03. Revisiedocument Fort Spion okt-nov 2018

Fort Spion Plan van aanpak voor het verzilveren van de economische en cultuurhistorische waarde Fort Spion

Amsterdam, oktober 2018

Inhoudsopgave 1. Inleiding

3

2. Kader 2.1 Waternet 2.2 AGV en gemeente Amsterdam 2.3 Masterplan Oostelijke Vechtplassen (gebiedsproces) 2.4 Nieuwe Hollandse Waterlinie (NHW)

5

3. Bouwstenen 3.1 Realiseren parkeerplaatsen ten behoeve van bereikbaarheid Fort 3.2 Herbouw loodsten behoeve van versterken functie 3.3 Onderhoud en restauratie van het fort en bijgebouwen 3.4 Afmaken rondgang ten behoeve van versterken recreatieve functie 3.5 Realiseren uitkijkpunt ten behoeve van versterken recreatieve functie

7

4. Conceptontwikkeling: wat gebeurt er in de markt 4.1 Marktontwikkelingen 4.2 Potentiele activiteiten op basis van marktontwikkelingen 4.3 Doelgroepen

9

5. Beheer en exploitatie

16

2

1. Inleiding Water is de core business van Waternet. Waternet is een stichting met twee opdrachtgevers: Waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV) en de gemeente Amsterdam. Waternet zuivert afvalwater en maakt drinkwater. Daarnaast is Waternet verantwoordelijk voor het schoon houden van het oppervlaktewater en zorgt Waternet ervoor dat het water niet te hoog of te laag staat. Waternet heeft de ambitie om iedereen water in al zijn aspecten positief te laten ervaren. Het ervaren van water heeft vele facetten: van de smaak van het drinkwater tot schoon zwem- en vaarwater en hygiënisch drinkwater in de fonteintjes. Aspecten als veiligheid, duurzaamheid en zorgvuldig omgaan met grondstoffen om nu en in de toekomst schoon drinkwater voor iedereen mogelijk te maken zijn belangrijke waarden binnen Waternet. In de uitwerking van de positionering en de ambitie is gekeken of er locaties zijn binnen Waternet die deze gewenste positionering kunnen versterken. De locatie waar Fort Spion ligt is een van deze locaties. Fort Spion is een bijzonder object in eigendom van de gemeente Amsterdam. Het Fort, gelegen in het waterzuiveringsgebied van Waternet, maakte als fort deel uit van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het Fort is een verdedigingswerk dat is aangelegd rond 1845. Het Fort had tot taak de Bloklaan, de weg van Loosdrecht naar Loenen, af te sluiten.

Fort Spion is een zogenaamde 'dijkaccesspost' omdat het is gelegen op een smalle doorgang in een onder water staand gebied. Tussen 1879-1880 werd het geheel gemoderniseerd. Het wachthuis kreeg een vleugelaanbouw aan de noord- en zuidzijde. In de wal aan de noordwestzijde van gebouw A kwam een wachthuis met een magazijn voor de opslag van munitie (bomvrije kelder). Een betonnen remise, voorzien van een aarden dekking, werd in de frontwal aangelegd. Net buiten de gracht werd een brug gebouwd en een fortwachterswoning. Daarnaast werd een zogenaamde artillerieloods gebouwd. In de dertiger jaren werd de Bloklaan verlegd en verbreed. Het Fort werd versterkt met een zware betonkazemat. Tijdens 1939-1940 werden nog diverse betonnen groepsschuilplaatsen en een koepelkazemat voor een mitrailleur aangelegd. Van deze laatste is de koepel verwijderd door de Duitse bezetter en omgesmolten voor de oorlogsindustrie. Het Fort is momenteel in gebruik als kleine eenvoudige camping. Er is parkeerplek voor circa vier auto's. Caravans en kampeerwagens kunnen er niet staan. In het Fort is een aantal ruimten ingericht om te overnachten of te vergaderen. Het Fort is verpacht aan de stichting Wandel en Fietsforten. Vanuit het Fort is het waterzuiveringsgebied met een trekpontje bereikbaar.

