2021-07-08 IHP Talent Primair
Tekst van het document
Integraal Huisvestingsplan 2021-2035
Integraal Huisvestingsplan 2021-2035
3
INHOUD SAMENVATTING6 1 INLEIDING
1.1 Doelstelling 1.2 Aanpak 1.3 Leeswijzer
2 TALENT PRIMAIR
2.1 Scholen en gemeenten 2.2 Kenmerk regio 2.3 Missie, visie en beleidskader
8 8 8
10
10 12 12
49
7 HUIZEN
53
6.1 Basisscholen in Hilversumse Meent 6.2 Visie/Beleidskader gemeente 6.3 Aanbod Basisonderwijs
7.1 7.2 7.3 7.4
Basisscholen in Huizen Visie/Beleidskader gemeente Trends en ontwikkelingen Aanbod Basisonderwijs
49 50 50
53 54 55 56
8 STICHTSE VECHT (LOENEN EN NIGTEVECHT) 65
3 TRENDS EN ONTWIKKELINGEN
14 14 14 16
8.1 8.2 8.3 8.4
4 DE BEL-COMBINATIE
23
9 WEESP
73
5 GOOISE MEREN
37
10 WIJDEMEREN
81
3.1 Trends en ontwikkelingen gemeenten 3.2 Trends en ontwikkelingen onderwijs 3.3 Trends en ontwikkelingen onderwijshuisvesting
4.1 4.2 4.3 4.4
5.1 5.2 5.3 5.4
4
8
6 HILVERSUMSE MEENT
Basisscholen in de BEL-combinatie Visie/Beleidskader gemeente Trends en ontwikkelingen Aanbod Basisonderwijs
Basisscholen in Gooise Meren Visie/Beleidskader gemeente Trends en ontwikkelingen Aanbod Basisonderwijs
24 26 27 28
37 38 39 39
9.1 9.2 9.3 9.4
Basisscholen in Loenen en Nigtevecht Visie/Beleidskader gemeente Trends en ontwikkelingen Aanbod Basisonderwijs
Basisscholen in Weesp Visie/Beleidskader gemeente Trends en ontwikkelingen Aanbod Basisonderwijs
10.1 Basisscholen in Wijdemeren 10.2 Visie/Beleidskader gemeente 10.3 Trends en ontwikkelingen 10.4 Aanbod Basisonderwijs
66 67 68 68
74 74 76 77
81 82 83 83
Integraal huisvestingsplan 2021-2035
11 ANALYSE SCHOOLGEBOUWEN TALENT PRIMAIR
90
11.1 Schoolgebouwen - naar leeftijd 90 11.2 Schoolgebouwen - naar onderhoudskosten 92 11.3 Schoolgebouwen - duurzaamheid 93 11.4 Binnenklimaat 93 11.5 Kostenknelpunten gemeenten en schoolbesturen94 11.6 Schoolgebouwen – geplande nieuwbouw 94
12 HUISVESTINGSPLAN
96
12.1 Uitgangspunten onderwijs(huisvesting) 98 12.2 BEL-combinatie 98 12.3 Gooise Meren 100 12.4 Hilversumse Meent 102 12.5 Huizen 102 12.6 Stichtse Vecht (Loenen aan de Vecht, Nigtevecht)104 12.7 Weesp 104 12.8 Wijdemeren 105
Talent Primair
BIJLAGE 1 TALENT PRIMAIR - SCHOLEN
108
BIJLAGE 2 GEMEENTELIJKE LEERLINGEN PROGNOSES
110
BIJLAGE 3 TALENT PRIMAIR - MEERJAREN ONDERHOUDSPLANNING - GROOT ONDERHOUD 112 BIJLAGE 4 TALENT PRIMAIR - VENTILATIE IN SCHOLEN
114
5
SAMENVATTING “Wij bieden kinderen ervaringen, kennis en vaardigheden om hun talenten te ontwikkelen en hun eigen plek in de maatschappij in te nemen.” 1 Dit Integrale Huisvestingsplan (IHP/huisvestingsplan) van Talent Primair omschrijft de inzet van beleid voor de periode 20212025. Daarnaast wil Talent Primair een doorkijk geven naar de ontwikkelingen tot 2035. Dit IHP heeft een meer strategisch karakter door vanuit visie, beleid en ontwikkelingen strategische keuzes te maken. Daarbij wordt gekeken naar de praktische kant: het voorzien in voldoende en adequate huisvesting. Dit IHP omschrijft de gewenste voorzieningenstructuur voor onderwijshuisvesting op basis van een visie op onderwijs en onderwijshuisvesting. Trends en ontwikkelingen worden geanalyseerd. Er wordt gekeken naar de huidige capaciteit, leerlingenprognoses en ruimtebehoefte. Dit alles wordt vertaald in een aantal scenario’s om te komen tot de gewenste voorzieningenstructuur.
1
6
Talent Primair ‘Koers 2020-2024’
Visie op huisvesting In de visie van Talent Primair moeten alle schoolgebouwen voldoen aan de hedendaagse eisen voor didactiek en duurzaamheid. Dit betekent dat onderwijsgebouwen duurzaam, kwalitatief goed en functioneel moeten zijn. Dit IHP signaleert trends/ontwikkelingen die van invloed zijn op onderwijshuisvesting. Hieronder zijn een aantal trends/ontwikkelingen beschreven en samengevoegd:
1. Het grote personeelsverloop bij gemeenten en de oplopende financiële tekorten bij gemeenten. Dit maakt het lastig om in gesprek te blijven met gemeenten en te komen tot oplossingen voor onderwijshuisvesting en heeft zijn invloed op de ambities voor onderwijshuisvesting. 2. Passend Onderwijs / Hoogbegaafden-onderwijs. De roep om Passend Onderwijs wordt groter – hoogbegaafde kinderen en/of kinderen met beperkingen en gedragsproblemen passen vaak niet meer in het plaatje. 3. De ontwikkeling van Integrale Kindcentra (IKC’s). 4. De ontwikkelingen in lesvormen, de toenemende mogelijkheden van ICT en de grotere aandacht voor professionalisering van de docent. De corona-epidemie gaat daarnaast ons gedrag en daarmee onze manier van lesgeven op een school blijvend veranderen. 5. De urgentie van duurzaamheid. Dit stelt hogere eisen aan schoolgebouwen: energieverbruik/opwekking, klimaatadaptatie, luchtkwaliteit, milieubelasting, gebruikskwaliteit en toekomstwaarde van gebouwen. Corona heeft ons bewust gemaakt van het belang van ventilatie in schoolgebouwen. Hitte in het klaslokaal is in de zomer steeds vaker een probleem. 6. Wijziging wetgeving. Renovatie wordt een juridisch alternatief voor nieuwbouw. Gemeenten worden wettelijk verplicht gemeentelijke-IHP’s op te stellen en het verbod op investering door schoolbesturen in huisvesting wordt opgeheven. 7.
Erkenning bij het Ministerie Cultuur & Wetenschap (OCW) en de Tweede Kamer dat er extra middelen nodig zijn voor onderwijs(huisvesting) om kinderen een goede leeromgeving te bieden. De VNG heeft hier al deels op voorgesorteerd
Integraal huisvestingsplan 2021-2035
door de normvergoedingen voor onderwijshuisvesting (ten opzichte van 2018) met 85% te verhogen. Uitgangspunten onderwijs(huisvesting) Talent Primair wil duurzame, kwalitatief goede, functionele en flexibele gebouwen voor haar scholen. De uitgangspunten voor de onderwijshuisvesting zijn daarbij: § Passend Onderwijs – Talent Primair omarmt Passend Onderwijs. Als schoolgebouwen dit streven hinderen, gaat Talent Primair in gesprek met de gemeente over mogelijke aanpassingen van de huisvesting. § IKC/brede school – Samenwerking met maatschappelijke partners in een brede school of IKC is een uitgangspunt bij nieuwbouw. Bij bestaande schoolgebouwen blijkt het vormen van een IKC soms lastig. § Binnenklimaat – Talent Primair wil het binnenklimaat op al haar scholen laten voldoen aan ‘Frisse Scholen’ Klasse B. Daarnaast wil Talent Primair het hitteprobleem in haar schoolgebouwen oplossen. Een inventarisatie in welke gebouwen dit speelt is in de zomer van 2021 gereed. § Verduurzaming – Talent Primair wil al haar scholen verduurzamen en aardgasvrij maken. Daarvoor besteedt Talent Primair in haar scholen aandacht aan duurzaamheid en investeert zij in het verduurzamen van haar gebouwen – bijvoorbeeld in LED-verlichting en zonnepanelen. § Corona en het nieuwe normaal – Talent Primair vindt dat haar scholen veilig moeten zijn.
