Integraal plan Opvolging aan aanbevelingen Rekenkamerrapport Effectiviteit armoedebeleid gemeente Wijchen 2025

Integraal plan Opvolging aan aanbevelingen Rekenkamerrapport Effectiviteit armoedebeleid gemeente Wijchen 2025

1

Inhoud Inleiding...........................................................................................................................................................3 1. Kaders..........................................................................................................................................................3 1.1 Beleidskader ..........................................................................................................................................3 1.2 Rekenkamerrapport ..............................................................................................................................4 2. Armoedemonitor Wijchen ..........................................................................................................................4 2.1 Landelijke ontwikkelingen .....................................................................................................................4 2.2 Armoedecijfers Wijchen ........................................................................................................................5 2.3 Gebruik inkomensregelingen Wijchen ..................................................................................................5 3.

Aanpak per aanbeveling ..............................................................................................................................7 3.1 Aanbeveling 1: Vergroot het inzicht in het niet-bereik door zicht te krijgen op het aantal nietgebruikers en op het profiel van niet-gebruikers van armoederegelingen.................................................7 3.2 Aanbeveling 2: Vergroot de effectiviteit door in te spelen op achterliggende oorzaken. Doe dit door consulenten binnen wettelijke kaders meer flexibiliteit te bieden om maatwerk te leveren en achterliggende oorzaken aan te pakken. Bevorder daarnaast een intensievere samenwerking tussen consulenten en partners om inwoners structureel en effectief te ondersteunen....................................11 3.3 Aanbeveling 3: Ontwikkel een leer- en verbetercyclus waarbij met partners in de bestrijding van armoede en andere gemeenten kennisuitwisseling en doorontwikkeling kan plaatsvinden. ..................13 3.4 Aanbeveling 4: Geef een vervolg aan het beleidsplan “Geldzorgen, armoede en schulden”. ............14 4. Samenvatting en acties .............................................................................................................................14

2

Inleiding In maart 2025 heeft de gemeenteraad het Eindrapport Rekenkameronderzoek Effectiviteit armoedebeleid gemeente Wijchen behandeld. Daarbij is speciaal gekeken naar hoe kinderen, die in armoede leven en opgroeien, de gevolgen van ons beleid ervaren. De conclusies zijn duidelijk: er moet meer gebeuren. Daarom zijn aanbevelingen opgesteld om ons armoedebeleid effectiever te maken. De raad heeft het college opdracht gegeven om een integraal plan te maken dat deze aanbevelingen uitvoert. Dit plan ligt nu voor en bevat concrete acties met inzicht in de kosten. Integraal betekent dat losse regelingen en acties niet op zichzelf staan, maar elkaar versterken. We kijken naar alle levensdomeinen en werken samen met betrokkenen. Ons doel is helder: armoede verminderen, de gevolgen verzachten en mensen helpen om zelfredzaam te worden. Wij geloven dat dit kan door mensen perspectief te bieden via werk, opleiding en maatschappelijke participatie, door het vergroten van een sociaal en cultureel netwerk en door persoonlijke begeleiding. We gaan dit niet alleen onderzoeken, we gaan het ook doen. In dit document komt achtereenvolgens aan de orde wat het beleidskader is waarbinnen we ons beleid uitvoeren (hoofdstuk 1), de lokale cijfers omtrent het armoedebeleid (hoofdstuk 2) en een uitwerking per aanbeveling (hoofdstuk 3).

Per aanbeveling beschrijven we wat we al doen en welke stappen we gaan zetten om een effectiever armoedebeleid te voeren. Waar het huidige beleidskader wringt, beschouwen we de stappen als een aanzet om te komen tot verbetering van beleid dat we meenemen bij het nieuwe beleidsplan (oplevering in 2027). We sluiten af met een advies (hoofdstuk 4).

1. Kaders 1.1 Beleidskader In het beleidsplan “Armoede, geldzorgen en schulden” (2023) is het kader opgenomen waarbinnen het armoedebeleid is vormgegeven. Met dit plan hebben we de eerste stappen in het versterken van de zelfredzaamheid gezet. Ons beleid is erop gericht om armoede en schulden te voorkomen, de effecten van armoede te verminderen en armoede duurzaam terug te dringen, zodat alle inwoners kunnen voorzien in hun basisbehoeften en volwaardig kunnen deelnemen aan het maatschappelijk leven. We willen een samenleving waarin iedere inwoner meedoet. In het beleidsplan zijn onze doelen voor de periode 2023-2027 opgenomen: 1. het vergroten van het bereik van onze financiële verstrekkingen aan huishoudens met een kleine beurs; 2. aandacht voor kindregelingen in het armoede- en minimabeleid 3. ondersteuning waar nodig en mogelijk verbinden aan aanvullende dienstverlening (zorg, participatie) om hun zelfredzaamheid te verstevigen.

