Cultuur Nota Wijchen-def

Cultuurnota Gemeente Wijchen

1. Samen maken we cultuur Cultuur, inclusief kunst en cultureel erfgoed, heeft in al haar verschijningsvormen een betekenisvolle functie voor ons Wijchen. Cultuur bevordert het welzijn en de mentale gezondheid. Ze creëert een plek waar mensen elkaar ontmoeten. Bij een theatervoorstelling in ’t Mozaïek, op het dancefestival Emporium, in het museum of kunsthuis. Cultuur verbindt de diversiteit aan mensen die onze gemeente rijk is. Deelnemen aan cultuur is een manier om deel te nemen en vorm te geven aan de samenleving. Een breed cultuuraanbod maakt onze gemeente bruisender en aantrekkelijk om te wonen en te werken. Dat cultuur van waarde is, hebben we aan den lijve ondervonden tijdens de coronacrisis. Toen konden we ineens niet meer naar het museum, de bioscoop of de kermis. Ook samen muziek maken, dansen of naar het koor gaan was onmogelijk. Mensen raakten geïsoleerd, eenzaam of verveeld. Onze culturele voorzieningen en evenementen brengen Wijchen tot leven. Ze bieden een plek voor verbeelding, ontplooiing, ontmoeting en vermaak. Je lacht bij het Ruïnetheater in Batenburg. Je wordt geraakt door een verhaal in de bibliotheek. Je geniet van een festival - van Batenburg Baroque tot de Kasteelfeesten. Je wordt uitgedaagd door samen te spelen in het amateurtoneel of in het -orkest. Kunst in de openbare ruimte maakt de gemeente mooier, geeft oriëntatie en prikkelt de

Bea Schouten, fotograaf Dymph Essenstam

fantasie. Cultuur kan ook mensen in een kwetsbare positie verder helpen. Een activiteit in de Culturele Broedplaats is hier een mooi voorbeeld van.

We doen ons best om iedereen mee te laten doen in onze samenleving. De gemeente wil doorgroeien naar 50.000 inwoners. Cultuur is hiervoor van betekenis omdat ze uitnodigt tot contact en verbinding, ook tussen oude en nieuwe inwoners. En cultuur helpt tegen vereenzaming.

Het belang van cultuur wordt de komende jaren alleen maar groter. Er komen meer ouderen en meer eenpersoonshuishoudens. Onze samenleving wordt diverser. Nieuwkomers brengen nieuwe culturen mee.

Tot slot wil ik een lans breken voor de vele vrijwilligers in onze Wijchense samenleving. Voor behoud van het cultureel aan3

Cultuurnota Gemeente Wijchen

bod, zoals in het erfgoed en voor cultuurparticipatie, kunnen we niet zonder deze vrijwilligers. Dankzij hun inzet leveren zij een betekenisvolle bijdrage aan een hechte Wijchense samenleving. Samen maken we het verschil. Samen maken we cultuur. Bea Schouten Wethouder cultuur

2. Samen verschil maken. Cultuur en het Coalitieakkoord 2022-2026 Voor deze cultuurnota is het coalitieakkoord een belangrijke bron. Met dit akkoord behouden we het mooie van Wijchen, terwijl we ook bouwen aan onze toekomst. Cultuur maakt hier wat ons betreft onderdeel van uit. Cultuur draagt zijn steentje bij aan het bouwen aan onze toekomst. Zo heeft Wijchen al veel te bieden aan kunst en cultuur voor inwoners en bezoekers. Onze historie verdient een plek in de schijnwerpers zodat iedereen ervan kan genieten. Wij zijn zuinig op onze kunst, cultuur en historie. In onze kunst en cultuur zien we onze lokale identiteit terug. Daar hechten we veel waarde aan. We vinden het ook belangrijk om aandacht te houden voor de rijke historie van Wijchen en al haar kernen. Daarom blijven we hierin investeren en houden we dit voor iedereen toegankelijk. Daarnaast draagt deelname aan culturele activiteiten bij aan de mentale gezondheid van onze inwoners, en biedt het gelegenheid om elkaar te ontmoeten. Wij vinden dat iedereen moet kunnen

werken aan een positieve gezondheid en kunnen meedoen in de samenleving. Een beperking mag daarin geen belemmering zijn. Activiteiten die bijdragen aan een gezonde leefstijl ondersteunen wij. We richten ons daarbij op alle leeftijden, met extra aandacht voor gezinnen met een krappe beurs. Om eenzaamheid tegen te gaan vergroten we de mogelijkheden voor ontmoeten voor alle leeftijden. Laagdrempelig en zo veel mogelijk in de buurt. Initiatieven die hieraan bijdragen krijgen onze steun. De gemeente zet zich in om te zorgen dat mensen met een beperking overal mee kunnen doen. We zetten ons ervoor in dat ouderen mee kunnen blijven doen in de samenleving. Tot slot, de jeugd heeft de toekomst. We zetten daarom actief in op kansengelijkheid voor kinderen. Met dit in ons achterhoofd geven wij in deze cultuurnota onze visie op cultuur voor de gemeente Wijchen.

4

Cultuurnota Gemeente Wijchen

3. Leeswijzer 3.1 Wat verstaan we onder cultuur? Cultuur is een uiting van de allerdiepste gedachten of zielenroerselen, van schoonheid en verfijning, of juist van confrontatie en rauwheid. Cultuur is alles wat door mensen is gemaakt om het delen van creatieve uitdrukkingsvormen, kennis, ervaringen en meningen, in het heden en het verleden. Cultuur is noodzakelijk voor de vorming van onze persoonlijke, lokale en nationale identiteit: wie zijn wij? Waar onderscheiden we ons in? Wat vinden wij belangrijk? Cultuur helpt om ons in te leven in de wereld van een ander. De kunsten en het erfgoed laten ons het eigene met andere ogen zien. Schrijvers, theatermakers, filmers, ontwerpers en beeldend kunstenaars vertellen de verhalen over onze omgeving en de wereld. Ze dagen onze verbeeldingskracht uit. Dankzij hun beelden en verhalen kunnen we onze eigen voorstelling van de wereld kritisch toetsen en ontwikkelen. Cultuur weerspiegelt onze samenleving. Wanneer onze samenleving verandert en bijvoorbeeld steeds diverser wordt, verandert de cultuur mee. Juist cultuur brengt vernieuwing in onze samenleving. Maar het is daarnaast ook belangrijk om het vertrouwde een plek te geven. Een samenleving die alleen vernieuwt, verliest zijn identiteit. Een gezonde samenleving

kent een evenwicht tussen het nieuwe en het vertrouwde. Een herkenbare leefomgeving speelt daarbij een belangrijke rol. Onze monumenten, het rivierenlandschap, en historische gebouwen zijn bakens in een veranderende omgeving. Als we het hebben over cultuur in deze nota, dan bedoelen we daarmee het geheel van de volgende disciplines: muziek, beeldende kunst & architectuur, film, media & letteren, podiumkunsten, musea, en cultureel erfgoed (monumenten, archeologische vondsten en verhalen).

bijdragen om onze ambitie en de doelen te halen. De uitvoeringsagenda is inclusief prioritering en een financiële vertaling. In de hoofdstukken 6, 7, 8 en 9 geven we de verdieping en de duiding waarop onze visie en ambities tot stand zijn gekomen. We laten ons hierbij leiden door wat we al hebben; door de maatschappelijke trends en ontwikkelingen alsmede behoeftes van onze inwoners en de culturele sector. Zo duiden we in de hoofdstukken 6, 7 en 8 de cultuur in Wijchen en de maatschappelijke en demografische ontwikkelingen in onze gemeente. In hoofdstuk 9 geven we een algemene culturele beschouwing op de waarde van cultuur.