De scholen nemen hiervoor (blijvend) de noodzakelijke hygiënische maatregelen in acht. Daarnaast dient het binnenklimaat gezond te zijn: De huisvesting moet voldoen aan ‘Frisse Scholen’ Klasse B. Tenslotte gaat Talent Primair zich bezinnen op de mogelijkheden van nieuwe lesvormen zoals lesgeven-op-afstand en ander gebruik van de ruimtes. § MFA’s – Bij multifunctionele accommodaties (MFA’s) wil
Talent Primair
Talent Primair het beheer zo eenvoudig mogelijk houden. Om dit mogelijk te maken is het streven om installaties en aansluitingen zo veel mogelijk te splitsen. Huisvestingsambities De specifieke huisvestingswensen per gemeente voor nieuw bouw/renovatie en binnenklimaat zijn: § BEL-combinatie – Duurzame aardgasvrije nieuwbouw van De Ploeg (Laren) in de vorm van een brede school en duurzame aardgasvrije renovatie van De Larense Montessorischool (Laren). Om het binnenklimaat te laten voldoen aan ‘Frisse Scholen’ Klasse B of C zijn grote investeringen nodig. Deze investeringen zijn zo groot, dat een bijdrage van de gemeenten nodig is. § Hilversumse Meent – Geen aanvullende huisvestingsambities. § Gooise meren – Nieuwbouw (reeds in uitvoering) van De PC Hooft (Muiden) in de vorm van een IKC. Duurzame nieuwbouw van De Vinkenbaan (Muiderberg) en De Comenius (Naarden) in de vorm van een IKC. Renovatie van De Bussumse Montessorischool (is reeds gedeeltelijk uitgevoerd). Bij De Koningin Emmaschool (Bussum), De Bussumse Montessorischool (Bussum) en De Godelinde (Naarden) zijn al voorzieningen met kinderopvang gerealiseerd. § Huizen – Duurzame aardgasvrije nieuwbouw van De Gouden Kraal en De Kamperfoelie. § Stichtse Vecht – Geen aanvullende huisvestingsambities. § Weesp – Duurzame aardgasvrije nieuwbouw De Hobbedob (Weesp).
Om het binnenklimaat te laten voldoen aan ‘Frisse Scholen’ Klasse B of C zijn bij De Triangel grote investeringen nodig. § Wijdemeren – Duurzame aardgasvrije nieuwbouw voor De Linde/De Sterrenwachter (Nieuw-Loosdrecht), De Curtevenne (Kortenhoef) en De Meester Kremer (Nederhorst) in de vorm van een IKC. Op termijn wil Talent Primair ook duurzame vervangende nieuwbouw voor De Catamaran.
7
1 INLEIDING “De schoolgebouwen ogen fris, zijn onderhouden en voldoende toegerust om kwalitatief hoogwaardig onderwijs te ondersteunen. We streven ernaar om de gebouwen zo duurzaam mogelijk te laten zijn om zo aan te kunnen sluiten bij de energietransitie en bij te dragen aan een gezonde leef- en werkomgeving.”2
1.1 Doelstelling Dit Integrale Huisvestingsplan (hierna: IHP of huisvestingsplan) geeft een overzicht van de huisvestingsplannen van Talent Primair voor haar scholen. Het bestuur heeft behoefte aan een managementinstrument, doordat de stichting scholen heeft in negen gemeenten. Dit huisvestingsplan omschrijft de inzet van beleid/wensen voor de periode 2021-2025. Daarnaast wil dit huisvestingsplan een doorkijk geven naar de ontwikkelingen tot 2035. Op basis van dit plan wil Talent Primair het gesprek aangaan met gemeenten en collega-besturen.
1.2 Aanpak
2
8
Talent Primair ‘Koers 2020-2024’
Dit huisvestingsplan omschrijft de gewenste voorzieningenstructuur op basis van een visie op onderwijs en huisvesting. Trends en ontwikkelingen, de huidige capaciteit, leerlingenstromen en ruimtebehoefte worden geanalyseerd. Dit alles wordt vertaald in een gewenste voorzieningenstructuur. Dit huisvestingsplan heeft een strategisch karakter door vanuit visie, beleid en ontwikkelingen keuzes te maken. Daarbij wordt ook gekeken naar de praktische kant: het voorzien in voldoende en adequate huisvesting.
In interviews met gemeenten en de eigen organisatie, zijn beleidsontwikkelingen en beleidswensen doorgenomen en de visies en ambities van de individuele gemeenten in beeld gebracht. Per gemeente zijn de behoeftes en mogelijkheden per school geïnventariseerd. Op basis van deze informatie is de haalbaarheid van beoogde ingrepen in de onderwijshuisvesting verkend. Samen met de meerscholen-directeuren zijn keuzes gemaakt voor de huisvesting.
1.3 Leeswijzer Dit huisvestingsplan is als volgt opgebouwd. Hoofdstuk 2 beschrijft (globaal) het onderwijsaanbod van Talent Primair, het aantal scholen en leerlingen, de gemeenten en enkele kenmerken van de regio waar Talent Primair actief is. Daarnaast bespreekt het hoofdstuk de visie van Talent Primair op onderwijs en huisvesting. Tenslotte wordt stilgestaan bij de regels voor gemiddelde schoolgrootte. Hoofdstuk 3 gaat in op de voor dit huisvestingsplan relevante trends en ontwikkelingen in onderwijs(huisvesting). Hoofdstukken 4 tot en met 10 beschrijven per gemeente waar Talent Primair actief is: de basisscholen in die gemeenten, de visie van de gemeente op/voor onderwijs(huisvesting) en relevante trends en ontwikkelingen. Tenslotte bevatten deze hoofdstukken een analyse van de scholen (in die gemeente) van Talent Primair en de staat van de onderwijshuisvesting. Hoofdstuk 11 analyseert alle gebouwen van Talent Primair op leeftijd, onderhoudskosten, duurzaamheid en geplande investeringen.
Integraal huisvestingsplan 2021-2035
In hoofdstuk 12 wordt de informatie uit de voorgaande hoofdstukken vertaald in uitgangspunten voor de huisvesting en een huisvestingsplan.
Talent Primair
9
2 TALENT PRIMAIR “Vanuit innerlijke diepe betrokkenheid zorgen we samen voor boeiend onderwijs, waar kinderen graag in werken en spelen. We stellen daarbij onvoorwaardelijk de belangen van de kinderen centraal. Alle andere belangen zijn hier dienstbaar aan.”3 Talent Primair is een schoolbestuur voor openbaar en bijzonder neutraal onderwijs. Het is de werknaam voor de Stichting Basisonderwijs Gooi- en Vechtstreek en Omstreken. Deze stichting is in 2010 ontstaan door een fusie van Stichting Primair en Stichting Basisonderwijs Gooi- en Eemland.
2.1 Scholen en gemeenten Onder Talent Primair vallen 24 basisscholen verdeeld over negen gemeenten – Eemnes en Stichtse Vecht en de zeven gemeenten van de Gooi- en Vechtstreek. De scholen van Talent Primair worden bezocht door 4.977 leerlingen (okt. 2020). De 24 basisscholen zijn verdeeld over 25 locaties in de volgende plaatsen: Blaricum, Eemnes, Hilversum, Huizen, Bussum, Naarden, Muiden en Muiderberg, Laren, Nigtevecht, Loenen a/d Vecht Weesp, Kortenhoef, Loosdrecht en Nederhorst den Berg. De meeste scholen zijn Openbare scholen: achttien scholen zijn openbaar, vijf (Montessori)scholen zijn bijzonder neutraal en één school is een samenwerkingsschool openbaar-oecumenisch. Naast de reguliere concepten voor onderwijs en Montessorionderwijs wordt er ook Daltononderwijs (1 school) en Jenaplanonderwijs (2 scholen) aangeboden. Figuur 1 - Overzicht locaties scholen van Talent Primair.
3
10
Talent Primair ‘Koers 2020-2024’
Integraal huisvestingsplan 2021-2035
De PC Hooft
Constantijn Huygenslaan 1
De Vinkenbaan Tesselschadelaan 75
Weesp De Tweede Montessorischool
Gooise Meren
De Triangel Singel 1
Holleblok 10
De Kamperfoelie Delta 37
De Hobbedob Schoolpad 3
De Dr. Maria Montessorischool Van der Duyn van Maasdamlaan 30
De Godelinde Godelindeweg 14c
De Comenius
De Gouden Kraal Hoofdweg 107
Huizen
De Bijvanck
Cort v/d Lindenlaan 1
Hilversum
De Tweemaster
Levensboom 4
De Bussumse Montessorischool
De Koningin Emma
Busken Huetlaan 16
Graaf Florislaan 2
Blaricum
Petersburg 52
De OBB
De Sterrenwachter
Eemnesserweg 18a
Vuurvlindermeent 54
Larense Montessorisschool De Leemkuil 4
De Meester Kremer Reigerlaan 7
Laren
Stichtse Vecht
De Zuidwend
Melkweg 42
Vierkante Bosje 39
Eemnes
De Curtevenne
Wijdemeren
De Ploeg
Parklaan 3
Hilversum
De Graaf Floris ‘t Rond 22
De Catamaran Bleekveld 1
De Linde Talent Primair
Lindelaan 54
De Sterrenwachter Lindelaan 106
11
2.2 Kenmerk regio De omvang van de gemeenten waarbinnen de scholen van Talent Primair zich bevinden, is divers en varieert van 11.000 inwoners (Blaricum en Laren) tot 65.000 en 90.000 inwoners (Stichtse Vecht en Hilversum). De bevolkingsopbouw van de gemeenten verschilt - van groeigemeente (Gooise Meren, Hilversum, Weesp) tot krimpgemeente (Huizen, Laren). De leeftijdsopbouw van de regio verandert - er is sprake van vergrijzing, het aantal jonge kinderen (0-4 jaar) neemt af, maar tegelijkertijd groeit ook het aantal jongeren (5-18 jaar) in de regio. Voor wat betreft welvarendheid behoren de woonwijken in de Gooi en Vechtstreek tot de rijkste woonwijken van Nederland - buurten zoals Naarderbos (Naarden), Zwarteberg (Laren) en Bikbergen (Huizen) staan in de top-twintig van rijkste woonwijken in Nederland. Er zijn ook aandachtsbuurten, zoals Bijvanck (Blaricum en Huizen), Midden Eng-West (Bussum) en Noordbuurt (Eemnes).
