Bijlage_Evaluatie uitvoeringsovereenkomst Museum Kasteel Wijchen 2022-2025
Tekst van het document
Evaluatie Uitvoeringsovereenkomst Museum Kasteel Wijchen 2022 – 2025
www.wijchen.nl
2
1. Inleiding Dit is de vierde evaluatie over het functioneren van Museum Kasteel Wijchen (hierna te noemen: museum) sinds de verzelfstandiging in 2004. De eerdere evaluaties gingen over de beleidsperiode tussen 2004 en 2017. De periode 2017 – 2021 hebben we niet geëvalueerd omdat in deze periode de renovatie van het kasteel plaatsvond en we te maken kregen met corona waardoor het museum tijdelijk was gesloten. Hierdoor konden we geen representatieve evaluatie maken over deze periode. In de budgetovereenkomst 2022-2025 hebben we vastgelegd dat er een evaluatie over het functioneren van het museum plaatsvindt in 2025 over het afgelopen subsidietijdvak voor de jaren 2022, 2023 en 2024. Voor deze beleidsperiode 2022 – 2025 had het museum flinke voornemens op het gebied van cultuurhistorie en (indirect) toerisme. Na de restauratie van het kasteel in 2022 was de uitdaging voor het museum om in het gerenoveerde kasteel, met een betere zichtbaarheid van het museum alle inspanningen te verzilveren met een hoger publieksbereik. Het museum heropende op 27 februari 2022. Bijkomende uitdaging was om na corona het publiek de weg terug te laten vinden naar het museum. De focus is gelegd op het verbeteren van de uitstraling naar buiten, het verhogen van de kwaliteit van de collectiepresentatie en het verminderen van de (personele) kwetsbaarheid.
Dit moet gefinancierd worden door meer eigen inkomsten te genereren naast gelijkblijvende budgetsubsidie. In het document Museum kasteel Wijchen. Evaluatie MJBP 2022/2025 heeft het museum zijn meerjaren beleidsplan 2022-2025 geëvalueerd. Deze is als bijlage toegevoegd. De evaluatie van het beleidsplan gaat dieper op de inhoud in en geeft tezamen met deze evaluatie een volledig beeld van de afgelopen jaren. In deze evaluatie Uitvoeringsovereenkomst, leggen we het museum puntsgewijs langs de lat van de diverse criteria uit de budgetovereenkomst en beoordelen we of is voldaan aan de afspraken.
2. Evaluatiepunten Uitvoeringsovereenkomst 2022 – 2025 2.1. Toegankelijkheid museum voor publiek Tabel 1: fysieke en digitale toegankelijkheid museum kasteel Wijchen Uitvoeringsovk 2022-2025 Realisatie 2022-2024 Open voor publiek
Het museum is voor bezoekers geopend van dinsdag tot en met zondag (met uitzondering van 1e Kerstdag, 1e Paasdag, 1 januari en 31 december).
Hieraan is voldaan.
Open voor schoolbezoek
Het museum is toegankelijk voor schoolbezoek op alle werkdagen.
Hieraan is voldaan.
Digitale toegankelijkheid
Het museum is digitaal te bezoeken via de website www.museumwijchen.nl.
Hieraan is voldaan.
3
Rolstoeltoegankelijkheid
De museale presentatie is rolstoeltoegankelijk (uitgezonderd de toren).
Hieraan is voldaan.
Gastheerschap (TIP)
De stichting verzorgt tijdens de openingstijden van het museum het gastheerschap in de foyer van het kasteel, inclusief het Toeristisch Informatie Punt (TIP) in afstemming met Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen.
Hieraan is voldaan.
Digitale toegankelijkheid collectie
De stichting ontsluit de Collectie digitaal voor het publiek via de eigen website, sociale media en digitale platforms zoals Collectie Gelderland en Europeana
Hier is aan voldaan. Digitale ontsluiting via Collectie Gelderland loopt en is gereed naar verwachting eind 2025.
