Document · PDF

Bijlage III Nota Verbonden Partijen_3

Raad Informatiebijeenkomst openbaar Wijchen 22 september 2022, gemeente wijchenBij agendapunt: Nazorgonderzoek Rapport Rekenkamercommissie Wijchen Evaluatie Belastingsamenwerking Munitax13.761 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Nota Verbonden Partijen

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Nota Verbonden Partijen

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Samenvatting Verbonden partijen zijn organisaties die een publieke taak voor de gemeente uitvoeren en waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft. We overwegen als gemeente een samenwerking met een verbonden partij omdat we verwachten dat dit voordelen biedt op het gebied van efficiency, effectiviteit, bestuurskracht, risicospreiding of kennis. Bij de keuze voor en oprichting van een verbonden partij hebben we als gemeente maximaal invloed. Als we overwegen om een verbonden partij aan te gaan, volgen we een stappenplan zodat we alle keuzes die we moeten maken zorgvuldig en in de goede volgorde afwegen. Zo richten we de verbonden partij op een manier in die past bij de taak. Het college legt het proces om te komen tot een keuze voor een verbonden partij en ieders rol in dat proces, voor aan de raad. Verbonden partijen staan meer op afstand dan de eigen organisatie. Om de voordelen optimaal te benutten en risico’s te beheersen is het belangrijk dat we op de goede manier sturen. De sturing is complex. Dit komt onder meer door de afstand, doordat we samenwerken met andere betrokken organisaties (andere gemeenten) en doordat we twee rollen hebben: eigenaar en opdrachtgever. De raad heeft een kaderstellende en controlerende rol ten opzichte van het college.

De taak van het college is om zicht te houden op de uitvoering, prestaties, kosten en risico’s van de verbonden partij. Het ambtelijk apparaat stelt het bestuur door informatie en advies in staat om op verbonden partijen te sturen. Ook onderhouden de ambtenaren contact met de verbonden partijen en hebben zij regionale afstemming over de verbonden partij met andere gemeenten. Om grip te krijgen en te houden op verbonden partijen zijn veel verschillende instrumenten beschikbaar. Dit zijn instrumenten op het gebied van informatievoorziening en op het gebied van verantwoording. Onze verbonden partijen verschillen sterk van elkaar als het gaat om financiële en bestuurlijke risico’s. Die verschillen vragen om maatwerk in de sturing. Hoe groter het risico, des te intensiever de sturing. Elke verbonden partij heeft een risicoprofiel en een daarop toegesneden ‘toezichtarrangement’: een pakket van sturingsinstrumenten. Iedere bestuursperiode worden alle verbonden partijen geëvalueerd. Bij deze evaluatie wordt bezien of deelname van de gemeente aan de verbonden partij nog steeds voldoende bijdraagt aan de gemeentelijke doelstelling, of de doelstellingen nog actueel zijn en of de verbonden partij naar behoren functioneert. De evaluatie leidt tot een advies over voortzetting, herziening of ontbinding van de verbonden partij of beëindiging van onze deelname eraan.

Opheffing van een verbonden partij of beëindiging van deelname kan voortvloeien uit evaluatie van de verbonden partij. Ook zaken als het niet nakomen van afspraken of het veranderen of bereiken van de doelstelling kunnen leiden tot opheffing of beëindiging. Het is aan te raden bij de start van de regeling heldere afspraken over beëindiging vast te leggen. Bij beëindiging of opheffing van een verbonden partij geeft het college de raad inzicht in de impact hiervan.

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Inhoudsopgave Voorwoord _ _______________________________________________________ 8 A. A.1 A.2 A.3

Inleiding: Het begrip verbonden partijen _ __________________ 11 Wat zijn verbonden partijen?_________________________________ 11 De verbonden partijen van de gemeente Wijchen _ _______________ 11 Het belang van Wijchen in de verbonden partijen _ _______________ 12

B. B.1 B.2 B.3

Fase 1: Oprichten ________________________________________ 13 De aanleiding voor samenwerking _ ___________________________ 13 Stappenplan______________________________________________ 13 Het besluitvormingsproces __________________________________ 16

C. C.1 C.2 C.3 C.4 C.5

Fase 2: Sturen___________________________________________ 17 Het belang en de complexiteit________________________________ 17 De rollen_________________________________________________ 18 De context van de sturing_ __________________________________ 19 De instrumenten om te sturen _______________________________ 20 De sturing van de verbonden partijen__________________________ 21

Fase 3: Evalueren ________________________________________ 25

Fase 4: Beëindigen________________________________________ 26

Bijlage 1: Verbonden partijen van de gemeente Wijchen____________________ 29 Bijlage 2: Toelichting op de stappen bij het aangaan van een verbonden partij__ 30 Bijlage 3: Vormen van verbonden partijen_______________________________ 37 Bijlage 4: Beïnvloedingsinstrumenten_ _________________________________ 39 Bijlage 5: Toelichting op de risicoprofielen en toezichtarrangementen__________ 43 Bijlage 6: Vragen voor de periodieke evaluatie_ __________________________ 50 Bijlage 7: De bijeenkomst van 27 augustus 2018_________________________ 51

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Voorwoord Als gemeente willen we dingen bereiken voor Wijchense inwoners. We willen dat ook onze verbonden partijen daaraan bijdragen. Gemeente en verbonden partij werken dus samen aan hetzelfde, publieke, belang. Maar bij verbonden partijen sturen we natuurlijk meer op afstand dan bij taken die we zelf uitvoeren. En we sturen samen met anderen. Hoe ‘verbonden’ voelen we ons als gemeente eigenlijk aan onze verbonden partijen? Waarom deze nota? Er is daadwerkelijk meer afstand, en dat ervaren we ook vaak zo. Vanwege deze afstand zoeken we naar manieren om inzicht te krijgen in en grip te houden op de activiteiten en de afgesproken doelen. Een belangrijke drijfveer is daarnaast dat meer dan een derde van de gemeentelijke middelen via verbonden partijen wordt ingezet. En ook de praktijk, bijvoorbeeld rondom Munitax en Veilig Thuis Gelderland-Zuid, maakt dat de gemeente Wijchen behoefte heeft aan kaders en grip. Heldere kaders Om grip te krijgen en te houden, zijn dus heldere kaders nodig. Die zorgen ervoor dat we als gemeente een goede afweging kunnen maken als we met een verbonden partij in zee gaan. Maar ook als we een verbonden partij willen evalueren. En als we overwegen om de relatie te beëindigen.

En tijdens de samenwerking kunnen de gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie aan de hand van de sturingsinstrumenten grip krijgen en houden op de verbonden partijen. De totstandkoming Vertegenwoordigers van raad, college en de ambtelijke organisatie hebben op 27 augustus 2018 invulling gegeven aan deze nota door hun ervaringen en ideeën in te brengen. In een interactieve bijeenkomst hebben zij een netwerkanalyse opgesteld. Hier hebben de aanwezigen aangegeven wat zij belangrijke en minder belangrijke verbonden partijen vinden, hoe de relatie met deze partijen is en hoe zij willen sturen. Deze input is verwerkt in de risicoanalyse en toezichtarrangementen. Ook is met de accounthouders van de verbonden partijen bekeken hoe de werkwijze nu is en wat daaraan beter kan. Generieke input uit nota’s van andere gemeenten heeft als inspiratie gediend. Uiteraard is die vertaald naar de Wijchense situatie.