3

1.2 Rekenkamerrapport Het onderzoek van de Rekenkamer leverde een aantal aanbevelingen op. Deze zijn richtinggevend voor acties om ons armoedebeleid effectiever te maken. De hoofdvraag van het onderzoek luidde: “In hoeverre slaagt de gemeente Wijchen erin om met de armoedeaanpak de Wijchense huishoudens, en in het bijzonder kinderen, in (dreigende) armoede te bereiken en is deze aanpak effectief?”. Dit zijn de conclusies: -

het bereik van de doelgroep ligt hoog; het beleid ondersteunt de bestaanszekerheid van de doelgroep en biedt ze ademruimte; de kindregeling biedt kinderen de mogelijkheden om mee te kunnen doen op school en met sporten, maar ook de aantallen niet-gebruikers en hun profielen zijn niet in beeld; het proces van het vinden en aanvragen van hulp wordt als moeilijk ervaren door inwoners; de geboden hulp lost voor velen de onderliggende structurele problemen niet op en de raad kan onvoldoende sturen op effectiviteit.

Deze conclusies hebben geleid tot een 4-tal aanbevelingen. Dit zijn de aanbevelingen: 1. Vergroot het inzicht in het niet-bereik door zicht te krijgen op het aantal niet-gebruikers en op het profiel van niet-gebruikers van armoederegelingen. 2. Vergroot de effectiviteit door in te spelen op achterliggende oorzaken. Doe dit door consulenten binnen wettelijke kaders meer flexibiliteit te bieden om maatwerk te leveren en achterliggende oorzaken aan te pakken. Bevorder daarnaast een intensievere samenwerking tussen consulenten en partners om inwoners structureel en effectief te ondersteunen. 3. Ontwikkel een leer- en verbetercyclus waarbij met partners in de bestrijding van armoede en andere gemeenten kennisuitwisseling en doorontwikkeling kan plaatsvinden. 4. Geef een vervolg aan het beleidsplan “Geldzorgen, armoede en schulden”. Deze aanbevelingen hebben wij vertaald in een integraal plan om te komen tot een effectiever armoedebeleid. Zie hiervoor hoofdstuk 3.

2. Armoedemonitor Wijchen De armoede monitor biedt ons inzicht in zowel landelijke als lokale feiten en cijfers over armoede. 2.1 Landelijke ontwikkelingen De afgelopen jaren zien we in Nederland dat het aantal mensen in armoede daalt. Van 7,1% in 2018 naar 3,1% in 2023. De daling is met name een gevolg van loonstijgingen, coronamaatregelen en energiesteun. De ernst van de armoede neemt echter toe. De groep in armoede komt meer tekort ten opzichte van de armoedegrens. Dit inkomenstekort was in 2018 10% en in 2023 16%. Dit heeft te maken met de veranderde samenstelling van de groep mensen die in armoede leven. Nu zijn relatief minder bijstandsontvangers en relatief meer werkenden (loondienst en zelfstandigen) financieel kwetsbaar. Deze cijfers zijn berekend volgens de nieuwe methode voor het meten van armoede, die CBS, SCP en Nibud hebben ontwikkeld (CPB, 2025). Het grootste deel van de werkenden in armoede is alleenstaand of een alleenstaande ouder (60%). Het risico op leven in armoede ligt daarbij het hoogst bij inwoners met een laag opleidingsniveau én bij jongeren. 4

2.2 Armoedecijfers Wijchen Vergeleken met de landelijke cijfers doet de gemeente Wijchen het goed. Het aantal huishoudens dat in onze gemeente een structureel laag inkomen heeft, is duidelijk lager. We hebben de cijfers van het CBS voor Wijchen vergeleken met de landelijke cijfers. Zie de tabel hierna. Laag inkomen gemeente Wijchen 2024 (minimaal 1 jaar) Sociaal Aantal Huishoudens Aantal minimum* huishoudens** Wijchen / Landelijk huishoudens met % primaire inkomen als werknemer 101% 800 4,4 / 6,5 100 110% 1400 7,7 / 9,7 100 120% 1800 9,9 / 12,2*** 200 130% 2300 12,6 / 14,6 200 Langdurig laag inkomen gemeente Wijchen 2024 (mimimaal 4 jaar) Sociaal Aantal Huishoudens Aantal minimum* huishoudens** Wijchen / huishoudens met Landelijk primaire inkomen als werknemer % 101% 400 2,1 / 3,2 0 110% 800 4,4 / 5,7 0 120% 1100 6,0 / 7,7 100 130% 1400 7,7 / 9,6 100 Het CBS rond af op honderdtallen.

Aantal huishoudens met primaire inkomen als zelfstandige 100 100 100 100

Aantal huishoudens met primaire inkomen als zelfstandige 0 0 0 0

*Onder het sociaal minimum, ook wel het wettelijk bestaansminimum, verstaan we de netto bijstandsuitkering + eventuele toeslagen – de nominale premie zorgverzekering. **Wijchen heeft totaal 18.221 huishoudens per 1 januari 2024 Toelichting Doorgaans worden huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum als ‘arm’ beschouwd. Net daarboven (tot 130%) zit ook een groep huishoudens die financieel kwetsbaar is. Met ons armoedebeleid focussen wij ons op de groep tot 120%. Daarmee blijven de regelingen financieel beheersbaar. Daarnaast kunnen ruimere verstrekkingen al snel de grens passeren van inkomensondersteuning naar inkomenspolitiek. Dit is voorbehouden aan het Rijk. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat huishoudens waarin het primaire inkomen uit loon of zelfstandig ondernemerschap komt, significant minder vaak langdurig (meer dan 4 jaar) in armoede blijven. We zien dit ook terug in de cijfers van onze gemeente. Voor ons betekent dit dat de groep werkende armen met name gedurende een korte termijn gebaat is met financiële en andere ondersteuning, zoals een budgetadviesgesprek of de begeleiding van een schuldhulpmaatje. 2.3 Gebruik inkomensregelingen Wijchen We hebben onlangs een meting uitgevoerd naar hoeveel huishoudens in de doelgroep inkomensregelingen afnemen.