3.2 Opbouw van de nota In deze cultuurnota staan we stil bij de culturele infrastructuur zelf en hoe cultuur en de culturele organisaties bijdragen aan de doelen van andere beleidsvelden en activiteiten waarin de gemeente actief is. Cultuurbeleid raakt ook het beleid voor monumentenzorg, archeologie of evenementen en marketing. Deze worden vastgesteld in andere nota’s. In hoofdstuk 4 presenteren we onze visie op cultuur. Aansluitend geven we in hoofdstuk 5 weer wat onze ambities zijn voor de komende jaren en welke doelen we stellen om die ambities te bereiken. Deze twee hoofdstukken vormen de kern van de nota. In hoofdstuk 10 eindigen we met een concrete uitvoeringsagenda waarin we nieuwe acties benoemen die

Fotograaf: Dick Vogelzang 5

Cultuurnota Gemeente Wijchen

4. Visie op Cultuur Cultuur heeft in de eerste plaats een intrinsieke waarde. Uit haar intrinsieke waarde vloeien de maatschappelijke waarde, de ruimtelijke waarde en de economische waarde die wij aan cultuur hechten. In onze hedendaagse (volks)cultuur, en in ons erfgoed, zien wij onze lokale identiteit terug. Daar hechten we veel waarde aan. We houden daarom aandacht voor de rijke historie van Wijchen en al haar kernen. Voor het individu is cultuur, erfgoed en kunstbeleving een belangrijke educatieve of vormende component. Het helpt mensen bij de ontwikkeling van hun cognitieve, emotionele en sociale vaardigheden. We zetten als gemeente in op cultuureducatie voor de jeugd opdat zij een brede kennismaking met cultuur krijgen. Zij bevinden zich in een kwetsbare en afhankelijke positie. Cultuurparticipatie is voor hun niet altijd vanzelfsprekend. Cultuur helpt om hun talenten te ontwikkelen en daardoor kansen in de samenleving te vergroten. In het VN-verdrag inzake de Rechten van het Kind staat het recht van het kind om volledig deel te nemen aan het culturele en artistieke leven. Het is een opdracht voor de over-

heid om te bevorderen dat dit recht wordt verwezenlijkt; dat het bieden van passende en voor ieder gelijke kansen op culturele, artistieke en recreatieve bezigheden en vrijetijdsbesteding wordt gestimuleerd.

hierbij zoveel als mogelijk weg te nemen. In het bijzonder hebben we aandacht voor cultuurparticipatie onder jeugd/jongeren en onder ouderen. Voor een grote groep mensen is het vanzelfsprekend om actief deel te nemen aan culturele activiteiten. Maar voor een deel van onze inwoners is dit niet zo omdat zij drempels ervaren. Mensen met een laag inkomen kunnen een financiële drempel ervaren. Laaggeletterden worden geconfronteerd met informatieve en digitale drempels. Mensen met een beperking ervaren vaak fysieke drempels. Jongeren vinden niet vanzelfsprekend aansluiting bij het bestaande aanbod van culturele activiteiten. Een deel van de jongeren heeft moeite om mee te komen. Ze zijn sociaal minder weerbaar of kampen met mentale gezondheidsproblemen. Dat is verergerd door de coronacrisis. Zij kunnen een steuntje in de rug goed gebruiken. Cultuurparticipatie helpt mee bij een mentaal gezond leven.

Cultuur, met de kunstuitingen daarbinnen, is ook een krachtig instrument om in te zetten voor de samenleving. Cultuur draagt bij aan het saamhorigheidsgevoel en creëert betrokkenheid bij de samenleving. Er ontstaat meer begrip voor elkaars waarden, normen en (culturele) achtergronden. Dit belang wordt groter naarmate de diversiteit groter wordt. Culturele activiteiten creëren op een laagdrempelige manier ontmoeting en verbinding en laat groepen mensen buiten hun eigen ‘sociale bubbel’ kijken. Cultuur draagt een steentje bij aan oplossingen voor maatschappelijke opgaven waar we als gemeente voor aan de lat staan. Wij zien hierbij in het bijzonder cultuur als middel voor het vergroten van de leefbaarheid in wijken en kernen, het verminderen van kansenongelijkheid, en het stimuleren van de positieve gezondheid; cultuurparticipatie bevordert preventief de positieve geestelijke en –in bepaalde mate- de fysieke gezondheid van onze inwoners. We bevorderen en stimuleren daarom cultuurparticipatie en cultuurbeleving door onze inwoners. We streven ernaar om voldoende voorzieningen met een gedifferentieerd aanbod in stand te houden dat aansluit bij de vraag van onze inwoners. Wij zien het als onze missie om de ervaren drempels

Wij richten ons ook op ouderen omdat Wijchen bovengemiddeld vergrijst. Vergrijzing brengt voor de samenleving uitdagingen met zich mee. Wij zien cultuur als een van de middelen die bijdraagt aan het vitaal ouder worden. Tot slot zien we de economische waarde van cultuur. Daarmee bedoelen we dat investeren in cultuur loont en meerwaarde oplevert voor de woonomgeving, werkgelegenheid, innovatie, het vestigingsklimaat en 6

Cultuurnota Gemeente Wijchen

de recreatiewaarde. Cultuur levert directe werkgelegenheid op. Daarnaast zorgen de bestedingen van bezoekers voor een impuls aan de lokale economie en werkgelegenheid die dankzij de culturele instellingen wordt gegenereerd. Zonder cultuur en erfgoed is onze gemeente minder aantrekkelijk om er te wonen, te werken en te bezoeken. Om deze redenen geven we cultuur een vaste basis in Wijchen. Het is het waard om in cultuur te blijven investeren en om nieuwe ontwikkelingen te stimuleren die daaraan bijdragen, ook als de gemeente financieel in zwaarder weer komt. Hier hoort ook bij dat kunstenaars en medewerkers van culturele instellingen eerlijk worden betaald voor het werk dat ze doen. Fair pay – oftewel reële tarieven zoals we dat in het sociaal domein noemen – dat moet het uitgangspunt zijn in onze subsidieverstrekkingen. Vernieuwing en samenwerking in en buiten de culturele sector vinden wij van essentieel belang om de culturele infrastructuur weerbaar te houden. Ook bij toekomstige tegenwind. Dat is de les die corona ons heeft geleerd. Maar de gemeente doet het niet alleen. Wij willen uitvoering geven aan het cultuurbeleid samen met onze inwoners en onze culturele partners. Voor de instandhouding van het cultureel aanbod en het bevorderen van cultuurparticipatie kunnen we niet zonder de inzet van vele vrijwilligers in de cultuur- en erfgoedsector. Wijchen is samen cultuur maken.

5. Ambities en doelen Op basis van de hierboven uiteengezette visie op cultuur, formuleren we drie ambities. Om deze ambities waar te maken, stellen we ons een aantal doelen. 5.1 Ambities Vanuit onze visie, en op basis van de trends en ontwikkelingen hebben we drie ambities van waaruit we onze acties formuleren. A. De basis van de culturele infrastructuur is op orde. Zonder culturele sector valt er weinig te participeren en valt er niets te zien en te beleven. We streven ernaar om voldoende voorzieningen met een gedifferentieerd aanbod in stand te houden dat aansluit bij de vraag van onze inwoners. Dat is goed voor het welzijn van onze inwoners en het is goed voor onze lokale economie. Publieke financiering in de culturele sector is een noodzakelijke voorwaarde om de basis te leggen van een culturele infrastructuur en voor de kern van de culturele activiteiten. Wij versterken de culturele infrastructuur door de vorming van een netwerk dat samenwerking bevordert binnen de infrastructuur en dat verbindingen legt met andere sectoren, zoals het sociaal domein. Het netwerk heeft voor de gemeente een signalerende functie om op te halen wat er in de cultuursector leeft.

AMBITIES: - De basis van de culturele infrastructuur is op orde. - Ieder kind kan deelnemen aan een breed en hoogwaardig aanbod van cultuureducatie. - De sociale binding en inclusie alsmede het welzijn van onze inwoners versterken door cultuurparticipatie te bevorderen.

B. Ieder kind kan deelnemen aan een breed en hoogwaardig aanbod van cultuureducatie

aanbod voor mensen met een beperking. We gaan dit aan vanuit een inclusieve grondhouding waarbij ook de bereikbaarheid van voorzieningen van belang is. Wij vinden het belangrijk dat iedereen cultuur kan beleven en ervaren, ongeacht leeftijd, inkomen, achtergrond en woonplaats. Daarvoor willen we drempels wegnemen die cultuurparticipatie belemmeren. We gaan hierbij uit van de leidende principes volgens ons Gezond en Actief Leven Akkoord.

Vanuit de visie dat cultuur bijdraagt aan kansengelijkheid en talentontwikkeling borgen we voldoende en kwalitatief hoogwaardig aanbod van cultuureducatie voor kinderen. We vinden dat cultuureducatie een goede en vaste plek moet hebben in het curriculum van het onderwijs (cultuur is een vak!). Hierbij is ons uitgangspunt om een verbinding te maken tussen cultuuraanbieders, basisonderwijs en voortgezet onderwijs – inclusief speciaal onderwijs - en een verbinding tussen binnen- en buitenschoolse cultuureducatie (verbreden van binnen naar buiten).