Conclusie 1: De stichting heeft voldaan aan de prestatie van de fysieke en digitale toegankelijkheid van het museum.
2.2. Gemiddeld aantal bezoekers per jaar De afspraak was dat het museum gemiddeld tenminste 12.000 bezoekers per jaar ontvangt. Dit aantal is inclusief leerlingen uit basis- en middelbaar onderwijs. Tabel 2: het (gemiddeld) aantal bezoekers tussen 2005 en 2024 Gemiddeld Gemiddeld 2020 2021 2022
2023
2024
Gemiddeld 2022-2024
2005- 2011
2012 -2019
Betalend
4.050
7.412
1.936
0
9.592
16.088
15.389
13.690
Nietbetalend Totaal
3.053
1.899
438
0
1.147
1.993
1.859
1.666
7.103
9.311
2.374
0
10.739
18.081
17.248
15.356
Conclusie 2: Het museum heeft aan de voorwaarde van minimaal 12.000 bezoekers per jaar gemiddeld voldaan. Het verschil tussen betalende en niet-betalende bezoekers is steeds groter geworden. Het aandeel niet-betalende bezoekers blijft nagenoeg constant terwijl het aantal betalende bezoekers sinds de renovatie flink is gestegen.
2.3. Museale presentatie Afgesproken is dat het museum een permanente presentatie van de Collectie heeft waarin de Wijchense en regionale bewoningsgeschiedenis van de prehistorie tot op heden wordt getoond. Het museum vertelt het verhaal van de kasteelbewoners met nadruk op het verhaal van Emilia & Emanuel. Hier heeft de stichting ook aan voldaan. In de nieuwe museale
www.wijchen.nl
4 presentatie heeft het verhaal van de kasteelbewoners en Emilia en Emanuel een zichtbare en nadrukkelijk aanwezige positie. Volgens afspraak heeft de stichting in het museum tenminste 2 wisseltentoonstellingen per jaar georganiseerd die betrekking hebben op lokale/regionale actuele thema’s die in een archeologisch-historische context worden geplaatst. Noemenswaardig is de bijzondere tentoonstelling van de Reis van de Parels. Met het opzienbarende verhaal over de parels van prinses Emilia heeft het museum ruim de aandacht gevestigd op de geschiedenis van het Kasteel en de gemeente Wijchen. Tijdens opnames voor het TV-programma Tussen Kunst en Kitsch in 2023, waarbij Kasteel Wijchen en Museum Kasteel Wijchen intensief samenwerkten, kwam opeens de geschiedenis van de parels ter sprake. Dat was aanleiding voor nader onderzoek, diverse publicaties én de wisseltentoonstelling ‘Reis van de parels’ (september 2024 - maart 2025). Deze tentoonstelling was onderdeel van het samenwerkingsproject ‘Adel, burgers en buitenlui’ van Museum Kasteel Wijchen, Museum Tweestromenland in Beneden-Leeuwen en Buitengoed Ruysbos in Altforst. Inmiddels hebben meerdere Wijchense bedrijven en ook de gemeente Wijchen zelf het verhaal van de parels omarmd. Tabel 3: de wisseltentoonstellingen in 2022 - 2024 Jaar Maand
Jan
Feb
Maa
Apr
Mei
2022 Jun
Jul
Aug
Sep
Okt
nov
Dec
Wijvenwereld Foto tentoonstelling Ons Kasteel- over de renovatie
Tentoonstelling
Harrie Gerritz: Tekens in het Landschap
Jaar Maand
2023 Jan
Feb
Maa
Apr
Mei
Jul
Aug
Sep
Okt
nov
Dec
nov
Dec
Wijvenwereld
Tentoonstelling
Koud: Leven in de IJstijd
Jaar Maand
Jun
2024 Jan
Feb
Maa
Apr
Mei
Jun
Jul
Aug
Sep
Okt
Koud
Tentoonstelling
Schatkamers van GLD Gekruid! Reis van de parels
Presentatie de Tuun Daarnaast heeft de stichting conform afspraak de botanische collectie (de tuun) gepresenteerd. De aansluiting die de Tuun met de tentoonstelling of collectie binnen heeft, berust
5
voornamelijk op het feit dat ze historisch gezien op elkaar aansluiten: zowel binnen als buiten geeft een beeld van hoe het was om vroeger te wonen en te leven in de regio. De wisseltentoonstelling Gekruid! sloot helemaal aan bij de presentatie van de Tuun. Kasteelrondleidingen De stichting verzorgt de organisatie en uitvoering van kasteelrondleidingen. Als prestatie is vastgelegd dat er gemiddeld minimaal 30 rondleidingen per jaar zijn. Tabel 4: kasteelrondleidingen Aantal kasteel rondleidingen
2022
2023
2024
Gemiddeld
91
105
95
97
Conclusie 3: Geconcludeerd kan worden dat het museum heeft voldaan aan de voorwaarde van de museale presentatie.