Hieronder is opgenomen hoeveel huishoudens regelingen hebben afgenomen in de afgelopen jaren, uitgesplitst per regeling en welke bedragen daarmee gemoeid zijn Tot slot volgt een tabel waaruit af te lezen is hoeveel voorzieningen een uniek huishouden afneemt. 5

Afname inkomensregelingen1 door huishoudens per jaar Inkomensregelingen Inkomenstoeslag Individuele studietoeslag Zorgverzekering Chronisch zieken Duurzame gebruiksgoederen BB* Bewindvoering BB Inrichtingskosten BB Overige Geldterugregeling Koelkastregeling (éénmalig 2023) Kindregeling Aanschaf PC Zwemlessen Eindtotaal *BB = bijzondere bijstand

2020 397 9 592

2021 349 14 587

73 348 47 173 371

58 332 50 173 332

2022 378 16 576 166 62 353 59 213 379

190 33 8 2241

171 28 26 2120

190 37 28 2457

2020 182.496 11.810 251.773 59.125 27.992 510.431 154.611 46.500

2021 162.512 16.828 254.167 53.625 23.932 521.430 168.113 40.700

2022 187.145 11.728 294.462 52.525 26.074 548.743 232.118 47.800

-54.633

-55.537

-62.795

2023 406 24 621 192 62 305 68 208 437 123 203 37 25 2711

2024 516 23 633 200 60 268 80 201 492 218 29 30 2750

Uitgaven per inkomensregeling per jaar Inkomensregelingen Inkomenstoeslag Individuele studietoeslag Zorgverzekering Chronisch zieken Duurzame gebruiksgoederen BB Bewindvoering BB Overige Geldterugregeling Koelkastregeling Kindregeling Aanschaf PC Zwemlessen Eindtotaal Baten*

2023 2024 214.617 308.414 47.631 84.201 320.792 334.567 71.775 81.250 28.803 30.194 506.610 445.757 251.890 333.097 83.600 98.100 95.498 102.288 99.675 110.570 126.988 128.150 29.038 24.307 32.873 25.093 22.714 5.900 17.830 19.196 22.032 30.800 1.712.589 1.708.163 1.859.608 2.165.693 2.389.714 -127.670

-164.166

*Vanaf 2022 worden leningen voor woninginrichting niet meer verstrekt door de kredietbank maar door de gemeente zelf. Hierdoor zijn de inrichtingskosten vanaf dat jaar gestegen. Hiertegenover staan hogere baten. Dit zijn de jaarlijkse aflossingen op de verstrekte kredieten.

1

Laag inkomen? Deze regelingen zijn er | Gemeente Wijchen 6

Aantal voorzieningen per huishouden 2024 1 2 3 4 5 6 7 8 Totaal

399 219 244 157 71 21 8 2 1121

Eén van de belangrijkste conclusies is dat we ruim 1.100 huishoudens hebben bereikt met onze regelingen en voorzieningen. Er zijn er in 2024 2.750 verstrekt. Deels aan huishoudens die langdurig in armoede leven en deels aan huishoudens die te maken hebben met kortdurende armoede. Op grond van deze metingen is ons bereik bij benadering 85% van de doelgroep. We willen dat al onze inwoners bekend zijn en blijven met ons aanbod aan voorzieningen. En dat deze voor iedereen toegankelijk zijn. We streven dan ook naar een zo hoog en breed mogelijk bereik. Echter zijn er altijd mensen die om diverse redenen geen gebruik maken van regelingen.

3. Aanpak per aanbeveling In dit hoofdstuk worden de aanbevelingen uit het rekenkamerrapport behandeld. Hierbij wordt expliciet aangehaakt op de uit het onderzoek getrokken conclusies. We noemen wat we al doen en wat we gaan doen om de aanbevelingen op te volgen. 3.1 Aanbeveling 1: Vergroot het inzicht in het niet-bereik door zicht te krijgen op het aantal nietgebruikers en op het profiel van niet-gebruikers van armoederegelingen. Deze aanbeveling is gebaseerd op 3 conclusies die de rekenkamer heeft getrokken uit haar onderzoek: -

het ontbreken van een beeld van het aantal niet-gebruikers per regeling en hun profiel; er is weinig inzicht in het effect van de ondersteuning op de bestaanszekerheid en het vinden en aanvragen van ondersteuning wordt als moeilijk ervaren.