5.2 Waar willen we naartoe?

zeer grote groep inwoners van alle leeftijden en geledingen gebruik wordt gemaakt. Een basisvoorziening draagt bij aan het participeren als volwaardig burger in de samenleving. We rekenen een bibliotheek, theater, cultureel erfgoed (zoals museum en historische vereniging), amateurkunst en beeldende kunst tot de basisvoorzieningen in de Wijchense culturele infrastructuur. Hier zijn we zuinig op. We subsidiëren instellingen voor de instandhouding van de basis. We vertrouwen erop dat zij dit doelmatig en doeltreffend doen.

Wat willen we gaan doen om deze ambities te realiseren? Welke doelen stellen we?

C. De sociale binding en inclusie alsmede het welzijn van onze inwoners versterken door cultuurparticipatie te bevorderen.

A. De basis van de culturele infrastructuur is op orde. We blijven investeren in die basisvoorzieningen waarvan wij vinden dat ze op cultureel vlak aanwezig moeten zijn in onze gemeente. Wij houden die voor iedereen toegankelijk. De basis van de culturele infrastructuur is de “hardware”. Het aanbod waar cultuur beleefd en gemaakt wordt. Wij willen hiervoor het volgende doen.

Cultuur heeft een belangrijke rol bij het bevorderen van participatie: het activeert mensen en brengt mensen samen. Dat is goed voor het welzijn en welbevinden van mensen en voor de samenhang in dorpen en wijken. Cultuur draagt zodoende bij aan verbondenheid. We verbinden het cultuurbeleid ook aan opgaven in het sociaal domein, vooral in de wijken en dicht bij de mensen. Denk aan het bestrijden van eenzaamheid, het bevorderen van gezondheid en het bevorderen van toegankelijkheid van het culturele

1) De basisvoorzieningen in de culturele infrastructuur in stand houden. Wij verstaan onder een basisvoorziening een voorziening die gewoonlijk aanwezig is in alle gemeenten en waarvan door een 7

Cultuurnota Gemeente Wijchen

De leidende principes zijn: □ We gaan uit van positieve gezondheid; □ We ondersteunen positief; □ We luisteren naar inwoners en professionals; □ We besteden aandacht aan kwetsbare momenten in de levensloop;

1

2) Een sterker cultureel netwerk door het creëren van een cultuurplatform. We willen toe naar een sterker cultureel netwerk. We faciliteren een cultuurplatform. Dit sluit aan bij de behoefte die er in de cultuursector is aan een netwerk-/denktank- overleg in de infrastructuur. Naast netwerkvorming binnen de culturele sector worden er verbindingen gelegd met het sociale domein, de creatieve industrie, en het MKB. Voor de gemeente heeft het cultuurplatform ook een signalerende functie voor wat er speelt in de sector. Het platform wordt gecoördineerd door een cultuuraanjager annex cultuurcoach. De cultuurcoach is de verbinder. We gaan onderzoeken, samen met de cultuursector, hoe dit platform onder aansturing van de cultuurcoach het beste kan functioneren. 3) Meer beleving van ons erfgoed in combinatie met het landschap geeft karakter aan onze gemeente en kan haar identiteit versterken. We kunnen in Wijchen trots zijn op ons verleden, dat teruggaat tot in de vroege prehistorie. Met het erfgoed van de continue bewoningsgeschiedenis van dit gebied willen we zorgvuldig omgaan. Het verhaal van de vroege bewoning is immers medebepalend geweest voor de ontwikkeling van de dorpen en van het omringende landschap. Zonder geschiedenis geen toekomst. Om de beleefbaarheid en toegankelijkheid van de lokale historie verder te vergroten en onder een groter publiek te brengen, kunnen mogelijkheden

worden benut om een beeldende vertaling te geven aan de archeologische waarden door het inpassen ervan in de omgeving. De eigen geschiedenis is niet alleen leuk, de belangstelling ervoor is ook een economische factor en het gebruik ervan in de ruimtelijke inrichting verschaft identiteit en draagt bij aan de sfeer en kwaliteit.

trekkelijker kunnen maken. Met de gebruikelijke manieren om archeologie in beeld te brengen is het best lastig om jongeren enthousiast te krijgen. 4) Meer beeldende kunst in de openbare ruimte. Kunst in de openbare ruimte draagt bij aan een prettige woon- en leefomgeving en kan bijdragen aan de mentale gezondheid. We willen het kunstbeleid weer activeren nadat de gemeenteraad in 2010 besloot om geen nieuwe kunstwerken in de leefomgeving te plaatsen. We nemen als uitgangspunt om in elke wijk en kern kunst in de openbare ruimte te hebben.

Er is een traditionele manier om archeologie zichtbaar te maken: bijvoorbeeld het aanleggen van straatpatronen, of het inbrengen van contouren van een vroeger gebouw, of door reconstructies. Er is ook een manier om de verbeelding meer te laten spreken, waarbij de geschiedenis inspiratiebron is voor de vormgever, de landschapsarchitect, de ontwerper, de beeldend kunstenaar. In veel gevallen zal het een mix kunnen zijn. Ons rivierenlandschap en de cultuurhistorie zijn een kernkwaliteit. De opgave ligt er om de landschappelijke en cultuurhistorische beleefbaarheid te versterken.

B. Ieder kind kan deelnemen aan een breed en hoogwaardig aanbod van cultuureducatie. We stimuleren cultuureducatie voor de kinderen in onze gemeente over de band van het onderwijs en in de vrije tijd. 1) Een sterke positie van cultuureducatie in het onderwijs.

Voor de zichtbaarheid en de beleefbaarheid belichten we vooral de prehistorie, het Romeinse verleden, de Middeleeuwen, en (de strijd tegen) het water. In het beleefbaar maken van het Romeins verleden liggen kansen voor Wijchen in regionaal verband. We sluiten hiervoor aan bij het Masterplan Romeins verleden dat de gemeenten in de Groene Metropool Regio in samenwerking met provincie Gelderland hebben ontwikkeld. Via het beleidsprogramma toerisme wordt dit nader uitgewerkt.

Onze scholen maken cultuureducatie voor kinderen toegankelijk. Wij borgen voldoende en kwalitatief hoogwaardig aanbod van cultuureducatie, ook naar de toekomst toe, afgestemd op de lokale behoefte van het onderwijs. Wij zien het Cultuurknooppunt hiervoor als een cruciale schakel. Hier komen alle culturele organisaties die actief zijn in amateurkunst, cultuurparticipatie of cultuureducatie samen. We willen samen met het onderwijs het Cultuurknooppunt in staat blijven stellen om zijn intermediaire rol voor cultuureducatie te vervullen.

In het bijzonder willen we onderzoeken hoe we archeologie voor jongeren aan8

Cultuurnota Gemeente Wijchen

Hiervoor kijken we ook naar een regionale inbedding van het cultuurknooppunt. Om ieder kind de kans te geven zich optimaal te ontplooien is een soepele overgang van het basisonderwijs naar het voortgezet onderwijs belangrijk. Ook op het gebied van cultuureducatie is hier winst te behalen. Wij zien kansen liggen voor het onderzoeken en ontwikkelen van doorgaande leerlijnen. Wat is er al ervaren in het basisonderwijs en hoe kan dat een doorstart krijgen binnen het voortgezet onderwijs? Dit geldt voor verschillende kunstdisciplines, maar bijvoorbeeld ook voor lokaal erfgoed. Het cultuurknooppunt kan in dit proces een rol vervullen om voor partijen inzicht te geven maar ook door het contact met de (lokale) aanbieders waar de scholen mee samenwerken. Samenwerken met het voortgezet onderwijs vraagt om een andere aanpak dan samenwerken met het basisonderwijs. Voor het voortgezet onderwijs kan het Cultuurknooppunt zich meer opstellen als een sparringpartner en een kenner van de lokale aanbieders. Het cultuurknooppunt kan het voortgezet onderwijs ondersteunen door het adviseren over en organiseren van culturele activiteiten, voorstellingen en (lokale) cultuureducatieprojecten. Een VOschool heeft kunstvakdocenten in dienst, maar soms lukt het hen niet om de lokale samenwerking te vinden.