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Afspraak 1: als we ons verbinden aan een verbonden partij, doorlopen we het stappenplan en leggen we bij elke stap de overwegingen vast. (oprichten)

Afspraak 2: als we ons verbinden aan een verbonden partij legt het college een

procesvoorstel voor aan de raad. Hierin staan de te zetten stappen en per stap de informatie en de besluiten. (oprichten)

Afspraak 3: bij het aangaan van een verbonden partij heeft publiekrechtelijke samenwerking de voorkeur boven privaatrechtelijke samenwerking. Dit omdat publiekrechtelijke samenwerking meer waarborgen biedt voor democratische controle, verantwoording en transparantie. (oprichten) Afspraak 4: bij het (samen)werken met een verbonden partij beschouwen raad, college en ambtelijke organisatie de verbonden partij als onderdeel van de gemeente. Ieder vervult een eigen rol. De raad is kaderstellend en controlerend. Het college is eigenaar en opdrachtgever. De ambtelijke organisatie is accounthouder. (sturen) Afspraak 5: elke aan de gemeente Wijchen verbonden partij kent een risicoprofiel en een daarbij passend toezichtarrangement. Raad, college en ambtelijke organisatie sturen op de verbonden partijen op basis van deze toezichtarrangementen. (sturen) Afspraak 6: jaarlijks voor de begroting beoordelen we met de auditcommissie de risicoprofielen van de Wijchense verbonden partijen en stellen we de toezichtsarrangementen vast. (sturen)

Afspraak 7: we evalueren elke verbonden partij eenmaal per raadsperiode. De

vorm van de evaluatie is afgestemd op het risicoprofiel. De evaluatie gaat vergezeld van een advies aan de raad. (evalueren)

Afspraak 8: het college maakt bij het beëindigen van een relatie met een ver-

bonden partij voor de raad inzichtelijk wat het beëindigen van de relatie betekent. (beëindigen)

Doel en vervolg Het hoofddoel van deze nota is om kaders vast te stellen. De kaders vindt u in deze nota in twee vormen: afspraken (zie hierna) en toezichtarrangementen (zie C5). Na vaststelling van deze nota gaan de raad, het college en de ambtelijke organisatie werken aan de hand van de afspraken en toezichtarrangementen. Daarom is deze nota vooral een startdocument; een basis om mee aan de slag te gaan. Een evaluatie is te zijner tijd op zijn plaats. De Wijchense afspraken Deze nota volgt de verschillende ‘levensfasen’ van een verbonden partij: oprichten, sturen, evalueren en beëindigen. Elke fase bevat een aantal afspraken die richting geven aan ons handelen. De afspraken staan gemarkeerd in de tekst van de nota en staan hier bij elkaar ten behoeve van het overzicht.

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Inleiding: Het begrip verbonden partijen

A.1 Wat zijn verbonden partijen? Een verbonden partij voert een publieke taak voor ons uit. En als gemeente hebben wij in een verbonden partij een bestuurlijk en financieel belang1. Een verbonden partij kan de vorm hebben van een Gemeenschappelijke regeling, een B.V., een N.V., een stichting, een vereniging of een coöperatie. Bestuurlijk belang Onder een bestuurlijk belang verstaan we dat we zeggenschap hebben. Die zeggenschap hebben we als gemeente omdat we vertegenwoordigd zijn in het bestuur van de verbonden partij, of omdat we stemrecht hebben. Is er alleen sprake van een benoemingsrecht of een recht om iemand voor te dragen, dan is er géén sprake van een bestuurlijk belang. Financieel belang We hebben een financieel belang als we aan de verbonden partij een bedrag ter beschikking stellen waarvoor geldt: 1. dat dit niet verhaalbaar is als de verbonden partij failliet gaat; of 2. waarvoor aansprakelijkheid bestaat als de verbonden partij haar verplichtingen (jegens derden) niet nakomt. Wanneer de gemeente geld geeft aan een organisatie die daarvan activiteiten bekostigt (subsidie), leidt dit niet tot een financieel belang. Dit betekent dat wij stichtingen niet beschouwen als verbonden partij. Denk hierbij aan: Stichting RvN@ en stichting Sportaccommodaties Wijchen.

Als er geen geld beschikbaar wordt gesteld maar tegen betaling een tegenprestatie plaatsvindt (overheidsopdracht), is er ook geen financieel belang en is dit geen verbonden partij. A.2 De verbonden partijen van de gemeente Wijchen Er moet dus een financieel èn een bestuurlijk belang zijn. Maar samenwerkingspartners die volgens deze definitie geen verbonden partij zijn, kunnen toch zo belangrijk zijn dat we graag grip blijven houden op deze partijen op de manier die in deze nota is beschreven. We nemen daarom enkele samenwerkingsverbanden die formeel geen verbonden partij zijn, toch mee in deze nota en beschouwen ze in praktijk als verbonden partij. Reden is dat we als gemeente risico lopen. Daarom is ook voor deze partijen een goede sturing van belang. Voorbeelden zijn: Munitax en IBO. De omgekeerde situatie doet zich ook voor. Dan is een organisatie volgens de formele definitie weliswaar een verbonden partij. Maar we bezitten slechts een klein deel van de aandelen en er is nauwelijks sprake van reële risico’s. Denk hierbij aan de BNG Bank, de Meerval B.V., de GR Basisregeling Regio Nijmegen en de VNG.

1 Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) bevat algemene regels voor de verantwoording door gemeenten en provincies. Het BBV geeft als definitie van een verbonden partij: “een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de provincie onderscheidenlijk gemeente een bestuurlijk en een financieel belang heeft”.

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

We verstaan onder de verbonden partijen van de gemeente Wijchen: DAR N.V. Leisurelands B.V. GGD Modulaire Gemeenschappelijke Regeling (MGR) MGR, module Werkbedrijf MGR, module iRrvN Euregio Rijn Waal Bedrijvenpark Bijsterhuizen Veiligheidsregio Gelderland Zuid (VRGZ) Omgevingsdienst Regio Nijmegen (ODRN) Milieusamenwerking en Afvalwerkwerking Regio Nijmegen (MARN) Werkorganisatie Druten Wijchen Doelgroepenvervoer regio Arnhem Nijmegen (DRAN) Arnhem Nijmegen City Region MUNITAX Instituut Bijzonder Onderzoek (IBO) Meer informatie over de verbonden partijen In bijlage 1 staat de essentiële informatie over deze verbonden partijen in een compact overzicht. Uitgebreide informatie over onze verbonden partijen is opgenomen in de Samenwerkingswijzer2. Hier is ook informatie opgenomen met betrekking tot kansen & risico’s, begroting & resultaten en governance. Het wettelijk verplichte register met gemeenschappelijke regelingen waaraan de gemeente Wijchen deelneemt, is te vinden op GLOBE overheid.nl.3 A.3 Het belang van Wijchen in de verbonden partijen Wij stellen in 2018 voor ruim 35 miljoen aan middelen beschikbaar aan gemeenschappelijke regelingen en vennootschappen.4 Dit komt overeen met 38% van onze begroting. Dit is een fors deel van de gemeentelijke begroting.

Het is daarom belangrijk dat de gemeente inzicht houdt in de kosten en de financiële risico’s en bestuurlijke risico’s die zij met de verbonden partijen kan lopen.

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Fase 1: Oprichten

In deze fase overwegen we om een samenwerking met een verbonden partij aan te gaan en richten we deze samenwerking in. Deze fase biedt ons als gemeente maximale grip. We hebben hier immers volop beslissingsmacht. Als de samenwerking eenmaal is ingericht, kunnen we minder gemakkelijk terug. Met het oog op een goede toekomstige samenwerking is het daarom van belang om de juiste stappen te zetten en zorgvuldig de afwegingen te maken.

Afspraak 1: bij het aangaan van een verbonden partij doorlopen we het stappenplan en leggen we van elke stap de overwegingen vast. B.1 De aanleiding voor samenwerking Soms is het samenwerken met een verbonden partij verplicht op basis van wettelijke regelgeving. Dit geldt bijvoorbeeld voor de Veiligheidsregio Gelderland Zuid (VRGZ). Maar vaak ook kiest een gemeente vrijwillig voor deelname aan een verbonden partij. Redenen hiervoor kunnen onder meer zijn: meer efficiency, meer kwaliteit, continuïteit. Ook kan risicospreiding een rol spelen. Het aangaan van een verbonden partij is ook een bewuste keuze om invloed te houden, bijvoorbeeld omdat de activiteiten te kwetsbaar zijn om aan de markt over te laten of uit te besteden. Centraal staat telkens de vraag: Is dit de best passende vorm om de publieke taak te realiseren? B.2 Stappenplan Als we overwegen om een verbonden partij aan te gaan, zijn een aantal keuzes belangrijk. Het stappenplan op de volgende pagina’s biedt houvast. Een uitgebreide toelichting van alle stappen staat in Bijlage 3.

