Bijlage 1. Concept Integraal Beleidskader Sociaal Domein
Tekst van het document
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024
VOORWOORD
INHOUD
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
VERANTWOORDELIJKHEID
VISIE EN MISSIE
VIER LEVENSFASEN
RESUMEREND
HART VOOR ELKAAR
IN DE KERN SOCIAAL STERKER Start met lezen
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024
VOORWOORD
INHOUD
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
VERANTWOORDELIJKHEID
VISIE EN MISSIE
VIER LEVENSFASEN
RESUMEREND
VOORWOORD We willen het liefst in goede gezondheid leven. Maar gezondheid is niet vanzelfsprekend en komt helaas niet iedereen in gelijke mate toe. Lang werd gezondheid beoordeeld als iets dat genetisch is bepaald - buiten ons om - iets dat leeftijdsafhankelijk is, en daarmee kan worden overgelaten aan de medische sector. Hierin gaat dan ook het meeste geld om.
de aantallen zitten ook verhalen. Verhalen van mensen, van inwoners
met wie dit document dankzij veel gesprekken tot stand kwam. De
van onze gemeente, die gezondheid en zorg nodig hebben, en die een
gesprekken houden niet op bij deze opgave. Veranderingen brengen ons
gezond (en veilig) leven op hun eigen manier beleven.
steeds weer nieuwe inzichten, die ons blijven uitdagen onze visie bij te stellen. Met hart voor elkaar gaan we de toekomst in.
De oorzaken van een ongezonde leefstijl, en de oplossingen die de weg naar gezondheid wijzen, zijn dan ook niet eenduidig en voor iedereen
Ron de Haan
gelijkluidend. Stond medische zorg lang ‘apart’ van maatschappelijke
Wethouder Sociaal Domein
discussies, inmiddels weten we wel beter dat professionele zorg pas aan het eind van een lange weg staat, een weg die beter kan worden
Gelukkig beseffen we steeds meer dat gezondheid door veel meer factoren wordt bepaald. Zoals bestaanszekerheid, armoede,
voorgegaan door vroegtijdiger inzichten over leefomstandigheden, welbevinden en welzijn.
schuldenproblematiek. En ook door hoe onze start in het onderwijs is geweest, hoe onze woon- en leefomgeving eruitziet. Eetgewoonten, stress, slecht slapen, sport, cultuur zijn van invloed op onze gezondheid. Het maakt verschil of we in een slecht geïsoleerd huis wonen waar schimmel op de wanden staat, of in een rustige wijk met veel groen en bomen.
In het document dat aan u voorligt doet het college een poging u een integraal beeld te geven van de actuele stand van zaken, van ambities en mogelijkheden over het leven en welzijn in de dorpen en wijken van Wijdemeren. Op basis hiervan wordt een uitvoeringsagenda opgesteld, waarin we de inspanningen per jaar weergeven en ook prioritering aanbrengen in de te behalen doelen.
Gezondheid en zorg, veel van wat we meemaken in ons dagelijks leven vatten we samen in de term ‘sociaal domein’. Om vervolgens veel van wat zich hierin afspeelt uit te drukken in aantallen en euro’s. Maar achter
We zijn veel dank verschuldigd aan de inwoners, Adviesraad Sociaal Domein en partners in de zorg, de maatschappelijke instellingen,
2
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024
VOORWOORD
INHOUD
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
VERANTWOORDELIJKHEID
VISIE EN MISSIE
VIER LEVENSFASEN
3
RESUMEREND
INHOUD Inleiding4
Visie en missie
17
Resumerend27
1.1
Wettelijke taken
5
4.1
Leefklimaat
18
6.1
Wijzigingen ten opzichte van huidige beleid
28
1.2
De opgaven
5
4.2
Pijlers
18
6.2
Informatiegestuurd werken
28
4.3
Meedoen
18
Integrale aanpak
13
4.4
Ontwikkelen
18
Bijlage 1
41
2.1
Wetten en verdragen
13
4.5
Ondersteunen
19
Beleidsplan armoede en schuldhulpverlening
41
2.2
Omgevingsplan
14
4.6
Positieve gezondheid
19
2.3
Economie
14
4.7
Hubs voor ontwikkeling en ontmoeting
20
Bijlage 2
43
2.4
Openbare orde en veiligheid
14
4.8
Rol van de gemeente
20
Terugblik besluitvorming sociaal domein
43
4.9
Partnerschap
21
Verantwoordelijkheid15
4.10 Bewonerinitiatieven
21
3.1
Regie
15
4.11 Dorpsagenda
21
3.2
Preventie
16
3.3
Eén gezin, één plan
16
Vier levensfasen
22
5.1
Een goede en gezonde start (-9 maanden tot 4 jaar)
23
5.2
Gezond en veilig opgroeien (4 jaar tot 18 jaar)
24
5.3
Volwassen leven (16 jaar tot 67 jaar)
25
5.4
Senioren (65 jaar en ouder)
26
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024
VOORWOORD
INLEIDING Inwoners van Wijdemeren wonen, werken, gaan naar school, doen vrijwilligerswerk, verrichten zorg, zijn actief in het verenigingsleven en geven de gemeente identiteit. De meeste inwoners zijn zelfredzaam. Maar niet iedereen is even succesvol. Bijvoorbeeld wanneer er geldzorgen zijn, gezondheidsproblemen, lastigheden in relaties of in het gezin. De gemeente staat dan als eerste overheid het dichtst bij de inwoners en kan in veel gevallen hulp en ondersteuning bieden. In de kern gaat dit integraal beleidskader voor het sociaal domein in Wijdemeren over hoe de gemeente kan omgaan met de behoeften en noden van haar inwoners, in het brede perspectief van een gezonde leefomgeving, met speciale aandacht voor hen die tijdelijk of langdurig zijn aangewezen op hulp of ondersteuning. Een beleidskader helpt ons in dat geval bij het bepalen van de koers; wat heeft prioriteit en welke keuzes liggen voor? De missie, visie en uitgangspunten die we in dit document beschrijven, vormen de basis van waaruit een maatschappelijke agenda met uitvoeringsprogramma’s tot stand komt, een beeld dat we van tijd tot tijd ook moeten actualiseren.
INHOUD
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
VERANTWOORDELIJKHEID
VISIE EN MISSIE
VIER LEVENSFASEN
RESUMEREND
4
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024
VOORWOORD
INHOUD
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
VERANTWOORDELIJKHEID
VISIE EN MISSIE
VIER LEVENSFASEN
RESUMEREND
Inwoners en maatschappelijke partners willen graag duidelijkheid over
1.1.2 Werk en inkomen
Wijdemeren blij met de netwerkorganisatie GezondWijdemeren. In 2023
wat zij van de gemeente kunnen verwachten. Omgekeerd geldt ook:
Voor schuldhulpverlening, mensen begeleiden naar werk en naar
ontstaan als samenwerkingsverband tussen huisartsen, zorgspecialisten,
wat kan de gemeente van haar inwoners en partners in zorg en welzijn
vermogen laten deelnemen aan de samenleving en in eigen onderhoud
het gemeentelijke sociaal wijkteam en maatschappelijke partners Versa,
verwachten? Voor Wijdemeren ligt nog een extra opdracht voor: de
te laten voorzien zijn gemeenten gehouden aan wettelijke bepalingen
en MEE. Per 1 januari 2024 is in de regio Gooi en Vechtstreek aansluiting
jaren tot aan een bestuurlijke fusie met (een) andere gemeente(n)
die beschreven zijn in de Participatiewet en de Wet gemeentelijke
gevonden bij het Integraal Zorgakkoord (IZA), waarvoor alle relevante
zullen veel – ook nieuwe – vragen opbrengen. Intussen staat de
schuldhulpverlening (Wgs). De Wgs verplicht gemeenten om mensen
aanbieders in zorg en welzijn in ‘t Gooi een gezamenlijk regioplan
wereld niet stil. Oorlogssituaties, klimaat, energiearmoede, migratie en
met (dreigende) problematische schulden te helpen met advies,
hebben opgesteld (gezondgooi.nl).
vluchtelingenopvang domineren de nieuwsuitzendingen. De gemeente
schuldhulpbemiddeling of een saneringskrediet. Sinds 1 juli 2023 hebben
doet wat ze kan om binnen de mogelijkheden van wet- en regelgeving
gemeenten en kredietbanken de opdracht om de aflosperiode voor
oplossingen aan te dragen en mee te denken.
mensen die schulden hebben opgebouwd te verkorten tot 18 maanden. Nog beter dan het terugbrengen van schulden is het voorkomen hiervan.