Het is van belang om samen te onderzoeken welke vragen, wensen en kansen er liggen waar het Cultuurknooppunt in kan ondersteunen.

gankelijkheid van muziekeducatie kunnen borgen. We bekijken of de huidige systematiek nog voldoet bij de behoefte naar muziekeducatie. We onderzoeken hoe we talentontwikkeling kunnen stimuleren bij kinderen en jongeren in de leeftijd van het voortgezet onderwijs. C. De sociale binding en inclusie alsmede het welzijn van onze inwoners versterken door cultuurparticipatie. Ons doel is het bevorderen en stimuleren van de actieve en passieve kunstbeoefening en cultuurbeleving door onze inwoners. Iedereen die wil, moet mee kunnen doen. We maken hierbij gebruik van de leidende principes in ons GALA Akkoord. 1) Versterking van de structuur voor amateurkunstbeoefening. 2) Muziek in en buiten de klas. Wat we nu al doen voor muziekeducatie zetten we voort. Samen muziek maken en beleven stimuleert de individuele ontwikkeling, en vergroot de sociale samenhang in onze gemeente. Muziekeducatie is daarvoor belangrijk, en verdient onze aandacht. Zonder gemeentelijke bijdrage komt de toegankelijkheid van muziekonderwijs onder druk te staan. De gemeente kent (nog) een rijke muzikale traditie/aanbod van klassiek tot populaire muziek. We investeren in muziekeducatie in het basisonderwijs zodat muziekles gegeven wordt door gekwalificeerde en vakbekwame muziekdocenten, die daarvoor een eerlijke betaling ontvangen. Het basisonderwijs neemt daarnaast deel aan de

We zien dat amateurkunstbeoefening nog steeds behoorlijk is op basis van landelijk onderzoek. Daarentegen zien we een afname van amateurkunstbeoefening binnen ons verenigingsleven. Het aantal vrijwilligers loopt terug en een nieuwe groep of generatie vrijwilligers heeft vaak te weinig tijd. We onderzoeken hoe we de amateurkunstbeoefening kunnen versterken. We willen een ondersteuningsstructuur voor het amateurkunstveld teneinde amateurkunstgroepen (cultuurbeoefening in groepsverband in alle vormen) vitaal en toekomstbestendig te maken. Ze sluiten wat betreft artistieke inhoud en organisatievorm aan bij nieuwe manieren van cultuurbeoefening. Een verenigingsondersteuner helpt bij bestuurlijk-organisatorische uitdagingen en het vrijwilligersbeleid.

landelijke stimuleringsregeling “Cultuureducatie met Kwaliteit.” Het cultuurknooppunt coördineert het muziekonderwijs in de scholen en de leerorkesten die samen met de muziekverenigingen in naschoolse tijd aan leerlingen worden geboden. Wie verder wil met muziek, kan dat buiten school doen. We ondersteunen in het huidige beleid de muziekverenigingen. Maar we zien een terugloop in bereik bij de traditionele muziekverenigingen. Jeugdorkesten hebben het moeilijk. Voor andere vormen van muziek is het aanbod niet altijd toegankelijk voor kinderen. Een deel van de ouders kan het niet betalen. Voor een deel is er gebrek aan voldoende en adequaat geschoolde muziekdocenten. We willen onderzoeken hoe we de toe9

Cultuurnota Gemeente Wijchen

Het gaat dan om zaken als het werven van vrijwilligers voor activiteiten en bestuursleden, hoe om te gaan met diverse codes, zoals good governance en de AVG, subsidieverwerving, belastingzaken et cetera. 2) Meer verbinding maken met het sociaal domein. We maken een plan voor de integratie van cultuur in het sociaal domein. We nemen dit op in het programma voor het Gezond en Actief Leven Akkoord en de Brede combinatieregeling. We willen de verbinding stimuleren door hiervoor projecten te ondersteunen. Dit kan door het instellen van een cultureel ontwikkelfonds waaruit financiering beschikbaar wordt gesteld voor samenwerking op projectmatige basis.

Cultureel ontwikkelfonds Om de samenwerking binnen de culturele sector te versterken, en om verbindingen te leggen tussen de culturele sector en het sociaal domein, zien wij projectmatig werken als een vruchtbare manier. Projecten die deze samenwerking versterken, financieren we uit een cultureel ontwikkelfonds. Hoe we projecten selecteren en financieren, moeten we nader uitwerken. Een methode is om aan te sluiten bij de subsidieregeling die we optuigen binnen ons GALA. Een andere manier is een aanpak vergelijkbaar met ons lokaal sportakkoord. Voor de eerdergenoemde cultuurcoach zien we een taak weggelegd in het projectmatig werken.

Voorwaarde is dat het platform voldoende representatief is samengesteld met Wijchense jongeren. Young Wijchen wordt ondersteund door het jongerenwerk van Meervoormekaar. In september 2023 zijn we begonnen met het project Kunstbende. Kunstbende is een creatieve community voor jongeren van 13 tot en met 19 jaar, en op middelbare scholen in Nederland. Het is een landelijke netwerkorganisatie onderverdeeld in provinciale onderafdelingen. Kunstbende zet in op: De cultuurcoach legt de verbinding tussen cultuur en het sociaal domein, en bevordert cultuurparticipatie in de wijken en kernen. De aandacht van de cultuurcoach is voornamelijk preventie-gericht. De cultuurcoach gaat vanuit het perspectief van sociaal maatschappelijke vraagstukken aan het werk vanuit thema’s als overlast, eenzaamheid, sociale uitsluiting en persoonlijke beperkingen. Het is zijn taak om verbinding tussen jongeren, ouderen of kwetsbare doelgroepen te laten ontstaan met concrete en haalbare sociaal-artistieke projecten en programma’s. Aangezien wij binnen cultuur inzetten op een zo groot mogelijk bereik en participatie van alle inwoners van onze gemeente, draagt de cultuurcoach hiermee bij aan cultuurdeelname onder kwetsbare groepen. De diversiteit van onze inwoners, de verschillen in behoeften en het zorgdragen voor inclusie staan daarbij centraal.

-

In samenwerking met het Cultuurknooppunt en het op te richten cultuurplatform zal een mooi aanbod ontstaan voor onze kwetsbare inwoners en zal de cultuurparticipatie van deze groep toenemen. Daarmee zal er ook meer samenwerking ontstaan binnen de culturele infrastructuur, en komt er in het aanbod van de kunstuitingen steeds meer aandacht voor inclusie en diversiteit in aanbieders en aanbod.

het vergroten van cultuurparticipatie onder jongeren in Gelderland; op talentontwikkeling; en op het netwerk waarbij ontmoeting laatsvindt tussen jonge makers online en offline en verbinding gemaakt wordt met de (lokale) creatieve en culturele industrie en infrastructuur.

Een van de beoogde effecten van Kunstbende is dat het jongerenplatform nieuwe aanwas kan krijgen. 4) Minder drempels om cultuurparticipatie te vergroten.

3) Meer cultuurparticipatie door jongeren.

Er zijn mensen die niet deelnemen aan cultuur omdat zij hiertoe niet in staat zijn vanwege fysieke beperkingen. In onze Inclusie-agenda hebben we vastgelegd dat iedereen meetelt en dat iedereen die wil, mee kan doen. Om dit te bereiken zorgen we ervoor dat onze culturele accommodaties fysiek toegankelijk zijn voor iedereen. Maar ook dat belemmeringen voor slechthorenden of voor mensen die

We bevorderen cultuurparticipatie onder jongeren. Hierbij willen we vooral aansluiten bij wat de behoefte is van jongeren. Om jongeren te bereiken willen we gebruik maken van een platform als Young Wijchen. Dit platform is opgezet voor en door jongeren om meer met cultuur te doen.

