2024-10-10 Rekenkamerbrief begroting 2025

Rekenkamer Gemeente Wijdemeren

Aan de raad van de gemeente Wijdemeren Rading 1 1231 KB LOOSDRECHT

Rading 1 1231 KB LOOSDRECHT Tel. (035)65 59 565 E-mail: info@wijdemeren.nl

Datum : 9 oktober 2024 Onderwerp : Rekenkamerbrief Programmabegroting 2025

Geachte leden van de raad, De Rekenkamer heeft, zoals voorgaande jaren, een beoordeling uitgevoerd op de begroting 2025 en de hierin opgenomen meerjarenbegroting. Daarbij hebben wij ons beperkt tot “aandachtspunten” die voor de raad aanleiding zouden kunnen zijn hieraan aandacht te besteden bij de beraadslagingen. De resultaten van onze analyse en aanbevelingen hebben wij opgenomen in deze Rekenkamerbrief. 1.

Inleiding

De voorgenomen fusie van de gemeente Wijdemeren met de gemeente Hilversum geeft een bijzonder karakter aan deze begroting. De Wet algemene regels herindeling (artikel 21 Wet Arhi) bepaalt dat zodra een voornemen bestaat om tot opheffing van een gemeente over te gaan, de gemeente ‘onder preventief toezicht in het kader van herindeling’ van de provincie komt te staan. Doel van dit toezicht is te waarborgen dat de gemeente ‘financieel stabiel’ de fusie ingaat. Dit betekent ook dat de begroting door Gedeputeerde Staten moet worden goedgekeurd. Volgens de planning zullen de gemeenteraden van Wijdemeren en Hilversum eind 2024 besluiten tot het vaststellen van het herindelingsontwerp. De begrotingen voor 2025 en 2026 zullen de laatste begrotingen zijn die de gemeenteraad van Wijdemeren vaststelt. De begrotingen vanaf 2027 zullen door de raad van de (nieuwe) gemeente Hilversum worden vastgesteld. Het is daarom belangrijk dat de gemeenteraad van Wijdemeren de belangrijkste prioriteiten waarvan de gemeenteraad wil dat deze worden gerealiseerd, opneemt in de begroting 2025 en 2026 en afspraken maakt met de gemeente Hilversum over het waarborgen van het realiseren van prioriteiten in latere jaren. 2.

Waarborgen dat belangen en prioriteiten ook na 2026 worden gehandhaafd

Met ingang van 1 januari 2027 gaan alle rechten en plichten van rechtswege over van de gemeente Wijdemeren naar de gemeente Hilversum. Tegen die achtergrond is het van belang dat de gemeente voldoende aandacht heeft voor het aangaan van (financiële) verplichtingen waarvan de effecten ten goede komen aan de inwoners van Wijdemeren na 1 januari 2027. Vastlegging en agendering vindt plaats in het herindelingsontwerp dat op dit moment wordt opgesteld. Deze afspraken zouden ook in een bestuursovereenkomst met Hilversum kunnen worden vastgelegd. Een bestuursovereenkomst is een bindende overeenkomst waarbij afspraken worden geagendeerd bij de gemeente Hilversum die van

belang zijn voor Wijdemeren. In deze brief geven wij ook een aantal aanbevelingen van onderwerpen waarvan het belangrijk is hierover afspraken te maken voor de toekomst met de gemeente Hilversum. 3. Begroting 2025 3.1 Begroting 2025 t.o.v. kadernota en eerder vastgestelde meerjarenbegroting In de nu voorliggende begroting 2025 is op bladz. 7 bovenaan opgenomen dat het saldo van de kadernota € 2.578.000 is. In de kadernota die 11 juli is vastgesteld was het begrotingssaldo nog € 2.172.000. Wij hebben nagevraagd hoe het kan dat er in zo´n korte tussentijd zo’n groot verschil is ontstaan. Volgens opgave van de ambtelijke organisatie zijn de volgende verschillen verwerkt: Amendement MJOP Toerekening salariskosten aan kredieten Rente financiering Amendement minimaregelingen Dubbele raming uitkering Inburgering Diverse afwijkingen met saldo*