2.3 Missie, visie en beleidskader Missie en visie Talent Primair Talent Primair wil uitgaan van zingeving - het goede doen, hoge kwaliteit nastreven vanuit een menselijk aspect en zaken vanuit een breder perspectief bekijken. ‘Koers 2020-2024’ beschrijft de missie en visie van Talent Primair. De missie van Talent Primair wordt gevormd door vier elementen: talenten ontwikkelen, het beste voor de omgeving, autonomie in verbondenheid en goed werk. De visie van Talent Primair is eveneens in vier begrippen te omschrijven: de leerkracht doet er toe, een uitdagende veilige leeromgeving, goed leiderschap is
12
van groot belang voor de onderwijskwaliteit en bovenschoolse samenwerking & verbondenheid. Kernwaarden van Talent Primair (wat mag men verwachten) zijn het belang van het kind centraal, vertrouwen, samenwerking, creatief en nieuwsgierig, verantwoordelijkheid, enthousiasme. Voor wat betreft leerlingengroei en leerlingenaantal is het beleid als volgt: § Groei/veel leerlingen is/zijn geen noodzaak – het gaat om wat het beste is voor de leerlingen en de kwaliteit van het onderwijs. § Een kleine school wordt opgeheven als dat de kwaliteit op de resterende scholen verbetert - als de kosten voor het openhouden van deze school te veel ten koste gaan van kwaliteit van onderwijs op andere scholen. § Als er keuzes gemaakt moeten worden, eerst kijken of er meer partijen kunnen worden betrokken om de taart groter te maken. Beleidskader huisvesting ‘Koers 2020-2024’ beschrijft ook het beleidskader voor de huisvesting: duurzaam, kwalitatief goed en functioneel. Gebouwen voldoen aan moderne normen van didactiek en duurzaamheid. Huisvesting is faciliterend - het team zorgt ervoor dat goed onderwijs wordt gegeven, goede huisvesting draagt hier aan bij. Duurzaamheid is belangrijk - In het kader van duurzaamheid bestaat er bij renovatie of nieuwbouw een verantwoordelijkheid voor de toekomstige generaties.
In lijn met de kernwaarden is Talent Primair ook een warme voorstander van samenwerking met ketenpartners in een brede school of IKC. “De schoolgebouwen ogen fris, zijn onderhouden en voldoende toegerust om kwalitatief hoogwaardig onderwijs te ondersteunen. We streven ernaar om de gebouwen zo duurzaam mogelijk
Integraal huisvestingsplan 2021-2035
te laten zijn om zo aan te kunnen sluiten bij de energietransitie en bij te dragen aan een gezonde leef- en werkomgeving.” “Onze leerlingen leren in gebouwen die gezond, duurzaam en ondersteunend voor het leren zijn. … De schoolgebouwen zijn duurzaam en voldoende toegerust en onderhouden voor kwalitatief hoogwaardig onderwijs.” Om het beleidskader huisvesting te kunnen realiseren, gaat Talent Primair ervan uit dat schoolgebouwen voldoen aan het ‘Kwaliteitskader PO’ (zie paragraaf 3.3). Het Kwaliteitskader PO bevat een reeks eenduidige, herkenbare en praktisch toepasbare prestatiecriteria voor een functioneel en goed bruikbaar schoolgebouw, verdeeld over drie thema’s: § Beleving, § gebruik en § techniek (architectonische, functionele kwaliteit en technische kwaliteit). Instandhouding regels / gemiddelde schoolgrootte De instandhoudingsnorm voor een school wordt door Ministerie Cultuur & Wetenschap (hierna: OCW) vastgesteld.4 Een aantal scholen van Talent Primair is onder de instandhoudingsnorm gezakt. Talent Primair heeft ervoor gekozen deze scholen toch in stand te houden op basis van de gemiddelde schoolgrootte: Scholen onder de opheffingsnorm mogen in stand blijven, zolang het ‘gemiddeld aantal leerlingen’ op alle scholen van Talent Primair tezamen meer is dan 10/6 keer de ‘gemiddelde instandhoudingsnorm’.
Talent Primair voldoet aan deze norm: Het minimaal benodigde aantal leerlingen om de gemiddelde schoolgrootte te mogen toepassen is 10/6 x 2.986 = 4.977 leerlingen (zie tabel 1). Op 1 oktober 2020 bedroeg het totaal aantal leerlingen van de scholen van Talent Primair, verhoogd met de forfaitaire 3%: 4.945 x 1,03 = 5.093 leerlingen.
Talent Primair
Aantal scholen
Norm Instandhouding
Totaal Leerlingen
BEL: Blaricum
2
125
250
BEL: Eemnes
1
73
73
BEL: Laren
2
130
260
Gooise Meren: Muiden, Muiderberg
1
103
103
Gooise Meren: Naarden, Bussum
4
172
688
Huizen
4
179
716
Stichtse Vecht
2
83
166
Weesp
2
125
250
Wijdemeren
5
96
480
Totaal
23
Gemeente
2.986
Tabel 1 – Talent Primair: Instandhouding scholen gemeentelijke normen. (talent primair 6.)
4
Het aantal leerlingen is per 1 oktober verhoogd met 3%
13
3 TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Dit hoofdstuk bespreekt de voor dit huisvestingsplan relevante trends en ontwikkelingen in onderwijs(huisvesting). Daarbij wordt aangegeven hoe Talent Primair voornemens is te anticiperen op deze trends en ontwikkelingen.
3.1 Trends en ontwikkelingen gemeenten Groot personeelsverloop Bij gemeenten zijn veel personeelswisselingen. Dit maakt het lastig om in gesprek te blijven met gemeenten en te komen tot beleid. De afgelopen twee jaar zijn bij vijf gemeentelijke organisaties waar Talent Primair mee te maken heeft, de beleidsmedewerkers onderwijshuisvesting van baan gewisseld. Oplopende tekorten bij gemeenten Veel gemeenten hebben tekorten. De komende jaren moeten gemeenten daarom flink bezuinigen. Dit heeft zijn invloed op de ambities voor onderwijshuisvesting.
5 6 7
14
Bron: Binnenlands Bestuur (sept 2019) o.b.v. een enquête onder gemeente uitgevoerd Frontin PAUW VNG, ‘Jaarrekeningen 2019 doen vrezen voor cijfers van 2020’ (juli 2020) Onderzoek van Andersson-Elffers-Felix in opdracht van de VNG (juli 2020)
Het merendeel van de gemeenten kampt met een financieel tekort van 1-2%.5 Ruim 63% van de gemeenten (227) heeft inmiddels een exploitatietekort. Het gezamenlijke exploitatietekort is in één jaar bijna verviervoudigd.6 Daarnaast blijkt uit een raming dat de corona-epidemie gemeenten € 1,5-2,8 miljard gaat kosten.7 De tekorten worden veroorzaakt door een combinatie van een teruglopende uitkering uit het gemeentefonds en oplopende uitgaven in het sociaal domein.
Om toch tot een sluitende begroting te komen, kunnen gemeenten bezuinigen en/of hun inkomsten verhogen. Verreweg de meeste gemeenten kiezen voor bezuinigingen in het sociaal domein. Talent Primair vindt dit een zorgelijke ontwikkeling: De financiële tekorten bij gemeenten maken dat bij de meeste gemeenten investeringen in de onderwijshuisvesting moeizaam tot stand komen.
3.2 Trends en ontwikkelingen onderwijs Passend Onderwijs De vraag naar Passend Onderwijs wordt groter – hoogbegaafde kinderen en kinderen met beperkingen of gedragsproblemen passen vaak niet meer in het plaatje. Dat plaatst scholen voor uitdagingen. Het Nederlandse onderwijs moet inclusiever worden. Dat concludeert bijvoorbeeld de Kinderombudsman op basis van een onderzoek (sept. 2020). Inclusief onderwijs is onderwijs waarin kinderen vanuit allerlei achtergronden, met én zonder beperkingen samen spelen, werken en leren. Dit vindt plaats op een toegankelijke school in hun eigen omgeving, die hun ouders hebben uitgekozen. Dezelfde school waar ze heen zouden gaan als ze geen handicap hadden.
Integraal huisvestingsplan 2021-2035
Talent Primair
15
Een inclusieve school is een stap naar een inclusieve samenleving, waarin iedereen meedoet en gelijke kansen heeft. Kinderen met en zonder ondersteuningsbehoeften leren met inclusief onderwijs al vroeg dat iedereen meetelt.
blijvend hogere eisen aan het binnenklimaat gesteld. Daarnaast hebben de scholen zich het lesgeven-op-afstand (videolessen) eigen gemaakt. Deze lesvorm kan worden verwerkt in het onderwijsaanbod.