2.4. Erfgoed educatie De stichting heeft een uitgebreid pakket van educatieve activiteiten. Voor het erfgoedonderwijs aan Wijchense basisscholen werkt de stichting samen met Cultuurknooppunt Wijchen-Beuningen. Lesbrieven sluiten aan bij de kerndoelen van het onderwijs en zijn gericht op de Wijchense en regionale bewoningsgeschiedenis (en de Canon van Wijchen). Hiermee draagt het museum bij aan de vorming van de lokale identiteit en binding. Er zijn 10 lesbrieven voor het basisonderwijs, verdeeld over groep 1 t/m 8 alsmede voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs beschikbaar geweest. Er zijn 9 standaard lesbrieven beschikbaar en er is 1 maatwerk lesbrief ontwikkeld. Vrijwel alle basisscholen in de gemeente Wijchen hebben het museum bezocht. De stichting heeft zich ingespannen dat alle basisscholen minimaal 2 keer in deze beleidsperiode het museum bezocht hebben. De stichting neemt met 3 basisscholen contact op die nog geen museumlesbrief hebben afgenomen. In totaal hebben 82 groepen (groep 5 t/m 8) een museumles afgenomen. Dat is 41% van het totaal aantal groep 5-8 in deze periode. Conclusie 4: Geconcludeerd kan worden dat het museum heeft voldaan aan de voorwaarde van de erfgoed educatie voor wat betreft het aanbod en het aantal lesbrieven. Ook heeft het museum zich ingespannen door in samenwerking met het Cultuurknooppunt bassischoolleerlingen te bereiken.
De streefwaarden om iedere school 2 x het museum te bezoeken en 70% van de groepen te bereiken zijn niet gehaald.
2.5. Financiën Als prestatie is afgesproken dat de stichting voor een financieel solide bedrijfsvoering zorgt waarbij het gemiddeld over de looptijd van deze budgetperiode minimaal 15% van de totale inkomsten uit neveninkomsten haalt. Neveninkomsten zijn alle mogelijke inkomsten naast de budgetsubsidie van de gemeente. De vergoeding ex btw van de gemeente voor het collectiebeheer wordt ook als neveninkomst beschouwd.