€ € € € € €

100.000 V 300.000 V 300.000 N 200.000 N 200.000 N 236.000 N

*Heeft betrekking op mutaties rente, afschrijving, belastingen, indexering en diverse mutaties materiële budgetten. De omvang en het aantal mutaties duidt erop dat de administratieve organisatie (nog steeds) niet geheel op orde is. Het gaat hier om zaken die al bij de opstelling van de Kadernota aan de orde hadden moeten komen. 3.2 Begrotingssaldi komende jaren

De ervaring van de afgelopen jaren is dat in Wijdemeren na vaststelling van de meerjarenbegroting het begrotingssaldo neerwaarts worden bijgesteld. Zo was het begrotingsaldo voor 2025 in de op 11 november 2023 vastgestelde meerjarenbegroting nog € 3.426.000. Het saldo is in de voorliggende begroting 2025 is € 1.636.000. Het saldo voor 2026 is negatief. In het financieel herstelplan zijn omvangrijke ombuigings- en bezuinigingstaakstellingen opgenomen tot een bedrag van € 1,3 miljoen (zie bladz. 11 Kadernota). Dit bedrag is in de begroting opgenomen maar er bestaat een risico dat deze taakstelling niet worden gerealiseerd. Daarbij zijn nog een aantal taakstellingen (zoals die van het sociaal domein met € 515.000) niet verder uitgewerkt. Algemene dekkingsmiddelen De algemene uitkering uit het Gemeentefonds is de belangrijkste inkomstenbron van de gemeente. De algemene uitkering voor 2025 is ten opzichte van de meerjarenbegroting gestegen met € 1.040.000 Eind 2025 loopt het bestaande financieringssysteem voor gemeenten en provincies af. In 2026 wordt het gemeentefonds anders vormgegeven. Dit kan leden tot grote wijzigingen in de opbrengsten bij individuele gemeenten. Om deze reden wordt het jaar 2026 ook wel ‘het ravijnjaar' genoemd. Uit de 2

eerste analyses van de gemeente Wijdemeren n.a.v. de septembercirculaire komt naar voren dat de nieuwe systematiek slechts een beperkt effect heeft: een structureel lagere uitkering van bijna € 100.000. Het college heeft aangegeven dat deze effecten worden meegenomen in de najaarsnota. 4.

Specifieke onderdelen begroting 2025

4.1 Investeringen De gemeente Wijdemeren heeft de afgelopen tijd veel aandacht besteedt aan het zorgvuldig opstellen en prioriteren van de investeringen diverse nieuwe beheerplannen. Het beleidsplan en de beheerplannen zijn vastgesteld in de raadsvergadering van 2 november 2023. Het investeringsprogramma voor 2025 tot en met 2028 bedraagt € 226 mln. Hiervan moet volgens de begroting bijna € 80 mln. in 2025 en 2026 gerealiseerd moet worden. Het betreft vooral investeringen in de infrastructuur (wegen en riolering). De vraag is of deze ambities wel reëel zijn gelet op de beschikbare ambtelijke capaciteit, krapte in de arbeidsmarkt en de doorlooptijd alvorens tot uitvoering kan worden overgegaan. Wij adviseren om de mate van urgentie aan de voorgenomen investeringen aan te brengen voor de jaren 2025 en 2026 en een reële planning te maken. Ook voor de volgende jaren is het belangrijk dat het investeringsprogramma verder wordt uitgevoerd. Wij raden u aan om met Hilversum nadere afspraken te maken hoe de investeringen in Wijdemeren ook daadwerkelijk gerealiseerd kunnen worden. 4.2 Integraal huisvestingsplan onderwijs In het financieel herstelplan is voor 2025 een bedrag van € 712.000,-- aan kapitaallasten opgenomen van investeringen uit het concept integraal huisvestingsplan onderwijs. Deze investeringen zijn niet zichtbaar opgenomen in deze begroting 2025.