Passend Onderwijs is voor Talent Primair geen landelijke wetgeving, maar een kans om elk kind tot leren te brengen.
3.3 Trends en ontwikkelingen onderwijshuisvesting
IKC’s Steeds meer scholen ontwikkelen zich tot een IKC. In een IKC wordt gewerkt volgens één pedagogische en educatieve visie. Kinderen worden in staat gesteld om hun talenten optimaal te ontwikkelen. Het IKC biedt doorlopende ontwikkelingslijnen, dagarrangementen en kindnabije zorg. Onderwijs, kinderopvang (KOV), peuterspeelzalen (PSZ), buitenschoolse opvang (BSO) en eventuele andere maatschappelijke voorzieningen vormen in het IKC één nieuwe organisatie. Een IKC is in organisatorisch opzicht zodoende het vervolg op de brede school. In een brede school hoeft ondanks de gemeenschappelijke voorzieningen geen sprake te zijn van een krachtige pedagogische omgeving. Gescheiden organisatorische regels, belangen en verantwoordingsmechanismen houden de organisatorische verdeling tussen instellingen in stand. In het IKC moet niet langer het voorzieningenstelsel, maar het kind centraal staan.
16
Functionaliteit en flexibiliteit Onderwijs verandert. En daarmee veranderen ook de eisen aan schoolgebouwen: 1. Verandering van onderwijsconcepten – ideeën over invulling van goed onderwijs veranderen. Schoolgebouwen moeten ruimtes en infrastructuur bieden voor veranderende onderwijsconcepten en digitale hulpmiddelen. 2. Differentiatie – schoolgebouwen moeten ruimtes bieden om gedifferentieerde lesvormen te faciliteren. Lesvormen worden steeds beter afgestemd op de individuele onderwijsbehoefte van leerlingen (gepersonaliseerd leren). Dit leidt tot behoefte aan gedifferentieerde ruimtes. 3. Flexibiliteit – de maatschappij verandert. De aan te leren kennis en vaardigheden op scholen zullen veranderen. Dit vraagt om anders ingerichte onderwijsgebouwen. Schoolgebouwen moeten daarom flexibeler worden ingericht en eenvoudiger kunnen worden aangepast.
Talent Primair vindt het IKC een positieve ontwikkeling. Talent Primair wil daarom inzetten op IKC’s. Bij nieuwbouw is dat goed realiseerbaar. Bij bestaande schoolgebouwen blijkt het vormen van een IKC soms lastig.
Talent Primair wil functionele en betaalbare schoolgebouwen die voldoen aan de eisen die modern onderwijs aan gebouwen stelt.
Corona en onderwijs – het nieuwe normaal De corona-epidemie gaat ons gedrag en daarmee onze manier van lesgeven op een school blijvend veranderen: De hygiënische maatregelen op scholen zullen (deels) blijven en er worden
Duurzaamheid Klimaatakkoord In het Klimaatakkoord is afgesproken de CO2-uitstoot in 2030 met 49% terug te brengen ten opzichte van 1992 en in 2050
Integraal huisvestingsplan 2021-2035
bijna-energieneutraal te zijn. De EU heeft de ambitie voor reductie van CO2-uitstoot in 2030 zelfs verhoogd naar 55%. Daarnaast is afgesproken door klimaatadaptatie de kwetsbaarheid voor klimaatverandering te verminderen. Om deze doelstellingen voor schoolgebouwen te bereiken zijn grote investeringen nodig. Er worden steeds meer wettelijke duurzaamheidseisen van kracht voor (school)gebouwen: § Nieuwe gebouwen krijgen geen gasaansluiting (sinds 2018). § Grote scholen8 moeten verplicht energiebesparende maatregelen nemen (sinds 2019). Dit is niet van toepassing voor de scholen van Talent Primair. § Scholen moeten bijna-energieneutraal (BENG) worden gebouwd en voldoen aan ‘Frisse Scholen’, Klasse B (sinds 2020). De rijksoverheid zet in op verduurzaming van bestaande gebouwen op natuurlijke momenten (onderhoud, renovatie nieuwbouw).9 Gemeenten anticiperen hierop door het stimuleren van renovatie van schoolgebouwen en klimaatadaptatie bij schoolgebouwen (Project Regenklaar, Laren). Daarnaast is er toenemende aandacht voor luchtkwaliteit, milieubelasting van bouwen, gebruikskwaliteit en toekomstwaarde van gebouwen. Implementatie van duurzaamheid brengt kosten met zich mee die niet zijn voorzien in de huidige VNG-normbedragen. Om alle scholen te laten voldoen aan de duurzaamheidsdoelstellingen van het Klimaatakkoord is bijvoorbeeld 21 miljard euro nodig, 700 miljoen euro per jaar.
Dat blijkt uit de sectorale routekaart verduurzaming schoolgebouwen. Daarbij is uitgegaan van een reductie van CO2-uitstoot in 2030 met 49%.
Gebruikskwaliteit en toekomstwaarde van gebouwen - Kwaliteitskader In het Kwaliteitskader PO (actualisatie november 2016) hebben de VNG, PO-Raad, kenniscentrum Ruimte OK en een vertegenwoordiging van schoolbesturen kwalitatieve kaders opgesteld voor de bouw en verbouw van scholen. Het Kwaliteitskader PO bevat een reeks eenduidige, herkenbare en praktisch toepasbare prestatiecriteria voor een functioneel en goed bruikbaar schoolgebouw, verdeeld over drie thema’s: Beleving, gebruik en techniek (architectonische, functionele kwaliteit en technische kwaliteit). Specifieke uitkering ventilatie in scholen (SUVIS) De Specifieke uitkering ventilatie in scholen (SUVIS) is een uitkering voor gemeenten om het binnenklimaat van bestaande schoolgebouwen te verbeteren. Het gaat vooral om de financiering van bouw- en installatiekosten. Er is totaal € 100 miljoen aan subsidie beschikbaar. De maximale subsidie is 30% van de investering. Het project moet in 2021 zijn gestart en uiterlijk vóór 2023 zijn afgerond. Daarbij geldt het principe: wie het eerst komt, wie het eerst maalt. Voor De Larense Montessorischool, De Bijvanck en De Triangel heeft Talent Primair een subsidieaanvraag ingediend. Voor De Zuidwend zal de gemeente een subsidieaanvraag indienen (schoolgebouw is eigendom van de gemeente).
Talent Primair vindt duurzaamheid een belangrijk thema: Scholen hebben hierbij een voorbeeldfunctie, door in de lessen aandacht te besteden aan duurzaamheid en door les te geven in een duurzaam gebouw.
8 9
Talent Primair
Scholen die op jaarbasis 25.000 m3 of meer aardgas(equivalenten) of 50.000 kWh of meer elektra verbruiken. Achtergrondnotitie sectortafel gebouwde Omgeving, 17 december 2018.
17
Corona en ventilatie in schoolgebouwen Schoolbesturen hebben de opdracht gekregen vanuit OCW om te controleren of hun gebouwen voldoen aan de eisen voor ventilatie. Aanleiding hiervoor waren zorgen over de rol van ventilatie in schoolgebouwen bij het verspreiden van corona. Het RIVM heeft hiervoor een richtlijn opgesteld. Zij concludeert dat hiervoor geen aanwijzen zijn, mits de ventilatie in het gebouw is ontworpen volgens de eisen van het Bouwbesluit. Op basis van deze landelijke inventarisatie blijkt dat 11% van de onderzochte schoolgebouwen nog niet voldoet aan de bestaande normen voor de luchtkwaliteit. Als gevolg hiervan stelt OCW een budget van € 360 miljoen beschikbaar voor verbetering van de ventilatie (SUVIS). Daarmee zou 30% van de kosten voor verbetering van de ventilatie gedekt zijn. Uit de door Talent Primair uitgevoerde inventarisatie blijkt dat zes gebouwen (gedeeltelijk) niet voldoen aan de ventilatievoorschriften uit het Bouwbesluit. Vijf gebouwen voldoen wél aan het Bouwbesluit, maar niét aan de aanvullende richtlijnen voor ventilatie conform de Arbowet. Van deze in totaal elf gebouwen zijn er zeven met kleine ingrepen aangepast aan de ventilatievoorschriften. Voor de vier overgebleven gebouwen zijn grotere investeringen nodig om aan de ventilatievoorschriften te voldoen. Voor deze vier scholen is er een SUVIS-aanvraag gedaan.