10

Cultuurnota Gemeente Wijchen

slechtziend zijn, zoveel als mogelijk worden weggenomen. Daarnaast gaat het om het gebruik van duidelijke taal, voor inwoners die laaggeletterd zijn. Inclusief betekent ook dat we meer diversiteit in de culturele activiteiten of op het podium willen bevorderen. Bijvoorbeeld door aandacht te besteden aan onderwerpen als discriminatie, psychische problemen en racisme. Er staan minder mensen met een zichtbare beperking op het toneel. Je ziet minder vaak iemand met een verstandelijke beperking deel uit maken van een muziekvereniging. Iedereen telt mee, en we willen kwetsbare mensen zoveel als mogelijk deel laten uitmaken van het ‘gewone’ culturele leven. Er zijn mensen die niet deelnemen aan cultuur omdat zij de kosten hiervoor niet kunnen betalen. We bieden via het minimabeleid hierin al ondersteuning. Zo kunnen volwassenen die een inkomen hebben tot 110% van het sociaal minimum een beroep doen op de geld-terug-regeling. Dit bedrag kan ook worden gebruikt om kosten voor cultuurdeelname te betalen. Het is een inkomensvraagstuk of de hoogte van de regeling voldoende is. We kunnen vanuit cultuur mensen op attenderen dat de mogelijkheid er voor cultuurdeelname is. Voor kinderen hebben we specifieke regelingen op het gebied van cultuurparticipatie. Daarnaast is er de kindregeling voor kinderen in huishoudens tot 120% van het sociaal minimum.

Dit bedrag kan ook worden gebruikt om kosten voor cultuurdeelname te betalen.

6. Cultuur in de gemeente Wijchen 6.1 Cultureel aanbod

•

Stichting Kunst2stream organiseert jaarlijks in de zomermaanden kunstexposities in de Oude of St Victorkerk in Batenburg.

•

Kunstmarkt Wijchen biedt een keer per jaar in de Kasteeltuin plek voor kunstenaars om hun werk te presenteren, en te verkopen aan het publiek. De Kunstmarkt streeft naar een breed en afwisselend aanbod van kunstwerken.

Beeldende kunst In de gemeente zijn meerdere culturele partijen (georganiseerd dan wel zelfstandig ondernemers) actief op het gebied van de beeldende kunst. Zoals: •

Kunstkring Wijchen van stichting Kunstpromotie Wijchen. De Kunstkring is in 2015 gestart om kunst in Wijchen op de kaart te houden. De inzet is om laagdrempelige activiteiten over beeldende kunst te organiseren voor iedereen die daarin interesse heeft. In het koetshuis heeft zij haar expositieruimte.

•

AWN, Nederlandse Archeologievereniging afdeling Nijmegen en omstreken, die ook binnen Wijchen actief met archeologisch onderzoek bezig is, en vooral met vrijwilligers meewerken bij archeologische opgravingen.

•

Geldersch Landschap met kasteel Hernen en kasteelruïne Batenburg.

Film

Stichting Culturele Broedplaats Wijchen is een plek waar kunstenaars en creatieve en culturele bedrijven, in de ruimste zin des woords, samen komen en werken. Het is een plek waar beginnende culturele ondernemers de ruimte krijgen om te groeien en zichzelf in de markt te zetten

het Rijk van Nijmegen. Voor studie en onderzoek van de streekgeschiedenis en genealogisch onderzoek is het documentatiecentrum van de vereniging op vaste tijden voor bezoekers opengesteld. •

Cultureel erfgoed In de gemeente zijn meerdere instellingen actief op het gebied van behoud, onderzoek en het in beeld brengen van het cultureel erfgoed. Zoals: •

•

•

Historische vereniging Tweestromenland bevordert in zo breed mogelijke kring de belangstelling voor de geschiedenis in al haar aspecten en in ieder opzicht, in het bijzonder van het werkgebied, het Land van Maas en Waal en het westelijke deel van

•

Heemkundekring Pagus Balgoye bevordert de belangstelling voor de kennis van de omgeving van Balgoij, de mensen die er gewoond hebben, de gebruiken en heemkundig waardevolle overblijfselen. Stichting Batenburgs Erfgoed staat voor het onderzoeken, verzamelen, bewaren en stimuleren van cultuuruitingen, die te maken hebben met Batenburg en/of haar bewoners. Stichting Wighene bewaart historische foto’s over Wijchen en haar inwoners.

11

Cultuurnota Gemeente Wijchen

Binnen deze discipline vinden we in Wijchen een aantal aanbieder, zoals: •

Bioscoop Cinema Roma, waar de gangbare films van nu worden getoond.

•

Cineclub Wijchen. Een vereniging met 400 leden die filmhuis-films vertoont voor haar leden; films die veelal niet in de reguliere bioscopen op de programmering staan.

•

Fotoclub Wijchen. Een vereniging met 25 leden die zich bezighout met hobby-fotografie.

•

Stichting Tweestromenland in Beeld en Geluid. Deze stichting opereert vanuit het Land van Maas en Waal en is onlosmakelijk verbonden met cineast Jos Kruisbergen. Hij maakt documentaires over “het gewone leven” in het Land van Maas en Waal.

Media en letteren Op het gebied van media en letteren hebben we Bibliotheek Wijchen. De bibliotheek is een laagdrempelige en neutrale toegangspoort tot kennis, informatie en lezen. De focus van de bibliotheek ligt op drie actuele maatschappelijke opgaven. Deze opgaven vormen het referentiekader voor de Bibliotheek Wijchen. De drie maatschappelijke opgaves zijn: Opgave 1: Geletterde samenleving Bevorderen geletterdheid en leesplezier Opgave 2: Participatie in informatie samenleving - Digitale inclusie en digitaal burgerschap Opgave 3: Leven lang ontwikkelen - Basisvaardigheden en blijvende inzetbaarheid Vanuit deze opgaven draagt de bibliotheek bij aan leesbevordering en leesplezier. Alles staat of valt met basisvaardigheden lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden. De overheid zet al geruime tijd breed in op de digitale samenleving, om te voorkomen dat mensen worden buitengesloten, maar zeker ook om digitale diensten voor iedereen makkelijker te maken. De bibliotheek speelt ook een voorname rol in de preventieve aanpak van laaggeletterdheid. Een flinke groep Nederlanders heeft moeite met lezen en schrijven. Door laaggeletterdheid aan te pakken en digitale vaardigheden te bevorderen, verbeteren we de zelfredzaamheid van onze burgers. 12

Cultuurnota Gemeente Wijchen

De bibliotheek krijgt ook te maken met veranderingen. Die betreffen de Informatiepunten Digitale Overheid (IDO) en het voornemen van de omzetting van de bevorderingsplicht naar een zorgplicht. Vanaf 1 januari 2023 hebben de gemeenten reeds een nieuwe verantwoordelijkheid en regierol ten aanzien van de IDO. Zodoende wordt bijgedragen aan een samenleving waarin iedereen digitaal kan meedoen. Daarnaast is er het voornemen dat per 2025 in de wet wordt vastgelegd dat gemeenten en provincies een zorgplicht krijgen om hun inwoners toegang tot een toekomstbestendige bibliotheek te garanderen. De zorgplicht draait om de noodzaak het netwerk van fysieke bibliotheken kwantitatief en kwalitatief te versterken.

Musea In het gerestaureerde kasteel Wijchen is Museum Kasteel Wijchen gehuisvest. Het museum vervult voor onze gemeente belangrijke functies van presentatie, conservering en educatie van de lokale en regionale geschiedenis en archeologie. Het verhaal van het museum omvat de lokale en regionale bewoningsgeschiedenis, archeologie, museumtuin de Tuun, en het vertelt over de geschiedenis van kasteel Wijchen en zijn bewoners. Het museum heeft een vaste tentoonstelling en daarnaast wisselende exposities. De organisatie van het museum bestaat uit een kleine professionele staf en uit ruim 90 vrijwilligers. Jaarlijks ontvangt het museum rond 15.000 bezoekers. Het museum ontvangt van de gemeente een budgetsubsidie.

Buiten onze gemeente, in Beneden-Leeuwen is Museum Tweestromenland gevestigd. Dit museum vertelt het leven van het land van Maas en Waal en ontvangt structureel subsidie van de gemeenten West Maas en Waal, Druten, Wijchen en Beuningen.

Muziek Er is een gevarieerd muziekaanbod in onze gemeente. Het gaat om organisaties die zelf muziek maken en deze presenteren voor publiek, en organisaties die muziekevenementen programmeren in uiteenlopende muziekgenres. In het muziekaanbod zijn zowel vrijwilligers als professionals actief. In Wijchen hebben we een breed palet aan (gesubsidieerde) amateur muziekverenigingen en –koren, zoals:

Muziekverenigingen: Harmonie Kunst en Vriendschap, Harmonie D.O.V., Showorkest El Monte, Het Kerkeveld Orkest, Seniorenorkest Huttenkamp, Accordeonorkest Con Amore, Big Band Wijchen, Muziekvereniging Sint Anna, Ensemble @Speranza, en het Lyra Corps van het Damianus Gilde. Koren: Popkoor Event, Amicitia, Kioskkoor Bergharen, Popkoor Di Capelli, Pur Sang, Parnassuskoor, en meerdere kerkkoren.