Wat doen we nu Gebruik van openbare en interne data Om niet-gebruikers en hun profielen in beeld te brengen, gebruiken we de openbare gegevens van onder ander het CBS Statline. Daarnaast gebruiken we informatie uit onze eigen systemen over de hoeveelheid afgenomen regelingen. We voegen de data samen en krijgen zo goed inzicht. Al deze data zijn belangrijk om te voorkomen dat armoedebeleid gebaseerd wordt op aannames of incidenten. Data leren ons dat niet alle inwoners met een laag inkomen onze regelingen gebruiken of gaan gebruiken. We willen dat iedereen die er baat bij heeft, bekend is met onze regelingen. Dit zonder 7

dat volledige deelname een doel op zichzelf is. We nemen drempels weg en vergroten de bekendheid van de regelingen. Daarmee versterken we het vertrouwen dat iedereen die ondersteuning nodig heeft deze ook kan vinden. Samenwerking met onze maatschappelijke partners We werken nauw samen met diverse maatschappelijke partners in het veld van armoede en schulden. Bijvoorbeeld de Voedselbank, Schuldhulpmaatje , Bibliotheek, Vincentius, Fibon, Kledingbank, en zo meer. Samen krijgen we zicht op de mensen die we nog niet of onvoldoende bereiken. In 2023 is de Kerngroep Geldzorgen ontstaan met daarin vertegenwoordigers van alle maatschappelijke armoedehulporganisaties in Wijchen. Als gemeente nemen wij hier ook aan deel. Deze groep onderneemt acties om hulp dichter bij de doelgroep te brengen. Binnen deze groep is bijvoorbeeld ook het idee van de Geldzorgenlijn ontstaan. Het is van groot belang dat onze regelingen en voorzieningen makkelijk toegankelijk zijn. We verbeteren de toegankelijkheid continu. Dit doen we door te luisteren naar inwoners en we vragen reacties aan onze maatschappelijke partners. Tot slot werken we met elkaar aan een sociaal netwerk voor de doelgroep. Een sociaal netwerk helpt mensen om te weten waar je voor hulp en ondersteuning moet zijn. Ook helpt een netwerk om tegenslagen op te kunnen vangen en je op de been te houden.

Financiële hulpkaart In 2024 is de financiële hulpkaart geïntroduceerd. De kaart geeft een overzicht van alle regelingen voor minima. Op de achterkant zijn de maatschappelijke partners opgenomen die direct van belang kunnen zijn voor deze inwoners. We willen met de kaart meer gebruikers bereiken en het proces van aanvragen duidelijker maken. We hebben hierbij gelet op korte tekst, lay-out en beeld. De kaart wordt veel gebruikt én gewaardeerd door de gebruikers en onze maatschappelijke partners. Geldzorglijn Met de oprichting van Geldzorglijn in 2023 is een eerste stap gezet naar één loket. We zien een gestage groei van het aantal mensen dat de lijn belt. Was dit in het eerste jaar 2023/2024 nog ongeveer 20, in het jaar 2024/2025 hebben zo’n 100 mensen gebeld. Op het moment dat er contact is, kan het team Geldzorgen deze mensen verder helpen en adviseren. Wat gaan we doen We zetten in op gebruik van nieuwe data om ons armoedebeleid aantoonbaar effectiever te maken en brengen direct in beeld welke financiering daarvoor nodig is. Het gebruik van inkomensondersteunende regelingen verschilt sterk binnen de doelgroep. Landelijke onderzoeken laten zien dat niet-gebruik uiteenlopende oorzaken heeft.

Soms gaat het om bewust niet-gebruik, bijvoorbeeld door slechte ervaringen in het verleden, wantrouwen richting de overheid of een regeling die onvoldoende aansluit bij de persoonlijke situatie. Vooral werkenden met wisselende inkomens blijven hierdoor vaak buiten beeld. In andere gevallen is er sprake van onbewust niet-gebruik, bijvoorbeeld doordat inwoners niet weten dat zij in aanmerking komen, denken dat regelingen alleen voor bijstandsgerechtigden gelden, of zich schamen om ondersteuning te vragen. 8

Om deze groepen beter te bereiken, is betere en fijnmazigere data nodig. De huidige gegevens geven een globaal beeld van de doelgroep, maar bieden beperkt inzicht in de samenstelling en de redenen van niet-gebruik. Nieuwe databronnen, zoals de Lokale Armoedescan van het CBS, helpen om de problematiek op wijk- en buurtniveau beter te duiden. Deze scan toont onder meer de omvang en kenmerken van de doelgroep, het gebruik van regelingen en het bereik van ons beleid. Daarnaast kunnen gespecialiseerde onderzoeksbureaus aanvullende analyses uitvoeren, waarbij ook kwalitatieve gegevens worden betrokken en effecten van beleid, zoals de armoedeval, inzichtelijk worden gemaakt. Actie We zetten extra data in voor monitoring, evaluatie en effectrapportage van ons armoedebeleid. Ook brengen we in kaart welke middelen hiervoor nodig zijn. Doel is om het inzicht in de doelgroep te vergroten, de effectiviteit van ons beleid beter te kunnen meten en ons bereik verder te versterken. Omdat dit financiële consequenties heeft ontvangt de raad in Q2 2026 een beslisnota. Wij zetten de stap om het experiment met een inlooppunt/1-loket uit te voeren en brengen in kaart wat daarvoor nodig is.

