Bijlage 5c Externe veiligheid

Adviesgroep AVIV BV Wethouder Beversstraat 185 7543 BK Enschede

Externe veiligheid / Teersdijk 43 te Wijchen

Project Datum

204106 4 februari 2020

Opdrachtgever Aelmans t.a.v. J. Groetz-Habets Kerkstraat 2 6095 BE Baexem

Externe veiligheid / Teersdijk 43 te Wijchen

Project

204106

Datum

4 februari 2020

Auteurs

Sophie van Veldhoven Arjen Schulenberg

Versie nr.

1

Opdrachtgever

Aelmans t.a.v. J. Groetz-Habets Kerkstraat 2 6095 BE Baexem

Externe veiligheid / Teersdijk 43 te Wijchen

Inhoudsopgave 1 Inleiding ______________________________________________________ 4 2 Normstelling externe veiligheid ___________________________________ 5 Inleiding ___________________________________________________ 5 Wet- en regelgeving _________________________________________ 5 Risicobenadering ____________________________________________ 5 3 Uitgangspunten risicoberekening _________________________________ 9 Plangebied _________________________________________________ 9 RBM II ____________________________________________________ 9 Bebouwing ________________________________________________ 10 Overige risicobronnen _______________________________________ 10 4 Resultaten risicoberekening ____________________________________ 12 Plaatsgebonden risico _______________________________________ 12 Groepsrisico_______________________________________________ 12 Plasbrandaandachtsgebied ___________________________________ 14 5 Conclusie ____________________________________________________ 15 Bijlage 1. Gegevens bebouwing ____________________________________ 17

3

Externe veiligheid / Teersdijk 43 te Wijchen

1 Inleiding Het perceel Teersdijk 43 te Wijchen heeft een horecabestemming. Men is voornemens op deze locatie een levensloopbestendige woning te realiseren. Hiervoor dient het bestemmingsplan te worden aangepast. De locatie ligt binnen 200 m van de spoorroute Den Bosch - Nijmegen waarover transport van gevaarlijke stoffen plaatsvindt en onderdeel is van het basisnet spoor. Inzicht in de externe veiligheidsrisico’s is daarom nodig. In deze rapportage worden de resultaten van de risicoberekeningen gepresenteerd. De rapportage is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 wordt de normstelling externe veiligheid voor de in dit onderzoek relevante risicobronnen toegelicht. De gehanteerde gegevens en uitgangspunten zijn samengevat in hoofdstuk 3. In hoofdstuk 4 wordt het resultaat van de berekeningen getoond. Hoofdstuk 5 ten slotte bevat de conclusie.

4

Externe veiligheid / Teersdijk 43 te Wijchen

2 Normstelling externe veiligheid Inleiding In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de regelgeving betreffende de risicoanalyse voor het vervoer van gevaarlijke stoffen over het spoor.

Wet- en regelgeving Het transport van gevaarlijke stoffen brengt risico’s met zich mee door de mogelijkheid dat bij een ongeval gevaarlijke stoffen kunnen vrijkomen. Het risico voor personen die verblijven in de omgeving wordt gevat onder het begrip externe veiligheid (EV). Voor het transport van gevaarlijke stoffen over de weg, het spoor en het binnenwater is een risiconormering vastgesteld. In het Besluit externe veiligheid transportroutes (Bevt) zijn de regels opgenomen voor de ruimtelijke ordening [1]. Voor infrabesluiten zijn de regels vastgelegd in de Beleidsregels EV-beoordeling Tracébesluiten [2]. Op 1 april 2015 is het Basisnet volledig in werking getreden. Het basisnet bestaat uit een aangewezen aantal routes (wegen, spoorwegen en vaarwegen) waarop het mogelijk moet zijn en blijven om gevaarlijke stoffen te vervoeren. Het doel van het Basisnet is het vastleggen en waarborgen van een duurzame balans tussen het vervoer van gevaarlijke stoffen, de ruimtelijke omgeving en de veiligheid van mensen die wonen en werken langs de route. Het Basisnet stelt grenzen aan het risico vanwege het vervoer van gevaarlijke stoffen over wegen, vaarwegen en spoorlijnen alsmede aan ruimtelijke ontwikkelingen langs die wegen, vaarwegen en spoorlijnen.

