontstaan. De opgebouwde structuren, kennis, netwerken

Wijdemeren en het wijkenbeleid van Hilversum samen. Maatwerk is hierbij belangrijk. Er is en ondersteuning (wijk- of dorpscoördinator, boa) en uitvoeringskracht. We zien hierbij een duidelijk verband met het belang van voorzieningen en (ondersteuning van) sport-, cultuur- en verenigingsleven, en met het gesprek met samenwerkingspartners om op ongeveer dezelfde manier gebiedsgericht te werken, zoals beschreven in paragraaf 3.1. Naast het samenvoegen van het beleid, stellen we richting 1 januari 2027 samen met inwoners ‘cv’s’ op voor dorpen en wijken. Zo brengen we de kwaliteiten van de dorpen en wijken goed in beeld en kunnen we deze overdragen aan de nieuwe gemeenteraad.

en andere middelen willen we graag behouden.

Sportverenigingen vervullen een belangrijke maatschappelijke functie in dorpen en wijken – Fotograaf: Wiebe de Jager

Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

29

Trends en ontwikkelingen tijdens de herindeling De herindeling krijgt vorm in een tijd waarin er in Nederland veel in beweging is: maatschappelijk, ruimtelijk, economisch en financieel. De toekomstige gemeente krijgt te maken met deze trends en ontwikkelingen. Duurzaamheid en klimaatadaptatie

Economische ontwikkeling

We hebben te maken met wereldwijde

Wereldwijde politieke spanningen, technologische

klimaatveranderingen. Die leiden tot extremere

ontwikkelingen en toenemende beschikbaarheid

weersomstandigheden die vaker voorkomen.

van informatie hebben veel gevolgen voor onze

Door het opmaken van natuurlijke hulpbronnen

economie en de werkgelegenheid. Economische

en toenemende energievraag, hebben we

structuren veranderen steeds sneller door

al te maken met een energietransitie. Iets

innovaties. Samenwerking tussen overheden,

vergelijkbaars gaat de komende jaren ontstaan

bedrijfsleven en kennisinstellingen wordt steeds

voor zoetwaterbeschikbaarheid en -kwaliteit.

belangrijker, ook voor behoud en versterking

Ruimtedruk

van onze economische topsectoren (creatieve industrie, zorg en toerisme).

De kwaliteit van de leefomgeving in veel gebieden staat onder druk door intensiever gebruik. Dat

Gemeentefinanciën

geldt voor de stad, de dorpen en natuurgebieden,

Gemeenten moeten meer taken van de

en dan met name voor de bodem. In alle

Rijksoverheid overnemen, waar niet genoeg

gebieden moet er een goed evenwicht worden

geld voor beschikbaar is. We merken nu nog de

gevonden tussen bescherming, verbetering

gevolgen van de taken uit het sociaal domein die

en gebruik.

we in 2015 moesten overnemen. Gemeenten

Demografie, wonen, voorzieningen en kansengelijkheid We hebben de komende decennia te maken met bevolkingsgroei, dubbele vergrijzing, opvang van vluchtelingen en een kleiner wordende beroepsbevolking. Plekken om te wonen, ondersteuning en voorzieningen moeten meer worden gericht op de behoeften van de groeiende oudere bevolking. Tegelijk ligt er (landelijk) druk op de betaalbaarheid en toegankelijkheid van al onze voorzieningen voor zorg, ouderen en jeugd. Ook de krappe arbeidsmarkt is nu en in de toekomst een zorgpunt.

werken sinds dit jaar met de Omgevingswet. De druk op gemeentelijke organisaties (bestuurlijk en ambtelijk) neemt hierdoor steeds verder toe. Veel gemeenten in Nederland staan door tekortschietende Rijksmiddelen voor een financieel ravijnjaar en er komen grote vervangingsopgaven van infrastructuur aan voor gemeenten.

Regionaal samenwerken helpt Aan veel van deze trends en ontwikkelingen werken Wijdemeren en Hilversum al samen in de regio Gooi en Vechtstreek. Voorbeelden uit de Regionale Samenwerkingsagenda (RSA 2024) zijn: de regionale woningbouwafspraken en de huisvestingsverordening, toekomstperspectief voor bedrijventerreinen (Plabeka), toegang tot economische investeringsfondsen, de uitvoering van het Integraal Zorgakkoord,

Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

30

Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo),

Ook kan worden onderzocht of er aanvullende

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en

baliefuncties nodig zijn en welke onderdelen

het beleidsplan bescherming en opvang, een

uit het sociale beleid van Wijdemeren kunnen

hervormingsagenda voor jeugdzorg, de regionale

worden overgenomen. Ten slotte overleggen we

energie strategie (RES), de toekomstbestendige

met samenwerkingspartners om op ongeveer

Heuvelrug, het gebiedsakkoord Oostelijke

dezelfde manier gebiedsgericht te werken.

Vechtplassen, afval- en grondstoffenbeleid en investeringen in ov-knooppunten, snelfietsroutes en busvervoer.