Op het terrein van Waternet, dat niet openbaar toegankelijk is, staat een eenvoudig bezoekerscentrum van waaruit incidenteel rondleidingen gegeven worden over het terrein van Waternet. Het terrein heeft bijzondere natuurwaarden. Het Fort heeft als camping op dit moment een standalone functie, er is weinig tot geen verbinding met de omgeving. Daarnaast behoeft het Fort een kwaliteitsimpuls als volwaardig onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. In 2020/2021 hoopt de Nieuwe Hollandse Waterlinie op de UNESCO werelderfgoedlijst te komen als uitbreiding van de Stelling van Amsterdam. Er zal dan (nog) meer aandacht komen voor dit bijzondere cultureel erfgoed. De ambitie van Waternet gekoppeld aan de wens om het Fort meer te betrekken bij de omgeving en een kwaliteitsimpuls te geven biedt kansen voor een doorontwikkeling van het Fort.

Deze doorontwikkeling bestaat in ieder geval uit:  Het vergroten van de cultuurhistorische waarde van het Fort Spion door de herbouw van de artillerieloods en het verbeteren van de kwaliteit van het Fort  Het meer zichtbaar maken van het Fort als volwaardig onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie  Het beter toegankelijk maken van het Fort en de omgeving door onder meer de aanleg van parkeerplaatsen, het afmaken van de rondgang, het inrichten van de Zuidelijke verschansing (onder andere met picknickplaatsen) en het realiseren van een uitkijkpunt  Het aanstellen van een beheerder/ exploitant die invulling kan geven aan de doorontwikkeling en het beheer en de exploitatie (onder voorwaarden) kan verzorgen. 3

Deze rapportage geeft de bouwstenen weer die inzicht geven in:  Of en hoe Fort Spion een bijdrage kan leveren aan het bereiken van de ambities van Waternet en de positie van het Fort binnen de Nieuwe Hollandse Waterlinie in de relatie tot de nominatie voor de UNESCO werelderfgoedlijst  Wat de benodigde investeringen zijn.

Afbeelding 1: Oudste ontwerptekening uit 1880 van de artillerieloods bij Fort Spion

4

2. Kader Bij de doorontwikkeling van het Fort zijn naast Waternet als uitvoeringsorganisatie beide opdrachtgevers van Waternet, AGV en de gemeente Amsterdam, belangrijke partners. De doorontwikkeling moet aansluiten bij de beleidskaders van beide partners. Daarnaast is het gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen een belangrijk kader. De doorontwikkeling van het Fort moet passen binnen en bijdragen aan de ambities uit dit akkoord. Ook de ambities van de provincie Noord-Holland inzake de Nieuwe Hollandse Waterlinie, mede in relatie tot de Unesco nominatie moeten terug te vinden zijn in de doorontwikkeling. Hierna worden de kaders geschetst.

2.1 Waternet Kaders vanuit Waternet:  Elke ontwikkeling moet de bescherming van de bron waarborgen (waterzuivering)  Elke ontwikkeling moet plaatsvinden met erkenning voor de bijzonder natuurwaarden van het gebied rondom het Fort en de rust en de ruimte die het gebied kenmerkt  Elke ontwikkeling moet op de een of ander wijze water positief in beeld brengen en versterken.

2.2 AGV en gemeente Amsterdam Aanknopingspunten gemeentelijk beleid Amsterdam:  De gemeente Amsterdam is eigenaar van het Fort  Watervisie Amsterdam 2040: Het college zet in op een betere spreiding van het gebruik van water over stad en regio, spreiden recreatie en toerisme Waterrecreatie Loosdrecht wordt niet expliciet genoemd, belangrijk is dat de ontwikkeling aansluit bij de visie  Website IAmsterdam -> ontdek Amsterdam: Het Loosdrechts plassengebied is opgenomen als toeristisch dagje uit buiten Amsterdam  Marketing campagne: Amsterdam bezoeken, Holland zien: de Leisure Lakes en inspelen op thema water en cultuur MRA -> de gemeente Wijdemeren is partner in de MRA. Aanknopingspunten voor AGV:  Nota Recreatie, Landschap en Cultuurhistorie: Het waterschap ziet het als maatschappelijke taak om bij te dragen aan water-gerelateerde recreatie en cultuurhistorie. Natuur en cultuurhistorische waarden worden beschermd en waar mogelijk versterkt. Hierbinnen koestert het waterschap ook de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Herontwikkeling van Fort spion past binnen de kaders van deze nota  Waterbeheerplan 2016-2021: In eerste instantie zijn provincies, gemeenten en recreatieschappen verantwoordelijk voor het aanleggen en in stand houden van recreatiegebieden en –mogelijkheden.