1.2 De opgaven 1.2.1 Trends en ontwikkelingen
1.1 Wettelijke taken
Hoe Wijdemeren inwoners goed in het vizier wil houden beschrijven
Gemeenten zijn sinds 2015 verantwoordelijk voor jeugdzorg, werk en
we in de maatschappelijke agenda. Deze agenda is het vervolg op de
Ouderen worden ouder
inkomen (Participatiewet) en zorg aan langdurig zieken en ouderen
eerder door de Gemeenteraad vastgestelde Maatschappelijke Agenda
De bevolking verandert van samenstelling. Het inwonertal in Wijdemeren
(Wmo). Deze wettelijke taken hebben de gemeenten overgenomen van
2018-2021 ‘Samen leven, wonen en werken’. Op het onderdeel Werk
is in 2023 voor het eerst in jaren (licht) gedaald, naar onder de 25.000.
het Rijk. Gemeenten staan dichter bij de inwoners, zo was (en is) de
en Inkomen is Tomingroep (tomingroep.nl) als werk- en leerbedrijf
Op 11.000 huishoudens neemt het aantal gezinsleden per huishouden
gedachte, en zijn daarmee beter in staat passende zorg en ondersteuning
de aangewezen partner voor Wijdemeren voor het aannemen en
af. Tegenover het toegenomen aantal ouderen staat een daling van
te organiseren. De leefwereld van inwoners staat daarbij centraal.
begeleiden van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, die een
het aantal jongeren. Sinds 2020 is het aandeel ouderen (>65 jaar) in de
steun in de rug kunnen gebruiken op zoek naar passend werk of een
Wijdemeerse samenleving groter dan het aandeel jongeren (<20 jaar).
zinvolle dagbesteding.
In Wijdemeren zien we vooral veel inwoners van middelbare leeftijd (45
1.1.1 Jeugdzorg Voor jeugdzorg hanteren gemeenten de Hervormingsagenda Jeugd
tot 65 jaar) en 65-plussers. Terwijl de ouderen steeds ouder worden,
2023-2028 die het Rijk met de gemeenten heeft opgesteld. Ze bevat een
1.1.3 Zorg en ondersteuning (Wmo)
groot pakket aan afspraken en is gemaakt om jeugdhulp aan kinderen tot
Om oog en oor te hebben voor inwoners die eenzaam zijn, zorgklachten
18 jaar te verbeteren en financieel in balans te houden.
hebben of thuis met fysieke of mentale problemen kampen, zijn we in
neemt het aantal geboortes in Wijdemeren af.
5
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024
VOORWOORD
PERCENTAGE INWONERS NAAR LEEFTIJDSGROEP Tot 15 jaar oud
15%
15 tot 25 jaar
11%
25 tot 45 jaar
19%
45 tot 65 jaar
31%
65-plussers
24%
INHOUD
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
VERANTWOORDELIJKHEID
verwachting door. Gezondheid wordt steeds vaker breed en als positieve
RESUMEREND
uit lagere inkomensklassen voelen zich eerder minder gezond, lopen
‘niet ziek zijn’. We staan langer stil en worden kritischer over onze
meer risico op langdurige beperkingen en chronische aandoeningen.
leefomstandigheden zoals ons dagelijks welzijn en bij facetten waarvan
Naarmate het verschil tussen rijk en arm toeneemt, neemt ook het
we vinden dat ze (moeten) bijdragen aan ons gevoel van welbevinden.
verschil in leefstijl en het verschil in de verwachting van het aantal
Van de overheid verwachten we hulp bij ziekte, beperkingen en
levensjaren in goede gezondheid toe.
tegenslagen maar ook bij het inrichten van een veilige en gezonde
Onze levensverwachting is de afgelopen 10 jaar sterk gestegen, vooral
mensen met een chronische ziekte ook toe, en die stijging zet naar
VIER LEVENSFASEN
attitude uitgelegd. Want gezondheid is tegenwoordig veel meer dan
leefomgeving. dankzij verbeterde zorg en preventie. Daarentegen neemt het aantal
VISIE EN MISSIE
Langer thuis wonen De samenstelling van huishoudens en de woonvormen waarin we leven
Sociaaleconomische status
zijn de afgelopen jaren meer divers geworden. Huishoudens worden
Verschillen in leefstijl en gezondheidsontwikkeling tussen mensen
gemiddeld kleiner: het aantal eenpersoonshuishoudens neemt sterk
hebben vaak een relatie met sociaaleconomische status (SES). Mensen
toe en het aantal (thuiswonende) kinderen neemt af. Op latere leeftijd willen we nog zo lang mogelijk in ons eigen huis blijven wonen. De pensioenleeftijd en verhuizingen naar bejaardenhuizen op je 65e zijn geschiedenisverhalen. In plaats van te verhuizen naar een woning met ‘zorg’, zoals een verzorgingshuis of verpleeghuis, wordt zorg aan huis gevraagd. Ook wanneer de gezondheid verslechtert, klinkt de roep om ‘zorg op maat’. En inderdaad is de zorgmarkt nu meer vraaggericht. Het landelijk beleid om wonen en zorg te scheiden heeft er ook voor gezorgd dat we langer thuis (moeten) blijven wonen. Veel verzorgingshuizen zijn verdwenen, hebben het moeilijk of krijgen een andere opzet.
Relatie overheid en inwoner Doordat we onze zorg meer persoonlijk willen invullen verandert de relatie tussen inwoner en overheid. Inwoners nemen het initiatief, van
1
VNG (2021): De winst van het sociaal domein. Een slimme investering in bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezondheid.
6
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024
VOORWOORD
INHOUD
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
VERANTWOORDELIJKHEID
VISIE EN MISSIE
VIER LEVENSFASEN
RESUMEREND
de overheid wordt een faciliterende rol gevraagd. Voorzieningen die
spontane ontmoetingen tussen buurtbewoners. Burgerinitiatieven zijn
Scherpe keuzes
door de overheid georganiseerd zijn, nemen af en zijn verschoven
een goede basis om ook andere vragen, zoals over zorg, met elkaar te
We constateren in het sociaal domein al jaren een flinke stijging in het
naar vrijwillige dienstverleners in het netwerk van de zorgvrager
organiseren. Een groene leefomgeving doet meer. Parken, bomen en
beroep dat mensen doen op financiële middelen van de gemeente.
(familie, kennissen, buurtbewoners, mantelzorgers) en via diensten van
tuinen helpen om beter met stress om te gaan. Natuur nodigt uit tot
Logische vragen die opkomen zijn waarvoor middelen worden gevraagd
aanvullende zorgverzekeringen.
bewegen. Groen draagt bij aan een goede geestelijke en lichamelijke
en welke effecten ze bereiken. De antwoorden vinden we voor
gezondheid.
Wijdemeren in monitoring en duidelijke afspraken. Met de verkregen
Gezonde leefomgeving
inzichten kunnen we scherpere keuzes maken als dat moet, bijvoorbeeld
Het besef dat een duurzame, veilige en gezonde leefomgeving
1.2.2 Drie thema’s
over de (kwaliteit en duur) van geleverde diensten en effectiviteit.
bijdraagt aan gezondheid neemt ook sterk toe. Een prettige, groene
In onze bestuurlijke opdracht het sociaal domein1 te actualiseren hebben
Keuzes zijn ook nodig om positieve antwoorden te kunnen blijven
woonomgeving stimuleert sociale cohesie en betrokkenheid.
drie thema’s de komende jaren onze volle aandacht:
geven op hoe wij onze zorgzame samenleving betaalbaar en in stand
Wanneer de leefomgeving een prettige verblijfplaats is, ontstaan
• Bestaanszekerheid: het voorkomen van geldzorgen reduceert stress
kunnen houden. We moeten daarin ook het gesprek durven voeren over
en maakt mensen gezonder. Volwassenen en kinderen die leven
eigen verantwoordelijkheid3, over wat redelijk en billijk is, waar we de
met geldzorgen, schulden of armoede hebben vaker psychische
menselijke maat volgen en hoe we onze (kostbare) inzet kunnen blijven
problemen, een ongezonde leefstijl of chronische ziekten zoals
leveren aan de meest kwetsbaren.
diabetes en hart- en vaatziekten;
• Gezond leven: investeren in positieve gezondheid bevordert kansen voor mensen in kwetsbare posities;
• Kansengelijkheid: grondige en doorlopende aandacht voor onderwijs en ontwikkeling van mensen bevordert bestaanszekerheid.
Zoals al gememoreerd is er een samenhang tussen stijgende kosten in het sociaal domein en demografische ontwikkelingen. Het aantal ouderen in onze gemeente neemt toe, leeftijden lopen op, net als het aantal chronisch zieken. De groei in de beroepsbevolking (en daarmee het potentieel aantal mantelzorgers) daarentegen blijft achter. Gevolg:
1.2.3 Wijdemeerse situatie
een toenemende druk op mantelzorg en ondersteuners.