Veel vragen van inwoners met een laag inkomen blijven liggen doordat zij geen of onvoldoende gebruik maken van regelingen of ondersteuning doordat zij schaamte ervaren, niet goed weten waar ze terechtkunnen of het gevoel hebben van het kastje naar de muur te worden gestuurd. Uit gesprekken blijkt dat deze groep vooral behoefte heeft aan persoonlijk contact, herkenbare ervaringsverhalen en één laagdrempelig loket waar zij met al hun vragen terechtkunnen. Om hierop in te spelen, onderzoeken we op welke manier een experiment met een fysiek inlooppunt of één-loketfunctie haalbaar is. Daarbij kijken we naar: • de praktische en organisatorische inpassing binnen de bestaande dienstverlening; • de ervaringen van andere gemeenten met vergelijkbare initiatieven; • de financiële haalbaarheid binnen bestaande middelen • de kansen om met dit loket een efficiëntere werkwijze te realiseren voor inwoners en gemeente • de vindbaarheid en toegankelijkheid voor werkenden met een laag inkomen Actie In 2026 starten we met 1 fysiek loket voor minima. Voorafgaand kijken we naar ervaringen in andere gemeenten, de benodigde expertise en de samenwerking met onze maatschappelijke partners. De raad wordt hierover geïnformeerd voordat we verdere stappen ondernemen. We onderzoeken één besteedbaar budget voor minima.

De laatste tijd is een aantal gemeenten aan de slag gegaan met het plan om één budget voor de minima te ontwikkelen, in plaats van losse inkomensregelingen. De gedachte erachter is dat dit voor inwoners veel eenvoudiger is dan het aanvragen van verschillende regelingen. Zo’n Maatschappelijk Meedoen Budget of Minima Budget gaat ervan uit dat de doelgroep zelf beter kan bepalen wat zij nodig heeft. In september 2025 is de gemeente Nijmegen begonnen met het toewerken naar een zogenaamd Maatschappelijk Meedoen Budget. Op dit moment worden de plannen verder uitgewerkt. 9

De eerste resultaten laten grote verschillen zien. Een deel van de mensen is er blij mee, maar een deel is teleurgesteld omdat ze minder krijgen dan voorheen. Ook de vereenvoudiging laat te wensen over: de praktijk tot nu toe is dat van alle regelingen een groot aantal zelfstandig blijft bestaan omdat dit juridisch of technisch niet mogelijk is te integreren. Denk aan de Kindregeling, de bijzondere bijstand en de Collectieve ziektekostenverzekeringen. Het doel van gemeentelijke inkomensregelingen is om mensen die moeten rondkomen van een minimum inkomen te ondersteunen in noodzakelijke voorzieningen, te bevorderen dat zij kunnen participeren in het sociale leven en dat zij kunnen deelnemen aan sport en cultuur. Dergelijke minimaregelingen hebben niet tot doel om het generieke inkomen te vergroten. Het maken van het generieke inkomensbeleid is voorbehouden aan het Rijk. Wanneer ‘ondersteuning’ overgaat in ‘inkomen vergroten’ is niet eenvoudig aan te geven. Actie In Wijchen hebben we de Geldterugregeling. Dit is vrij besteedbaar en blijft bestaan. Wij volgen de ontwikkelingen in andere gemeenten en op het gebied van inkomensbeleid. Als het haalbaar en effectief blijkt, onderzoeken we de impact op ons algehele armoedebeleid, op de financiën en op de organisatie.

Gebruik Voorzieningenwijzer voor inwoners De Voorzieningenwijzer is een online tool en maakt het voor inwoners inzichtelijk voor welke inkomensondersteunende voorzieningen zij zowel lokaal als landelijk in aanmerking komen. Dit draagt bij aan een hoger gebruik van lokale regelingen. De Voorzieningenwijzer hebben we in onze gemeente eerder gehad. Hier hebben we in 2018 afscheid van genomen, omdat er weinig tot geen gebruik van gemaakt werd. Mede hierdoor hebben we zelf gewerkt aan een werkend alternatief. Dit is de Financiële hulpkaart geworden. Deze heeft zijn waarde bewezen. Inmiddels is de Voorzieningenwijzer verder ontwikkeld en wordt in het Nationaal plan Armoede (2025) ook aanbevolen. Het is uitgegroeid tot een gebruiksvriendelijk hulpmiddel voor de inwoners en onze maatschappelijk partners. Actie In 2026 leggen we een beslisnota aan de raad voor over de Voorzieningenwijzer. Gelijktrekken inkomensregelingen Gelijke inkomensgrenzen en gelijke voorwaarden voor de verschillende regelingen zorgen ervoor dat inwoners deze met één formulier kunnen aanvragen. Gelijke grenzen en gelijke voorwaarden dragen bij aan meer duidelijkheid waardoor de doelgroep makkelijker gebruik maakt van de regelingen. Actie We kijken in hoeverre dit technisch en juridisch goed te regelen is. En we brengen de financiële consequenties bij de verschillende inkomensgrenzen in beeld.

In Q1 2027 leggen we onze bevindingen voor aan de raad.