Voor sport-, cultuur- en andere verenigingen zal er in de grotere gemeente meer deskundige ondersteuning zijn. Het subsidiebeleid van

Passende voorzieningen voor maatschappelijke ondersteuning

Hilversum zal gelden, met natuurlijk ruimte voor

Ook speelt de gemeente een belangrijke rol

voorzieningen en welke voorzieningen in wijken

in de toegang tot allerlei vormen van zorg en welzijn. De gemeente blijft inwoners helpen om grip op hun eigen leven te hebben. Dat doet zij met voorzieningen voor maatschappelijke ondersteuning, jeugdhulp, inkomen, helpen bij het vinden van werk, het ondersteunen van mantelzorgers en ondernemers en meer aandacht voor eenzaamheid en mentale gezondheid. We werken vanuit het idee dat preventie, vroegtijdig ingrijpen en toegankelijke algemene voorzieningen beter zijn dan genezen. Er wordt in regionaal verband al veel samengewerkt, wat integratie vergemakkelijkt. Voor veel sociale onderwerpen is de uitvoering in Wijdemeren en Hilversum vergelijkbaar. Zoals inburgering, handhaving, werken aan werk, leerlingenzaken, leerlingenvervoer, jeugdbeleid, toezicht op kinderopvang, samenwerkingsverbanden passend onderwijs, samenwerkingsagenda jeugd en onderwijs, en regionale inkoop jeugdhulp. Wel gelden in Wijdemeren en Hilversum soms andere regelingen en liggen er in de uitvoering soms

maatwerk. We onderzoeken de betekenis van en kernen in de toekomst nodig zijn.

Een zichtbaar en aanspreekbaar gemeentebestuur Burgemeester, gemeenteraads- en collegeleden zijn en blijven in alle dorpen en wijken zichtbaar en aanspreekbaar. Het is belangrijk dat de afstand tussen inwoners en bestuur klein blijft. Daarom blijven we samenwerken met dorps- en wijkverenigingen. Daarnaast is de herindeling een goede aanleiding om nieuw participatiebeleid voor de gemeente te maken. Zodat inwoners die dat willen goed en op verschillende manieren betrokken kunnen zijn bij hun omgeving. Daarbij zoeken we ook naar moderne instrumenten. Denk aan dorps- of wijkraden, een burgerberaad, G100 of G1000 (door loting samengestelde representatieve groep inwoners om beleidsvoorstellen mee te bespreken), een participatieve begroting en digitale toepassingen of platforms. We denken dat daar in een ruimere gemeentebegroting meer mogelijkheden voor zijn.

net andere accenten. Zo heeft Wijdemeren een zwaarder accent op wijkgericht werken en sociale verbinding, met een Sociaal Wijkteam. Hilversum heeft een zwaarder accent op centrale dienstverlening en ruime subsidiëring van voorliggende en algemene voorzieningen. Na de herindeling gelden de Hilversumse regelingen en Hilversumse manier van aanvragen (digitaal of fysiek bij de balie op het Sociaal Plein). Mogelijk kunnen door de samenvoeging regelingen efficiënter worden ingericht. Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

31

Participatie over sterke dorpen, wijken en buurten “Mensen wonen niet in een gemeente, maar in een gemeenschap.” Zo begon burgemeester Mark Verheijen van Wijdemeren de avond op 14 oktober 2024. De vraag: hoe gaan we op een goede manier om met de behoeften van de verschillende gemeenschappen in dorpen, wijken en buurten? Behoud het goede en vernieuw waar nodig: van buurtschap naar nabuurschap Inwoners vinden sociale cohesie belangrijk. Door het versterken van ‘buurtschap’ gaan we bijvoorbeeld eenzaamheid tegen: “Naar elkaar omkijken en er voor elkaar zijn, dat moet weer normaal worden.” Cohesie is niet iets dat op een beleidstafel bedacht wordt, maar ontstaat door generaties heen en door goede initiatieven ‘van onderop’. De gemeente moet die initiatieven faciliteren en ondersteunen. Volgens inwoners zijn er plekken nodig waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten en moet de gemeente budget, kennis en praktische en doorlopende ondersteuning bieden. Hierbij kunnen bijvoorbeeld dorpscoördinatoren en wijkregisseurs een rol spelen. Het is ook belangrijk om de juiste schaalgrootte te kiezen. Denk niet altijd op dorps- en wijkniveau, maar ook op buurtniveau, of soms zelfs op straatniveau. Kijk goed wat er nodig is op welke plek: de ene plek is de andere niet en op sommige plekken is er meer energie voor sociale initiatieven dan op andere plekken.

Verschil mag er zijn en het is goed om van elkaar te leren: ga gluren bij de buren! Verenigingen voor sport, cultuur, welzijn en duurzaamheid spelen een belangrijke rol in de sociale cohesie, zeker in de kernen van Wijdemeren. Blijf daarom de verenigingen die er zijn ondersteunen, maar kijk ook hoe cohesie in deze tijd vorm kan krijgen voor bijvoorbeeld jongeren.

Samen sterker | Herindelingsadvies Wijdemeren en Hilversum

32

Geef de gemeenschap een stem in bijvoorbeeld raden, platforms of panels

Goed onderhoud van het groen draagt ook bij

Inwoners willen dat de gemeenschap een stem

en in de dorpen en wijken. Als de gemeenten

krijgt en invloed heeft op beslissingen. Als dit

samengaan, kunnen zij het groenbeheer