De discussie over bestaanszekerheid en brede welvaart die we als
2 3
SCP (2022). Uitdagingen in het sociaal domein: nieuwe gemeentebesturen aan zet. Zie de begripsbepaling in hoofdstuk 3.1.
gemeente in het landelijke beeld zien, werken door op de Wijdemeerse
Onze gemeente heeft niet de capaciteit en de middelen om grootschalig
situatie. De gemeentelijke opgaven2 die we zien zijn:
outreachend te werk te gaan. Daarom is samenwerking en afstemming
7
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024
VOORWOORD
INHOUD
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
VERANTWOORDELIJKHEID
VISIE EN MISSIE
VIER LEVENSFASEN
RESUMEREND
met maatschappelijke partners en het investeren in een zorgzame
Meedoen in de samenleving vraagt steeds vaker digitale vaardigheden
gaat de komende jaren uit naar het uitbreiden van locaties waar mensen
samenleving waar men naar elkaar omziet van groot belang. De
en behendigheid in het vinden en aanvragen van hulp(middelen).
elkaar kunnen ontmoeten. We vragen aan onze partners in het onderwijs,
gebiedsregisseurs zijn daarnaast de ogen en oren van de gemeente en
Voor sommigen, zoals ouderen, laaggeletterden (in Wijdemeren op
de sport- en cultuursector hetzelfde te doen. In ons sociaal wijkteam
kunnen binnen naar buiten en buiten naar binnen brengen.
het inwonertal veel lager dan het landelijk gemiddelde, slechts 1%) en
en bij onze maatschappelijke partners ligt de focus op preventie en
inwoners met een verstandelijke beperking, zijn deze vaardigheden
vroegsignalering, zodat inwoners en mantelzorgers voldoende gezien
Bereik meest kwetsbaren
niet vanzelfsprekend. Bij de diensten en services van de gemeente
worden en de mogelijkheid hebben om vragen te stellen.
Is het algemene beeld dat het gebruik van dure voorzieningen in het
Wijdemeren hoort dan ook aandacht te zijn voor het verkleinen en liefst
sociaal domein toeneemt, dit geldt in Wijdemeren niet voor mensen in
wegnemen van de (digitale) kloof naar inwoners met een achterstand of
Participatiesamenleving
de meest kwetsbare posities en met de meest complexe problematieken.
beperking, en communicatie in voor ieder begrijpelijke taal.
In Wijdemeren telt iedereen mee. We hanteren de volgende
In onze gemeente is al veel aandacht voor deze doelgroepen,
uitgangspunten:
met een positief resultaat. Met het project ‘Vroeg eropaf’ bereiken
Eigen kracht
we veel kwetsbare inwoners, en ook de samenwerking met onze
Het verleggen van wettelijke taken naar gemeenten werd in 2015
netwerkpartners zoals Versa, MEE, de politie en de huisartsen verenigd in
uitgelegd om inwoners en gemeenten dichter bij elkaar te brengen.
GezondWijdemeren is goed.
Mensen willen graag uitgaan van eigen kracht, maar niet iedereen
• We weten om te gaan met verschillen en diversiteit en treden elkaar met open vizier tegemoet;
• We luisteren naar alle belanghebbenden en meningen vanuit het streven naar verbetering en vooruitgang;
beschikt over de gevraagde kwaliteiten of een passend netwerk. Het
• We verbinden;
Aan de andere kant moet ook gezegd, dat lang niet iedereen optimaal
is een opgave voor de gemeente om waar nodig passende zorg en
• Alle inwoners zijn welkom, doen mee en horen erbij;
kan ‘meedoen’. Voor ouderen, minima, mensen die in armoede leven
ondersteuning aan te bieden.
• Leeftijd, afkomst, religie, seksuele voorkeur, culturele achtergrond,
en mensen met een beperking is het lastig, moeilijk en soms zelfs
gender, inkomenspositie, meningsvorming zijn nooit een
onmogelijk om deel te nemen aan (vrijwilligers)werk, sport en andere
In Wijdemeren zijn veel voorbeelden waar onze zorgzame samenleving
(vrijetijds)activiteiten. Hier ligt een blijvende opgave voor de gemeente
goed functioneert. We noemen de talloze bewonersinitiatieven, het
en onze samenleving als geheel om ons bewust te zijn dat een inclusieve
vrijwilligerswerk, de appelboomprojecten verenigd in (deappelboom.nl),
samenleving begint met het inrichten van een sterke sociale basis waarin
de kerken en het verenigingsleven. Ze hebben een belangrijke rol in hoe
ieder mens telt.
de Wijdemeerse dorpen worden beleefd. We zetten dit voort. De inzet
uitsluitingsgrond;
• Meedoen betekent dat ieder bijdraagt naar eigen interesses en talenten;
• Publieke voorzieningen zijn ook echt publiek toegankelijk.
8
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024
VOORWOORD
INHOUD
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
VERANTWOORDELIJKHEID
VISIE EN MISSIE
VIER LEVENSFASEN
RESUMEREND
1.2.4 Opgaven voor Wijdemeren
Jeugdhulp zonder verblijf wordt in Wijdemeren hoger dan gemiddeld
4,7% per 1000 inwoners aanmerkelijk lager dan het landelijk cijfer.
Wijdemeren is een waterrijke Noord-Hollandse gemeente, op 1 januari
toegekend, jeugdhulp met verblijf ligt daarentegen weer onder het
De relatief positieve cijfers zien we ook terug in het percentage
2002 ontstaan uit een fusie van de gemeenten Loosdrecht, ‘s-Graveland
landelijk gemiddelde5:
huishoudens met problematische schulden: 5,2% ten opzichte van 7,9%
en Nederhorst den Berg. De gemeente Wijdemeren kent zes dorpen:
landelijk. Op thema’s beweging en overgewicht scoort Wijdemeren
Ankeveen, Breukeleveen, ‘s-Graveland, Kortenhoef, Loosdrecht en
Als we kijken naar Werk en Inkomen zien we dat de cijfers over
46,7% van de inwoners een ‘voldoende’, landelijk is dit 50,4%. Wat
Nederhorst den Berg. De gemeente telde 24.645 inwoners (CBS, 2023).
Wijdemeren iets gunstiger zijn dan het landelijk gemiddelde, met
betreft overgewicht is het percentage iets hoger dan landelijk: 50,1% in
een werkloosheidspercentage van 3% ten opzichte van een landelijk
vergelijking met 49,4%6.
Wat betreft het aantal unieke cliënten dat gebruikmaakt van Wmo-
gemiddelde van 3,5%. Ook is het aantal bijstandsuitkeringen in
voorzieningen zit Wijdemeren net onder of op het landelijk gemiddelde4:
Wijdemeren met 1,8% per 1000 inwoners ten opzichte van
Bovenstaande trends en ontwikkelingen vragen onze blijvende inzet op:
• Gezond leven en bewegen; • Eenzaamheid;
Jongeren met jeugdzorg naar soort Wijdemeren, % van jongeren tot 18 jaar
Unieke cliënten per Wmo-categorie Wijdemeren, aantal per 1.000 inwoners
• Zelfredzaamheid; • Aandacht voor jongeren;
80
• Bestaansminimum;
16
• Vitale samenleving.
60
56 39
40
12
10,4 Gezond leven en bewegen
8
Wijdemeren is rijk aan een aantal zeer actieve en betrokken huisartsen. Zij
28 20
4
hebben Gezond Wijdemeren (www.gezondwijdemeren.nl) opgericht en
9 0
0,7
0
0,5
brengen samen met een aantal enthousiaste therapeuten een beweging op gang waarin vitaliteit en een gezonde leefstijl centraal staan.
• Ondersteuning thuis • Hulp bij het huishouden
• Verblijf en opvang • Hulpdiensten en diensten *
Bron: GBS GMSD Wmo, eerste halfjaar 2023
Waar staat je gemeente.nl Waar staat je gemeente.nl 6 Cijfers en percentages afkomstig uit Waarstaatjegemeente.nl 4 5
• Overig • Maatwerkarrangement Wmo *
• Jeugdhulp zonder verblijf • Jeugdhulp met verblijf Bron: CBS eerste halfjaar 2023
• Jeugdbescherming Voorlopig
9
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024
VOORWOORD
INHOUD
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
VERANTWOORDELIJKHEID
VISIE EN MISSIE
VIER LEVENSFASEN
RESUMEREND
In de praktijk zien de huisartsen veel mensen met klachten die
Dat kan gaan om activiteiten in de wijk, in de straat, bij de voordeur
In de zorg voor ouderen speelt mantelzorg een grote rol. Dankzij
samenhangen met een ongezonde leefstijl. De vier pijlers van een
en soms tot achter de voordeur. We zijn blij met instellingen zoals
honderden mantelzorgers kunnen onze ouderen in Wijdemeren langer
gezonde leefstijl zijn:
bijvoorbeeld de bibliotheek die hiervoor diensten aanbiedt.
zelfstandig wonen en worden veel kosten bespaard in zorgtaken en
1. gezonde voeding;
huishoudelijke ondersteuning. In Wijdemeren verleent liefst 12,9% van
2. regelmatig bewegen;
Niet alleen ouderen doen een beroep op zorg en aandacht. Ook
de inwoners een vorm van mantelzorg. Het cijfer in gemeenten met
3. goed slapen;
jonge mensen, kinderen, en andere doelgroepen kunnen met
vergelijkbare inwoneraantallen ligt zelfs nog iets hoger dan Wijdemeren:
4. minder mentale stress.