10

We gaan aan de slag met een alternatief voor de ‘bonnetjes’ binnen de Kindregeling en Geldterugregeling. Om aanspraak te maken op de volledige geldelijke bijdrage vanuit de kindregeling moeten ouders/verzorgers bonnetjes van hun bestedingen inleveren. Ook de Geldterugregeling kent deze bonnetjes. Op deze manier van werken kwam kritiek uit het rekenkamerrapport. Verzocht is aan de slag te gaan met een meer klantvriendelijke manier van de regeling. Hiervoor zijn diverse oplossingen denkbaar, zoals een steekproefsgewijze controle achteraf en/of een samenwerking met Stichting Leergeld. Actie Wij gaan klantvriendelijker werken. In Q1 2026 starten we de gesprekken met Stichting Leergeld en komen in Q2 2026 met een voorstel bij de raad terug voor de herziening van de huidige Kindregeling. In Q2 2026 brengen we een voorstel aan de raad om de Geldterugregeling te verbeteren.

3.2 Aanbeveling 2: Vergroot de effectiviteit door in te spelen op achterliggende oorzaken. Doe dit door consulenten binnen wettelijke kaders meer flexibiliteit te bieden om maatwerk te leveren en achterliggende oorzaken aan te pakken. Bevorder daarnaast een intensievere samenwerking tussen consulenten en partners om inwoners structureel en effectief te ondersteunen. Deze aanbeveling is gebaseerd op de conclusie uit het onderzoek dat de geboden hulp aan inwoners niet de onderliggende structurele problemen oplost. Regelingen zijn namelijk specifiek en afgebakend, waardoor ze wel specifieke problemen aanpakken maar geen duurzame oplossingen bieden. Inwoners met langdurige bestaansonzekerheid blijven vaak jarenlang in deze situatie zitten. Precies dit punt is de aanleiding geweest voor het praktijkonderzoek met de Voedselbank dat we voorjaar 2024 zijn gestart. Het doel van dit praktijkonderzoek is om kennis te krijgen en ervaringen te horen om het armoedebeleid beter te laten aansluiten op de behoeften van de doelgroep. Ons armoedebeleid richt zich niet alleen op het verlichten van financiële nood, maar ook op het aanpakken van de achterliggende oorzaken van armoede. We willen inwoners perspectief bieden op een stabiele en waardige toekomst en meer zelfredzaam maken.

Ons huidige beleid (zie paragraaf 2.1) is erop gericht om met interventies armoede te verlichten en inwoners te ondersteunen. We werken nauw samen met het Sociaal Team en maatschappelijke partners om ook de achterliggende oorzaken aan te pakken. Wat doen we nu Maatwerk Onze regelingen laten ruimte voor maatwerk. Dit betekent dat er ruimte is om te kijken naar de werkelijke situatie en behoeften van de aanvragers. Wij passen maatwerk toe door: -

het benutten van discretionaire ruimte (zoals de hardheidsclausule) als strikte toepassing van de regels onredelijk uitpakt rekening te houden met leefsituatie, schulden, zorglasten en gezinssituatie.

Het bevorderen van maatwerk gebeurt door casuïstiekoverleg en interne trainingen. Praktijkonderzoek met de Voedselbank 11

Vorig jaar zijn wij het praktijkonderzoek ‘Uit de armoede’ met de Voedselbank gestart. Aanleiding is de constatering dat onze inspanningen en ons beleid niet altijd aansluiten op wat voor de minimainwoners werkt. Het leidt niet altijd een beter financieel en persoonlijk welzijn. De aanname dat armoede niet alleen gaat om geld, maar zeker ook om sociale en culturele middelen maakt dit onderzoek interessant en nodig. In dit onderzoek is de doelgroep aan het woord. Centraal staat de vraag wat voor effect de deelnemer wil bereiken. Het praktijkonderzoek wordt begeleid en aangestuurd door de Voedselbanken in samenwerking met Humanitas. De eerste resultaten worden in Q1 2027 verwacht. Het doel van dit praktijkonderzoek is om kennis te krijgen en ervaringen te horen om het armoedebeleid beter te laten aansluiten op de behoeften van de doelgroep. Dat doen we door: • •

meer inzicht te krijgen in de impact van armoede op maatschappelijke participatie, waaronder het gebruik van regelingen en voorzieningen. samen met de deelnemers uitzoeken welke obstakels en knelpunten (achterliggende oorzaken van de armoede) zij tegenkomen om uit de (ervaren) armoede te komen. En welk beleid daarbij helpend zou kunnen zijn.

Wat gaan we doen Maatwerk als onderdeel van een brede benadering van bestaanszekerheid. Achter armoede zitten verhalen. Bestaanszekerheid omvat meer dan alleen inkomen. Door te kijken naar andere terreinen zoals huisvesting, zorg en sociale netwerken, kan het helpen om kwetsbaarheden aan te pakken en stabiliteit te creëren. Maatwerk kan de bestaanszekerheid vergroten doordat oplossingen en ondersteuning worden afgestemd op de specifieke behoeften van een individu. Zien en gehoord worden is daarbij erg belangrijk. Concreet betekent dit dat we inzetten op: • • •

•

vertrouwen centraal stellen (bijv. minder bewijsstukken vragen bij langdurig bekende cliënten); samen beslissen: door cliënten mede-eigenaar van hun plan of oplossing te maken; nabijheid versterken: zoals werken met een avondopenstelling (voor mensen die overdag niet kunnen komen, zoals werkenden of alleenstaanden met kinderen), spreekuren in de wijk, waar de drempel lager is en het benaderen van werkgevers met informatie over onze voorzieningen; meedenken: inwoners wijzen op andere voorzieningen waarvoor zij in aanmerking komen en hen hierin begeleiden.