2 De Samenwerkingswijzer is hier te vinden: GLOBE https://wijchen.dashboardsamenwerking.nl/Dashboard. 3 Register gemeenschappelijke regelingen Gemeente Wijchen 4 Jaarrekening 2017 gemeente Wijchen

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Schema stappenplan oprichting verbonden partijen

afstemming

publiekrechtelijk privaatrechtelijk

 bestuursovereenkomst  beleidsovereenkomst

publiekrechtelijk

 enkelvoudige centrumregeling  meervoudige centrumregeling

privaatrechtelijk

 dienstverleningsovereenkomst  overeenkomst tot opdracht

binnen eigen organisatie netwerkconstructie

privaatrechtelijke taakbehartiging

zelf doen

uitbesteden

zelfstandige organisatie

private partijen

Stap 3 Hoe organiseren we de uitvoering?

samenwerken bestuurlijke samenwerking publiek-private samenwerking (PPS)

Stap 1

 regeling zonder meer  bevoegdhedenovereenkomst  convenant

publiekrechtelijk privaatrechtelijk

 gemeenschappelijk openbaar lichaam  bedrijfsvoeringsorganisatie  gemeenschappelijk organaan  vereniging  coöperatie  besloten vennootschap  naamloze vennootschap  stichting

Stap 5

Stap 7

Wat is de vorm van de samenwerking?

Hoe zijn we vertegenwoordigd in het bestuur?

Wat is de taak?

Met wie gaan we samenwerken? Stap 4

Vinden we het onze verantwoordelijkheid? Stap 2

ja nee privatiseren

Welke rechtsvorm past daarbij? Stap 6

stoppen

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

1 Een heldere analyse van het vakgebied en de aard van de taak is van belang om de samenwerking goed in te richten. Je moet weten waarom je eraan begint. En kunt daar later op teruggrijpen, bijvoorbeeld bij een evaluatie. 2 Zien we de taak niet als onze verantwoordelijkheid, dan plaatsen we de uitvoering, de verantwoordelijkheid en het belang buiten de organisatie (privatiseren) of we stoppen met de taak. 3 Als we ervoor kiezen om de taak uit te blijven voeren, hebben we de keuze voor zelf doen, samenwerken of uitbesteden. 4 Als we gaan samenwerken is de belangrijkste keuze die tussen bestuurlijke samenwerking en publiek-private samenwerking. Die keuze wordt mede bepaald door de ‘aard van de taak’. Bepaalde overheidstaken mogen alleen worden uitgevoerd door de overheid zelf of een samenwerkingsverband van overheden. 5 Is de beste keuze bestuurlijke samenwerking, dan is de vraag in welke vorm deze gestalte gaat krijgen. Wordt het een afstemming, een netwerkconstructie of een zelfstandige organisatie? 6 Bij deze keuze spelen onder andere transparantie en invloed een rol. Publiekrechtelijke samenwerking geeft meer waarborgen voor democratische controle, verantwoording en transparantie. Daarom heeft publiekrechtelijke samenwerking in principe de voorkeur.

Afspraak 2: bij het aangaan van een verbonden partij heeft publiekrechtelijke samenwerking de voorkeur boven privaatrechtelijke samenwerking omdat publiekrechtelijke samenwerking meer waarborgen biedt voor democratische controle, verantwoording en transparantie. 7 De laatste stap draait om de keuze hoe we als gemeente bestuurlijk vertegenwoordigd zijn in de verbonden partij.

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Fase 2: Sturen

C.1 Het belang en de complexiteit Deelnemen in verbonden partijen levert financiële en bestuurlijke risico’s op. Om de voordelen optimaal te benutten en risico’s te beheersen is sturing op de verbonden partijen belangrijk. Tegelijk is de sturing op verbonden partijen vaak complex. Complexe sturing De complexiteit van sturing op verbonden partijen heeft te maken met: de verminderde invloed omdat de afstand groter is; het feit dat de democratische legitimatie afkomstig is van de gezamenlijke raden; de balans tussen vertrouwen en controle; de afhankelijkheid van regionale partners en de verbonden partij zelf; de combinatie van de rol van (mede-) eigenaar en opdrachtgever. Het doel van sturing Met de sturing op verbonden partijen willen we bereiken dat de verbonden partij de overeengekomen opdracht realiseert binnen de daarover afgesproken beleidsinhoudelijke en financiële kaders. Om dit mogelijk te maken moet de verbonden partij kansen en bedreigingen op tijd signaleren en hier door risicomanagement op sturen. Daarnaast moet zij rechtmatig opereren, adequaat reageren op nieuwe ontwikkelingen en transparant zijn in de informatievoorziening. Krijgt een verbonden partij dit niet voor elkaar, dan sturen we bij.

Bewuste keuzes Om effectief te kunnen sturen op verbonden partijen moeten we als gemeente de juiste sturingsinstrumenten op de juiste manier toepassen, vanuit de juiste rol. We moeten dus bewuste keuzes maken in de sturing. Rekening houdend met de verminderde invloed, afhankelijkheid en dynamiek van het netwerk én de mogelijk tegengestelde belangen. Actieve opstelling Daarnaast kan een actieve opstelling de ervaren afstand verkleinen en zo de mindset veranderen. Dit kan door de taak van de verbonden partij en de verbonden partij zelf te beschouwen als onderdeel van de gemeente. Zo halen we de sturing meer naar ons toe en is de partij werkelijk verbonden.

B.3 Het besluitvormingsproces Het college draagt zorg voor een zorgvuldig proces om te komen tot een gedegen besluit over de oprichting van een nieuwe verbonden partij. Omdat dit proces per situatie kan verschillen en ook afhankelijk is van de wensen in de regio, legt het college, per initiatief, voorafgaand een procesvoorstel ter kennisname aan de raad voor. Zo mogelijk is dit een gefaseerd besluitvormingsproces waarbij de raad wordt meegenomen in de onderzoeks- en inrichtingsfase. In het voorstel staat per fase welke informatie de raad ontvangt en welke besluitvorming wordt verwacht.

Afspraak 3: bij het aangaan van een verbonden partij legt het college een procesvoorstel voor aan de raad. Hierin staan de te zetten stappen en per stap de informatie en de besluiten.

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

C.2 De rollen Bij verbonden partijen zijn we als gemeente in veel gevallen zowel eigenaar als opdrachtgever. En dat ook nog eens samen met andere gemeenten. Eigenaar Als (mede-)eigenaar formuleren we kaders en houden we toezicht op de realisatie. De bedrijfsvoering moet gezond zijn. Zijn er ongeregeldheden binnen het samenwerkingsverband of ontstaan er financiële of personele gevolgen, dan moet de eigenaar financieel bijspringen.5 Het is belangrijk op deze rol voldoende sturing te hebben en houden. Het gaat hier niet om alleen het belang van Wijchen maar ook het belang van alle deelnemers samen. We hebben samen baat bij een gezonde organisatie. Opdrachtgever De opdrachtgever heeft juist belang bij sturing op de uitvoering. Hij streeft naar een zo goed mogelijke kwaliteit tegen zo laag mogelijke kosten. Hierbij is de gemeentelijke beleidsmatige input zo groot mogelijk. Het individuele belang van de gemeente is, vanuit de rol van opdrachtgever, doorslaggevend. Strijdige belangen De belangen van een opdrachtgever en eigenaar kunnen tegenstrijdig zijn. Dit zien we terug in de rollen die onze bestuurders hebben in een Dagelijks Bestuur (eigenaarschap) of Algemeen Bestuur (opdrachtgever). Een bestuurder kan als DB-lid instemmen met een besluit in het belang van de GR, maar als AB-lid in het belang van de gemeente tegen stemmen.