Het waterschap wil echter waar mogelijk genieten van water onder voorwaarden faciliteren en zo een bijdrage leveren aan recreatie op of aan het water. Wat betreft de cultuurhistorische waarden is de focus van het waterschap verschoven van herstel en restauratie naar communicatie en educatie over watererfgoed  Bestuursakkoord 2015-2019: het waterschap heeft de ambitie uitgesproken om zich meer in te zetten voor water gerelateerde recreatie. Een van de thema’s binnen het akkoord is het thema Waterbewust (bewust van de waarde van water en bewust van de waarde van het waterschap)  Koersdocument recreatie: Het waterschap wil de toenemende vraag van overheden en de markt op het gebied van recreatie actief faciliteren en kansen benutten.

2.3 Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen (gebiedsproces) Het gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen onderscheidt 3 categorieën namelijk 1) ontwikkelen vrijetijdslandschap, 2) versterken ecologische waarden, 3) transformatie recreatiesector en biedt kansen voor de doorontwikkeling van Fort Spion. Fort Spion is opgenomen binnen het project Recreatieve routes & natuur- en landschapsbeleving (categorie 1). In een voorbereidende visie waren onderstaande aanknopingspunten opgenomen:  Het Fort als overstappunt (parkeren en fietsen), een transferium met een eigen attractieve waarde -> neem het voortouw  Overnachtingsmogelijkheden kort verblijf  Ontwikkelen verblijfsrecreatie op plekken verweven met natuur en water  Benut erfgoed voor toeristische functie  Cross-over tussen watersport en verblijfsrecreatie  Aantrekkelijk wandelen en fietsen. 5

2.4 Nieuwe Hollandse Waterlinie (NHW) De Nieuwe Hollandse Waterlinie is een unieke historische verdedigingslinie uit 1815. De linie is 85 kilometer en bestaat uit zo’n vijftig forten en vijf vestingsteden: Muiden, Weesp, Naarden, Gorinchem en Woudrichem. Doel is dat iedereen de forten, kastelen en vestingsteden kan bezoeken en zo de geschiedenis van ons land ervaren in het huidig landschap. Om de ontsluiting (toegankelijkheid en gebruik) met bijbehorende kwaliteitsslag ook in de toekomst te borgen hoopt de Nieuwe Hollandse Waterlinie in 2020/2021 op de werelderfgoedlijst van UNESCO te staan. De NHW is een nationaal project, aangestuurd door vier provincies. In 2020/2021 hoopt de Nieuwe Hollandse Waterlinie op de UNESCO werelderfgoedlijst te komen als uitbreiding van de Stelling van Amsterdam. Er zal dan (nog) meer aandacht komen voor dit bijzondere cultureel erfgoed.

De volgende ambities en doelstellingen van de NHW dienen als kader voor de doorontwikkeling van Fort Spion:  Ontwikkeling van de Waterlinie in een tijdsbestek van 15-20 jaar van een in onbruik geraakte militaire verdedigingslinie tot een samenhangend geheel van militair-historische objecten met eigentijdse functies die de bescherming en onderhoud garanderen (Panorama Krayenhoff: oftewel Linieperspectief van 2004, vertaald in kader Nieuwe Hollandse Waterlinie tot 2020 -> meer richting maatschappelijke benutting en beheer)  Forten restaureren en toegankelijk maken voor (groot) publiek  De samenwerking met (onder meer) eigenaren en waterschappen intensiveren om daarmee uitvoering te geven aan de gewenste maatschappelijke inbedding van de NHW en de continuïteit te borgen. Waternet zal als verantwoordelijke voor het Fort worden aangesproken op de staat van de kwaliteit van het Fort en de toegankelijkheid / maatschappelijke benutting  Met het oog op verantwoord en duurzaam beheer van het beoogd Werelderfgoed wordt interprovinciaal een managementplan opgesteld dat de basis vormt voor de afspraken met eigenaren en voor het toekomstig monitoren van het Werelderfgoed  Vergroten bewustwording en waarde van cultureel erfgoed.