Voor elke weg, spoorlijn en vaarweg die deel uitmaakt van het Basisnet, is vastgesteld hoeveel risico het vervoer van gevaarlijke stoffen over die weg, spoorlijn of vaarweg maximaal mag veroorzaken. De basisnetroutes en deze zogenoemde “risicoplafonds” zijn vastgelegd in de regeling basisnet [3].

Risicobenadering De risicobenadering externe veiligheid kent twee begrippen om het risiconiveau voor activiteiten met gevaarlijke stoffen in relatie tot de omgeving aan te geven. Deze begrippen zijn het plaatsgebonden risico (PR) en het groepsrisico (GR). Met het PR wordt de aan te houden afstand geëvalueerd tussen de activiteit en kwetsbare functies in de omgeving. Of een functie kwetsbaar of beperkt kwetsbaar is, is te vinden in het Besluit externe veiligheid Inrichtingen (Bevi) [4]. Voorbeelden van kwetsbare objecten zijn woningen, scholen, ziekenhuizen en grote kantoorgebouwen. Beperkt kwetsbare objecten zijn onder andere verspreid liggende woningen, sporthallen en bedrijfsgebouwen.

5

Externe veiligheid / Teersdijk 43 te Wijchen

Met het GR wordt geëvalueerd of als gevolg van een ongeval een groot aantal slachtoffers kan vallen, doordat een grote groep personen blootgesteld wordt.

Plaatsgebonden risico Het PR is de kans per jaar dat een persoon, die zich continu en onbeschermd op een bepaalde plaats in de omgeving van een transportroute bevindt, overlijdt door een ongeval met het transport van gevaarlijke stoffen op die route. Plaatsen met een gelijk risico kunnen door zogenaamde risicocontouren op een kaart worden weergegeven. Het PR leent zich daarmee goed voor het vaststellen van een veiligheidszone tussen een route en kwetsbare bestemmingen zoals woonwijken. In tabel 1 wordt weergegeven welke normen voor het plaatsgebonden risico van toepassing zijn.

Type object

Omgevingsbesluit

Kwetsbare objecten

Grenswaarde PR 10-6

Beperkt kwetsbare objecten

Richtwaarde PR 10-6

Tabel 1. Normen plaatsgebonden risico

De grenswaarde moet te allen tijde in acht worden genomen, het bevoegd gezag mag niet van de grenswaarde afwijken. Voor de richtwaarde geldt dat uitsluitend in geval van zwaarwegende belangen (zoals economische) daarvan mag worden afgeweken. Voor ruimtelijke ontwikkelingen in de omgeving van basisnetroutes dienen de afstanden rechtstreeks getoetst te worden aan de risicoplafonds zoals die zijn vastgesteld in de Regeling Basisnet [3]. Voor ruimtelijke ontwikkelingen in de omgeving van andere dan de basisnetroutes dienen de afstanden getoetst te worden aan de berekende 10 -6 contour van het plaatsgebonden risico. In veel gevallen is een risicoberekening niet nodig en kan worden volstaan met het toepassen van de vuistregels uit de Handleiding Risicoanalyse Transport (Hart) [5].

Groepsrisico Indien een plangebied ligt binnen het invloedsgebied van een transportroute waarover gevaarlijke stoffen worden vervoerd, wordt in de toelichting bij het bestemmingsplan en in de ruimtelijke onderbouwing van de omgevingsvergunning in elk geval ingegaan op: • de mogelijkheden tot voorbereiding van bestrijding en beperking van de omvang van een ramp op die transportroute, en • voor zover dat plan of die vergunning betrekking heeft op nog niet aanwezige kwetsbare of beperkt kwetsbare objecten: de mogelijkheden voor personen om zich in veiligheid te brengen indien zich op die transportroute een ramp voordoet.