Actie Onze consultenten zijn op de hoogte van de regelingen en mogelijkheden daar binnen. We zetten intervisie gericht in om te leren van en met elkaar om zo de dienstverlening aan de doelgroep te versterken. Waar nodig informeren we en/of leiden we verder op.

12

3.3 Aanbeveling 3: Ontwikkel een leer- en verbetercyclus waarbij met partners in de bestrijding van armoede en andere gemeenten kennisuitwisseling en doorontwikkeling kan plaatsvinden. Armoede kent vele oorzaken en gevolgen – financieel, sociaal en cultureel – waardoor geen enkele partij de problemen alleen kan oplossen. Een leer- en verbetercyclus met alle ‘armoede’ partners maakt het mogelijk om samen te reflecteren, te experimenteren en bij te sturen. We kijken daarbij naar werkwijzen in andere gemeenten. Wat we al doen Lokale samenwerking Sinds 2020 zijn flinke stappen gezet op het gebied van de lokale samenwerking. De gemeente Wijchen kent inmiddels een hecht netwerk van allerlei (armoede) hulporganisaties. Samen versterken we onze contacten met huisartsen, geboortezorg, jongerenwerkers, vrijwilligers en andere sleutelpersonen. We werken eraan om met elkaar en inwoners open en vanzelfsprekend te kunnen praten over financiële zorgen — net zo normaal als praten over gezondheid of werk. Een vertegenwoordiging van onze maatschappelijke partners en hulporganisaties gericht op onder andere mensen in armoede, heeft zich met ons verenigd in de Kerngroep Geldzorgen. De groep komt periodiek bij elkaar. De Kerngroep heeft zich als doel gesteld om voorzieningen en inkomensondersteuning dichter bij de mensen te brengen.

Signalen en aangereikte ideeën, afkomstig vanuit verschillende hoeken, worden behandeld en vertaald in acties waar nodig. Denk aan hulp bij het aanvragen van de energietoeslag of een bijeenkomst over de mogelijkheid van isolatiemaatregelen. Ze zet zich ook in op het versterken van de samenwerking tussen consulent en vrijwilliger. De introductie van de Geldzorglijn is één van de resultaten van de Kerngroep. En in het voorjaar is in het Noorderlicht het Huis van Verbinding opgericht. Dit initiatief biedt een plek voor mensen die hun talenten willen ontdekken, nieuwe contacten willen leggen en misschien zelfs richting (vrijwilligers)werk willen groeien. Bij de lokale samenwerking staat het delen van best practices centraal en nemen we de ruimte om te leren van elkaars ervaringen. Casuïstiekoverleg Tijdens deze overleggen met consulenten en ondersteuners bespreken we casussen om met en van elkaar te leren. Ook andere disciplines sluiten aan om informatie en kennis te delen. Het bespreken van de ruimte om maatwerk te leveren komt regelmatig voor. Ideeën die ontstaan vanuit deze overleggen worden gezien als kansen en verder onderzocht. Wat gaan we doen Kennisdeling en deskundigheidsbevordering Via verschillende online platforms, zoals van Stimulanz en Divosa, delen we casuïstiek en ervaringen met en van andere gemeenten.

Dit is een belangrijke bron van kennis voor beleidsmakers en uitvoering. We zoeken contact met andere gemeenten om van en met hen te leren. In het rekenkamerrapport staat ook dat “ruimte moet worden geboden voor het bevorderen van deskundigheid van consulenten”. Onze consulenten zijn ter zake kundig. Ook is er volop ruimte voor het bevorderen van deskundigheid. Wij interpreteren deze specifieke opdracht dan ook als het 13

continu verbeteren van onze kennis en vaardigheden om inwoners effectief en structureel en volgens de menselijke maat te ondersteunen. Dit is een continu aandachtspunt in onze organisatie. Actie De gemeente is een professionele organisatie waarbij het denken in systemen soms te veel de bovenhand voert. Relevante onderzoeken, ervaringen van gemeenten en bijdragen van ervaringsdeskundige gaan we met elkaar delen. Daarbij stellen we ons de vraag hoe we de perspectieven uit de leefwereld op een goede manier kunnen verankeren in onze systemen. Doorontwikkeling leer- en verbetercyclus Een leer- en verbetercyclus is een systematische manier om beleid, uitvoering en samenwerking voortdurend te verbeteren. We gebruiken de casuïstiekoverleggen en ervaringen van onze partners om uit te vinden waar beleid, regels en uitvoering wringen. We betrekken cijfers en kwalitatieve data. Jaarlijks organiseren we een bijeenkomst met maatschappelijke partners, de inkomensondersteuners en ander consulenten uit bijvoorbeeld het sociaal team waarbij we een thema of probleem behandelen. Actie In samenwerking met de Kerngroep Geldzorgen maken we van de periodieke overeenkomsten een leerplatform. Daarnaast verhogen we de frequentie van de casuïstiekoverleggen. Hierbij brengen partners en uitvoerders casussen, data en praktijkvoorbeelden in en wordt gezamenlijk teruggekeken op wat werkt en wat niet.