De huidige ontwikkeling van de NHW met de inzet die wordt gepleegd voor de nominatie vraagt ook van de huidige eigenaar van Fort Spion, als onderdeel van de NHW, dat zij alles in staat stelt om de kwaliteit en de toegankelijkheid van het Fort te verbeteren en te borgen. AGV is betrokken bij de planvorming t.b.v. de nominatie werelderfgoed.

6

3. Bouwstenen In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de fysieke bouwstenen die uitgewerkt zijn om de financiële en organisatorische haalbaarheid te kunnen toetsen. Het betreft de volgende bouwstenen:  Realiseren Parkeerplaatsen (voorwaardelijk voor ontwikkeling overige zaken)  Herbouw artillerieloods  Restauratie/onderhoud fort  Afmaken Rondgang  Realiseren Uitkijkpunt

3.1 Realiseren parkeerplaatsen ten behoeve van bereikbaarheid Fort Het realiseren van parkeerplaatsen is een voorwaarde om de toegankelijkheid van het Fort te verbeteren. Er is een ontwerp met kostenraming gemaakt. Op dit moment is het volgende bekend inzake parkeren:  De aanleg van 20 parkeerplaatsen is bestemmingsplan technisch mogelijk, op de plek die nu is voorzien. Momenteel is, met het oog op toekomstige ontwikkelingen, een aanvraag in behandeling bij de gemeente Wijdemeren voor 50 parkeerplaatsen  Het gaat om parkeerplaatsen op honingraatroosters, op dit moment is er geen afsluitbaar hek. Wel komt er een nachtafsluiting  De huidige entree vanaf de weg richting Waternet is ook de entree voor het parkeren  Vanaf de parkeerplaats is een voetpad ingetekend voorlangs het woonhuis naast het Fort  Er is geen rekening gehouden met fietsplekken, deze moeten worden meegenomen bij de herinrichting van het terrein van het Fort bij de herbouw van de loods  Er is een voorlopig ontwerp gemaakt en de kosten zijn geraamd  De kosten zijn geraamd op circa € 380.000,= excl. BTW, afhankelijk van het type verharding. Na vergunningverlening door de gemeente Wijdemeren kan het ontwerp in de markt worden gezet en kan op basis van offertes een keuze worden gemaakt. In de verdere ontwikkeling zijn voldoende fietsparkeerplaatsen ook belangrijk.

Uitgangspunt voor nu is dat deze gerealiseerd worden op het terrein van het Fort. Voor de fiets en wandelbereikbaarheid is een veilige oversteekplaats een voorwaarde voor het vergroten van de toegankelijkheid. Hiervoor is in een volgende fase overleg met gemeente/provincie noodzakelijk. Op dit moment is er geen sprake van een verkeersveilige situatie voor wandelaars en fietsers.

3.2 Herbouw loodsten behoeve van versterken functie Er is een ontwerp gemaakt voor de herbouw van de loods, op basis van divers archiefmateriaal van de voormalige artillerieloods. Uitgangspunten voor nu zijn:  De huidige betonvloer op de beoogde locatie voor herbouw is herbruikbaar (stelpost in begroting);  Op de begane grond komt een grote ruimte voor vergaderen en/of informatiepanelen  Er gaat een trap naar de 1e verdieping waar bijvoorbeeld een videoruimte kan komen, plus technische installaties  Onder de trap en tegen de achterwand komt een keukenblok voor koffie en eenvoudige lunches  Toiletruimtes voor dames en heren  Werkruimte voor beheerder welke alleen vanaf buiten toegankelijk is.  Terras bij de ingang. Uitgangspunt is een flexibele indeling zodat een en ander kan worden aangepast aan het uiteindelijke beheer, exploitatievorm en functionaliteit. De raming, gebaseerd op het ontwerp, bedraagt circa € 280.000,= excl. BTW bouwkosten. Definitief bedrag is pas bekend na uitbrengen offertes en keuze hierin.