Bij navraag gaf de ambtelijke organisatie aan dat deze investeringen later separaat aan de raad worden voorgelegd. De kapitaallasten voor van deze investeringen zijn wel in de begroting opgenomen maar op hoofdniveau. Hierdoor zijn deze niet duidelijk terug te vinden bij de kapitaallasten voor onderwijshuisvesting. 4.3 Specifieke uitkeringen Naast de algemene uitkering uit het Gemeentefonds ontvangt de gemeente Wijdemeren ook specifieke uitkeringen die voor een bepaald doel bestemd zijn. Voorbeelden van specifieke uitkeringen zijn de uitkering om te komen tot energiebesparing , verduurzaming van woningen en de GALA-uitkering. Voor energiebesparing en verduurzaming en energiebesparing ontvangt de gemeente Wijdemeren in 2025 bijvoorbeeld €500.000. We hebben de opbrengsten en kosten hiervoor niet in de begroting 2025 aangetroffen. Bij navraag blijkt dat deze uitkeringen zijn opgenomen in de baten en lasten in de programma’s waar ze betrekking op hebben. Wij adviseren u deze uitkeringen separaat op te nemen zodat de raad inzicht heeft in de omvang van deze posten en deze ook kan monitoren. In begroting (bladz. 37) is hierover het volgende opgemerkt over de energiebesparing en verduurzaming.

Op de site van Wijdemeren staat dat bij de gemeente geen subsidie voor isolatie kan worden aangevraagd.

3

4.4 Afvalstoffen- en rioolheffing De Rekenkamer heeft in het voorjaar 2025 een onderzoeksrapport over de berekening van de afvalstoffen en rioolheffing in de begroting 2024 uitgebracht. Op 11 juli 2024 heeft de gemeenteraad onze aanbevelingen overgenomen en het college opdracht gegeven de aanbevelingen uit te voeren. Wij constateren dat met de aanbevelingen in de begroting weinig is gedaan. Rioolheffing De kosten van de rioolheffing stijgen in 2025 met 7 % tot € 4.973.000. In ons onderzoeksrapport hebben wij geconstateerd dat het toerekenen van de overheadkosten vragen opriep en ook de overige kosten niet transparant waren. In de begroting 2025 is op bladz. 55 een overzicht gegeven van de kosten. Deze kostenopstelling wijkt af van de cijfers zoals opgenomen in de brief van 9 juli 2024 die door het college is gestuurd aan de gemeenteraad

Apparaatskosten en overhead Salariskosten Straatreiniging Slotenbeheer Overhead Overige materiele lasten Storting voorziening Rente en afschrijvingen BTW 21 % TOTAAL LASTEN

Begroting 2024 zie bladz. 61 1.867.962

1.303.980 945.703 524.169 4.641.814

Brief college Zie begroting 2025 bladz. 55 9 juli 2024 Begroting 2024 Begroting 2025 828.500 203.760 60.000 775.702 556.980 747.000 945.703 524.169 4.641.814

204.000 776.000 1.445.000 747.000 946.000 524.000 4.642.000

263.000 60.000 926.000 1.744.000 747.000 880.000 353.000 4.973.000

De cijfers zoals opgenomen in de begroting 2025 roepen dezelfde vragen op: - De stijging t.o.v. de begroting 2024 bedraagt € 331.000. Hogere kosten worden geraamd voor materiële lasten € 300.000 en voor straatreiniging € 60.00). De kosten van rente en afschrijving dalen met € 60.000 evenals de BTW met € 170.000. Deze afwijkingen worden niet toegelicht. - Daarnaast is niet toegelicht waaruit het bedrag van € 1.744.000 aan overige materiele kosten bestaat.

4

Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing stijgt in 2025 met 9 %. De oorzaak hiervan blijkt uit onderstaand overzicht.