Nieuwe inzichten leiden tot kleinschalige verbeteracties of pilots. Waar nodig worden de resultaten vertaald naar aanpassingen in de uitvoering van beleid. 3.4 Aanbeveling 4: Geef een vervolg aan het beleidsplan “Geldzorgen, armoede en schulden”. Een beleidsplan wordt elke 4 jaar opnieuw gemaakt en daarmee herzien we het beleidsplan “Geldzorgen, armoede en schulden” in 2027. Wij onderstrepen het belang om de gemeenteraad meer in haar kracht te zetten door de kaderstellende en controlerende rol van de gemeenteraad te versterken. Uit het rapport blijkt de behoefte aan duidelijke informatie over de maatschappelijke effecten en de relatie tussen kosten en resultaten, inclusief inzicht in de kosten van de huidige uitvoering en van alternatieve vormen. Hiermee wordt beoogd meer sturing en grip op de problematiek te krijgen. Actie In Q1 2026 bespreken we met de griffie hoe we aan de behoefte van de raad tegemoet kunnen komen.

4. Samenvatting en acties Wijchen heeft een ruim armoedebeleid met een breed pallet aan armoederegelingen en voorzieningen. Ons bereik is hoog. We zijn trots op de samenwerking met onze maatschappelijke partners en de inzet van vele vrijwilligers. Dit houden we vast. Tegelijk zien we ook mogelijkheden voor het versterken van onze inzet. Het armoedebeleid is effectief als mensen zich meer en beter zelf kunnen redden en verantwoordelijkheid voor hun leven kunnen en willen nemen. Met andere woorden: dat mensen 14

een perspectief hebben en daarbij zelfredzaam zijn. We hebben in dit integraal plan verschillende acties genoemd om het armoedebeleid effectiever te maken. Hieronder treft u deze samengevat aan. Daarbij geven we aan wat we nu al kunnen oppakken, welke acties aan de raad gaan worden voorgelegd en wat we meenemen bij het schrijven van het nieuwe beleidsplan. Acties Brede benadering bestaanszekerheid

Wat Wanneer We zeten in op: Doorlopend • vertrouwen centraal stellen (bijv. minder bewijsstukken vragen bij langdurig bekende cliënten); • samen beslissen: door cliënten medeeigenaar van hun plan of oplossing te maken; • nabijheid versterken: zoals werken met een avondopenstelling (voor mensen die overdag niet kunnen komen, zoals werkenden of alleenstaanden met kinderen), spreekuren in de wijk, waar de drempel lager is en het benaderen van werkgevers met informatie over onze voorzieningen; • meedenken: inwoners wijzen op andere voorzieningen waarvoor zij in aanmerking komen en hen hierin begeleiden.

Leer- en verbetercyclus

Periodiek organiseren we een bijeenkomst met beleid, uitvoering en partners. We gaan kijken of we een soort leerplatform kunnen creëren.

Doorlopend

Kennisdeling en We gaan het casuïstiekoverleg doorontwikkelen deskundigheidsbevordering en verdiepen. We leren met elkaar (consulenten, ondersteuners en beleidsadviseurs) hoe we perspectieven uit de leefwereld op een goede manier verankeren in onze systemen. En we zijn betrokken bij regionale overleggen waarin andere gemeentelijke ervaringen worden besproken.

Doorlopend

Alternatief bonnetjes Kindregeling

We gaan in gesprek met Stichting Leergeld als alternatief voor de huidige Kindregeling. We leggen een beslisnota voor aan de raad. In Q2 2026 brengen we een voorstel aan de raad om de Geldterugregeling te verbeteren.

2026 Q1 en Q2

Informatievoorziening gemeenteraad

We maken met de raad een afspraak om ons te laten informeren hoe we de informatievoorziening over het armoedebeleid en de resultaten kunnen optimaliseren.

2026 Q1

15

Voorzieningenwijzer

We zetten de de Voorzieningenwijzer in waardoor we ons bereik vergroten. Daarbij nemen we ook de kosten mee. Dit leggen we middels een beslisnota aan de raad voor.

2026 Q2

Data

We gaan aan de slag met verschillende data om het (niet)gebruik inzichtelijk te maken en om doorontwikkeling van beleid mogelijk te maken. Vooraf bekijken we wat we daarvoor nodig hebben. De raad ontvangt hierover een beslisnota.

2026 Q3

1 loket

We starten met ”1 fysiek loket” voor minima. Er wordt van te voren gekeken naar de ervaringen van andere gemeenten in het land, de benodigde expertise en de samenwerkingsmogelijkheden. De raad wordt hierover geïnformeerd alvorens we verdere stappen ondernemen.

2026 Q4

Eén minimabudget

Wij volgen de ontwikkelingen in andere gemeenten en op het gebied van inkomensbeleid. Als het haalbaar en effectief blijkt, leggen we een voorstel aan de raad voor.

2027 Q2

Gelijke voorwaarden

We kijken naar het gelijktrekken van de inkomensgrenzen. Wat daarvoor nodig is brengen we in beeld. Het resultaat wordt met een beslisnota aan de raad aangeboden.

2027 Q2

16