Daarnaast zijn er diverse (organisaties van) muziekevenementen. Zoals: De klassieke muziek-concertreeks van de Muziekkring, het festival Batenburg Baroque, het Kamermuziekfestival tussen Maas en Waal, Emporium Dance, Kasteelfeesten, Zomerfestival.

Podiumkunsten Theater ’t Mozaïek is de plek waar podiumkunsten worden getoond. Het theater heeft 1 theaterzaal met 330 stoelen. Per jaar worden er zo’n 70 professionele voorstellingen geprogrammeerd waarin alle podiumkunsten aan bod komen. Van cabaret tot dans. Daarnaast is er theater op locatie, in de buitenlucht. Ruïnetheater Batenburg verzorgt jaarlijks openluchtvoorstellingen. (Amateur) toneelgezelschappen, zoals: Wijchens Amateur Toneel, kindertheater Bombarie, toneelvereniging Eendracht en toneelvereniging Twistappel.

Volkscultuur en evenementen Tot slot zijn er aanbieders die zich bezighouden met de volkscultuur en evenementen die passen in een traditie. Zoals de carnavalsverenigingen, intocht Sinterklaas, en de kermis.

13

Cultuurnota Gemeente Wijchen

6.2 Amateurkunst

Uit de Monitor Amateurkunst 2023 van het LKCA blijkt dat 55% van de Nederlandse bevolking van zes jaar en ouder in de vrije tijd iets kunstzinnigs, creatiefs of muzikaals doet. Dat is hoger dan tijdens de coronapandemie (43%) en in 2017 (40%). Het aandeel dat deze activiteiten beoefent ligt bij de vrouwelijke bevolking veel hoger (68%) dan bij de mannelijke bevolking (43%). Leeftijd hangt ook nauw samen, want hoe hoger de leeftijd, hoe lager het aandeel beoefenaars. Zo is 85% van 6-11 jarigen kunstzinnig, creatief of muzikaal actief, tegenover 62% van de 12-19 jarigen, 60% van de 20-34 jarigen, 54% van de 35-49 jarigen, 50% van de 50-64 jarigen en 44% van de 65-plussers. Ook opleidingsniveau speelt een rol. Van de volwassen mensen met geen opleiding, alleen basisschool of lbo/vbo/vmbo (kader- en beroepsgericht leerweg/mbo 1) beoefent 41% kunstzinnige, creatieve of muzikale activiteiten. Bij degenen met mavo, eerste drie jaar havo of vwo, vmbo (theoretische en gemengde leerweg), mbo 2, 3, 4, of havo/vwo bovenbouw ligt dit aandeel op 48% en bij de mensen met een hbo- of universitaire opleiding op 59%. Inkomen, het wel of niet hebben van een beperking of chronische aandoening,

het eigen geboorteland of dat van de ouder(s) en de mate van stedelijkheid van de eigen woonplaats heeft niet of nauwelijks een aangetoond verband met het wel of niet beoefenen van kunstzinnige, creatieve of muzikale activiteiten. De meeste mensen (24% van de bevolking) knutselen, maken sieraden of diamond painting, tekenen, schilderen of maken grafisch werk. Dit wordt gevolgd door fashion (16%). 15% zingt, 14% danst, 14% maakt kunstzinnige foto’s of films, 13% bespeelt een muziekinstrument, 11% schrijft verhalen, gedichten, blogs, liedteksten of scripts. De minst beoefende activiteiten zijn pottenbakken, beeldhouwen of keramieken (4%), toneelspelen (3%) en muziektheater, musical, opera of operette (2%). De meeste beoefenaars waren het hele jaar door kunstzinnig of creatief actief, waarbij het gaat om een dagelijks, wekelijks of maandelijks ritme van beoefening. Het grootste deel daarvan beoefende haar of zijn activiteit dagelijks of wekelijks. Bij de meeste activiteiten besteedde het merendeel van de beoefenaars gemiddeld meer dan 1 uur per week aan die activiteit.

Van de beoefenaars die actief zijn in groepsverband is 37% actief in een vereniging, 24% in een informele groep, 17% in een groep georganiseerd door een zelfstandig docent of artistiek begeleider en 11% in een groep georganiseerd door organisatie of instelling. Bij beoefenaars die actief zijn in een groep voor harmonie-, fanfare- of brassmuziek is het aandeel verenigingen het hoogst, namelijk 84%. Daarentegen zijn groepen voor popmuziek, rock, jazz, techno en dance nauwelijks (6%) georganiseerd als vereniging, maar voor het merendeel (74%) juist als informele groep. Bij de groepen voor andere kunstvormen is over het algemeen sprake van een gevarieerde manier van organiseren.

Bijna de helft (49%) voert zijn activiteiten bijna altijd alleen uit. De andere helft (51%) doet dit in meer of mindere mate ook samen met anderen. 20% van de beoefenaars is lid van of neemt deel aan een vereniging, club of groep voor het beoefenen van kunstzinnige, creatieve of muzikale activiteiten. Hier gaat het om 11% van de Nederlandse bevolking van zes jaar en ouder. 14

Cultuurnota Gemeente Wijchen

Van de beoefenaars actief in groepsverband zijn degenen geboren in het buitenland of van wie een of twee ouders geboren zijn in het buitenland veel minder vaak lid van een vereniging dan degenen wiens ouders geboren zijn in Nederland. Zo is 42% van de laatste groep actief in een vereniging en 22% lid van een informele groep, terwijl van de in het buitenland geboren beoefenaars 15% actief is in een vereniging en 40% in een informele groep. We hebben geen cijfers beschikbaar op gemeentelijk niveau. We nemen aan dat de landelijke percentages min of meer vergelijkbaar zouden moeten zijn voor onze lokale situatie.

We hebben wel inzicht in de deelname aan amateurkunstbeoefening bij gesubsidieerde verenigingen in Wijchen. In onze subsidieregeling voor amateurkunst kunnen verenigingen die zich bezighouden met zang, dans, toneel en muziek subsidie ontvangen. Hiervoor moet de vereniging ten minste 2 voorstellingen of optredens verzorgen. De amateurverenigingen worden bijgestaan door een professionele dirigent of regisseur.

Wat opvalt is dat het aantal gesubsidieerde leden van amateurkunstverenigingen slechts 1,5% is van de totale Wijchense bevolking vanaf 6 jaar. We weten niet hoeveel leden er bij niet gesubsidieerde verenigingen zijn. Op basis van de Monitor Amateurkunst neemt zo’n 11% van de Nederlanders deel aan een vereniging, club of groep voor het beoefenen van kunstzinnige, creatieve of muzikale activiteiten. Hiervan is 37% lid van een amateurkunstvereniging.

kunst, omdat kunst een bijdrage levert aan onder andere persoonlijke ontwikkeling, ruimtelijke kwaliteit en economie. Zoals onze visie: kunst is een onmisbare kwaliteit in de leefomgeving. We hebben een subsidieregeling voor activiteiten beeldende kunst. De middelen uit het Kunstfonds zijn beschikbaar gesteld voor activiteiten gericht op de passieve kunstparticipatie en kunsteducatie.

Aantal

Aantal leden

2010

2023

2010

2023

muziekverenigingen

9

9

363

320

toneelverenigingen

7

5

135

115

koren

7

4

265

129

Voor muziekles of les in podiumkunsten (dans en theater) voor kinderen tot 18 jaar kan onder een aantal voorwaarden een subsidie worden verstrekt om een deel van het lesgeld te compenseren.

dansverenigingen

3

1

143

47

TOTAAL

26

19

904

611

2,5%

1,5%

Gesubsidieerd

% van bevolking vanaf 6 jaar 6.3 Aanbod cultuureducatie in de vrije tijd Onze inwoners kunnen bij diverse aanbieders van cultuureducatie in de vrije tijd terecht. Zoals: Hakoena theaterschool, Muziekdorp Wijchen, Balletstudio Stella van Wanrooij, Impulse Dance Studio, en Kunstschool Appel. Hier kan men terecht voor diverse vormen van cultuur: theater, dans (waaronder stijldansen, ballet, streetdance, hiphop), muziek en zang, kunst.