7

3.3 Onderhoud en restauratie van het fort en bijgebouwen Momenteel zijn de ruimtes in het fort in gebruik als toiletgebouw, of als opslag en ontvangstruimte. De fortwachterswoning wordt bewoond door de exploitant van de natuurcamping. Het terrein is in gebruik als natuurcamping. De kazematten aan de tegenovergelegen zijde van de Bloklaan zijn toegankelijk, maar hebben verder geen functie (noch duidelijke samenhang met het fort). Momenteel is er geen onderhoudsplan voor het fort en de omliggende terreinen aanwezig. Na realisatie van de parkeerplaatsen en herbouw loods en als onderdeel van de onderhandeling met een nieuwe exploitant (of verlenging contract huidige exploitant) zullen afspraken gemaakt worden over een onderhoudsplan voor het fort en omliggende terreinen.

3.4 Afmaken rondgang ten behoeve van versterken recreatieve functie Het afmaken van de rondgang zal de beleving van een bezoek aan het fort kunnen verbeteren. Voor het afmaken van de rondgang is nu 20.000,-- euro geraamd. Voldoende voor deze fase van het onderzoek. Realisatie wordt ingepland na aanleg parkeerplaatsen en herbouw loods, verbonden aan de toekomstige exploitatie van het fort.

3.5 Realiseren uitkijkpunt ten behoeve van versterken recreatieve functie Het realiseren van een uitkijkpunt op of nabij het fort zal bijdragen aan de beleving van het fort als voormalig militair 'dijkaccesspost'. Het ontwerp en de locatie is afhankelijk van de uiteindelijke exploitatie. Voor het realiseren van een uitkijkpunt is nu 40.000,-- euro geraamd. Realisatie zal ingepland worden na aanleg parkeerplaatsen en herbouw loods, verbonden aan de toekomstige exploitatie van het fort.

Afbeelding 2 : Sfeerbeelden van een toekomstig uitkijkpunt bij Fort Spion

8

4. Concept ontwikkeling: wat gebeurt er in de markt Voor het bepalen van de haalbaarheid van een doorontwikkeling heeft de focus in eerste instantie gelegen op het creëren van de randvoorwaarden voor het project. Dit had met name te maken met het verkrijgen van de juiste bestemming om parkeren mogelijk te maken. Daarnaast is gewerkt aan het inzichtelijk maken van de globale kosten en investeringen die in ieder geval aan de orde zijn als wordt gesproken over een dergelijke doorontwikkeling. Het gaat dan over de bouwstenen die in het vorige hoofdstuk zijn genoemd: parkeren, herbouw loods, restauratie/onderhoud fort, afmaken rondgang en realiseren uitkijkpunt. Dit zijn de basis “ingrediënten”. Vervolgens is het natuurlijk ook zaak om te onderzoeken of de doorontwikkeling aansluit bij de trends en ontwikkelingen in de markt. Liggen er duidelijke kansen in de markt? Waar ligt de potentie? In dit hoofdstuk wordt kort ingegaan op de potentie in de markt, met name gebaseerd op eerdere onderzoeken.

4.1 Marktontwikkelingen De potentie van het verder en uitgebreider exploiteren van Fort Spion is al eerder onderzocht en gerapporteerd door Leisure Result in april & mei 2013. De samenvatting is als volgt; “Fort Spion heeft een gunstige ligging in de Randstad in een relatief open en waterrijk gebied, maar wel met dichtbevolkte kernen in de nabijheid van het Fort. Er lijken zeker kansen te zijn voor het ontwikkelen van een bijzondere ontmoetingsplek in het gebied. Zeker als hierbij ook de kans gegrepen kan worden om op een innovatieve manier het unieke verhaal van Waternet te vertellen. Het aanbod dient wel complementair te zijn met het reeds bestaande aanbod in de regio. “Meer van hetzelfde” zal niet de gewenste ontwikkeling van Fort Spion op gang brengen: het aanbod op deze locatie zal onderscheidend moeten zijn en meerdere doelgroepen moeten bedienen. Aansluiten op de wensen van de reeds aanwezige watersporter, waterrecreant of buitenrecreant, vergroot de kans op het welslagen van een eventuele nieuwe toevoeging in het gebied.” “Bij een intensievere benutting van Fort Spion en directe omgeving is het zaak om niet voor één grote ontwikkeling te kiezen, maar voor een stapeling van kleinere functies. Hiermee wordt de omgeving minder belast, kunnen er meer doelgroepen bediend worden en valt er meer te ontdekken voor de bezoekers.