Talent Primair vindt het belangrijk dat alle schoolgebouwen voldoen aan de bestaande normen voor luchtkwaliteit. Om te kunnen voldoen aan deze normen, is een bijdrage vanuit de gemeenten en rijksoverheid noodzakelijk. Overdracht onderhoud 2015 Het onderhoud is in 2015 overgedragen van de gemeenten naar de schoolbesturen. Vanaf 2015 krijgen de schoolbesturen
18
de middelen voor het (buitenkant) onderhoud in hun lumpsum bijgestort. Bij veel gemeenten is deze overdracht koud gedaan, dat betekent dat eventueel achterstallig onderhoud niet eerst is geïnventariseerd (schouw) en hersteld. Voor Talent Primair zijn de gevolgen hiervan op een aantal vlakken merkbaar: § Ventilatie in schoolgebouwen – Bij de overdracht van de gebouwen is niet geïnventariseerd of de gebouwen voldeden aan de aangescherpte eisen voor ventilatie in het bouwbesluit (en aan de aanvullende richtlijnen vanuit de ARBO-regelgeving). Het gevolg is dat twaalf gebouwen van Talent Primair (gedeeltelijk) niet voldoen aan de eisen voor ventilatie. § Gebouwen met gebreken – Een aantal gebouwen zijn met gebreken overgedragen. Voorbeelden hiervan zijn De OBB (Blaricum), De Zuidwend (Eemnes) en De Larense Montessori school (Laren). § Multifunctionele accommodatie (MFA) Zuidwend (Eemnes) – Dit MFA is gebouwd voor drie scholen en kinderopvang. Proceon heeft in 2018 het gebouw teruggegeven aan de gemeente en de vrijgekomen ruimtes toegewezen aan de andere scholen in het complex. Hierdoor wordt het onderhoud nu over twee in plaats van over drie scholen verdeeld. De gemeente heeft echter verzuimd de reservering voor het onderhoud aan Proceon terug te vragen. Dat betekent dat De Zuidwend en De Dr. Maria Montessorischool dat zouden moeten bekostigen.
Talent Primair vindt dat gemeenten een verantwoordelijkheid hebben bij noodzakelijke aanpassingen aan schoolgebouwen als gevolg van voorschriften uit het Bouwbesluit en aanvullende richtlijnen.
Integraal huisvestingsplan 2021-2035
Loden leidingen In 2020 heeft de PO-raad opgeroepen schoolgebouwen te controleren op de aanwezigheid van loden (drink)waterleidingen. Vanaf 1960 is het gebruik van loden waterleidingen in Nederland verboden. Bij scholen gebouwd vóór 1961 bestaat de mogelijkheid dat de waterleidingen van lood zijn gemaakt.
Financiering onderwijs(huisvesting) – landelijke ontwikkeling Extra geld nodig voor onderwijs – De bekostiging is net voldoende voor het behalen van de basiskwaliteit. De bekostiging is echter ontoereikend om hogere kwaliteitsnormen te halen en het verschil tussen scholen te verkleinen.
Talent Primair heeft vijf scholen met een bouwjaar van vóór 1961: De Larense Montessorischool (1924), De Ploeg (1960), De Linde (1954), De Dr. Maria Montessorischool (1950) en De Triangel (1956). Uit onderzoek blijkt dat géén van de scholen van Talent Primair loden leidingen heeft.
Extra geld nodig voor onderwijshuisvesting – Al een aantal jaren wordt gesignaleerd dat de budgetten voor onderwijshuisvesting te laag zijn. Schoolbesturen krijgen te weinig middelen om scholen te onderhouden. En gemeenten krijgen te weinig middelen voor hun onderwijs huisvestingstaak. De discussie hierover is versterkt toen in 2015 de schoolbesturen verantwoordelijk werden voor onderwijshuisvesting. Onderzoeken tonen aan dat de kosten voor: § Nieuwbouw zijn gestegen door hogere eisen in het Bouwbesluit en ontwikkelingen in de maatschappij. § Onderhoud en exploitatie zijn gestegen door steeds hoogwaardiger gebouwen (klimaatinstallaties, ICT, isolatie, koeling, veiligheidsinstallaties).
Wijziging wetgeving De minister heeft op basis van een rapport van de landelijke rekenkamer (en op advies van VNG, PO-raad en VO-raad) besloten de wetgeving voor onderwijshuisvesting aan te passen: § Renovatie wordt een juridisch alternatief voor vervangende nieuwbouw. § IHP’s worden wettelijk verplicht. § Het verbod op investeren in de huisvesting wordt voor schoolbesturen opgeheven. Doel van deze wetswijzigingen is de renovatie te regelen, investeringen en exploitatie-uitgaven beter op elkaar af te stemmen en meerjarig inzicht te geven in de benodigde investeringen. Normvergoedingen onderwijshuisvesting De normvergoedingen voor onderwijshuisvesting waren een aantal jaren geleden te laag. Inmiddels zijn gemeenten echter bezig met een inhaalslag. Ten opzichte van 2018 heeft VNG de normvergoedingen met 85% verhoogd (prijspeil 2021).
Talent Primair
Geen extra geld (tot nu toe) – Tot nu toe heeft dat niet geleid tot extra middelen vanuit het Rijk. Tot voor kort was het standpunt van de Rijksoverheid dat extra middelen niet nodig waren omdat: § Gemeenten minder uitgeven aan onderwijshuisvesting dan ze ontvangen (gemeentefonds). Dit is vanaf 2019 niet meer het geval. § Schoolbesturen te veel reserves hebben – en ze die dus eerst moeten uitgeven. Discussie is gekanteld – In 2020 is de discussie echter gekanteld. Ook OCW en de Tweede Kamer erkennen nu dat er structureel te weinig geld beschikbaar wordt gesteld aan onderwijs(huisvesting). Mogelijk dat vanaf 2022 gemeenten en schoolbesturen
19
wél meer geld krijgen voor onderwijs(huisvesting). Drie ontwikkelingen hebben de discussie gekanteld: 1. Rapportage LCVS - Ventilatie in schoolgebouwen10 – De corona-epidemie heeft de focus gelegd op de gebrekkige ventilatie in schoolgebouwen. Het ministerie heeft het Landelijk Coördinatieteam Ventilatie op Scholen (LCVS) gevraagd een inventarisatie te maken van de ventilatie in schoolgebouwen. Daaruit blijkt dat 50% van de onderzochte gebouwen niet voldoet aan het Bouwbesluit. 2. Rapport EIB11 – In opdracht van het ministerie heef het EIB de vergoeding onderzocht die schoolbesturen krijgen voor onderhoud en exploitatie van schoolgebouwen. Het EIB concludeert dat deze onvoldoende zijn. En dat investeringen in duurzaamheid voor schoolbesturen onrendabel is. 3. Rapport McKinsey12 – In opdracht van het ministerie heeft McKinsey onderzocht of de budgetten voor het funderend onderwijs (PO en VO) voldoende zijn om aan onderwijseisen te voldoen (‘toereikend’) en of dit geld effectief wordt ingezet om de hoogste kwaliteit te realiseren (‘doelmatig’). McKinsey concludeert dat er voor meer onderwijskwaliteit extra geld voor onderwijs(huisvesting) nodig is en dat er grote verschillen zijn in doelmatigheid.
Reactie OCW – In de Tweede-Kamerbrieven (juli en september 2020) heeft minister Slob gereageerd op bovenstaande rapporten: OCW stelt € 360 miljoen beschikbaar voor ventilatie in schoolgebouwen - erkent dat er extra middelen voor onderwijs(huisvesting) nodig zijn. En geeft aan dat een volgend kabinet (2022) extra middelen zal moeten zoeken. Talent Primair vindt dit een positieve ontwikkeling: Extra middelen voor onderwijs(huisvesting) zijn hard nodig om werkelijk het verschil te kunnen maken in de talentontwikkeling bij kinderen en ze een goede leeromgeving te bieden. Complexscholen Talent Primair voert de administratie over vijf zogenaamde complexscholen: § Blaricum (BEL combinatie) – De Bijvanck, De Pionier, KOV Huizen § Blaricum (BEL combinatie) – De OBB, Bernardus, KOV Banjer § Eemnes (BEL combinatie) – De Zuidwend, De Dr. Maria Montessorischool, KOV Partou § Loenen (Stichtse Vecht) – De Graaf Floris, Podium, KOV KMN Kind & Co § Nigtevecht (Stichtse Vecht) – De Tweemaster, Flambouw, KOV Kidswereld
10 Rapportage Landelijk Coördinatieteam Ventilatie op Scholen (okt. 2020) 11 Rapport EIB (april 2020) ‘Verkenning Onderwijsvastgoed’ 12 Rapport McKinsey (april 2020) ‘Een verstevigd fundament voor iedereen’
20
Integraal huisvestingsplan 2021-2035
Talent Primair
21
De Bijvanck Levensboom 4
Blaricum
De OBB
Eemnesserweg 18a
De Larense Montessorisschool De Leemkuil 4
Laren
De Ploeg
De Zuidwend
Melkweg 42
Vierkante Bosje 39
Eemnes
22
Integraal huisvestingsplan 2021-2035
4 DE BEL-COMBINATIE “Lokaal georiënteerd bestuur, gericht op behoud van het dorpse karakter”13. De gemeenten kenmerken zich door kleinschaligheid, een dorps karakter, landschappelijke waarden met een goed voorzieningen niveau voor hun inwoners. De gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren vormen tezamen de BEL-combinatie. De drie gemeenten opereren onder één gezamenlijk ambtelijke organisatie, maar hebben ieder hun eigen gemeenteraad, regelgeving en beleid. Blaricum heeft 11.538 inwoners, Eemnes heeft 9.247 inwoners en Laren heeft 11.282 inwoners (jan. 2020). Eemnes hoort niet meer tot ’t Gooi maar is wel de standplaats van het kantoor van de BEL-combinatie.14 Blaricum en Laren zijn van oudsher agrarische gemeenten. De rust en natuur trok rijke stedelingen aan. Blaricum en Laren behoren nu tot de rijkste gemeenten van Nederland. Eemnes bestaat uit een oude dorpskern en een aantal grote nieuwbouwwijken die daar omheen zijn gebouwd. Het gemiddeld inkomen per inwoner in Blaricum en Laren is € 44.000. In Eemnes ligt dat een stuk lager: € 28.700. De gemeenten in de BEL-combinatie zijn zeer welvarend - de buurt Zwarteberg (Laren) staat in de top-twintig van rijkste woonbuurten in Nederland. Er zijn ook aandachtsbuurten, zoals Bijvanck (Blaricum) en Noordbuurt (Eemnes). In de periode 1950-1973 is er in Blaricum relatief weinig gebouwd.