www.wijchen.nl
6
Tabel 5: neveninkomsten Begrotingspost
2024
2023
2022
2019
BATEN
€ 532.498
€ 442.134
€ 383.264
€ 271.785
Eigen inkomsten
244.004
160.373
117.385
95.719
Entreegelden
120.017
106.830
60.427
21.429
Museumwinkel
12.771
9.808
7.267
1.161
Overige opbrengsten
111.216
43.735
49.691
73.129
Budgetsubsidie gemeente
288.494
281.761
265.879
176.066
Uit de tabel blijkt dat de neveninkomsten over de looptijd van deze budgetovereenkomst met een gemiddelde van € 173.920 ruim boven de 15% per jaar zijn uitgekomen. Gemiddeld bedragen de eigen inkomsten 38% van de totale baten. Ter vergelijking, in 2019 - het jaar voor corona - was het aandeel eigen inkomsten op de totale inkomsten 35%. In 2014 was het aandeel eigen inkomsten op de totale inkomsten nog 16%. De stijging van de overige inkomsten zijn voornamelijk gerealiseerd door het binnenhalen van eenmalige projectsubsidies voor specifieke projecten. Zoals bijvoorbeeld voor het project “Adel, burgers en buitenlui” waar de presentatie van de reis van de parels van Emilia onderdeel van uitmaakt. Ook zijn er in 2024 meer inkomsten uit een (eenmalige) sponsoring. Conclusie 5: Het museum voldoet aan de voorwaarde van de neveninkomsten. Financiële bedrijfsvoering In hoeverre het museum een solide bedrijfsvoering heeft, wordt inzichtelijk gemaakt in de evaluatie van het meerjarenbeleidsplan van de stichting. Balans Het totale eigen vermogen per 31 december 2024 bedraagt € 34.603. Dit is het beschikbare kapitaal voor de besteding aan de museumdoelstellingen en heeft tevens de functie van buffer voor onverwachte tegenvallers. Door de sluiting van het museum vanwege de verbouwing en door corona, heeft de stichting nauwelijks eigen inkomsten behaald in 2020 en 2021.
Daarnaast is er veel geïnvesteerd in de modernisering van het museum. Hiervoor had de stichting een bestemmingsreserve aangelegd en deze is tijdens de verbouwing volledig benut. Als gevolg is het eigen vermogen flink afgenomen. Het vrij besteedbaar eigen vermogen bedraagt ultimo 2024 6,5% van de totale omzet. De bestemmingsreserve voor collectiebeheer behoeft enige toelichting. Deze reserve is bestemd voor het onderhoud en de conservering van de archeologische collectie, eigendom
7
gemeente Wijchen, conform de beheerovereenkomst die we met het museum hebben gesloten in 2007. Jaarlijkse onder- en overschrijdingen op de post worden verrekend met deze reserve. De kosten die het museum maakt is hoger dan de vergoeding die het hiervoor, op grond van de beheerovereenkomst, van de gemeente krijgt. Dit komt vooral door gestegen loonkosten voor de conservator. Sinds 2013 is de bestemmingsreserve uitgeput. Voor 2025 heeft de gemeenteraad de bijdrage voor het collectiebeheer structureel verhoogd. De solvabiliteit van het museum is 24%. Dat betekent dat het totale vermogen voor 24% gefinancierd wordt door het eigen vermogen. De financiële positie is dus voldoende. De current ratio is 0,8. De current ratio zegt iets over de mate waarin men aan de kortlopende verplichtingen kan voldoen. De score van het museum is te laag. Idealiter is de score 1,0. De score doet vermoeden dat het museum de rekeningen niet tijdig kan betalen. Er is een liquiditeitsprobleem. Voor de modernisering zijn de reservemiddelen aangewend. De kosten gaan voor de baten uit. Ook is direct na de verbouwing een onvoorziene maar noodzakelijke grote investering geweest in de vervanging van de vloerbedekking. Hiervoor zijn de liquide middelen aangewend en is de weerstandsbuffer geslonken.