Ook het risico wordt gespreid.” In de periode 2014 - 2016 heeft het gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen vorm gekregen. Dit is een gebiedsvisie waar natuur, water en toerisme onderdeel van uitmaken. In het eerste kwartaal van 2016 is door bureau Vrolijks een recreatievisie gepresenteerd om ten behoeve van het masterplan een gezamenlijke visie vanuit de ondernemers op het gebied van toerisme en recreatie neer te leggen. In deze visie zitten aanknopingspunten kansen voor meer verbinding van het Fort met de omgeving:  Het Fort kan als overstappunt worden gebruikt (samen met Fort Kijkuit). Beide forten kunnen worden gezien als de toegangspoorten voor het gebied, de functie die ze in het verleden ook hadden. Als het Fort deze kwalificatie kan “opeisen” heeft het een vanzelfsprekende positie in het gebied  Uit de visie blijkt dat het gebied meer kortdurend verblijf nodig heeft, verblijfsaccommodatie. Het Fort kan dat bieden  Het uitnutten van de cultuurhistorische waarden van het gebied is een kans. In relatie tot het onderwerp water, de kern van de activiteiten van Waternet, zijn de volgende ontwikkelingen met betrekking tot gezonde leefstijl van belang:  De inzet die wordt gepleegd binnen gemeenten in het (basis)onderwijs om een verandering van levensstijl te bevorderen: gezonder eten en drinken om overgewicht tegen te gaan.

De focus wordt gelegd op jongeren in relatie tot een gezond gewicht -> Landelijke JOGG projecten (Jongeren op Gezond Gewicht). In Amsterdam is er een groot stedelijk programma “Amsterdamse aanpak gezond gewicht”). In alle projecten en programma’s is drinkwater een belangrijk onderwerp (bevorderen water drinken, watertappunten  De trend naar het produceren en consumeren van regionale en eerlijke voeding. Duurzaamheid is een belangrijke term. Water drinken past hierbij  De beleving van de natuur, terug naar de natuur. “Escape to nature”. Ontsnappen aan het dagelijkse drukke leven door terug te gaan naar de ongerepte natuur Veel ondernemers spelen daar op in (voorbeelden glamping, overnachten in boomhutten, picknicken in de boomgaard, varende vakantiewoningen). Dit biedt aanknopingspunten voor 9

een rendabele exploitatie op De locatie Fort Spion. De ontwikkeling van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de inzet om de NHW op de werelderfgoedlijst te krijgen is tevens een ontwikkeling die van groot belang is voor de doorontwikkeling van het Fort. Gezien het feit dat het Fort een onderdeel is van de NHW (en een Rijksmonument is), is het noodzakelijk dat de eigenaar/exploitant van het Fort aandacht heeft voor behoud van de kwaliteit van het Fort en (het vergroten van) de toegankelijkheid in relatie tot het beleven van dit cultureel erfgoed. De aandacht die vanuit de betrokken provincies aan dit onderwerp gegeven wordt, biedt aanknopingspunten voor een rendabele exploitatie op De locatie Fort Spion.