In 1973 start echter de bouw van de nieuwe wijk Bijvanck. Als gevolg hiervan steeg het inwonertal van 6.000 naar een piek van 11.500 in 1982. Hierna daalde het inwonertal geleidelijk
Talent Primair
naar 9.000 in 2010. Daarna steeg het inwonertal weer naar 11.000 inwoners in 2020. In Eemnes zijn vanaf de jaren zeventig een aantal grote nieuwbouwijken gebouwd. Het inwonertal is daardoor gestegen van 3.200 in 1968 naar 9.100 in 2020. In de periode 1960-2020 zijn in Laren weinig nieuwe woningen gebouwd. Hierdoor is het inwonertal gedaald: van 14.000 in 1960 naar ruim 11.000 in 2020. De gemeenten Blaricum en Laren vergrijzen veel harder dan het landelijk gemiddelde. Eemnes volgt meer het landelijk gemiddelde. Blaricum heeft relatief meer kinderen in de leeftijdscategorie 0 tot 14 jaar, maar dat komt door het hoge aandeel (29%) kinderen in de nieuwbouwwijk Blaricummermeent. Daarnaast valt op dat in de BEL-combinatie vergeleken met de rest van het land een relatief laag aantal niet-Westerse allochtonen woont. Het aantal kinderen in Blaricum en Eemnes neemt de afgelopen jaren toe. De opleving van de economie heeft voor meer verhuisbewegingen gezorgd naar Laren toe vanuit de omliggende gemeenten en de grotere steden. En bijvoorbeeld ook uit Amsterdam. Uitgangspunten en data-bronnen De leerlingenaantallen in dit hoofdstuk zijn van okt. 2020 - tenzij anders aangegeven. Bron leerlingenaantallen: DUO. Bron gegevens over inkomen (2017) en inwonertallen (2020): CBS kerncijfers.
13 www.belcombinatie.nl 14 Eemnes behoort zelf tot een andere provincie. Blaricum en Laren liggen in de provincie Noord-Holland, Eemnes ligt in de provincie Utrecht.
23
4.1 Basisscholen in de BEL-combinatie Scholen Blaricum, Eemnes en Laren hebben een redelijk divers onderwijsaanbod voor het BO. De drie gemeenten tellen tezamen elf basisscholen, verdeeld over twaalf locaties. Het basisonderwijs wordt aangeboden door vier schoolbesturen: AT-Scholen (Rooms Katholiek), Talent Primair (Openbaar en Algemeen Bijzonder), Proceon (Protestant-Christelijk) en de zelfstandige Gooise School (Algemeen Bijzonder). Naast onderwijsrichtingen, kunnen de ouders ook kiezen uit meerdere onderwijsconcepten zoals Montessorionderwijs en tweetalig onderwijs.
15 Formeel zijn De Pionier en De Bernardus één school – ze hebben hetzelfde BRIN. In dit hoofdstuk zijn ze echter voorgesteld als afzonderlijke scholen. 16 Basisschool De Levensboom van Proceon. 17 Met uitzondering van De Ploeg.
24
Laren – In Laren hebben basisschoolleerlingen de keuze tussen twee Algemeen-Bijzondere scholen, een Openbare school en een Rooms-Katholiek school. De gemiddelde schoolgrootte is 252 leerlingen. De bevolkingssamenstelling vindt zijn weerslag in het onderwijs en de huisvesting: De scholen zijn gehuisvest in klassieke panden17 op mooie zelfstandige locatie scholen. Laren heeft een Montessorischool en er is een zelfstandige school: De Gooise School. Kwaliteit De Onderwijsinspectie beoordeelt de kwaliteit van het onderwijs per school. De inspectie beoordeelt dat de kwaliteit van het onderwijs op de scholen van voldoende kwaliteit is. De scholen krijgen het vertrouwen van de inspectie.
Blaricum – In Blaricum hebben basisschoolleerlingen de keuze tussen twee Openbare en twee Rooms-Katholiek scholen. De scholen zijn per twee geclusterd op twee scholenlocaties: één in Blaricum-Bijvanck en één in Blaricum-dorp. De gemiddelde schoolgrootte is 272 leerlingen.15 Tot schooljaar 2017/’18 was er ook nog een Protestant-Christelijke school in Blaricum-Bijvanck.16 Blaricum-dorp kent geen zelfstandige scholen, of scholen met eigen locaties (scholen zijn geclusterd), of scholen met bijzondere onderwijsconcepten zoals Montessori of Nutsscholen. Dat is opvallend gezien de bevolkingssamenstelling van Blaricum-dorp.
Leerlingenprognose op gemeentelijk niveau Blaricum – In de gemeente Blaricum gaan 1.063 leerlingen naar het basisonderwijs. Begin 2019 is voor het laatst een leerlingenprognose opgesteld (PVG). Deze prognose geeft aan dat het leerlingenaantal de komende vijf jaar toeneemt met ongeveer 17%. De werkelijke leerlingenontwikkeling groeit echter sneller dan de prognose voorspelt. Een deel van de groei komt door de nieuwe woonwijk De Blaricummermeent met 1.100 woningen aan de noordzijde van Blaricum. De wijk is nagenoeg voltooid. Na 2025 neemt het leerlingenaantal af naar 970 leerlingen in 2035 – een daling van 13%.
Eemnes – In Eemnes hebben basisschoolleerlingen de keuze tussen een Openbare school, een Protestant-Christelijke school en twee Rooms-Katholiek scholen. De gemiddelde schoolgrootte is 179 leerlingen. Basisschool De Hobbitstee biedt met Merlijn tweetalig onderwijs aan. Tot schooljaar 2018/’19 waren er ook Twee Protestants Christelijke scholen in Eemnes. Deze zijn echter in 2019 samengevoegd tot één school.
Eemnes – In de gemeente Eemnes gaan 742 leerlingen naar het basisonderwijs. Het huidige leerlingenaantal van de scholen komt niet overeen met de gemeentelijke prognose (PVG, nov. 2015). De prognose voorspelt verder een geleidelijke daling van het leerlingenaantal naar een minimum van 679 in 2023. Daarna stijgt het leerlingenaantal weer geleidelijk.
Integraal huisvestingsplan 2021-2035
Laren – In de gemeente Laren gaan 1.009 leerlingen naar het basisonderwijs. De gemeentelijke prognose (PVG, juni 2020) voorspelt een lichte groei naar een maximum van 1.077 leerlingen in 2026. Daarna daalt het leerlingenaantal weer geleidelijk naar 1.027 leerlingen in 2035. Leerlingenstromen op gemeentelijk niveau Blaricum – Ongeveer 40% (449) van de BO-leerlingen die in Blaricum wonen, gaan niet in de gemeente naar school (uitstroom). Ongeveer 37% (394) van de BO-leerlingen die op een school in Blaricum zit, woont in een andere gemeente (instroom). De instroom en uitstroom van leerlingen van en naar andere gemeenten is dus bijzonder hoog. Een groot deel van deze leerlingenstromen vindt plaats tussen Huizen en Blaricum, met name in de wijk Bijvanck. De gemeentegrens tussen Blaricum en Huizen loopt dwars door deze wijk. Blaricum staat op plaats zes in Nederland voor wat betreft hoogste instoom en uitstroom. regio
regio
Blaricum
Huizen 2 5
O 3B
BO
1.063
O 2B
6
669
1.152 kinderen PO-leeftijd
138 BO La
BO
742
O La 59 B
798 kinderen PO-leeftijd
ren
23 BO
21 SB O+1 4 SO
Figuur 3 – Eemnes, leerlingenstromen PO
Laren – Ongeveer 15% (134) van de BO-leerlingen die in Laren wonen, gaan niet in de gemeente naar school (uitstroom). Ongeveer 24% (244) van de BO-leerlingen die op een school in Laren zit, woont in een andere gemeente (instroom). De instroom van leerlingen uit andere gemeenten (24%) is net als bij de gemeente Blaricum bijzonder hoog. Het aantal leerlingen dat naar het SBO (1%) of SO (1%) gaat is verhoudingsgewijs erg laag. regio
regio m 13
Laren
8 BO
ren
13 S O
681
O 22 B
Eemnes 59 BO
BO
1.009
28 BO
21 S BO +
regio
Eemnes
BO
Huizen 19 BO
Blaric u
28
0 BO
Laren 82 BO
n ize Hu
regio Lare n 20
O 47 B
765
920 kinderen PO-leeftijd
m ricu Bla BO 2 8 s m ne O Ee 20 B 32 BO 12
SB O+
9S O
Figuur 2 – Blaricum, leerlingenstromen PO
Figuur 4 – Laren, leerlingenstromen PO
Eemnes – Ongeveer 11% (82) van de BO-leerlingen die in Eemnes wonen, gaan niet in de gemeente naar school (uitstroom). Ongeveer 8% (61) van de BO-leerlingen die op een school in Eemnes zit, woont in een andere gemeente (instroom). De uitstoom van leerlingen naar andere gemeenten is daarmee hoger dan de instroom.