De gemeente heeft de stichting in 2023 en 2024 een aangepast betalingstermijn gegeven voor de huur waardoor stichting de rekeningen tijdig heeft kunnen betalen. Inmiddels zijn de liquide middelen toegenomen door hogere eigen inkomsten. Wij zien dan ook geen reden tot zorg. Tabel 6: Eigen vermogen op 31-12 € 2019 Totaal eigen vermogen
103.630
2020
2021
2022
2023
2024
105.872
85.365
-5.115
11.603
34.603
Exploitatie Wat opvalt aan de kant van de inkomsten is dat de eigen inkomsten, naast de budgetsubsidie van de gemeente, de afgelopen jaren sterk zijn toegenomen. De eigen inkomsten bedragen nu zo’n 38% van de totale exploitatie. Tabel 7: Financieel jaarresultaat voor bestemmingen € 2019 2020 2021 Saldo exploitatie voor bestemming
3.303
2.242
- 20.507
2022
2023
2024
- 18.515
16.718
22.956
Eenmalige borgstelling In deze beleidsperiode heeft de stichting een beroep gedaan op de eenmalige borgstelling bij de gemeente Wijchen. Deze borg kan worden aangewend ter waarborging van verplichtingen jegens derden in onvoorziene omstandigheden die zich buiten de schuld van het stichtingsbestuur kunnen voordoen. In dit geval om de aanscherping van de verzekeringsvoorwaarden voor presentatie van bruiklenen na de kunstroof in het Drents Museum.
3. Eindconclusie evaluatie De afgelopen beleidsperiode heeft het museum de transformatie van een “statisch museum” naar een “belevenismuseum” bestendigd. Na de verbouwing in 2020 en 2021 heropende het museum in 2022 volgens het belevingsconcept. Het streven was de bezoekers meer te betrekken in de verhalen en de collectie te presenteren met behulp van verhalen, filmpjes en
www.wijchen.nl
8 aangeleverde materialen van de Wijchenaren zelf. Meer beleving heeft het museum bewerkstelligd door bijvoorbeeld veel interactieve activiteiten voor zowel kinderen als volwassenen te organiseren en door rondleidingen door de Tuun, het museum en/of het kasteel te organiseren. De stijging van het aantal bezoekers laat zien dat de opzet is geslaagd. Ook is het goed om te zien dat er steeds meer betalende bezoekers komen ten opzichte van het aantal niet-betalende Naast de toevoeging van deze ‘belevingsdimensie’ is het museum begonnen om meer inclusief te zijn en voor specifieke doelgroepen een passend aanbod te hebben. Zo is met samenwerking met gemeente gewerkt aan het prikkelarm bezoek voor mensen met dementie. Op bredere schaal heeft het museum verder gewerkt aan het verminderen van de kwetsbaarheid en de verbetering van de kwaliteit van het museum. Een proces dat voor corona al in gang is gezet en na corona verder is uitgediept. De staf is uitgebreid om verder door te groeien. De kosten zijn gedekt uit meer eigen inkomsten naast de budgetsubsidie die alleen is geïndexeerd voor inflatie. In voorgaande beleidsperiode was nog de vraag of het museum hiervoor voldoende eigen middelen kan realiseren. In deze beleidsperiode heeft de stichting laten zien dat het kan. Hopelijk lukt het om dit in de toekomst te blijven borgen met eigen middelen.
De financiële positie moet na de verbouwing van 2020/21 worden aangesterkt. De reserves zijn geslonken. Het museum werkt een sponsorbeleidsplan uit dat in de volgende beleidsperiode meer sponsorbijdragen moet gaan opleveren. De educatieve deelname laat een wisselend beeld zien. De Wijchense basisscholen komen ieder jaar naar het museum, maar in het ene jaar meer dan het andere. Het museum is afhankelijk van de programmering door de scholen. Er wordt nauw samengewerkt met het Cultuurknooppunt om het aanbod goed op de vraag van het onderwijs te laten aansluiten. Het museum heeft de afgelopen periode ook meer aandacht besteed aan marketing en promotie. Al met al is het museum erin geslaagd door aansprekende - op de actualiteit- gerichte tentoonstellingen te organiseren, meer beleving te creëren en een nauwere band met cultuureducatie te realiseren, om meer bezoekers te bereiken en meer aandacht van buiten op zich te vestigen.