4.2 Potentiele activiteiten op basis van marktontwikkelingen Combinatie educatie & recreatie Als pleisterplaats (natuur, cultuurhistorie en water) met ondersteunende horeca zou Fort Spion een prima uitvalsbasis kunnen zijn voor wandelaars en fietsers. Een bijzonder uitkijkpunt (in het water bijv.) alsmede een infopunt voor natuurbezoekers (educatief centrum) is een manier om tegemoet te komen aan de wens tot kennisoverdracht met betrekking tot de activiteiten van Waternet. Daarnaast is het interessant om de basisscholen in de omgeving meer gericht als doelgroep te benaderen. Op dit moment worden basisscholen in de omgeving benaderd (groepen 5 tot en met 7) voor lessen op school met de mogelijkheid tot een werkbezoek. Het Fort is op dit moment geen locatie. Lessen over water en de geschiedenis het Fort wordt genoemd als een mooie combinatie. Het lespakket wordt nu gedragen door 1 medewerker van Waternet. Op de site van Waternet is wel informatie te vinden, maar niet specifiek gericht op de omgeving Loosdrecht of het Fort. Naast een ‘verfrissend’ educatief programma dat nader uitgewerkt kan worden, is Fort Spion ook zeer geschikt voor een andere vorm van watereducatie & -recreatie.

Een bijzondere waterspeeltuin of het gebruik kunnen maken van kano’s / fluisterbootjes voldoet bovendien ook aan de vraag naar nieuwsoortige vrijetijdsbesteding op het gebied van buitenrecreatie in Noord-Holland (bron: Leisure Result marktanalyse). Al eerder werd, in genoemde marktanalyse, de potentie van scholen aangehaald: "Het verhaal dat eigenaar Waternet zou kunnen vertellen is sterk; enerzijds vanwege de waterschapstaken en anderzijds door de taken als drinkwaterbedrijf. Een informatiepunt zou deze spannende en unieke dubbelrol voor het voetlicht kunnen brengen”. En ook: "De gemeenten Wijdemeren en Stichtse Vecht zorgen er bijvoorbeeld voor dat scholen intensief gebruik maken van de nieuwe faciliteiten en stemmen de programma’s rond natuureducatie en lessen over watermanagement af met de ondernemer(s) en Waternet." Kort verblijf in de natuur Het Fort is geschikt voor het inspelen op de trend: terug naar de natuur. Een beleving in de natuur, op een bijzonder cultuurhistorische plek aan het water. Ook hier geldt dat het mogelijk maken van recreatie op de Loenderveense plas door bijvoorbeeld het toestaan van fluisterboten of (begeleid) kanovaren een toegevoegde waarde kan zijn voor de marktpotentie. Als ambitieus voorbeeld heeft Leisure Result destijds overnachten op “drijvende vakantiewoningen” in de Loenderveense plas genoemd.

Beleving cultureel erfgoed Het Fort, in haar unieke omgeving, leent zich goed voor een culturele beleving. Het is aan de markt welke potentie een dergelijke ontwikkeling kan hebben, maar gezien de vele ontwikkelingen van forten en cultureel erfgoed in de afgelopen jaren kan worden gesteld dat een marktpotentie aanwezig is. Wandelroutes Ideeën:  Mogelijke (uitbreiding) van recreatieve wandelroutes. Er blijft interesse bestaan om vanaf Fort Spion via de dijk tussen Waterleidingplas en Loenderveenseplas Oost richting A. Lambertszkade te kunnen/mogen wandelen. Beleid is nu om dit alleen te doen onder begeleiding vanuit Waternet 10



Koppelen ontwikkeling Fort aan de Bethunepolder en het oude gemaal (bijvoorbeeld via wandelroute langs het waterleidingkanaal).

De verdere ontwikkeling en uitbreiding van wandelroutes is geen onderdeel van deze haalbaarheidsstudie. Het is een apart deelproject. Maar van belang is om aan te geven dat genoemde uitbreiding een meerwaarde heeft voor de doorontwikkeling van het Fort omdat het de bereikbaarheid van het Fort vergroot.