6

Externe veiligheid / Teersdijk 43 te Wijchen

Als het groepsrisico door een bestemmingsplan dat geheel of gedeeltelijk gelegen is binnen 200 m van een transportroute meer dan 10% toeneemt ten opzichte van de bestaande situatie en groter is dan 10% van de oriëntatiewaarde dient het groepsrisico te worden verantwoord. Dit wordt ook wel aangeduid als de verantwoordingsplicht groepsrisico. In de motivering bij het betrokken besluit moeten ten minste de volgende gegevens worden opgenomen: • 1°. de dichtheid van personen in het invloedsgebied van de transportroute op het tijdstip waarop het plan of besluit wordt vastgesteld, rekening houdend met de in dat gebied reeds aanwezige personen en de personen die in dat gebied op grond van het geldende bestemmingsplan of de geldende bestemmingsplannen of een omgevingsvergunning redelijkerwijs te verwachten zijn, en 2°.

de als gevolg van het bestemmingsplan of de omgevingsvergunning redelijkerwijs te verwachten verandering van de dichtheid van personen in het gebied waarop dat plan of die vergunning betrekking heeft; • het groepsrisico op het tijdstip waarop het plan of de vergunning wordt vastgesteld en de bijdrage van de in dat plan of besluit toegelaten kwetsbare en beperkt kwetsbare objecten aan de hoogte van het groepsrisico, vergeleken met de oriëntatiewaarde; • de maatregelen ter beperking van het groepsrisico die bij de voorbereiding van het plan of de vergunning zijn overwogen en de in dat plan of die vergunning opgenomen maatregelen, waaronder de steden-bouwkundige opzet en voorzieningen met betrekking tot de inrichting van de openbare ruimte, en • de mogelijkheden voor ruimtelijke ontwikkelingen met een lager groepsrisico en de vooren nadelen daarvan. Het groepsrisico geeft aan wat de kans is op een ongeval met tien of meer dodelijke slachtoffers in de omgeving van de beschouwde activiteit, kortom de kans op een ramp. Het aantal personen dat in de omgeving van de route verblijft, bepaalt mede de hoogte van het GR. Het GR wordt weergegeven in een zogenaamde fN-curve, op de verticale as staat de cumulatieve kans per jaar f op een ongeval met N of meer slachtoffers en op de horizontale as het aantal slachtoffers. Figuur 1 geeft een voorbeeld.

Het groepsrisico wordt bepaald per kilometer route en vergeleken met de oriëntatiewaarde. Deze waarde helpt het bevoegd gezag bij de afweging of de kans op een ramp opweegt tegen het maatschappelijk voordeel van het voorgenomen besluit. Het begrip oriëntatiewaarde houdt in dat het bevoegd gezag gemotiveerd kan besluiten een hogere kans op een ramp te accepteren.

7

Externe veiligheid / Teersdijk 43 te Wijchen

Oriëntatiewaarde

Figuur 1.

Voorbeeld groepsrisico transportroute

Plasbrandaandachtsgebied (PAG) Incidenten met grote lekkage van gevaarlijke stoffen komen heel weinig voor. Het meest voorkomende type incident op wegen en spoorwegen is een lekkage van een brandbare vloeistof zoals benzine. Naast het voldoen aan het plaatsgebonden risico en het verantwoorden van het groepsrisico moet het bevoegd gezag daarom tevens ingaan op een keuze om te bouwen in het zogeheten plasbrandaandachtsgebied (PAG). Het PAG is het gebied naast Basisnetroutes waarbij rekening gehouden wordt met de effecten van een plasbrand. Deze kan ontstaan wanneer bij een ongeval vrijgekomen brandbare vloeistof ontstoken wordt. Met het oog op een dergelijk ongeval zijn in het Bouwbesluit 2012 en de daarop berustende ministeriële regeling bouwvoorschriften gegeven voor gebouwen in plasbrandaandachtsgebieden. De plasbrandaandachtsgebieden zijn bij ministeriële regeling aangewezen [3].