Bijvoorbeeld wanneer het verzoek om een goedkoop product of verstrekkende specifieke beleidswensen ten koste gaat of een negatieve invloed heeft op een gezonde bedrijfsvoering van de organisatie. Het is belangrijk dat we ons bewust zijn van deze rollen en van de mogelijke tegenstrijdigheden die dit met zich meebrengt. Rol van de gemeenteraad De gemeenteraad heeft in alle gevallen een kaderstellende en controlerende taak. Zij stelt de bestuurlijke kaders vast door middel van de gemeentelijke begroting. De gemeentelijke begroting vormt samen met de gemeentelijke jaarrekening de basis voor de controlerende taak. De verbonden partij is een (gezamenlijk) middel om de (lokale) bestuurlijke ambities te realiseren en moet worden gezien als ware het een onderdeel van de gemeente. De controlerende taak met betrekking tot verbonden partijen houdt in, dat de gemeenteraad controleert of de verbonden partij de afgesproken taak binnen de gestelde kaders uitvoert én of het college dit goed bewaakt en waar nodig bijstuurt. Kernvragen voor de raad zijn: Corresponderen de doelstellingen van de verbonden partij (nog steeds) met die van de gemeente? Worden de doelstellingen van de gemeente via de verbonden partijen binnen de kaders gerealiseerd? Is er aanleiding om de deelname aan of sturing op de verbonden partij te wijzigen of te beëindigen?

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

In sommige gevallen is de raad deelnemer aan de verbonden partij. De raad kiest dan de vertegenwoordiging in het Algemeen Bestuur. Dit kan een raadslid of een collegelid zijn. De raad heeft dan een of meer bevoegdheden van de raad overgedragen aan het samenwerkingsverband. De raad is in dit geval actiever betrokken. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de Modulaire Gemeenschappelijke Regeling. Rol van het college Het is de taak van het college om als opdrachtgever zicht te houden op de uitvoering, prestaties, kosten en risico’s van de verbonden partij. In relatie tot verbonden partijen heeft het college bovendien als eigenaar de taak om de continuïteit en de risico’s van de verbonden partij te bewaken en te beheersen en hier waar nodig op bij te sturen. Tegelijk komt het college bij verbonden partijen meer op afstand te staan van de uitvoering. Hierdoor heeft het college in verhouding tot de interne organisatie minder directe invloed en meer aandacht voor toezicht en verantwoording. Het college heeft de taak om de gemeenteraad goed te informeren over het reilen en zeilen van de verbonden partijen. Bovendien is het belangrijk dat zij raadsleden vroegtijdig betrekt bij belangrijke besluiten of ontwikkelingen.

In feite is er voor de informatieplicht van het college richting de gemeenteraad geen verschil tussen taken die zijn belegd binnen de eigen organisatie of die van een verbonden partij. Rol van het ambtelijk apparaat Het ambtelijke apparaat heeft een belangrijke rol om het bestuur optimaal in staat te stellen om op verbonden partijen te sturen. Medewerkers treden op als accounthouder en komen tot afspraken met de verbonden partij en onderhouden er contact mee. Zij ondersteunen het bestuur met informatieverstrekking en advisering. Het ambtelijk apparaat organiseert afstemming met de accounthouders van andere gemeenten.

Afspraak 4: bij het (samen)werken met een verbonden partij beschouwen raad, college en ambtelijke organisatie de verbonden partij als onderdeel van de gemeente. Ieder vervult een eigen rol. De raad is kaderstellend en controlerend. Het college is eigenaar en opdrachtgever. De ambtelijke organisatie is accounthouder. C.3 De context van de sturing Als je gaat sturen op een verbonden partij, vormen verschillende stukken de context van de sturing. De programmabegroting: Via de programmabegroting stelt de gemeenteraad de bestuurlijke kaders voor de eigen gemeente vast. In de begroting zijn de beleidsinhoudelijke ambities en financiële kaders opgenomen. De begroting omvat ook de beleidsgebieden waar verbonden partijen worden ingezet. Deze nota: Met de nota stelt de raad kaders vast en geeft de raad aan hoe zij wenst te worden geïnformeerd. Overige lokale nota’s: Ook andere nota’s of beleidstukken kunnen een relatie hebben met verbonden partijen. Deze hebben een relatie met de taakuitvoering van verbonden partijen.

5 Voor GR-en is dit vastgelegd in de Circulaire aansprakelijkheid voor schulden van openbare lichamen op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen, d.d. 8 juli 1999.

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

C.4 De instrumenten om te sturen Om sturing te geven aan de verbonden partijen zijn diverse instrumenten beschikbaar. Niet alle instrumenten worden in alle samenwerkingen gebruikt. Deze instrumenten gebruiken we vooral bij gemeenschappelijke regelingen. Bij B.V.’s en N.V.’s gebruiken we alleen de instrumenten die hun grondslag vinden in de Gemeentewet. Er zijn instrumenten voor informatievoorziening, verantwoording en bijsturing. Een uitgebreid overzicht van deze instrumenten met een toelichting is te vinden in bijlage 4. Sturingsinstrumenten voor informatievoorziening: Samenwerkingswijzer Gemeentelijke P&C cyclus Kadernota van de verbonden partij Voorlopig jaarverslag van de verbonden partij Ontwerpbegroting van de verbonden partij Begroting van de verbonden partij Jaarverslag verbonden partij Jaarverslag gemeente Raadscommissie verbonden partijen Informatierecht t.a.v. het college Informatierecht t.a.v. een afgevaardigde in het bestuur Informatierecht t.a.v. het AB, DB of de voorzitter Rekenkamercommissie Onderzoekscommissie

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

C.5

De sturing van de verbonden partijen

Risicoprofielen Onze verbonden partijen verschillen sterk van elkaar. Hierdoor variëren ook de gemeentelijke belangen en risico’s. Dit vraagt om maatwerk in sturing. Op 27 augustus 2018 heeft een vertegenwoordiging van de raad, het college en een vertegenwoordiging van de ambtelijke organisatie een netwerkanalyse gemaakt van de verbonden partijen van de gemeente Wijchen. De motivatie om verbonden partijen ver weg of dichtbij te plaatsen was tweeledig: het bestuurlijk-maatschappelijk belang en het financiële aspect. In bijlage 7 vindt u meer informatie over en visuele notulen van deze avond. Bij de ene verbonden partij wil je dus intensiever de vinger aan de pols houden dan bij de andere. Om te kunnen beoordelen hoe intensief de sturing moet zijn, stellen we voor onze verbonden partijen een risicoprofiel op waarin de output van de bijeenkomst op 27 augustus 2018 een plek heeft gekregen. Des de groter het bestuurlijk en/of financieel risico, des de intensiever is de sturing op de partij en de informatievoorziening aan de gemeenteraad. Alle Wijchense verbonden partijen zijn op basis van hun score op deze indicatoren ingedeeld in risicoprofiel Laag, Gemiddeld of Hoog.

Sturingsinstrumenten voor verantwoording: Verantwoording vragen aan een lid van het bestuur Verantwoording vragen aan collegeleden Instrumenten voor bijsturing: Zienswijze op ontwerpbegroting Gemeentelijke begroting Moties Verordeningen Beleidsregels Ontslagrecht t.a.v. een afgevaardigde Ontslagrecht t.a.v. een wethouder Wijziging van de gemeenschappelijke regeling Uittreding uit de gemeenschappelijke regeling Overige: Regionale afstemming ambtelijk Regionale afstemming bestuurlijk

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Toezichtarrangementen Bij elk risicoprofiel hoort een passend toezichtarrangement. We kennen drie toezichtarrangementen: Basis -, Basis en Basis +. Basis Dit is het arrangement met de minste en lichtste sturingsinstrumenten, voor de verbonden partijen met een laag risicoprofiel. Dit pakket bevat de volgende instrumenten: Samenwerkingswijzer P&C cyclus Begroting en jaarverslag van de verbonden partij ter inzage Zienswijze op de ontwerpbegroting in dit pakket gedelegeerd aan het college Informatierecht t.a.v. het college (een informatienota aan de raad als er relevante ontwikkelingen zijn) Basis Dit is het arrangement met een gemiddelde sturing, voor de verbonden partijen met een gemiddeld risicoprofiel. Dit pakket bevat de volgende instrumenten: Samenwerkingswijzer P&C cyclus begroting en jaarverslag van de verbonden partij worden uiterlijk 15 april aan gemeente aangeboden (gemeenschappelijke regelingen en stichtingen) Zienswijze wordt behandeld in de raad Informatieverstrekking via een informatienota aan de raad als er relevante ontwikkelingen zijn Basis + Dit is het arrangement met een bovengemiddelde sturing, voor de verbonden partijen met een hoog risicoprofiel.