4.3 Doelgroepen Op basis van eerdere onderzoeken moet bij de doelgroep(en) voor Fort Spion dus met name worden gedacht aan:  Recreanten (wandelaars, fietsers, geïnteresseerden in natuurbeleving en cultuurbeleving / forten)  Leerlingen van (basis)scholen  Omwonenden (binding met de omgeving). Doelgroepen vrijetijdsactiviteiten: In de marktanalyse van Leisure Result zijn in 2013 voor Fort Spion de meest relevante dagtochten in kaart gebracht en uitgebreid beschreven. De vrijetijdsactiviteiten die beschreven worden, zijn op het (toekomstige) aanbod van Fort Spion en haar omgeving afgestemd. Het betreft de volgende activiteiten:  Wandelen  Fietsen  Recreatie in natuur  Horecabezoek  Attractiebezoek  Recreatie aan water  Evenementenbezoek Daarbij kunnen de volgende doelgroepen aangemerkt worden:

Daarnaast zou een focus kunnen liggen op de basisscholen in de omgeving:  De gemeente Wijdemeren (6 dorpen) kent 12 basisscholen  De gemeente Stichtse Vecht (10 dorpen) kent 29 basisscholen. In zijn totaliteit zijn er 200 basisscholen in de omgeving (bron: Leo van der Sluis). Daarnaast kan natuurlijk gezien de ligging van Fort Spion uitgeweken worden naar grote plaatsen in de omgeving. Amsterdam bijvoorbeeld telt 190 basisscholen, plus een kleine 30 extra basisscholen op het gebied van speciaal onderwijs. Gezien de relatie van Waternet met Amsterdam is de schooljeugd van Amsterdam zeker een doelgroep. Aandachtspunt dan is de bereikbaarheid met (openbaar) vervoer.

11

5. Beheer en exploitatie Naast de benodigde investeringen om de bouwstenen te realiseren en het Fort te ontwikkelen zal het Fort beheerd en geëxploiteerd moeten worden. Het beheer moet voldoen aan bepaalde kwaliteitseisen om het Fort en de loods en de omgeving in stand te houden. Voor de exploitatie en het beheer zijn er twee uiterste scenario’s: 1. Ontwikkeling bouwstenen en investering door Waternet (en partners), exploitatie en beheer door Waternet -> functie Fort bijvoorbeeld watereducatie en ontvangstcentrum/bezoekerscentrum (conform drinkwatermuseum Heemstede?, Fort Kijkuit). In dit scenario is het mogelijk de huidige exploitatie van het Fort te handhaven; 2. Ontwikkeling bouwstenen en investering door de markt, exploitatie (onder voorwaarden, bijvoorbeeld ten aanzien van educatie, ontvangstcentrum/bezoekerscentrum) en beheer overlaten aan de markt. De markt bepaalt dan de functie van het Fort, op basis van marktpotentie. Starten met een marktconsultatie. Er zijn ook tussenvormen. Om een keuze te maken voor een scenario zijn de volgende overwegingen / uitgangspunten tijdens een brainstorm geïnventariseerd:  Waternet gaat niet zelf het Fort exploiteren. Dit betekent dat een zuiver scenario 1 niet mogelijk is  Het is niet wenselijk om alles aan de markt over te laten; Waternet wil voorwaarden aan de exploitatie verbinden (t.a.v.

kwaliteit, educatie en ontvangst) en is bereid mede te investeren in de bouwstenen  Educatie kan als een taak voor Waternet worden gezien  Omwonenden zijn een belangrijke doelgroep, maar het Fort is er voor iedereen  Het thema: waterbewust moet terug te vinden zijn in de functie van het Fort  De water(zuiverings)activiteiten van Waternet in het gebied en de beperkingen die er daarmee samenhangen kunnen de commerciële exploitatiemogelijkheden beperken  Het gebied is de komende periode in ontwikkeling (gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen / gebiedsproces). Dit biedt kansen voor het Fort; nieuwe innovatieve en creatieve ondernemers zullen deze kansen willen benutten  Het Fort als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de ambities van de linie verhogen het nut en de noodzaak om een kwaliteitsslag te maken met het Fort, hogere kwaliteit van de voorziening, meer verbinding met de omgeving, passend bij de ambities van Waternet en de partners  De huidige pachtovereenkomst loopt af per 2021, inclusief de fortwachterswoning. Dit is een factor die speelt om de markt te kunnen consulteren (huidige pachter kan partij zijn in de marktconsultatie). Op basis van de overwegingen / uitgangspunten zal waarschijnlijk sprake zijn van een middenscenario.

12