eenzaamheidsgevoelens rondlopen en hebben soms korte of langere
15,4%. Met de verwachte vergrijzing in de jaren die gaan komen zullen
tijd hulp nodig bij het (opnieuw) inrichten van hun leven. Denk aan de
in Wijdemeren meer mantelzorgers nodig zijn. Ongeveer 50% van de
Dit verbetert de gezondheid en het welzijn van inwoners. De inzet
overstap vanuit een permanent beschermde woonruimte in een GGZ-
mantelzorgers is zelf tussen 50 en 75 jaar oud. Waneer de tendens van
is bewustwording en gedragsverandering. Via gezondheidsmarkten,
instelling naar een zelfstandige woonruimte in een gewone woonwijk.
vergrijzing doorzet zullen in 2035 20% minder mantelzorgers voor de
lezingen en andere activiteiten kunnen inwoners kennismaken en
Of aan statushouders, voor wie het Rijk en gemeenten bepalen met
ouderen beschikbaar zijn. (In 2020: 250 mantelzorgers beschikbaar per
deelnemen.
wie en waar zij huisvesting toegewezen krijgen. De vraag naar wonen
100 ouderen, in 2035: 200 mantelzorgers beschikbaar per 100 ouderen).
in combinatie met zorgfuncties in Wijdemeren zal de komende jaren Eenzaamheid
toenemen. Ook dit is een taak voor de gemeente die we in het sociaal
De gemeente Wijdemeren is sinds 2023 aangesloten bij de landelijke
domein opnemen, samen met de GGZ en organisaties die vertrouwd zijn
coalitie Een tegen Eenzaamheid (eentegeneenzaamheid.nl). Het aantal
met de begeleiding en inburgering van nieuwkomers.
65-plussers zal tot 2040 nog fors stijgen. Velen zullen langer en vaker alleen zelfstandig wonen, terwijl de behoefte aan zorg, sociaal contact
Zelfredzaamheid
en voorzieningen stijgt. Hulpvragen bij het huishouden, dagbesteding,
Hulp wordt geboden aan wie het nodig heeft. Waar dat kan in het eigen
hulpmiddelen en woningaanpassingen nemen toe. Ook zal steeds vaker
netwerk, vrijwillig en zo thuis nabij mogelijk. Professioneel, gezien door
hulp ingeroepen worden bij het organiseren van (online) (overheids)
de gemeente, als het niet anders kan. Zelfredzaam zijn we zo lang als
vragen. In de coalitie Een tegen Eenzaaamheid laten gemeenten met
verantwoord is. Dat is in de kern de boodschap die we in het sociaal
lokale acties zien hoe zij eenzaamheid onder inwoners willen tegengaan.
domein in Wijdemeren willen uitdragen.
10
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024
VOORWOORD
INHOUD
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
VERANTWOORDELIJKHEID
VISIE EN MISSIE
VIER LEVENSFASEN
RESUMEREND
Aandacht voor jongeren
Niet voor alle problemen is altijd een route naar professionele hulp
Bestaansminimum
In Wijdemeren is 18,5% van de inwoners jonger dan 18 jaar. 10,3%
nodig. Bijvoorbeeld wanneer we onderkennen dat sommige situaties bij
In Wijdemeren zijn ongeveer 200 huishoudens aangewezen op
ontvangt enige vorm van jeugdhulp. Sinds de invoering van de Jeugdwet
het ‘gewone’ leven van jeugdigen horen. Maar jeugdigen voor wie crisis-
een bijstandsuitkering. Ongeveer 700 huishoudens (december
in 2015 is de vraag naar jeugdhulp in Nederland excessief toegenomen.
of conflictsituaties in de huiselijke kring niet opgelost kunnen worden,
2023), waaronder gezinnen met kinderen leven op of net onder het
Bekend zijn de verhalen van sterk stijgende kosten, lange wachttijden bij
biedt de gemeente een vangnet. Laagdrempelig, kwalitatief goed, lokaal,
bestaansminimum. Bij een aantal van deze gezinnen is te weinig geld
zorgaanbieders, crisissituaties van jeugdigen in gesloten instellingen. De
en passend (en stevig, met specialistische jeugdhulp voor als dat nodig
beschikbaar voor gezonde voeding, schoolspullen, een lidmaatschap
snel toegenomen vraag naar jeugdzorg laat zich niet makkelijk verklaren,
blijkt).
van een club of vereniging. De gemeente heeft de meeste mensen in
maar stress, leermoeilijkheden, huiselijk geweld en gedragsproblemen
beeld, zoals met kwijtscheldingsregelingen en inkomensondersteuning,
zijn veelgehoord. Corona zorgde ervoor dat nog meer kinderen kampen
Kinderen met lichte problematiek kunnen in Wijdemeren terecht bij
die sinds 2024 geboden wordt aan huishoudens tot 130% van het
met eenzaamheid, psychische schade en leerachterstanden. Veel
toegankelijke (jeugd)voorzieningen. Deze zijn onderdeel van een
bestaansminimum. Extra inzet is nodig om de regelingen die voor deze
jongeren leven in een sociaal isolement.
maatschappelijk netwerk, zoals zorgconsulenten, psychologen en
huishoudens openstaan nog beter te benutten. Zoals met persoonlijke
maatschappelijke instellingen waar jeugdigden leren hoe zij weerbaar
brieven, met huis-aan-huis berichten in nieuws- en weekbladen, online
kunnen zijn en leren om te gaan met problemen in het dagelijkse
op www.wijdemeren.nl/zorgenondersteuning en via social media en
leven. Voor kinderen in crisissituaties met ernstiger problemen, zoals
met een jaarlijkse zorgkrant.
een onveilige woonsituatie, is er snel passende zorg: zij worden in een professionele omgeving gezien en gehoord op de plek die hen toekomt.
Daarnaast zetten we in op (vroegsignalering) van schulden. Binnen het sociaal wijkteam zijn er medewerkers met kennis en expertise op het
Aandacht, een veilige omgeving en welzijn zijn cruciaal in de eerste
gebied van vroegsignalering schulden. Zij leggen na ontvangst van een
levensjaren van een kind. De eerst aangewezenen om hiervoor te
signaal contact met de inwoner en onderhouden de contacten met
zorgen zijn de ouders en verzorgers. In Wijdemeren beschikken we
vastelastenpartners, zoals wooncorporaties. De nationale Ombudsman
over een uitstekend sociaal cultureel netwerk, goede scholen, tientallen
adviseert in zijn rapport “Hoe eerder, hoe beter” aan gemeenten om
verenigingen, en een goed werkende jeugdgezondheidsketen met
blijvend in te zetten op persoonlijk contact met inwoners, kennis
professionele ketenpartners in het jongerenwerk.
en expertise van medewerkers en versterking van de samenwerking
11
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024
VOORWOORD
met vastelastenpartners. In bijlage 1 is meer te lezen over het beleid schuldhulpverlening.
INHOUD
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
VERANTWOORDELIJKHEID
• Het organiseren en versterken van het netwerk rond kinderen in hun opvolgende levensfasen;
• Stilstaan bij de consequenties van de keuzes die we maken. Wat Op het gebied van de arbeidsmarkt werken we samen met onze buurgemeenten in de regio Gooi en Vecht. Werk en een zinvolle dagbesteding zijn belangrijke instrumenten om achterstanden te verkleinen. Hiertoe maakt Wijdemeren afspraken met het sociaal leerwerkbedrijf Tomin (Hilversum) en andere sociale werkgevers, onderwijsinstellingen en gemeenten in de regio.
Vitale samenleving In de Wijdemeerse samenleving doet iedereen mee; we willen een gemeenschap zijn van vitale inwoners die zich met elkaar en hun dorpen verbonden voelen, in elke fase van het leven. Waar ondersteuning nodig is, organiseren we dit laagdrempelig en zo nabij mogelijk.
Ambities nemen tijd. Gelukkig staan we daarin als gemeente niet alleen. Door met elkaar in gesprek te gaan en te blijven, creëren we een samenleving van mensen die naar elkaar omzien, inwoners, vrijwilligerorganisaties, ondernemers. Het vraagt van de deelnemers een proactieve inzet, helder geformuleerde doelen en een vroegtijdige reactie op ontwikkelingen en kansen die zich voordoen. Voorname aandachtspunten zijn:
betekent een keuze die we maken voor de één, voor de ander;
• Zorg op maat, lichte vormen waar mogelijk, zwaar en ernstig waar het moet;
VISIE EN MISSIE
VIER LEVENSFASEN
RESUMEREND
• Langer thuis kunnen blijven betekent ook, zorg en dienstverlening dichtbij;
• Ieder mens doet ertoe. Naar vermogen en eigen kunnen, in werksituaties, dagbesteding, overal en waar ook.