Dit pakket bevat de volgende instrumenten: Samenwerkingswijzer P&C cyclus Begroting en jaarverslag van de verbonden partij worden uiterlijk 15 april aan gemeente aangeboden Zienswijze worden behandeld in de raad Ambtelijke ondersteuning voorafgaand aan zienswijze. Behandeling in de Raad wordt georganiseerd via informatiebijeenkomst. Vaste en actieve informatieverstrekking via een informatienota aan de raad per kwartaal over ontwikkelingen bij verbonden partij, tenzij er niets te melden is. Informatierecht t.a.v. het AB, DB of de voorzitter (Raadsverzoek tot het organiseren van een Informatiebijeenkomst met verbonden partij over de ontwikkelingen, eenmaal per jaar) Raadsverzoek tot een Rekenkameronderzoek van één van de verbonden partij in dit arrangement. Raadsverzoek tot een ambtelijke evaluatie op nut en noodzaak van één van de verbonden partij in dit arrangement. De Raad initieert coalitievorming met andere gemeenteraden met ondersteuning van de betrokken Griffies.

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

De verbonden partijen en de toezichtarrangementen Als we de Wijchense verbonden partijen indelen in risicoprofielen en die combineren met de toezichtarrangementen, ziet de sturing van verbonden partijen er zo uit:

Toezichtsarrangement 1: BASIS 1. Leisureland s BV 2. GR Euregi o Rijn-Waal 3. GR BP Bijs terhuizen 4. GR MARN 5. IBO

Toezichtsarrangement 3 : BASIS +

tsToezich ent 2: m arrange S BASI

1. GR GGD 2. GR MGR W erkbedrijf 3. GR VRGZ 4. GR Werko rganisatie DW 5. GR DRAN

R NV 1. DA latform MGR P 2. GR VN MGR IR 3. GR ODRN en 4. GR Nijmeg Arnhem 5. GO gion City Re gen Beunin NITAX 6. MU

Door te werken op basis van de toezichtarrangementen passen we maatwerk toe en dit leidt tot een effectievere en efficiëntere sturing van de Wijchense verbonden partijen.

Afspraak 5: elke aan de gemeente Wijchen verbonden partij kent een risicoprofiel en een daarbij passend toezichtarrangement. Raad, college en ambtelijke organisatie sturen op de verbonden partijen op basis van deze toezichtarrangementen. Andere mogelijkheden De instrumenten in de toezichtarrangementen gebruiken raad, college en ambtelijke organisatie al. In aanvulling op deze instrumenten valt te denken aan slim organiseren en slim handelen in de praktijk. Bijvoorbeeld door het maken van afspraken over de voorbereiding van een vergadering van het Algemeen Bestuur, ambtelijke regionale afstemming, afstemming met collega-raden/fracties in de regio, voorbereiding in een Commissie verbonden partijen. Het opstellen van een regionale agenda behoort ook tot de mogelijkheden.

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Tussentijdse evaluatie We gaan voor het eerst werken op basis van toezichtarrangementen en moeten bekijken hoe dit voor de verbonden partijen en de gemeente Wijchen gaat uitpakken en hoe effectief dit is. Daarom is het goed om vinger aan de pols te houden. Daarnaast kunnen omstandigheden veranderen. Bij de gemeente, bij de verbonden partij, bij de andere deelnemende gemeenten of in de omgeving. Die veranderingen kunnen ook aanleiding zijn om intensiever of juist minder intensief te gaan sturen. Het moet dan ook mogelijk zijn om op- of juist af te schakelen qua toezichtarrangement. Een jaarlijkse evaluatie met de auditcommissie over de toezichtarrangementen van de verbonden partijen biedt die mogelijkheid. Op- of afschakelen kan ook plaatsvinden als de actualiteit daar aanleiding toe geeft.

Afspraak 6: jaarlijks voor de begroting beoordelen we met de auditcommissie de risicoprofielen van de Wijchense verbonden partijen en stellen we de toezichtarrangementen vast.

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Fase 3: Evalueren

Periodieke evaluatie Eenmaal per bestuursperiode worden alle verbonden partijen geëvalueerd op nut en noodzaak. Bij deze evaluatie wordt bezien of deelname van de gemeente aan de verbonden partij nog steeds voldoende bijdraagt aan de gemeentelijke doelstelling, of de doelstellingen nog actueel zijn én of de verbonden partij naar behoren functioneert. De resultaten uit de planning- en control cyclus van afgelopen jaren zijn onderdeel van deze evaluatie. Vier deelgebieden Tijdens deze evaluatie worden er over vier deelgebieden vragen gesteld: het behalen van de doelstellingen de financiële en juridische stand van zaken de bestuurlijke en organisatorische stand van zaken het samenwerkingsverband Mogelijke vragen voor elk van deze gebieden zijn opgenomen in bijlage 6. Evaluatie is maatwerk Zoals de toezichtarrangementen maatwerk zijn, is ook de opzet en insteek van de periodieke evaluatie dat. In principe is voor verbonden partijen met toezichtarrangement Basis – de evaluatie minder intensief dan voor de partijen met toezichtarrangement Basis +. Maar actuele of toekomstige ontwikkelingen kunnen de vorm en intensiteit van de evaluatie beïnvloeden. Advies aan de raad Een evaluatie gaat vergezeld van een advies aan de raad. De evaluatie kan leiden tot voortzetting, herziening of ontbinding van de verbonden partij of beëindiging van onze deelname.

Bijsturen Om te bepalen op welke aspecten we als gemeente moeten bijsturen en hoe we dat doen, kan het stappenplan voor oprichting een goede leidraad zijn.

Afspraak 7: we evalueren elke verbonden partij eenmaal per raadsperiode. De vorm van de evaluatie is afgestemd op het risicoprofiel. De evaluatie gaat vergezeld van een advies aan de raad.

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Fase 4: Beëindigen

Als we een samenwerking aangaan met een verbonden partij, gebeurt dat in principe voor onbepaalde tijd. Dit betekent echter niet dat deze relatie zonder meer voor onbepaalde tijd wordt voortgezet. De periodieke evaluatie uit fase 3 kan leiden tot het heroverwegen van de relatie. Daarnaast zijn er ontwikkelingen die per definitie leiden tot een heroverweging. Hierbij valt te denken aan: Het niet nakomen van afspraken door de verbonden partij; Het slecht presteren van de verbonden partij; Een wijziging van de doelstelling(en) van een verbonden partij; Een wijziging van de doelstelling(en) van de gemeente; Het bereiken van het doel waarvoor de verbonden partij is opgericht. Afspraken over beëindiging Met sommige verbonden partijen hebben we afspraken gemaakt over eventuele beëindiging. In dat geval vormen die afspraken een leidraad. Vaak zijn de afspraken over uittreden erg streng of niet reëel. Hierdoor kan uitstappen veel geld kosten. Het is juist daarom zo belangrijk om al tijdens de oprichting van een verbonden partij het te hebben de voorwaarden tot uittreding. Voor- en nadelen afwegen Als er vooraf in de startvoorwaarden geen goede afspraken zijn gemaakt over doorontwikkeling, ontbinden of uittreden, dan kan uittreden een langdurig en/of kostbaar proces worden. Het is goed om de voor- en nadelen tegen elkaar af te zetten in het integrale advies.

Rol van college en raad Net als bij de oprichting van een verbonden partij speelt de raad een rol bij een wijziging van een regeling/ statuut of beëindiging van een verbonden partij. Het proces verloopt op vergelijkbare wijze als bij het aangaan van een verbonden partij. Om de raad in staat te stellen om zijn kaderstellende en controlerende taak uit te voeren, maakt het college bij het beëindigen van een relatie met een (nieuwe) verbonden partij voor de raad in ieder geval inzichtelijk wat het op termijn beëindigen van de relatie zal betekenen.