Talent Primair Talent Primair heeft vijf scholen in de BEL-combinatie met een totaal leerlingenaantal van 1.221 leerlingen. Het marktaandeel van Talent Primair verschilt aanzienlijk: 56% in Blaricum, 28% in Eemnes en 41% in Laren.
Talent Primair
25
4.2 Visie/Beleidskader gemeente Visie op duurzaamheid De gemeente Blaricum wil de energietransitie stimuleren (zonnepanelen, LED-verlichting). Uitgangspunt bij nieuwbouw is energieneutraal en gasloos. Daarnaast wil de gemeente inzetten op maatregelen tegen wateroverlast (klimaatbestendigheid).18 De gemeente Laren ziet een relatie tussen duurzaamheid, leefbaarheid en leefkwaliteit. De gemeente wil de energietransitie stimuleren (gasloos, zonnepanelen, geothermie) en streeft naar circulariteit. Daarnaast wil de gemeente inzetten op maatregelen tegen wateroverlast (klimaatbestendigheid).19 Hiervoor is de gemeente Laren het project ‘Regenklaar’ gestart met als doel regenwater af te koppelen van het riool. De Larense Montessori school doet mee met het project ‘Regenklaar’. De gemeente Eemnes geeft aan dat zij duurzaamheid nastreeft, maar dit wordt in het coalitieakkoord niet verder uitgewerkt. Visie op onderwijshuisvesting Duurzaamheid De gemeenten in de BEL-combinatie hebben nog geen beleid voor verduurzaming van de onderwijshuisvesting. In de nota ‘Verduurzaming gemeentelijk maatschappelijk vastgoed’ is onderwijshuisvesting niet meegenomen.
18 Gemeente Blaricum, Coalitieakkoord 2018-2022 19 Gemeente Laren, Coalitieakkoord 2018-2022 20 Talent Primair heeft niet ingestemd met dit IHP. Talent Primair wilde haar school uitbreiden met twee lokalen, de gemeente vond dit niet nodig.
26
Integraal Kindcentrum (IKC) Eemnes – De gemeente Eemnes wil blijven kijken naar de toekomst van IKC’s en de wijze waarop deze toekomstbestendig kunnen worden gemaakt. De gemeente moedigt de verbinding met de jeugdzorg en het bibliotheekwerk actief aan.
Aannamebeleid Blaricum – De gemeente wil dat de scholen een aannamebeleid gaan voeren. Op dit moment komt 37% van de leerlingen op scholen in Blaricum van buiten de gemeente. De gemeente wil de onderwijshuisvesting inzetten voor kinderen woonachtig in Blaricum zelf. Talent Primair is daar ook voorstander van, maar het bestuur van AT-Scholen nog niet. Integrale Huisvestingsplannen (IHP) Voor alle drie gemeenten zijn in 2015 huisvestingsplannen opgesteld. De voornaamste aanleiding hiervoor was de decentralisatie van het buitenonderhoud. Blaricum – De gemeente heeft in 2018 een huisvestingsplan voor onderwijs opgesteld.20 In de ‘zomernota 2019’ van de gemeente Blaricum is het volgende opgenomen over onderwijshuisvesting: § Er is voor Blaricumse kinderen altijd voldoende plaats op de basisscholen. § In overleg met het onderwijs wordt in beeld gebracht wat er in het kader van verduurzaming mogelijk is en welke kosten hiermee zijn gemoeid. § De gemeente wil zwemlessen, verkeereducatie en een vakdocent op basis van de Verordening Materiële Financiële Gelijkstelling bekostigen. § Scholencomplex De Bijvanck – De verduurzamingsmaatregelen en bijhorende kosten zijn in beeld gebracht. § In 2019 wordt voor de scholencomplexen een nieuwe verdeelsleutel opgesteld. Mede op basis hiervan worden de huurprijzen geactualiseerd.
§ De huurprijzen van kinderopvang worden voor het jaar 2020 geactualiseerd en marktconform gemaakt.
Integraal huisvestingsplan 2021-2035
Eemnes – De gemeente heeft in 2018 een huisvestingsplan voor onderwijs opgesteld. Dit plan zit aan het eind van de uitvoerende fase. De gemeente heeft in 2019 een leerlingenprognose laten opstellen (IHP en laatste prognose hebben wij niet ontvangen van de gemeente). Laren – De gemeente en schoolbesturen zijn bezig met het opstellen van een nieuw huisvestingsplan voor onderwijs. Aanleiding voor dit plan zijn het grote aantal monumentale gebouwen in de gemeente en de (grote) duurzaamheidsopgave die daaruit voortvloeit. Het vorige huisvestingsplan dateert uit 2014 (geactualiseerd in 2017). De actualisatie was nodig om een oplossing te vinden voor de sterke groei van basisschool Binkhorst-St. Jan.
veelal in het duurdere segment. Binnen de gemeente worden de locaties Hink-Stap-Sprong (HSS) en De Hilt herontwikkeld. Hier komen weinig extra woningen uit voort. Laren – Laren beschikt niet over grote uitbreidingslocaties en wil bij nieuwbouw prioriteit geven aan appartementen om doorstroming van ouderen uit de bestaande voorraad eengezinswoningen te verbeteren. Blaricum – De Blaricummermeent is een nieuwe woonwijk met 1.100 woningen aan de noordzijde van Blaricum. De wijk is nagenoeg voltooid. Er zijn geen andere plannen voor grootschalige woningbouw.
4.3 Trends en ontwikkelingen Hoogbegaafden-onderwijs (HB-onderwijs) In 2015 zijn de HB-leerlingen na sluiting van basisschool De Werf in Huizen overgeplaatst naar De OBB (1 groep) en De Bijvanck (3 groepen) in Blaricum. De leerlingen staan formeel ingeschreven op De OBB. De gemeente Blaricum wil graag dat de HB-groepen in een andere gemeente worden gehuisvest. De gemeente vindt Blaricum te klein om een regionale voorziening zoals HB-onderwijs onderdak te bieden. De gemeente wil prioriteit geven aan leerlingen uit de eigen gemeente (zie ook paragraaf 6.3). Talent Primair heeft besloten het HB-onderwijs te verhuizen naar De Comenius (Naarden).
Figuur 5 - Blaricummermeent
Nieuwbouwlocaties Eemnes – In Eemnes wordt in de Zuidpolder de nieuwbouwlocatie Ruijtersweide ontwikkeld. Het betreft hier ca. 110 woningen,
Talent Primair
27
De Bijvanck (Blaricum)
4.4 Aanbod Basisonderwijs De Bijvanck (Blaricum) De Bijvanck is gehuisvest aan de Levensboom 4 in een brede-scholencomplex gezamenlijk met basisschool De Pionier (AT-scholen) en Kinderopvang Huizen. Alle gebruikers hebben een eigen ingang. De gymnastiekzaal voor de school bevindt zich op het terrein van het scholencomplex. AT-scholen voert de financiële administratie voor beheer en onderhoud van de brede School. Leerlingenontwikkeling en Ruimtebehoefte De Bijvanck heeft 187 leerlingen. De afgelopen jaren is het leerlingenaantal sterk gegroeid: in schooljaar 2016/’17 had de school nog 151 leerlingen. Dit is in lijn met de leerlingenprognose van de gemeente (PVG, jan. 2019), die een groei voorziet naar een piek van 229 leerlingen in 2025. De huisvesting van de school biedt ruimte voor 214 leerlingen. Een deel van de groei kan afkomstig zijn van Nieuwbouwwijk Stichtse Burg (langs de snelweg naar Almere). De school heeft te weinig gymnastiekcapaciteit. Esthetische, functionele en technische kwaliteit Het scholencomplex is in 1997 door brandstichting volledig verwoest en op dezelfde plek weer opnieuw gebouwd. Het gebouw heeft een prima esthetische uitstraling, voldoet aan de eisen voor onderwijs en is bouwkundig nog goed. Echter zijn er onvoldoende spreekruimtes, waardoor de school een aantal bergingen (zonder ramen) inzet als spreekruimte.
Bovendien zijn er problemen met het binnenklimaat - De ventilatie voldoet niet aan het Bouwbesluit en ‘Frisse Scholen’ Klasse B bij negen lokalen. Integraal Huisvestingsplan In het gemeentelijke huisvestingsplan zijn geen investeringen voorzien in het gebouw.