12
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024
VOORWOORD
INTEGRALE AANPAK Wijdemeren kent een eigen, sterk ontwikkelde dorpenstructuur. Dorpenbeleid, van kern tot kern onderscheidend, geeft sinds jaar en dag gezicht aan het gemeentelijk sociaal beleid. De eigenheid van de dorpen is essentieel voor (de toekomst van) Wijdemeren. Onderweg naar een nieuwe bestuurlijke toekomst geldt dit eens te meer. 2.1 Wetten en verdragen Ieder dorp wil zich herkennen in de sociale structuur en opbouw van lokaal maatschappelijke voorzieningen en ontmoetingsplaatsen. Dat wil niet zeggen dat ieder dorp over dezelfde voorzieningen moet beschikken. Maar een evenwichtig voorzieningenniveau, passend bij de leeftijdsgroepen en verdeeld en verspreid over de dorpen, houdt de gemeenschap als totaal in balans. De opgaven in het sociaal domein raken aan economie en welvaart, aan ruimtelijke ontwikkeling, wonen, openbare orde en veiligheid. De omgeving waarin mensen wonen, werken en recreëren is bepalend voor wat waar kan, en wat lastig is. Door het ruimtelijke en het sociale domein meer op elkaar te gaan betrekken en in samenhang te bezien ontstaat een makkelijker gesprek dan wanneer deze als losse componenten worden beoordeeld.
INHOUD
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
VERANTWOORDELIJKHEID
VISIE EN MISSIE
VIER LEVENSFASEN
RESUMEREND
13
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024
VOORWOORD
INHOUD
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
VERANTWOORDELIJKHEID
Maatschappelijke vraagstukken vragen ook om een integrale
2.3 Economie
benadering. Veel van wat in het sociaal domein omgaat is terug te
Een goed werkend economisch klimaat staat in direct verband met de
vinden in de Wmo, Jeugd- en Participatiewet (inclusief armoedebeleid
uitdagingen in het sociaal domein. Een evenwichtig economisch beleid
en schuldhulpverlening). Daarnaast gelden hele reeksen (VN)-
levert een positieve bijdrage aan werkgelegenheid, aan brede welvaart
verdragen, verordeningen en wetten, zoals de Algemene Verordening
en dus aan het welzijn van onze inwoners. Werk is belangrijk in het leven
Gegevensbescherming (AVG), de Gemeentewet, Omgevingswet, de Wet
van de mens; werk biedt kans op ontwikkeling, bevordert integratie,
Inburgering, verplichte GGz, Onderwijshuisvesting, Publieke Gezondheid,
levert sociale contacten op en geeft structuur aan het leven. (Betaald)
de Wet Langdurige Zorg (Wlz), Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet
werk biedt ook bescherming tegen armoede en sociaal isolement. We
Passend Onderwijs. Gezondheid, zorg, welzijn zijn met elkaar verbonden.
vinden het belangrijk arbeidsparticipatie, zelfontplooiing en inkomen in nauwe relatie te zien tot gezondheid en welzijn. In ons sociaal
2.2. Omgevingsplan
beleid hebben we aandacht voor de positie van ondernemers en voor
Op 1 januari 2024 werd de Omgevingswet van kracht. Iedere gemeente
organisaties zoals het sociaal leerwerkbedrijf Tomin (tomingroep) die
in NL, zo ook Wijdemeren, heeft voortaan één Omgevingsplan. Wonen,
onze inwoners banen bezorgen en kunnen toeleiden naar werk.
participeren, gezondheid en welzijn horen in gemeentelijke planvorming met elkaar verbonden te zijn. Niet alleen de ‘harde’, ruimtelijke kant van
2.4 Openbare orde en veiligheid
de leefomgeving worden voortaan op haalbaarheid en wenselijkheid
We onderschrijven de betekenis van een veilig en gezond leefklimaat in
gewogen, ook de ‘zachte’ kant, de samenleving, komt nadrukkelijk in
de dorpen van Wijdemeren. Een adequate aanpak van criminaliteit en
beeld. Het sociaal domein krijgt een belangijke stem in de toekomst van
overlast geeft rust en stabiliteit. We werken hiervoor samen met politie
ontwikkelingen in het ruimtelijke domein, door plannen in samenhang te
en veiligheidsdiensten. Soms kan overlast ook worden veroorzaakt
beoordelen op:
door personen die onbegrepen gedrag laten zien. Verward gedrag kan
• een omgeving die bewoners als prettig ervaren;
problematische situaties veroorzaken en vraagt een passende reactie van de
• een omgeving die gezonde keuzes makkelijker maakt;
overheid.
• een omgeving waar negatieve invloed op gezondheid gering of zo klein mogelijk is.
VISIE EN MISSIE
VIER LEVENSFASEN
RESUMEREND
14
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024
VOORWOORD
INHOUD
VERANTWOORDELIJKHEID In wetgeving ontbreken termen als ‘integraal’ en ‘passend’. Het is aan gemeenten hieraan invulling te geven. Maar waar begint en eindigt de verantwoordelijkheid van de inwoner, tot op welk moment blijft de gemeente uit beeld, treedt ze op of, nog een stap verder, lost op? 3.1 Regie Ieder mens is uniek en draagt verantwoordelijkheid over hoe men het eigen leven inricht. Respect en bescheidenheid naar elkaar en ‘de ander’ zijn een groot goed in een open samenleving. Anders, vreemd, afwijkend dan wat we van onszelf en onze omgeving gewend zijn betekent niet dat de overheid op alles en meteen moet ingrijpen. Dat verandert wanneer iemand aangeeft zichzelf niet op de rit te krijgen of melding maakt van een alarmerende situatie. Bijvoorbeeld wanneer er sprake is van intimidatie, discriminatie en bedreiging of crisissituaties. Dan kan hulp van de gemeente noodzakelijk zijn, in samenspraak met de politie, Veilig Thuis (veiligthuis.nl), Kinder- en Jeugdbescherming, het sociaal netwerk van de inwoner en partners als Versa Welzijn (versawelzijn.nl), het sociaal wijkteam of consulenten van de gemeente. Ook de onafhankelijk cliëntondersteuner kan in beeld komen. Bij elke aanpak is het streven dat
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
VERANTWOORDELIJKHEID
VISIE EN MISSIE
VIER LEVENSFASEN
RESUMEREND
15
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024
VOORWOORD
INHOUD
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
VERANTWOORDELIJKHEID
de situatie zo snel mogelijk normaliseert en inwoners eigen regie weer
3.3 Eén gezin, één plan
kunnen terugnemen.
Soms is sprake van meervoudige problematiek, waardoor het leven thuis voor een of meer gezinsleden niet meer in balans is. In de
3.2 Preventie
uitvoering van het sociaal beleid van de gemeente Wijdemeren staat
Aan preventieve taken onderscheiden we in het sociaal domein twee
(ook hier) integraliteit voorop. Eenvoudige oplossingen waar eenvoudige
vormen van inzet. Enerzijds taken die tot doel hebben een voor
oplossingen mogelijk zijn, doorverwijzen waar dat moet. Onze
iedereen toegankelijke sociale en fysieke leefomgeving te bezorgen
consulenten en het sociaal wijkteam beoordelen de vraag van inwoners
met basisvoorzieningen zoals consultatiebureaus, ontmoetingscentra,
breed, en betrekken deze op verschillende levensgebieden. Daarbij is de
bibliotheken, sociaal wijkteam en een fysieke omgeving. Anderzijds
aanpak: één gezin, één (ondersteunings)plan, ook wanneer meerdere
gerichte interventies die tot doel hebben effectief te zijn met direct
kwesties spelen.
(maatschappelijk) meetbaar resultaat. In onze zorg- en hulptaken zijn de volgende uitgangspunten op het Preventietaken zijn er om de kwaliteit van leven van onze inwoners
voorgaande van toepassing:
te verbeteren. Het landelijk ingestelde Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) heeft als doel: gezonde burgers in 2040. Gemeenten, organisaties in het sociaal domein en in de zorg, staan samen aan de lat om de komende jaren een breed en samenhangend beleid te voeren op welzijn, gezondheid en preventie. In Wijdemeren zijn de GALA-gelden uitgewerkt in programma’s en ministerieel goedgekeurd. Preventietaken
1. De mogelijkheden van de hulpvrager, eigen kracht en het sociaal netwerk vormen de basis voor wat passende hulp kan zijn; 2. Ondersteuning door de gemeente komt zo vroeg, zo licht en zo nabij mogelijk, op maat; 3. Hulp is erop gericht dat ze leidt tot een duurzaam
zijn beschreven in programma’s die we met onze buurgemeenten in
resultaat en tot tevredenheid, meetbaar via monitoring in
het Gooi eind 2023 hebben vastgesteld in het Integraal Zorgakkoord
cliënttevredenheidsrapportages.