Afspraak 8: het college maakt bij het beëindigen van een relatie met een verbonden partij voor de raad inzichtelijk wat het beëindigen van de relatie betekent.

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Bijlage 1: Verbonden partijen van de gemeente Wijchen

naam

doel

rechtsvorm

deelnemers

DAR N.V.

Afval

Naamloze vennootschap

Leisurelands B.V.

Exploitatie recreatiegebieden

Besloten vennootschap

GGD

Gezondheid

Openbaar lichaam

Colleges van Beuningen, Druten, Berg en Dal, Heumen, Mook en Middelaar, Nijmegen, West Maas en Waal en Wijchen.

Modulaire Gemeenschappelijke Regeling (MGR)

Platformfunctie

Openbaar lichaam

Raden en colleges van Beuningen, Druten, Berg en Dal, Heumen, Mook en Middelaar, Nijmegen, Wijchen

MGR, module Werkbedrijf

Arbeidsbemiddeling

MGR, module iRvN

ICT

Euregio Rijn Waal

Grensoverschrijdende samenwerking

Openbaar lichaam

Raden en colleges van diverse gemeenten in Duitsland en Nederland

Bedrijvenpark Bijsterhuizen

Uitgifte grond bedrijventerrein

Openbaar lichaam

Raden en colleges van Nijmegen en Wijchen

Veiligheidsregio Gelderland Zuid (VRGZ)

Brandweerzorg, geneeskundige hulpverlening, rampenbestrijding en crisisbeheersing

Openbaar Lichaam

Colleges van Berg en Dal, Beuningen, Buren, Culemborg, Druten, Geldermalsen, Heumen, Lingewaal, Maasdriel, NederBetuwe, Neerijnen, Nijmegen, Tiel, West Maas en Waal, Wijchen en Zaltbommel.

Omgevingsdienst Regio Nijmegen (ODRN)

Vergunningverlening en handhaving milieu

Openbaar Lichaam

Colleges van Berg en Dal, Beuningen, Druten, Heumen, Nijmegen, Wijchen en GS van de Provincie Gelderland

Milieusamenwerking van Afvalverwerking Regio Nijmegen (MARN)

Milieu en afval

Openbaar Lichaam

Raden en colleges van Berg en Dal, Beuningen, Druten, Heumen, Mook en Middelaar, Nijmegen, West Maas en Waal en Wijchen

Werkorganisatie Druten Wijchen

Ambtelijke organisatie van de gemeenten Druten en Wijchen

Bedrijfsvoeringsorganisatie

Colleges van Druten en Wijchen

Doelgroepenvervoer regio Arnhem Nijmegen (DRAN)

Vervoer voor bijzondere doelgroepen

Bedrijfsvoeringsorganisatie

Colleges van Arnhem, Berg en Dal, Beuningen, Doesburg, Druten, Duiven, Heumen, Lingewaard, Montferland, Mook en Middelaar, Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rijnwaarden, Rozendaal, Westervoort, Wijchen en Zevenaar

Arnhem Nijmegen City Region

Platform voor thema’s: duurzaamheid, wonen, economie en mobiliteit

Gemeenschappelijk orgaan

Colleges van Arnhem, Beuningen, Berg en Dal, Doesburg, Druten, Duiven, Heumen, Lingewaard, Montferland, Mook en Middelaar, Nijmegen, Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rozendaal, Rijnwaarden, Westervoort, Wijchen, Zevenaar, West Maas en Waal en Wijchen

Munitax

Gemeentelijke belastingen

Centrumregeling (Beuningen is centrumgemeente)

Colleges van Beuningen, Druten, Berg en Dal, Heumen en Wijchen

Instituut bijzonder onderzoek (IBO)

Opsporing en onderzoek van fraude met uitkeringen en zorggelden

Centrumregeling (Wijchen is centrumgemeente)

Colleges van Beuningen, Berg en Dal, Druten, Heumen en Wijchen

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Bijlage 2: Toelichting op de stappen bij het aangaan van een verbonden partij Stap 1: Wat is de taak? Stap 1 bestaat uit het afbakenen en definiëren van de taak. Een heldere analyse van het vakgebied en de aard van de taak is van belang om de samenwerking goed in te richten. Je moet weten waarom je eraan begint. En kunt daar later op teruggrijpen, bijvoorbeeld bij een evaluatie. Vragen die een rol kunnen spelen: Om welke publieke taak gaat het precies? Op welk beleidsterrein bevindt de taak zich? Is het een uitvoeringstaak, een bedrijfsvoeringstaak of een beleidsbepalende taak? De laatste zal het gemeentebestuur het minst snel overlaten aan een ander. Is de taak beleidsrijk of beleidsarm? Is het bij wet opgedragen (medebewind, decentralisatie) of trekt de gemeenten het zelf aan zich (autonomie)? Hoe raakt de taak onze dienstverlening? Stap 2: Vinden we het onze verantwoordelijkheid? Zien we de taak als onze verantwoordelijkheid? Is dit niet het geval, dan kiezen we ervoor om de uitvoering de verantwoordelijkheid en het belang buiten de organisatie te plaatsen. We kunnen de taak privatiseren of er helemaal mee stoppen. Dit komt bijvoorbeeld voor bij het privatiseren van voormalig gemeentelijke parkeergarages of sportbedrijven. Als we de taak zelf blijven financieren dan is er sprake van de optie ‘uitbesteden’ (zie hieronder).

Een voorbeeld is de verzelfstandiging van gemeentelijke onderdelen, waarbij de zelfstandige organisaties vervolgens via een subsidie of een dienstverleningsovereenkomst worden gefinancierd. De gemeente trekt zich nog steeds verantwoordelijkheid aan voor de taak, maar kiest voor een andere manier van organiseren.

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Stap 3: Hoe organiseren we de uitvoering? Als we ervoor kiezen om de taak uit te blijven voeren, hebben we de keuze voor zelf doen, samenwerken of uitbesteden. Zelf doen Willen we de taak blijven uitvoeren, dan blijven we zelf verantwoordelijk voor de uitvoering. Redenen om een taak zelf uit te blijven voeren zijn bijvoorbeeld: Een wettelijke verplichting om de taak binnen de gemeente dan wel onder volledige verantwoordelijkheid uit te voeren. Een voorbeeld is het sluiten van huwelijken. Het uitvoeren van een bepaalde taak wordt als te strategisch voor de gemeente gezien om extern uit te voeren. Door de hoge risico’s en onzekerheden van de uit te voeren taak is het uitbesteden van een dergelijke taak niet mogelijk of alleen tegen zeer hoge kosten. Binnen eigen organisatie Bij volledige gemeentelijke betrokkenheid wordt de activiteit binnen de gemeente ondergebracht en uitgevoerd. Dit maakt het eenvoudiger om te sturen op het proces en de inhoud. Er bestaat geen afhankelijkheid naar (andere) samenwerkingspartners en de afstemming is beperkt. Privaatrechtelijke taakbehartiging We kunnen voor de taakuitvoering kiezen tussen uitvoering binnen de eigen organisatie of voor extern verzelfstandigen.

In het laatste geval wordt de uitvoering van de taak belegd bij een privaatrechtelijke rechtspersoon die onder toezicht en verantwoordelijkheid van het gemeentebestuur staat, meestal onder toezicht van het college van burgemeester en wethouders. In dat geval spreken we ook van (enkelvoudige) privaatrechtelijke taakbehartiging.6 Aandachtspunten bij de keuze Bij uitvoering binnen de eigen organisatie spelen aanbestedingsrechtelijke aandachtspunten geen rol. Bij uitvoering met privaatrechtelijke taakbehartiging kan een aanbestedingsrechtelijk risico worden voorkomen door het ‘inbesteden’. Bij uitvoering binnen de eigen organisatie spelen fiscaalrechtelijke aandachtspunten geen rol. Bij enkelvoudige privaatrechtelijke taakbehartiging is vaak sprake van btw-plichtigheid. Compensatie via het BTW-compensatiefonds, vrijstellingen en uitzonderingen kunnen worden onderzocht. Samenwerken Als we de taak in samenwerking willen uitvoeren kunnen we dat doen met andere overheidslichamen (bestuurlijke samenwerking) of met private partijen (publiekprivate samenwerking). Het kan in deze fase behulpzaam zijn om de voor- en nadelen van samenwerken af te wegen.