* Subsidieregeling Muziekonderwijs en podiumkunsten.

* Subsidieregeling voor amateurkunstverenigingen. Zoals we eerder al meldden, kunnen verenigingen voor amateurkunst een subsidie krijgen. Dit geldt voor koren, muziekverenigingen, toneelverenigingen, en dansgezelschappen.

6.4 Culturele infrastructuur en beleidsinstrumenten die de gemeente nu inzet A. We faciliteren cultuurparticipatie door middel van een aantal subsidieregelingen.

Specifiek voor muziekverenigingen stimuleren we de onderlinge samenwerking door over de band van de muziekvereniging de stichting Samenwerkende Wijchense Muziekverenigingen (SSWM) te subsidiëren.

* Subsidieregeling activiteiten beeldende kunst.

* Subsidie voor culturele activiteiten, * evenementen en cultuurhistorie.

Hoewel het beeldende kunstbeleid voor onbepaalde tijd is beëindigd, zijn we toch blijven stimuleren dat zoveel mogelijk inwoners in aanraking komen met beeldende

Er worden periodieke en incidentele normen waarderingssubsidies verstrekt voor culturele activiteiten en evenementen, alsmede voor cultuurhistorie. 15

Cultuurnota Gemeente Wijchen

* Budgetsubsidie voor de culturele instellingen Voor de bibliotheek, Museum Kasteel Wijchen en theater ’t Mozaïek wordt een budgetsubsidie verstrekt. Hiervoor zijn prestatieafspraken gemaakt met de instellingen die zijn vastgelegd in een budgetovereenkomst. B. Wij faciliteren cultuureducatie voor kinderen in het basisonderwijs (inclusief het speciaal basisonderwijs). Wij faciliteren cultuureducatie op een aantal manieren. De gemeente participeert in het Cultuurknooppunt. Dit doen we onder andere met de inzet van combinatiefuncties. Het cultuurknooppunt is de intermediair tussen vraag en aanbod van cultuureducatie. Het heeft de taak voor cultuureducatie in het basisonderwijs en in relatie tot de brede scholen (naschoolse aanbod voor kinderen in de basisschool leeftijd). Het meest uitgewerkt en verankerd in beleid is het muziekonderwijs. Muziek neemt van oudsher een belangrijke positie in binnen de Wijchense culturele infrastructuur. De gemeente heeft het muziekonderwijs in gemeentelijk beleid hervormd na beëindiging van de subsidierelatie met Kunstencentrum De Stroming in 2014. In drie lagen is het beleid gevat. De basis wordt gevormd door een brede kennismaking met muziek. De gemeente financiert hiervoor het muziekonderwijs (algemene muzikale vorming en kennismaking met een muziekinstrument) in de basisscholen voor groep 3 en 4. Hierdoor zetten de scholen

kunstvakdocenten muziek in. Vervolgens is er de verdieping in de naschoolse leerorkesten waar leerlingen van de basisscholen aan deel kunnen nemen. De gemeente subsidieert de leerorkesten in de brede scholen. Er zijn 5 leerorkesten die via het Cultuurknooppunt in samenwerking met de Wijchense amateurmuziekverenigingen een dekkend geheel over de gemeente vormen. Tot slot is er de specialisatie, waarbij via een tegemoetkoming in de muzieklessen, kinderen van de Wijchense muziekverenigingen zich verder kunnen bekwamen in het bespelen van een muziekinstrument. Er is een muziekinstrumenten uitleenbank via het Cultuurknooppunt en de Stichting Samenwerkende Wijchense Muziekverenigingen. Kinderen die deelnemen aan de leerorkesten of Wijchense muziekvereni-

gingen kunnen hieruit een muziekinstrument lenen. Voor het voortgezet onderwijs stelt de gemeente een bedrag beschikbaar via de regeling Cultureel Maatschappelijke Vorming.

Voor ’t Mozaïek bestaat een eigen gemeentelijke visie, waarin we nader ingaan op de betekenis en de functie van dit cultureel centrum voor Wijchen en de (culturele) infrastructuur.

C. Wij hebben accommodaties voor amateurkunst en professionele beleving.

D. Het beeldend kunstbeleid is voor onbepaalde tijd beëindigd sinds 2010. Door de bezuinigingen is ons professionele beeldend kunstbeleid beëindigd. Dat betekent dat er geen uitvoering meer gegeven wordt aan het plaatsen van kunst in de openbare ruimte. Het kunstbeleid tot 2012 was ingestoken op plaatsing van beeldend kunst in de openbare ruimte. De visie op kunst in de openbare ruimte is dat Kunst moet ‘toevoegen’, aanzetten tot nadenken, anders leren kijken en is net als groen een onmisbare kwaliteit in de leefomgeving. Kunst is voor Wijchen méér dan een beeld op een sokkel; de omgeving is uitgangspunt. Hierbij is ook vastgesteld dat er betrokkenheid moet zijn van gebruikers en specifieke bewonersgroepen bij het tot stand komen en kiezen van kunst in de openbare ruimte.

De gemeente heeft een aantal accommodaties (tegen maatschappelijk tarief) beschikbaar gesteld, waar kunst en cultuur gemaakt en/of beleefd wordt. • Kasteel Wijchen • cultureel en educatief centrum ’t Mozaïek • het Koetshuis naast Kasteel Wijchen • Leemweg, huisvesting voor de Culturele Broedplaats • MFA’s

E. Het hoofddoel van het gemeentelijke erfgoedbeleid is het in stand houden en zorgvuldig beheren van het cultuurhistorische erfgoed.

16

Cultuurnota Gemeente Wijchen

Daarbij zetten we ons cultureel erfgoed in de schijnwerpers. Erfgoed brengt de dorpen en stad Batenburg eigenheid, karakter en kwaliteit. Bovendien is erfgoed essentieel om de geschiedenis van een plek zichtbaar te maken en te houden. Erfgoed benutten bij gebiedsontwikkeling levert zowel een bijdrage aan de kwaliteit van de ontwikkeling als aan het behoud van waardevolle gebouwen, gebieden en structuren. We brengen de verhalen van ons erfgoed onder de aandacht bij een groter publiek. We delen cultuurhistorie bijvoorbeeld via: de erfgoedkaart, publicaties, tentoonstellingen, het documentatiecentrum van de historische vereniging, Museum Kasteel Wijchen, en de organisatie van de jaarlijkse Open Monumentendag.

F. We hebben een gemeentelijke visie

op het bibliotheekwerk. Daarin gaan we nader in op de betekenis en de functie van de bibliotheek voor Wijchen en de (culturele) infrastructuur.

G. We hebben een visie op evenementen. Daarin gaan we nader in op de betekenis en de functie van evenementen voor Wijchen, de (culturele) infrastructuur en toerisme.

6.5 Uitgaven gemeente Wijchen aan cultuur en erfgoed Kunst discipline

Begroting 2024

Activiteiten beeldende kunst

€ 20.000

Amateurkunst

€ 63.000

Bibliotheekwerk

€ 963.000

Musea

€ 209.000

Theater-podiumkunsten

€ 223.000

Cultuureducatie en combinatiefuncties cultuur

€ 292.000

Culturele activiteiten

€ 16.000

Cultuurhistorie

€ 27.000

Monumenten

€ 54.000

Archeologie

P.M.

Voor archeologie is geen apart budget. Kosten voor het uit te voeren archeologisch onderzoek en eventuele daaruit voortkomende publieksactiviteiten of informatie worden altijd gedragen door het project (‘de verstoorder betaalt’). TOTAAL Voor onderdelen binnen het cultuurbeleid ontvangt de gemeente een specifieke uitkering (SPUK). Zo is er de SPUK voor de combinatiefuncties en de SPUK voor het bibliotheekwerk (informatiepunt digitale overheid).

€ 1.867.000 Deze middelen zijn niet in bovenstaande overzicht opgenomen. Naast deze uitgaven zijn er kosten bij maatschappelijk vastgoed voor accommodaties die ook voor cultuur beschikbaar zijn.

17

Cultuurnota Gemeente Wijchen

7. Wat speelt er in Wijchen in de cultuursector? 7.1 Gesignaleerde knelpunten uit de Wijchense culturele We hebben een aantal (brainstorm) bijeenkomsten georganiseerd met de culturele sector in Wijchen om te achterhalen welke knelpunten in de Wijchense culturele infrastructuur ervaren worden. De opbrengst laat zich samenvatten in wat wordt verstaan onder de culturele infrastructuur in Wijchen en hoe deze geborgd kan worden.