(IZA). Samenwerkende partners zijn de GGD Gooi en Vechtstreek, zorgaanbieders en Zilveren Kruis.
VISIE EN MISSIE
VIER LEVENSFASEN
RESUMEREND
16
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024 Leefklimaat
VOORWOORD
INHOUD
Pijlers
Ontwikkelen
Meedoen
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
Ondersteunen
Positieve gezondheid
VISIE EN MISSIE Dit hoofdstuk beschrijft hoe we de trends, maatschappelijke ontwikkelingen en opgaven uit hoofdstuk 1 willen vertalen naar de Wijdemeerse praktijk. We doen dit vanuit een integrale visie op het sociaal domein. In de missie die daaruit volgt geven we aan wat voor organisatie we willen zijn, de pijlers geven aan wat we voor onze inwoners willen betekenen. De visie vormt de paraplu. Beleid en uitvoering werken we uit in de Maatschappelijke Agenda.
Visie Sociaal Domein Wijdemeren Wijdemeren is een gemeente met een sterke
leefbaarheid in onze dorpen om de zelfstandigheid
sociale basis en goede algemene voorzieningen,
van onze inwoners te vergroten en te behouden.
waarin iedere inwoner zelfstandig en gezond kan
Waar nodig bieden wij passende, tijdige zorg en
leven, wonen en werken, waar we samen met onze
ondersteuning.
inwoners en maatschappelijke partners werken aan
VERANTWOORDELIJKHEID
VISIE EN MISSIE
Hubs voor ontwikkeling en ontmoeting
VIER LEVENSFASEN
Rol van de gemeente
Partnerschap
17
RESUMEREND
Bewonerinitiatieven
Dorpsagenda
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024 Leefklimaat
VOORWOORD
INHOUD
Pijlers
Ontwikkelen
De visie geven wij vorm in de volgende missie:
Meedoen
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
Ondersteunen
Positieve gezondheid
VERANTWOORDELIJKHEID
VISIE EN MISSIE
Hubs voor ontwikkeling en ontmoeting
VIER LEVENSFASEN
Rol van de gemeente
Partnerschap
18
RESUMEREND
Bewonerinitiatieven
Dorpsagenda
speerpunt voor (de toekomst van) Wijdemeren. Initiatieven die door
4.3 Meedoen
inwoners ten gunste van het leefklimaat worden aangedragen of opgezet
In Wijdemeren geven we elkaar toegang zodat iedereen meedoet en
zijn welkom.
meetelt om zo een betekenisvol leven te kunnen leiden, ongeacht
Missie
leeftijd, afkomst, geslacht, geaardheid, geloofsovertuiging, beperking of
Wijdemeren is een betrouwbare, betrokken en professionele
4.2 Pijlers
financiële situatie. Een betekenisvol leven is voor iedereen anders. Alle
gemeente, waar we transparant samenwerken aan een
Brede welvaart vereist een samenleving die aan eenieder zo lang
inwoners kunnen hun kansen, talenten en mogelijkheden benutten en
leefbare samenleving waarin inwoners naar vermogen mee
mogelijk een zelfstandig en gezond leven mogelijk maakt. Samen zorgen
voelen zich veilig in hun sociale en fysieke omgeving. Het beleid dat we
kunnen doen.
we dat inwoners kunnen meedoen, zich kunnen ontwikkelen en waar
voeren, maakt meedoen aan de samenleving als basis voor iedereen
nodig ondersteuning krijgen. Meedoen, ontwikkelen en ondersteunen
mogelijk, maar er wordt ook rekening gehouden met het feit dat
vormen dan ook de pijlers onder deze visie. De pijlers staan niet los van
meedoen door iedereen anders kan worden gevoeld.
4.1 Leefklimaat Wijdemeren streeft naar een woon- en leefklimaat waarin iedereen
elkaar, maar zijn met elkaar verbonden en raken aan de verschillende
4.4 Ontwikkelen
levensfasen.
De gemeente Wijdemeren stimuleert inwoners zich naar vermogen te
zich veilig voelt, en waar wie dat wil zo lang mogelijk zelfstandig en
ontwikkelen. Een mens ontwikkelt zich een leven lang, in zijn eigen
gezond kan leven, wonen en werken. De gemeente faciliteert en stimuleert inwonerparticipatie. Overheidscommunicatie stelt inwoners in
tempo en naar eigen vermogen. Het beleid dat de gemeente voert,
Meedoen
richt zich op het ontwikkelen van vaardigheden en het opbouwen van
begrijpelijke taal in staat zo lang mogelijk verantwoordelijkheid te nemen
een netwerk. Daarmee zorgen we ervoor dat inwoners om kunnen
over het eigen leven. De gemeente is nieuwsgierig naar wat leeft onder
gaan met de uitdagingen en veranderingen in het leven en invulling
de inwoners. Voordeel hiervan is dat problemen en vragen vroegtijdig
kunnen geven aan het meedoen in de samenleving. Door hier van jong
aan het licht komen en kunnen worden besproken.
tot oud aandacht aan te besteden, versterken we de veerkracht en Behoud en bescherming van het voorzieningenniveau in de dorpen (verenigingsleven, welzijns- en maatschappelijke organisaties) zijn een
Ondersteunen
Ontwikkelen
zelfredzaamheid van inwoners en werken we preventief.
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024 Leefklimaat
VOORWOORD
INHOUD
Pijlers
Ontwikkelen
Meedoen
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
Ondersteunen
Positieve gezondheid
VERANTWOORDELIJKHEID
Hubs voor ontwikkeling en ontmoeting
4.5 Ondersteunen
zorg extra belangrijk is. Zoals mensen met een lage economische status,
Als samenleving bieden we de inwoners van Wijdemeren ondersteuning
laaggeletterden, anderstaligen, mensen met een chronische aandoening
als meedoen (tijdelijk) niet lukt of dreigt mis te gaan. De gemeente biedt
en dak- en thuislozen. We vinden het belangrijk de sociale verbinding in
een vangnet. Vragen voor ondersteuning bekijken we integraal en met
de samenleving te versterken, waardoor mensen omkijken naar elkaar
aandacht voor de verschillende levensfasen. De mogelijkheden die de
en hulp durven bieden en vragen. De nadruk ligt op het voorkomen van
gemeente heeft zijn beperkt, maar waar dat kan bieden we maatwerk.
gezondheidsproblemen: wie problemen voorkomt, hoeft ze ook niet op
Hulp moet passen bij de mogelijkheden van de inwoner, gericht zijn
te lossen.
op het langetermijnperspectief en rekening houden met de sociale omgeving van de vraagsteller.
We gaan uit van het begrip ‘positieve gezondheid’. Voor iedereen zijn er kansen en mogelijkheden, ook in moeilijke tijden, in tijden van ziekte en beperkingen. We gaan op zoek naar de mogelijkheden, leggen de nadruk op dat mensen zich gehoord en gezien voelen. Gezondheid is een breed begrip waarbij verschillende aspecten een rol spelen.
VIER LEVENSFASEN
Rol van de gemeente
Partnerschap
Gezondheid gaat dus over meer dan ‘niet ziek zijn`. We gaan uit van de
Bewonerinitiatieven
Positieve gezondheid In aansluiting bij de opgaven van het Rijk klinkt ‘gezondheid’ ook door in alle drie de pijlers. Mensen met gezondheidsproblemen participeren minder in de samenleving dan mensen zonder gezondheidsproblemen. Andersom kan deelname aan maatschappelijke activiteiten
benaderen we vanuit de brede invulling van het begrip, uitgewerkt in zes dimensies:
• lichaamsfuncties • mentaal welbevinden • zingeving • kwaliteit van leven • meedoen • dagelijks functioneren
Iedereen moet informatie kunnen krijgen en gemakkelijk de weg vinden naar een zo gezond mogelijke leefstijl. Huisartsen, netwerkpartners in GezondWijdemeren, nemen hierin een belangrijke positie door te participeren in lezingen en gezondheidsmarkten.
Met die bredere benadering draag je bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan en om zo veel mogelijk eigen regie te voeren.