6 Als de privaatrechtelijke rechtspersoon een rechtspersoon is waarin meerdere gemeenten bestuurlijk vertegenwoordigd zijn valt de constructie onder de volgende optie ‘samenwerken’. Als dit privaatrechtelijk geschiedt, dan is sprake van meervoudige privaatrechtelijke taakbehartiging. Als de gemeente helemaal geen bestuurlijke invloed heeft binnen de rechtspersoon valt de constructie onder de derde optie ‘uitbesteden’.

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Mogelijke voordelen van samenwerken: Efficiencyvoordelen: dit is de meest voorkomende reden om een gemeentelijke taak onder te brengen in een verbonden partij. Risicospreiding: het delen van (financiële) risico’s met andere partijen. Bestuurlijke kracht en effectiviteit: de deelnemers staan samen sterker ten opzichte van hun omgeving. Kennisvoordeel: de gemeente kan gebruik maken van kennis en expertise die niet in huis is. Katalysatorfunctie: de gemeente brengt samen met andere (semi)publieke en private organisaties activiteiten op gang die zonder de initiërende rol van de gemeente niet of veel moeilijker van de grond zouden komen. Mogelijke nadelen van samenwerken: De beïnvloedingsmogelijkheden en de informatievoorziening zijn door de afstand minder vanzelfsprekend dan bij uitvoering door de eigen gemeentelijke organisatie. We krijgen nieuwe rollen: die van klant /opdrachtgever. En we zijn als bestuurder/eigenaar medeverantwoordelijk voor het reilen en zeilen van de verbonden partij. Financiële risico’s, zoals het opdraaien voor mogelijke tekorten. - Bestuurdersaansprakelijkheid. Ons eigen beleid is lastiger uit te voeren omdat er meerdere partijen betrokken zijn. De twee rollen van de gemeente, die van klant en die van bestuurder, kunnen tegengestelde belangen met zich meebrengen.

Tegenstelling van belangen tussen deelnemers: door de democratische besluitvorming in de besturen van de verbonden partijen zullen de deelnemende gemeenten concessies moeten doen ten aanzien van hun eigen belangen en zich moeten conformeren aan meerderheidsbesluiten waar we het niet mee eens zijn. Uitbesteden De gemeente kan er ook voor kiezen om de taak uit te besteden aan een private partij.7 Vaak gebeurt dit omdat de gemeente verwacht dat deze partij de taken voor een economisch voordeligere prijs kan uitvoeren, meer specialistische kennis bezit of vanwege flexibiliteit (het kunnen wisselen van de uitvoerder). Uitbesteding gebeurt via opdrachtverlening en soms via subsidie. Soms wordt uitbesteding ook gekozen bij bestuurlijke samenwerking of publiek-private samenwerking. De samenwerkingspartners besteden dan samen uit. Een voorbeeld daarvan is de GR DRAN waarin wij samen met andere gemeenten het doelgroepenvervoer aanbesteden. Aandachtspunten Bij uitbesteding moet het aanbestedingsrecht worden toegepast. Bij uitbesteding als opdracht is sprake van fiscaalrechtelijke aandachtspunten. Compensatie via het BTW-compensatiefonds, vrijstellingen en uitzonderingen kunnen worden onderzocht. Bij uitbesteding is alleen contractuele sturing mogelijk: sturing in de relatie opdrachtgever-opdrachtnemer.

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Stap 4: Met wie gaan we samenwerken? De belangrijkste keuze is die tussen bestuurlijke samenwerking en publiek-private samenwerking. Die keuze wordt mede bepaald door de ‘aard van de taak’. Bepaalde overheidstaken mogen alleen worden uitgevoerd door de overheid zelf of een samenwerkingsverband van overheden. Bij bestuurlijke samenwerking bestaat in veel gevallen de mogelijkheid te kiezen voor overdracht (delegatie) van bevoegdheden aan het samenwerkingsverband. Bij publiek-private samenwerking kunnen gemeenten dit niet omdat de vereiste wettelijke grondslag ontbreekt. Bij bestuurlijke samenwerking kan men ook kiezen voor mandaat. De verantwoordelijkheid blijft dan liggen bij het gemeentelijke bestuursorgaan en de bevoegdheid wordt door het samenwerkingsverband uitgeoefend in naam van het gemeentelijke bestuursorgaan. Ook bij publiek-private samenwerking kan men kiezen voor mandaat. Valt de keuze op bestuurlijke samenwerking, dan is het van belang om te kijken wie de meest voor de hand liggende samenwerkingspartners zijn. Deze vraag speelt op meerdere niveaus: 1. Met welk type overheidsorganisatie gaan we samenwerken? (andere gemeente, de provincie of het waterschap); 2. Met welke concrete organisatie gaan we samenwerken? (de buurgemeente of andere gemeenten); 3.

Met welke organen van de organisatie gaan we samenwerken? (de raden, de colleges van burgemeester en wethouders en/of de burgemeesters. Dit hangt onder andere af van het orgaan waar de taak wettelijk is belegd). Bij punt 1 en 2 kan een haalbaarheidsstudie of business case meer helderheid brengen. Bij punt 3 gaat het vooral om een juridische consequentie. Bij privaatrechtelijke samenwerking zijn met name de colleges van burgemeester en wethouders aan zet, waarbij de raad een rol als adviseur en controleur heeft. Het is daar immers de publiekrechtelijke rechtspersoon ‘gemeente Wijchen’ die partij is. De beslissingsbevoegdheid ligt bij het college. De uitvoering is een taak van de burgemeester. Bij publiekrechtelijke samenwerking is het afhankelijk van de in te brengen taken en bevoegdheden wie aan de bal staat om de gemeenschappelijke regeling te treffen: Bij beleidsbepalende samenwerking zal de bal primair bij de raad liggen, waarbij het college vaak medespeler is omdat ook de uitvoering dan mee overgaat. Bij uitvoerings- en bedrijfsvoeringssamenwerking is het juist het college (en eventueel de burgemeester) dat aan het roer staat. Het college heeft echter, net als de burgemeester, wel toestemming nodig van de raad. In die zin heeft de raad belangrijke invloed, maar is hij niet bepalend.

Als de keuze valt op samenwerking, volgt de volgende stap.

7 Anders dan bij privaatrechtelijke taakbehartiging of bij publiek-private samenwerking is de opdrachtnemer bij uitbesteding een ‘echte’ marktpartij die niet onder toezicht of controle staat van de betreffende overheid die de opdracht verleent of meerdere overheden die samenwerken.

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Stap 5: Wat is de vorm van de samenwerking? In welke vorm gaat de samenwerking gestalte krijgen? Afstemming Er worden geen taken over en weer uitgevoerd en er vinden ook geen betalingen aan elkaar plaats. Soms wordt afstemming wel gecombineerd met gezamenlijke uitbesteding. Dan vindt wel taakuitvoering en betaling plaats, maar iedere organisatie heeft een eigen relatie met de externe opdrachtnemer. Netwerkconstructie Eén organisatie is belast met de uitvoering van een specifieke taak voor alle deelnemers. Hierbij wordt geen nieuwe organisatie opgericht. Een deelnemer voert taken uit voor één of meerdere andere. Wijchense voorbeelden hiervan zijn Munitax en het IBO. De afnemer kan slechts via de contractuele afspraken sturen, of eventueel via instructies waar het mandaten betreft. Zelfstandige organisatie De zelfstandige organisatie is belast met de uitvoering van de taak of taken ten behoeve van de deelnemers onder toezicht en verantwoordelijkheid van de deelnemers. Kenmerkend voor deze vorm is het bestaan van een bevoegd orgaan waarin de deelnemers vertegenwoordigd zijn. Een voorbeeld is het Gemeenschappelijk Orgaan Arnhem Nijmegen. Of er komt een nieuwe rechtspersoon waarin de deelnemers vertegenwoordigd zijn in een (Algemeen) Bestuur. Vormen hiervan zijn een Openbaar Lichaam en een bedrijfvoeringsorganisatie.