28
Integraal huisvestingsplan 2021-2035
Groot onderhoud en exploitatie Het gebouw is kostbaar in het onderhoud. In 2020 zijn het schoolplein vernieuwd en is de hele school voorzien van LED-verlichting. De komende tien jaar moet er voor € 419.000 aan onderhoud worden gepleegd – o.a. de dakbedekking (2023) zal worden vernieuwd. De geraamde kosten voor onderhoud zijn exclusief de kosten voor aanpassing van de ventilatie. Recent is de vloerbedekking vervangen na opgelopen waterschade. De OBB (Blaricum) De Openbare Basisschool Blaricum, kortweg De OBB, is gehuisvest aan de Eemnesserweg 18a in het Scholencomplex ‘Dorp’ samen met basisschool Bernardus (AT-scholen) en Peuterspeelzaal Blaricum. Daarnaast maakt BSO Banjer gebruik van ruimte binnen de school. Alle gebruikers hebben een eigen ingang, de ruimtes in het gebouw zijn door het cirkelvormige ontwerp makkelijk uitwisselbaar. Onder het gebouw is ook een parkeergarage met fietsenkelder gerealiseerd voor omwonenden en gebruikers van het scholencomplex. Deze wordt gezamenlijk met de gemeente beheerd. Dit geeft onduidelijkheid over de kostenverdeling. Nu draait het scholencomplex voor een groot deel van de kosten op. Leerlingenontwikkeling en Ruimtebehoefte De OBB heeft 407 leerlingen. De afgelopen jaren is het leerlingenaantal sterk gegroeid, maar de afgelopen twee schooljaren is het leerlingenaantal iets teruggelopen. De leerlingenprognose van de gemeente (PVG, jan.
2019) voorziet een groei naar een piek van 457 leerlingen in 2022. De school heeft een leerlingenstop ingevoerd. De huisvesting van de school biedt ruimte voor 17 groepen (afspraak met AT-scholen). De school heeft te weinig gymnastiekcapaciteit. Slechts 59% van de leerlingen op de school komt uit Blaricum.
Talent Primair
De OBB (Blaricum)
29
Esthetische, functionele en technische kwaliteit De school is gebouwd in 2003. Vanaf de ingebruikname in 2003 zijn er problemen geweest met het binnenklimaat. Uiteindelijk is besloten het ventilatieprobleem aan te pakken. In 2009 is het gebouw gerenoveerd onder het bouwheerschap van de gemeente. Daarbij is de ventilatie vernieuwd en zijn bouwkundige gebreken verholpen, is een legionella-probleem opgelost, zijn bergingen gerealiseerd en is de elektrische installatie uitgebreid vanwege toegenomen ICT-gebruik. Het schoolgebouw is rond, heeft een mooie esthetische uitstraling, maar oogt rommelig. Het gebouw voldoet aan de eisen voor onderwijs, maar heeft ook nadelen: te smalle gangen en er zijn onvoldoende spreekruimtes. Bouwkundig verkeert het gebouw in goede staat, maar er is wel onderhoud nodig. Bovendien zijn de problemen met de ventilatie nog niet verholpen: Het ventilatiesysteem voldoet deels niet aan het Bouwbesluit en ‘Frisse Scholen’ Klasse B. De school wil vergroenen en heeft onderzoek gedaan naar de mogelijkheid voor het plaatsen van zonnepanelen. De ligging van de school is gunstig voor het plaatsen van zonnepanelen. Integraal Huisvestingsplan In het gemeentelijke huisvestingsplan zijn geen investeringen voorzien in het gebouw. Groot onderhoud en exploitatie Het gebouw is kostbaar in het onderhoud.
De komende tien jaar moet er voor € 478.000 aan onderhoud worden gepleegd. De geraamde kosten voor onderhoud zijn exclusief de kosten voor aanpassing van de ventilatie. In 2021 wordt het resterende deel van de vloerbedekking vervangen en wordt de vloer van 21 Hieruit is de Zevensprong ontstaan
30
de gymzaal gerepareerd. In 2023 moeten de CV-ketels worden vervangen. De kosten voor energieverbruik zijn aan de hoge kant. Dat komt door het toegepaste ventilatiesysteem (grote afzuigers) en de vloerverwarming. De Zuidwend (Eemnes) De Zuidwend is gehuisvest aan Vierkante Bosje 39 in een zogenaamde complexschool met De Mariaschool (AT-scholen) en kinderopvang Partou. Tot 2019 was basisschool De Wegwijzer (Proceon) ook gehuisvest in het scholencomplex. De Wegwijzer is echter in 2019 gefuseerd met Het Noorderlicht en op een locatie elders in het dorp gehuisvest.21 De gymlocatie van de school ligt 2 kilometer van de school. De school gymt in de sporthal van het ‘Huis van Eemnes’ op een afstand van 2 kilometer van de school. De vorige gymlocatie ‘Sporthal De Hilt’ lag op loopafstand, maar is gesloopt. De gemeente wil het vervoer naar de sporthal niet vergoeden. Talent Primair voert de financiële administratie voor alle partners binnen het complex van de brede school. Er komt een nieuw beheerplan waarin de verplichtingen van de partijen in het complex opnieuw worden vastgelegd. Leerlingenontwikkeling en Ruimtebehoefte De Zuidwend heeft 211 leerlingen. De afgelopen jaren is het leerlingenaantal min of meer stabiel gebleven. Dit is een prestatie, omdat de gemeentelijke prognose (PVG, nov 2015) een daling voorzag naar 196 leerlingen.
Esthetische, functionele en technische kwaliteit Het scholencomplex is gebouwd in 2007. Vanaf de ingebruikname in 2007 zijn er voortdurend problemen met het gebouw.
Integraal huisvestingsplan 2021-2035
De Zuidwend (Eemnes)
Talent Primair
31
De Ploeg (Laren)
Nadat de basisschool De Wegwijzer (Proceon) in 2019 uit het gebouw was vertrokken, zijn de vrijgekomen ruimtes verdeeld tussen De Mariaschool en De Zuidwend. Daarvoor is het complex verbouwd. De verbouwing heeft voor de school niet de gewenste ruimte opgeleverd: een personeelskamer, extra lokaalruimte voor de kleuters en extra bergruimte. Daarvoor was in het plan geen ruimte. Tijdens deze verbouwing zijn de installaties ook niet goed aangepast. Als gevolg daarvan hebben de scholen klimaatproblemen: het is te warm, de installaties maken te veel lawaai en de ventilatie voldoet niet aan ‘Frisse Scholen’ Klasse B. De gemeente heeft de klimaatproblemen laten onderzoeken en erkent de problemen. De gemeente en schoolbesturen zijn nu in gesprek over de mogelijkheden van herstel. Integraal Huisvestingsplan In het gemeentelijke huisvestingsplan zijn geen investeringen voorzien in het gebouw. Groot onderhoud en exploitatie Het gebouw is ondanks de leeftijd (bouwjaar 2007) kostbaar in het onderhoud. Door de bouwfouten en slechte bouwkwaliteit zijn de onvoorziene kosten voor onderhoud groot. Allerlei zaken moeten vroegtijdig worden vervangen. Daarnaast zijn er problemen met de bekostiging van het onderhoud. De huidige systemen (alarminstallatie, BMI, Lift) geven veel storingen en moeten daarom op korte termijn worden vervangen.
De vrijgekomen ruimte van De Wegwijzer is toegewezen aan De Mariaschool en De Zuidwend. Echter de reserveringen voor het onderhoud van de ruimtes van De Wegwijzer heeft de gemeente verzuimd terug te vragen bij Proceon. De gemeente weigert vooralsnog deze ontbrekende middelen aan te vullen. De komende tien jaar moet er voor € 394.000 aan onderhoud worden gepleegd.
32
Integraal huisvestingsplan 2021-2035
Voor een aantal herstelwerkzaamheden van het gemeenschappelijk deel heeft de gemeente een vergoeding ter beschikking gesteld. Hierin ontbreekt een vergoeding voor het schilderwerk. Er is een sedumdak op de school gelegd. De school plaatst vraagtekens bij de isolatiewaarde van het sedumdak: De aangebrachte substraat-laag is lijkt hiervoor te dun. De Ploeg (Laren) De Ploeg is gehuisvest aan de Melkweg 42 en ligt midden in de wijk. De leerlingenpopulatie is divers en de school draagt dat ook uit. Er is speciale aandacht voor leerlingen met een taalachterstand. Binnen de school heeft peuteropvang Ploegmaatjes een eigen ruimte en BSO De Melkweg maakt buiten lestijd gebruik van leslokalen. De Ploeg heeft behoefte aan kleinere werkplekken om meer individueel of in kleine groepen les te kunnen geven. De huidige ruimtes zijn hier nu niet geschikt voor. Integraal Huisvestingsplan en project Regenklaar Het huidige gemeentelijke huisvestingsplan dateert uit 2018. Daarin zijn geen investeringen voorzien in het gebouw van De Ploeg. Echter, de gemeente Laren is bezig een nieuw integraal huisvestingsplan op te stellen. De Ploeg is daarbij ingebracht voor vervangende nieuwbouw. Leerlingenontwikkeling en Ruimtebehoefte De Ploeg heeft 176 leerlingen. Afgelopen twee schooljaren is het leerlingenaantal teruggelopen. De jaren daarvoor was het leerlingenaantal min of meer stabiel.