Culturele infrastructuur en netwerkvorming De culturele infrastructuur wordt gezien vanuit de sector als de bouwsteen van de samenleving die voor brede groepen mensen toegankelijk moet zijn. Diversiteit, zichtbaarheid en toegankelijkheid worden genoemd als cruciaal voor het duurzaam voortbestaan van de infrastructuur. Genoemde knelpunten voor de infrastructuur zijn toenemende personeelstekorten, vrijwilligersbestanden die teruglopen en jong publiek dat steeds moeilijker wordt bereikt. Vragen die hierbij spelen zijn: hoe behouden we kwalitatief hoogstaand aanbod en wie bepaalt dit? Hoe zorgen we voor verjonging in ons publiek en personeel, maar ook in onze visie en beleid? Er moet een borging van het aanbod komen, een soort culturele kaart van Wijchen en haar infrastructuur. Hierin moet

terugkomen wat was (erfgoed) wat is (huidige aanbod) en wat de toekomst brengt (waar de (gedeelde) ambities liggen). De culturele sector heeft behoefte aan passende kaders voor de infrastructuur die door de gemeente worden gegeven. De kaders geven aan wat de gemeente verstaat onder de culturele infrastructuur en waarom de culturele infrastructuur voor de gemeente van belang is. De sector komt met de invulling van het ‘hoe’.

ook de lacunes) komen, en een gemeenschappelijke ambitie en uitvoeringsagenda uitzetten. Zij vervullen hiermee een platformfunctie voor de rest van het veld waarbinnen de middelen gedeeld worden, innovatie van onderaf wordt gefaciliteerd en een bredere doelgroep wordt bereikt. Het netwerk zou er op den duur kunnen fungeren als platform voor Wijchense cultuurinitiatieven in de breedte.

Publieksbereik

De culturele sector heeft een sterke behoefte aan een netwerk/denktank-overleg tussen de culturele Infrastructuur zelf, en tussen een jongerenpanel en een ouderenpanel. Hiervoor lijkt een bepaalde mate van coördinatie nodig. De lijntjes in het Wijchense culturele netwerk zijn in principe kort maar het ontbreekt aan een overkoepelend doel en ambitie. De eerste aanzetten daartoe stuiten snel op een gebrek aan uren en middelen, maar ook mandaat.

Zichtbaarheid van cultuur is nodig om publiek te bereiken. Mensen weten vaak niet wat er allemaal te doen is. Hier ligt een belangrijke taak in eerste instantie voor de sector zelf. Maar dan blijft het nog altijd

Een onafhankelijke coördinatie op de gezamenlijke doelen en ambities is gewenst, in ieder geval voor het opzetten van het netwerk. Een ‘spin in het web’ lijkt nodig die de korte lijntjes die er zijn en de energie die al stroomt verder aanjaagt. Deze persoon heeft ook de opdracht om lastige vragen te kunnen/mogen stellen. Het nog op te zetten netwerk en de ‘spin in het web’ moeten uiteindelijk met een overzicht van het aanbod (en daarmee 18

Cultuurnota Gemeente Wijchen

lastig om iedereen te bereiken. Vervolgens gaat het erom hoe aanbod en vraag naar cultuur/culturele activiteiten kunnen worden gekoppeld. De sector ziet dat cultuur meer ongebonden wordt beleefd, los van het traditionele verenigingsleven. Om jongeren te bereiken kunnen de scholen worden ingeschakeld. Maar dé jongere bestaat niet. De hartekreet wordt geuit om aan te sluiten bij de dynamiek van de jongeren: waar worden zij blij van? Een schoolse setting werkt vaak averechts. Wellicht is de mogelijkheid om op een fysieke plek ongebonden cultuur te beleven (als een soort broedplaats voor muziek maken, rappen, etc.) die laagdrempelig toegankelijk is.

Belangrijke randvoorwaarde voor cultuurparticipatie is bereikbaarheid (vervoer) en betaalbaarheid.

Netwerkvorming binnen en buiten de culturele sector Samenvattend wat de culturele sector nu mist in de huidige kaders is:

Amateurkunst en talentontwikkeling De beoefening van cultuur gaat meer ongebonden. Deelname aan het traditionele verenigingsleven loopt terug. Terwijl de behoefte aan cultuur maken er wel is. Het is nodig dat de nu bestaande structuren in de amateurkunst aan verjonging (kunnen) gaan doen. Daarnaast moeten nieuwe culturele uitingen kunnen plaatsvinden, los van deze structuur. Een makersplek / hot-spot voor cultuur in de vrije tijd, een plek om te maken en te ontmoeten. Waar moet de nieuwe generatie cultuurinitiatieven en gezelschappen landen? Is dit in de bestaande infrastructuur of een nog te ontwikkelen plek? In ieder geval moet vraag naar culturele activiteiten en het aanbod beter op elkaar worden afgestemd,

waarbij ook oog is voor het signaleren van talent, en deze gelegenheid bieden om verder tot ontwikkeling te laten komen. De gemeente zou hierin het initiatief moeten nemen om de aanpak te coördineren, verbindingen met andere sectoren te leggen, en een professionals en amateurs bij elkaar te brengen. Het vrijwilligersbeleid is een concreet probleem waar de amateurkunst tegen aan loopt. Het aantal vrijwilligers loopt terug en een nieuwe groep of generatie vrijwilligers heeft vaak te weinig tijd. Hiervoor wordt onder andere gekeken naar andere constructies voor vrijwilligers. In plaats van een vaste poule vrijwilligers die een jaar lang meedraaien kan er meer projectmatig gewerkt worden. Daarnaast zijn de (kunst)opleidingen in de provincie wellicht een goede doelgroep voor studenten/stagiaires.

1.

De combinatiefunctionaris en de concretisering van de taak voor het dragen van een nog te vormen platform van culturele instellingen.

2.

Cross-over tussen domeinen.

3.

Sturing vanuit gemeentelijke kaders en (meer) mogelijkheden tot samenwerking tussen instellingen.

De Wijchense infrastructuur heeft sterke de behoefte aan een netwerk-/denktankoverleg tussen infrastructuur, jongeren- en ouderenpanel. Daarnaast het leggen van cross-overs tussen het sociale domein, de creatieve industrie, het MKB en de ondernemersvereniging. Het is belangrijk dat de infrastructuur een intrinsieke motivatie voelt en niet geprikkeld moet worden van boven. Thematisch werken wordt gezien als een goede werkwijze voor deze intrinsieke motivatie. 19

Cultuurnota Gemeente Wijchen

7.2 Digitalisering als kans voor de culturele sector

In de concretisering naar het ‘Hoe’ is het zo dat het netwerk de thema’s bepaalt met het veld. De rol van de gemeente Wijchen is vervolgens faciliterend, door middel van bijeenkomsten van het netwerk te initiëren en mede mogelijk te maken. Maar ook door opdrachten te geven op thema’s en hier subsidies voor te verstrekken en die inzetten op cross-over en samenwerking binnen het netwerk of daarbuiten. ‘Jongeren’ (12-18 jaar) wordt breed gedragen als eerste thema om mee te beginnen. Door gewoon te beginnen door ‘Learning by doing’ blijft de vaart erin. Belangrijk is dat deze opdracht in het geval van jongeren (ook) buiten het onderwijs om wordt

De samenleving bevindt zich in een periode van transformatie door verregaande digitalisering, die in hoog tempo plaatsvindt. Onder invloed van toenemende digitale mogelijkheden verandert de creatieketen in de culturele en creatieve sector mee. Zo blijkt uit de Monitor Amateurkunst 2023 dat “online leren en tonen” inmiddels onlosmakelijk verbonden is met de beoefening van kunstzinnige, creatieve en muzikale activiteiten. Het bekijken van online voorbeelden of instructies is een van de belangrijkste manieren geworden voor beoefenaars om beter te worden in hun activiteit. Bijna een derde van de beoefenaars leert online. Daarnaast zijn internet en sociale media veelgebruikte podia om eigen werk te tonen, met name voor de beoefenaars die schrijven, fotograferen, filmen, tekenen, schilderen, beeldhouwen, naaien en knutselen.