We willen naar een goede balans tussen het eigen netwerk van zorgvragers en professionele hulpverleners. Speciale aandacht gaat uit naar mensen met een klein netwerk, voor wie toegang tot professionele 7
www.iph.nl
19
RESUMEREND
een positief effect hebben op gezondheid. Gezondheid zes indicatoren van gezondheid die Machteld Huber heeft beschreven7:
4.6 Positieve gezondheid
VISIE EN MISSIE
(Bron: Institute for Positive Health, via: www.iph.nl)
Dorpsagenda
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024 Leefklimaat
VOORWOORD
INHOUD
Pijlers
Ontwikkelen
Meedoen
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
Ondersteunen
Positieve gezondheid
VERANTWOORDELIJKHEID
VISIE EN MISSIE
Hubs voor ontwikkeling en ontmoeting
VIER LEVENSFASEN
Rol van de gemeente
Partnerschap
20
RESUMEREND
Bewonerinitiatieven
Dorpsagenda
• Regie: de gemeente voert regie ten aanzien van de leefbaarheid in
Inzet op al deze indicatoren draagt bij aan gezondheid en veerkracht van
(gemeentelijk) vastgoed. Samen met de maatschappelijke partners,
mensen. Om die reden zijn ook de andere thema’s die we in dit beleidskader
scholen, welzijnsorganisaties en sportverenigingen kijken we naar
de dorpen voor mens, dier en natuur. Ze werkt samen met inwoners,
beschrijven van belang. Het voorkomen van geldproblemen kan zorgen
‘koppelkansen’. Per dorpskern leveren we uiterlijk in 2025 een plan
partners en uitvoeringsorganisaties;
wegnemen. Meedoen in de maatschappij kan het gevoel van eigenwaarde
inclusief financiering en tijdsplanning. De gemeenteraad beoordeelt en
vergroten. Thema’s als een aantrekkelijke en (groene) leefomgeving spelen
besluit over de financiering van deze plannen.
een rol voor onze geestelijke en lichamelijke gezondheid.
• Sturend en controlerend: de gemeente signaleert ontwikkelingen en trends, landelijk, provinciaal en regionaal. Zij speelt hierop in, zodat in de samenwerking duidelijke en toekomstbestendige afspraken worden
Dorpshuisfuncties zien wij in het licht van kernenbinding, een
gemaakt;
4.7 Hubs voor ontwikkeling en ontmoeting
wens die sterk naar voren is gekomen in de evaluatie Dorpenbeleid
• Faciliterend: korte lijnen, oplossingsgericht, constructieve houding.
Mensen hebben (leef)ruimte nodig. Ruimte om samen te komen, te leren,
2019-2023 (wijdemeren.nl/dorpenbeleid). Goed functionerende
Participatie en partnerschap zijn kernbegrippen in het realiseren van
te delen en te ontmoeten. Deze behoefte aan ruimte overstijgt fysieke
ontmoetingsruimten en maatschappelijke voorzieningen dragen bij aan
goede fysieke en sociale woon- en leefomstandigheden.
dimensies. Het gaat hierbij ook om sociale verbondenheid, persoonlijke
hoe de leefomgeving wordt ervaren, en hebben een grote sociale en
ontwikkeling en gemeenschapszin.
culturele impact. Een mooi voorbeeld is het dorpstheater De Dillewijn in Ankeveen (dedillewijn.nl) Vanzelfsprekend worden inwoners in de
In Wijdemeren worden gebouwen en lokalen die geschikt zijn voor
dorpen nauw betrokken.
ontmoeting en sociaal contact niet op alle plaatsen even effectief gebruikt. Tegelijk is er een toenemende vraag naar locaties voor dorpshuisfuncties.
4.8 Rol van de gemeente
De opgave is hoe we meer en betere ontmoetingsplekken kunnen creëren
De gemeente is niet langer de regisseur van ‘alles’. Daarvoor zijn de
in onze dorpen. Plekken die niet alleen kunnen dienen als ‘hubs’ voor de
maatschappelijke opgaven in het sociaal domein te divers en vaak ook
lokale gemeenschap, maar bijvoorbeeld ook voor maatschappelijke en/of
complex. De inzet is om samenwerking tot stand te brengen tussen
zorgpartners of onderwijsfuncties.
gemeente, inwoners, maatschappelijke partners en het bedrijfsleven. Dit past in het plaatje van een netwerksamenleving. Met niet alleen de
In 2024 gaan we de mogelijkheden onderzoeken voor het accommoderen
gemeente in een leidende rol, maar als medespeler in een agenda die we
van dorpshuisfuncties in Nieuw-Loosdrecht, Nederhorst den Berg en
met elkaar maken. Zoals beschreven in voornoemde evaluatie van het
Kortenhoef. We kijken naar herontwikkeling en/of herbestemming van
Dorpenbeleid benoemen we voor de gemeente de volgende functies:
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024 Leefklimaat
VOORWOORD
INHOUD
Pijlers
Ontwikkelen
Meedoen
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
Ondersteunen
Positieve gezondheid
VERANTWOORDELIJKHEID
VISIE EN MISSIE
Hubs voor ontwikkeling en ontmoeting
VIER LEVENSFASEN
Rol van de gemeente
Partnerschap
21
RESUMEREND
Bewonerinitiatieven
Dorpsagenda
4.9 Partnerschap
Een volgende stap in het dorpenbeleid kan zijn het Dorpenteam
belang zijn voor de dorpsagenda. De Dorpsraad kiest wat er op de
De gemeente is niet van alles. Voor het realiseren en oplossen zijn ook
vanuit de verschillende dorpen meer beleidsvoorbereidend mee te
uitvoeringsagenda komt. Keuzes worden ondersteund door (online)
andere partijen aangewezen, zoals:
laten denken op de domeinen openbare ruimte, vastgoed, verkeer en
burgerpanels en dorpsraadplegingen.
• Inwoners: het realiseren van goede fysieke en sociale woon- en
veiligheid. Hierdoor ontstaan mogelijkheden voor het Dorpenteam
leefomstandigheden is een gedeelde verantwoordelijkheid;
om, participerend met inwoners, in de verschillende dorpen mee te
Tijdens gesprekken met zowel inwoners als organisaties is naar voren
• Verenigingen en organisaties;
sturen op het formuleren van gebiedsgerichte doelen binnen door de
gekomen dat zij zich zorgen maken over het vertrek van jongeren, de
• Professionele organisaties op het gebied van wonen, zorg en welzijn.
gemeenteraad vastgesteld beleid.
toenemende vergrijzing en de kwaliteit van voorzieningen in de dorpen. Deze onderwerpen zullen op de agenda worden gezet.
4.10 Bewonerinitiatieven
4.11 Dorpsagenda
Onder de paraplu van het Dorpenteam zijn de afgelopen jaren ruim 250
Het voorstel is per dorp te komen tot een Dorpsagenda. Gebiedsgericht
Kenmerk van de gebiedsregisseur is dat deze namens de gemeente
bewonerinitiatieven in de openbare ruimte succesvol uitgevoerd. Het
werken brengt beleidsdoelen in beeld, die worden uitgewerkt in de
dichtbij en zichtbaar voor de dorpsbewoners functioneert. Sterk in de
Dorpenteam blijkt een gewaardeerd en zichtbaar onderdeel te zijn van
ambtelijke organisatie en ter goedkeuring worden voorgelegd aan de
verbinding, gericht op een proces dat van buiten naar binnen gaat, met
de gemeente Wijdemeren, het staat dichtbij inwoners, ondernemers en
gemeenteraad. Inwoners blijven van begin tot eind in het proces betrokken.
de focus op het samen met inwoners realiseren van de vastgestelde
maatschappelijke partners. Mensen weten ook de gemeente daardoor makkelijker te vinden.
beleidsdoelen. Het Dorpenteam beschikt over gebiedsregisseurs die het ambtelijk proces naar besluitvorming begeleiden en bewaken. Waar
De gemeenteraad heeft in de hoofduitgangspunten voor de bestuurlijke
Beperkingen zijn er ook. Zoals te lezen in het evaluatierapport
vakspecialisten in de organisatie nodig zijn worden deze ingeschakeld,
fusie aangegeven dat de nieuw te vormen gemeente “een gemeente is
Dorpenbeleid 2019-2023 ontbreekt de bestuurlijke opdracht
zoals voor de vertaling naar college en raad voor juridische en
die de identiteit en het karakter van de dorpen benut en versterkt, door
voor dorpsgericht werken. Ambtelijk en bestuurlijk functioneert
financiële borging.
inzet van het dorpenbeleid en door voorzieningen op dorpsniveau te
het Dorpenteam nog vaak als een ‘losse eenheid’. Belangrijke
behouden en/ of te versterken. Ook faciliteert de nieuwe gemeente
aanbevelingen die opgekomen zijn in de evaluatie zijn nog niet
De Dorpsagenda wordt een dynamische agenda die online zichtbaar
het rijke sport-en verenigingsleven en het culturele aanbod”.
besproken en bestuurlijk opgepakt, zoals de opzet van Dorpsraden en
is voor alle inwoners. Via gestructureerd overleg kunnen inwoners
Dit uitgangspunt wordt in het dorpenbeleid meegenomen.