Denk aan de Modulaire Gemeenschappelijke Regeling, de Werkorganisatie Druten Wijchen en de Gemeenschappelijke Regeling Bijsterhuizen. Aandachtspunten Bij de zelfstandige organisatie moeten we rekening houden met het aanbestedingsrecht. Bij een zelfstandige organisatie kunnen fiscale aandachtpunten aanwezig zijn. Compensatie via het btw compensatiefonds en vrijstellingen en uitzonderingen kunnen worden onderzocht.

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Stap 6: Welke rechtsvorm past daarbij? Bij de keuze tussen publiekrechtelijke of privaatrechtelijke samenwerking spelen onder andere transparantie en invloed een rol. Publiekrechtelijke samenwerking geeft meer waarborgen voor democratische controle, verantwoording en transparantie. De waarborgen zijn door de wetgever voorgeschreven. In een privaatrechtelijke participatie hebben we als gemeente vaak minder invloed. We hebben veelal een kleiner aandeel doordat de samenwerking minder gericht is op publieke belangen. Daarnaast geldt andere wet-en regelgeving waardoor mogelijkheden van invloed met minder waarborgen zijn omkleed. In een bepaalde mate kunnen dezelfde waarborgen worden bewerkstelligd. Maar dat moet dan steeds worden bewaakt. Waarbij het dan ook weer zo is dat toepasselijkheid van bepaalde waarborgen statutair niet kán worden bewerkstelligd (bijvoorbeeld repressief toezicht, toepasselijkheid van de Wob en de Wet nationale ombudsman).8 Een en ander beperkt de invloedssfeer van de aandeelhouders. In bijlage 3: ‘Vormen van verbonden partijen’ is een nadere toelichting opgenomen over de verschillende rechtsvormen. Stap 7: Hoe zijn we vertegenwoordigd in het bestuur? Publiekrechtelijke rechtsvorm Ieder orgaan (de gemeenteraad, het college en de burgemeester) kan een gemeenschappelijke regeling in het leven roepen op die terreinen waartoe het bevoegd is.

Bij zuivere raadsregelingen wijst de raad uit haar midden een AB-lid aan. Bij collegeregelingen wijst het college uit haar midden het AB-lid aan. Bij gemengde regelingen wijst de raad uit haar midden en/of uit de wethouders, het AB-lid aan. Bij de meeste GR-en is de rol van eigenaar en opdrachtgever tezamen bij de portefeuillehouder belegd. De portefeuillehouder is aangewezen als AB-lid. De MGR heeft deze rollen gesplitst en hiervoor zijn twee AB-leden benoemd. Bij GR-en stemt het AB-lid met last en ruggespraak! Het AB-lid kan dus een steminstructie meekrijgen van het bestuursorgaan dat deelnemer is aan de regeling. Wijkt een AB-lid af van de steminstructie, dan is zijn stem wel geldig in het AB. Wel kan dit politieke consequenties hebben. Een AB-lid heeft geen mandaat nodig.9 Het aanwijzingsbesluit vormt de grondslag om te mogen stemmen. Bij het aangaan van een verbonden partij en bij wisselingen in het college (bijvoorbeeld na verkiezingen) wordt bepaald welke bestuurder namens de gemeente vertegenwoordiger is. In beginsel volgt de bestuurlijke betrokkenheid bij de verbonden partijen de afspraken die gemaakt worden bij de verdeling van portefeuilles. Aan het begin van elke collegeperiode worden de aanwijzingsbesluiten door raad en college geactualiseerd.

8 Verzelfstandiging en samenwerking bij decentrale overheiden. Afwegingskader voor de keuze tussen publiekrechtelijke of privaatrechtelijke vormgeving. Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. 9 In tegenstelling tot vennootschappen waar een afgevaardigde hiertoe is gemandateerd.

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Privaatrechtelijke rechtsvorm Op grond van de gemeentewet is het uitvoeren van de aandeelhoudersrol een bevoegdheid van het college (artikel 160, lid 1, onder e Gemeentewet). Het college besluit hoe we stemmen in een AVA. Het daadwerkelijk uitbrengen van de stem is een bevoegdheid van de burgemeester (artikel 171, lid 1 Gemeentewet). Beide bevoegdheden zijn niet gemandateerd. Dat betekent dat bij het bepalen van de wijze van stemmen door het college, tevens ook de volmacht moet worden verleend. Bij besluiten die ingrijpende gevolgen kunnen hebben voor de gemeente, kan het nodig zijn om de raad vooraf om een zienswijze te vragen.10 Ook bij deelname aan vennootschappen zijn collegeleden aangewezen om de publiekrechtelijke rechtspersoon ‘gemeente Wijchen’ te vertegenwoordigen in de Algemene Vergadering van Aandeelhouders (verder AVA) van BV’s en NV’s. Meestal is de portefeuillehouder hiertoe aangewezen. In het AVA vertegenwoordigt hij zowel de eigenaars- als de opdrachtgeversbelangen. Aan het begin van elke collegeperiode wordt bepaalt wie de gemeente zal vertegenwoordigen. Proces van oprichting Hoe je een verbonden partij opricht, is verschillend voor publiekrechtelijke en privaatrechte rechtsvormen. Publiekrechtelijk: Het bestuursorgaan dat delen van zijn of haar takenpakket en bevoegdheden in een gemeenschappelijke regeling wil onderbrengen, beslist tot deelname.

Dit bestuursorgaan is deelnemer aan de betreffende regeling. Wanneer alleen het college of de burgemeester deelnemer is, moet de raad zijn toestemming geven.11 Deze toestemming kan slechts worden onthouden wegens strijd met het recht of het algemeen belang. Aan elke gemeenschappelijke regeling ligt een regeling ten grondslag. In deze regeling dient op heldere wijze het doel, de taken en de overgedragen bevoegdheden te worden opgenomen. Als de gemeente wil dat de gemeenschappelijke regeling de bevoegdheid krijgt om verordeningen op te stellen, die gelden voor onze gemeente, dan moet dit expliciet in de regeling staan. Hetzelfde geldt voor het opstellen van beleid. Privaatrechtelijk: De bevoegdheid tot het verrichten van privaatrechtelijke rechtshandelingen ligt bij het college. Hieronder valt ook het aangaan van een verbonden partij op grond van artikel 160, lid 2, van de Gemeentewet. Voordat het college een definitief besluit neemt wordt de raad om wensen en bedenkingen gevraagd.

Nota Verbonden Partijen | oktober 2018

Bijlage 3: Vormen van verbonden partijen Publiekrechtelijke rechtsvormen op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen Gemeenten kunnen met elkaar samenwerken in de vorm van een Gemeenschappelijke Regeling. Dit is een vorm van verlengd lokaal bestuur, waarbij de vrijwilligheid van de samenwerking (doorgaans) voorop staat. In grote lijnen zijn er gezien vanuit de doelstelling en de aard van de activiteiten drie soorten gemeenschappelijke regelingen te onderscheiden: gericht op gemeenschappelijke beleidsvorming, zoals regionaal ruimtelijk beleid en gemeenschappelijke planontwikkeling; gericht op uitvoering van activiteiten ten behoeve van de deelnemers, zoals de sociale werkvoorziening; gericht op de uitvoering van regionale activiteiten in opdracht van hogere overheden, zoals de regionale brandweer, de gemeenschappelijke geneeskundige dienst en de veiligheidsregio’s. De Wgr biedt het juridische kader voor verschillende samenwerkingsvormen tussen bestuursorganen van gemeenten, provincies, en waterschappen. De verschillende vormen maken het mogelijk de zwaarte van het organisatorisch verband af te stemmen op de aard van de gezamenlijk te behartigen taken. Aan een Gemeenschappelijke Regeling kunnen ook andere openbare lichamen deelnemen. Private rechtspersonen kunnen alleen participeren als zij daartoe bij Koninklijk Besluit zijn gemachtigd.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=wdw&id=5953b0fd-daf0-4a67-a3bf-d40595cc132c