In ons onderzoeksrapport is aangegeven dat er sprake was van het toerekenen van zowel de overheadkosten van de eigen organisatie als die van de Gemeenschappelijke Afvaldienst (GAD) en dat over de overhead van de GAD ook weer eigen overhead werd berekend, de zogenaamde ‘dubbele overhead’. In de kosten van de GAD is een bedrag van € 312.110 begrepen voor overhead (basis begroting 2024). Daarnaast rekende de gemeente nog eens € 723.338 aan overhead toe van de eigen organisatie. In totaal zit in de kosten van afval dus € 1.035.00 aan overheadkosten of 33 %. In de begroting 2025 is op deze dubbele overhead (overhead berekend over de overhead van de GAD) € 75.000 gecorrigeerd voor dubbele overhead. Ook is dit deel van de overhead over 2024 gecorrigeerd. Hiermee wordt naar onze mening geen recht gedaan aan onze conclusie en aanbeveling om het gehele bedrag aan overhead van de GAD (€ 312.110) in mindering te brengen op de overheadkosten van € 723.338. Door de berekening toe te passen zoals in ons onderzoeksrapport als aanbeveling is opgenomen blijft het percentage overhead op 27,4 % welk percentage gelijk is aan de overhead zoals die bij de rioolheffing wordt gehanteerd. In de voorliggende begroting blijven de toegerekende overheadkosten sterk uit de pas lopen met de kosten van de ander regio gemeenten die ook gebruik maken van de GAD.

4.5 Reserves en voorzieningen Per 1 januari 2025 beschikt de gemeente Wijdemeren nog over bestemmingsreserves tot € 3 miljoen. In de nota reserves en voorzieningen 2024 wordt aangegeven dat een aantal reserves voor 1 januari 2027 moeten zijn besteed. De besteding reserves zijn nog niet uitgewerkt in de voorliggende begroting 2025. Over de besteding van dit bedrag zal de raad een apart besluit moeten nemen. Per 1 januari 2025 beschikt de gemeente over aanzienlijk saldo aan voorzieningen tot een bedrag van ruim € 12 miljoen. Deze hebben vooral betrekking op het onderhoud van de infrastructuur (wegen en 5

riolering) en onderhoud van gebouwen. Ook de aanwending van deze voorzieningen verdienen de aandacht met het oog op 1 januari 2027. Wij adviseren gezien de doorlooptijd voor de start van deze investeringen en de krappe arbeidsmarkt voor ondernemingen die deze werkzaamheden uitvoeren hierop een reële planning te maken. Voor de jaren na 2027 is het belangrijk afspraken te maken met de gemeente Hilversum over de uitvoering van deze werkzaamheden. 4.6 Overheadkosten De overheadskosten in Wijdemeren zijn wederom gestegen met € 515.000 . De kosten bedragen ruim 14,6 miljoen in 2025. In verschillen rekenkamerbrieven over de begroting en het onderzoek naar de afvalstoffen- en rioolheffing hebben wij aandacht gevraagd de kosten van overhead te specificeren en toe te lichten. In de begroting 2025 ontbreekt deze specificatie opnieuw. Inzicht is hierin naar onze mening van belang omdat de overheadkosten in Wijdemeren substantieel hoger zijn in vergelijking met andere vergelijkbare gemeenten. 4.7 Sociaal domein De raming van de kosten sociaal domein bedragen 30 % van de kosten van de begroting en vormen hiermee een belangrijk onderdeel van de begroting.

Om een beter inzicht te krijgen in de aard en de omvang van de kosten en deze beter te kunnen monitoren is in het Besluit Begroting en Verantwoording met ingang van 2023 de specificatie van de ramingen uitgebreid (zie bijlage Overzicht taakvelden bladz. 22 Financiële begroting 2025). De voorliggende begroting 2025 voldoet niet aan deze indeling. Hierdoor is het moeilijk inzicht te krijgen in de kosten en omvang op de verschillende beleidsterreinen. Dit is extra belangrijk nu nog een bezuinigingstaakstelling van € 515.000 niet is ingevuld (bladz. 3 Programmabegroting). Wij hopen u met de in deze Rekenkamerbrief opgenomen aandachtspunten en aanbevelingen van dienst te zijn. Met vriendelijke groet,

drs. Linda Maasdijk Voorzitter rekenkamer

6