Dorpsontwikkelplannen.
bij de gebiedsregisseurs ideeën en initiatieven aandragen die van
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024
VOORWOORD
INHOUD
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
VERANTWOORDELIJKHEID
VISIE EN MISSIE
VIER LEVENSFASEN
Een goede en gezonde start
VIER LEVENSFASEN We onderscheiden in ons sociaal beleid vier levensfasen. De opbouw vindt plaats aan de hand van belangrijke gebeurtenissen en leeftijden. Levensfasen zijn overigens niet voor iedereen altijd heel precies aan te geven, soms overlappen ze. Daarom zit er overlap tussen de levensfasen 4 tot 18 jaar, 16 tot 67 jaar en 65 jaar en ouder. Sommige jongeren werken met 18 jaar al, anderen gaan nog naar school. Sommige ouderen zijn voor hun 67ste al gestopt met werken, anderen werken nog langer door. Toch krijgen we hierdoor een goed beeld van wat onze inwoners op zekere leeftijd nodig hebben. Voor de levensfase -9 maanden (zwangerschapsperiode) tot 18 jaar
leefomgeving en een zo goed mogelijke maatschappelijke basis. In
vormt de landelijk geldende Hervormingsagenda Jeugdzorg ook voor
de Wijdemeerse praktijk betekent dat: betaalbare kinderopvang, goed
ons sociaal domein een belangrijk handelingsperspectief. We sluiten
onderwijs en voor alle kinderen toegang tot (sport-)verenigingen,
aan bij de agenda met de inzet op een zo sterk en stabiel mogelijke
cultuur/bibliotheek en een veilige speel- en leefwereld.
-9 mnd tot 4 jaar
4 tot 18 jaar
16 tot 67 jaar
65 jaar en ouder
22
RESUMEREND
Gezond en veilig opgroeien
Volwassen leven
Senioren
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024
VOORWOORD
INHOUD
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
VERANTWOORDELIJKHEID
VISIE EN MISSIE
VIER LEVENSFASEN
Een goede en gezonde start
Gezond en veilig opgroeien
Volwassen leven
Voor kinderen die problemen hebben, leerachterstanden, moeilijk
Vanwege de ligging van Wijdemeren wordt op sommige onderwerpen
heden thuis, moet er toegang zijn tot laagdrempelige zorg.
ook afstemming gevonden met de regio’s Utrecht en Flevoland
Wat willen we bereiken: kinderen krijgen gelijke kansen om
Verenigingsleven, scholen en wijkteam, consulenten van de gemeente
(Participatiewet, Werk en Inkomen).
volwaardig mee te doen in de samenleving.
en het netwerk GezondWijdemeren kunnen helpend zijn signalen tijdig op te vangen.
5.1 Een goede en gezonde start
Opgaven:
(-9 maanden tot 4 jaar)
• (Aanstaande) Ouders/gezinnen zijn goed voorbereid op hun
De Hervormingsagenda verplicht gemeenten specialistische jeugdzorg
Wij willen alle kinderen van 0 tot 4 jaar regelmatig zien in het
zwangerschap en zijn toegerust voor het ouderschap en de
in regionaal verband in te kopen. Wijdemeren trekt met gemeenten in de
consultatiebureau (GGD) voor gezondheidschecks. Ouders
opvoeding;
regio Gooi en Vecht op voor:
zijn eerst aangewezen voor het gezond en veilig laten (op)
• Kinderen groeien gezond en veilig op;
• Regionale inkoop van gecontracteerd aanbod. De gemeenten in
groeien van hun kind. Helaas is dit voor sommige kinderen
• Kinderen krijgen gelijke kansen.
onze jeugdhulpregio kopen gezamenlijk de jeugdhulpvoorzieningen,
niet vanzelfsprekend. Voor deze kinderen (en hun ouders) is
de jeugdbescherming en jeugdreclassering én de maatschappelijke
(preventieve) hulp en ondersteuning mogelijk, soms urgent en
ondersteuning op jeugd in;
noodzakelijk. Hoe deze hulp en ondersteuning eruitziet, is per
• Beleidsvoorbereiding rondom individuele voorzieningen en het
hulpvraag verschillend.
vormgeven van de inkoop van jeugdhulp. Dit doen wij vanuit de Gemeenschappelijke Regeling Regio Gooi en Vechtstreek.
Uitgangspunt is en blijft dat kinderen liefst thuis (nabij) opgroeien. Soms zijn problemen in een gezin echter zo
Bovenregionaal wordt in de Provincie Noord-Holland op drie thema’s
groot dat de thuissituatie onoverkomelijke en zeer complexe
samengewerkt:
problemen geeft en pleegzorg of andere tijdelijke of meer
1. Transformatie JeugdzorgPlus (in 2030 geen kind meer in
structurele oplossingen aangewend moeten worden. Naast
geslotenheid);
opvoeding en een liefdevolle omgeving is onderwijs van
2. Bovenregionaal Expertise Netwerk Noord-Holland;
cruciaal belang in het leven van jeugdigen. We zien op steeds
3. Bovenregionale governance jeugdbescherming.
meer plekken (voorschoolse) kinderopvang, soms ook zo georganiseerd dat ook ouders kunnen meedoen.
23
RESUMEREND
Senioren
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024
VOORWOORD
INHOUD
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
VERANTWOORDELIJKHEID
VISIE EN MISSIE
VIER LEVENSFASEN
Een goede en gezonde start
5.2 Gezond en veilig opgroeien (4 jaar tot 18 jaar)
zo veel mogelijk jongeren hun startkwalificatie (diploma havo,
Jeugdigen gaan in hun leven allerlei uitdagingen aan. In deze
vwo, mbo-niveau 2 of hoger) halen.
levensfase zijn drie aspecten belangrijk: thuis, school en de sociale omgeving. Bij een veilige en gezonde ontwikkeling zijn
De fase tussen 16 en 24 is eigenlijk nog een aparte levensfase.
deze drie goed in balans. Is dat niet het geval, dan is hulp en
Met 18 is de jeugd nog niet uit ontwikkeld. De hersenen, het
ondersteuning beschikbaar. Dit als samenspel tussen het kind,
inzicht en de identiteit ontwikkelen zich nog volop door. Binnen
ouders, familie, school, (sport)verenigingen, bibliotheek, en
de jeugdzorg kan sprake zijn van verlengde jeugdzorg tot
hulpverlening zoals door de gemeente.8
het 21ste levensjaar. Ook andere vormen van ondersteuning kunnen hierin van belang zijn.
De combinatie van verschillende functies (school, kinderopvang en BSO) op één locatie draagt bij aan het welzijn van kinderen. Een medewerker van het sociaal wijkteam van de gemeente die
Wat willen we bereiken: jeugdigen ontwikkelen zich gezond en veilig tot unieke volwassenen.
wekelijks op locatie komt, vindt hierdoor eenvoudig toegang tot ouders, leraren en medewerkers van de kinderopvang om in gesprek te kunnen over vragen rondom meedoen, ontwikkelen en hulp.
Kinderen in Wijdemeren moeten zich kunnen ontwikkelen op hun eigen manier. De één doet dat binnen het reguliere schoolprogramma, de ander heeft soms wat hulp en ondersteuning nodig. In Wijdemeren hebben alle kinderen passend onderwijs. Regionaal werken we samen met
Opgaven:
• Jeugdigen ontwikkelen zich tot wie ze willen zijn. Dit betekent: breed
• Jeugdigen ontwikkelen een gezonde leefstijl en zijn goed voorbereid op het volwassen leven;
ontdekken en ontwikkelen van eigen
• Jeugdigen groeien zo veel als mogelijk op
identiteit, persoonlijkheid, veerkracht,
in een gezonde en veilige thuissituatie;
weerbaarheid, talenten en vaardigheden;
• Problemen bij kinderen en gezinnen zijn vroegtijdig in beeld en worden duurzaam
• Jeugdigen worden gestimuleerd en in staat gesteld hun (vrijwillige) bijdrage aan de samenleving te leveren.
opgelost;
buurgemeenten en onderwijsinstellingen om te zorgen dat
8
Dit sluit aan bij de regionale visie Gooi en Vechtstreek: “Onze ambitie is dat alle kinderen kansrijk, gezond en veilig kunnen opgroeien, hun talenten ontwikkelen en naar vermogen mee kunnen doen in een inclusieve samenleving, met passende zorg en dichtbij huis”.
24
RESUMEREND
Gezond en veilig opgroeien Volwassen leven
Senioren
INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN MEI 2024
VOORWOORD
INHOUD
INLEIDING
INTEGRALE AANPAK
VERANTWOORDELIJKHEID
VISIE EN MISSIE
VIER LEVENSFASEN
Een goede en gezonde start
25
RESUMEREND
Gezond en veilig opgroeien
Volwassen leven
Senioren
5.3 Volwassen leven (16 jaar tot 67 jaar) Wat voor de één uitziet als een leven lang leren, weet de ander al op jonge leeftijd. Voor iedereen geldt dat het hebben van een zinvolle daginvulling levensvreugde geeft. Hoe deze eruit ziet is voor iedereen anders. Dat kan een betaalde baan zijn, zorg thuis of elke andere vorm van een zinvolle daginvulling of vrijwilligerswerk. Participatie geeft bestaanszekerheid.
Volwassen zijn betekent ook: autonomie en zelfsturing. Het verwerven van een (eigen) woning bijvoorbeeld. Gezinsvorming. In de moeilijke woningmarkt die al