8

Externe veiligheid / Teersdijk 43 te Wijchen

3 Uitgangspunten risicoberekening Plangebied Figuur 2 toont de ligging van het plangebied ten opzichte van spoorroute 64H Den Bosch Diezebrug aansluiting - Ressen Noord.

Figuur 2.

Ligging plangebied en spoortraject 64H

RBM II Het risico van het transport wordt berekend met RBM II versie 2.3 [6]. De berekening wordt uitgevoerd conform de Handleiding risicoanalyse transport [5]. Voor de berekening zijn de volgende gegevens nodig: • De transportintensiteit van gevaarlijke stoffen. • De uitstromingsfrequentie, de kans per voertuigkilometer dat een spoorketelwagen met gevaarlijke stoffen betrokken raakt bij een ongeval zodanig dat er uitstroming van de stof optreedt. • Het aantal personen dat langs de route blootgesteld wordt aan de gevolgen van een ongeval. De bevolkingsdichtheden worden aangegeven in veelhoeken langs de route met een uniforme dichtheid per veelhoek. • De meteorologische condities: hiervoor is weerstation Volkel gebruikt.

9

Externe veiligheid / Teersdijk 43 te Wijchen

Transportintensiteit Tabel 2 toont de transportgegevens voor het berekenen van het groepsrisico conform de regeling Basisnet [3]. Bij de transportintensiteit hoort ook de invoerparameter warme/koude Bleve-verhouding die is afgeleid uit de samenstelling van treinen op het traject. Voor het transport van brandbaar gas heeft deze de waarde 0, voor toxisch gas 0.95.

Hoofdcategorie

Stofcat.

Voorbeeldstof

Aantal

Brandbaar gas

A

Propaan

700

Toxisch gas

B2

Ammoniak

200

B3

Chloor

Brandbare vloeistof

C3

Pentaan

1050

Toxische vloeistof

D3

Acrylnitril

50

D4

Acroleïne

50

Tabel 2.

0

Transportgegevens spoorroute 64 voor het berekenen van het GR [3]

Bij de risicoberekening wordt standaard aangenomen dat 29% van het transport overdag plaatsvindt tussen 8:00 en 18:30 uur [5].

Trajecteigenschappen De spoorroute 64H valt in de breedtecategorie 0-24 m. Conform de regeling Basisnet [3] wordt deze breedtecategorie als een traject met breedte 9 m gemodelleerd. Er is op het beschouwde traject geen wisseltoeslag van toepassing. In de risicoberekening wordt de standaard uitstromingsfrequentie voor een traject met hoge snelheid zonder wisseltoeslag gebruikt (> 40 km/uur): 2.772 10-8 /skw-km (spoorketelwagenkilometer).

Bebouwing Voor de inventarisatie van bebouwing en de hiermee gepaard gaande aanwezigheid van personen is gebruik gemaakt van de BAG-populatieservice [8]. In aanvulling daarop is bestemmingsplaninformatie [7] geraadpleegd. De aanwezigheidsgegevens voor de toekomstige invulling van het plangebied is aangeleverd door de opdrachtgever [9]. In bijlage 1 wordt in meer detail ingegaan op de modellering van de omgeving.

Overige risicobronnen Op ongeveer 230 m van het plangebied ligt LPG-tankstation Demarol Retail Nederland B.V. (Gulf Wijchen). Het plangebied ligt daarmee buiten het invloedsgebied van 150 m van het LPG-vulpunt en het LPG-reservoir. Dit wordt grafisch weergegeven in figuur 3.

10

Externe veiligheid / Teersdijk 43 te Wijchen

Figuur 3.

LPG-tankstation en invloedsgebied

11

Externe veiligheid / Teersdijk 43 te Wijchen

4 Resultaten risicoberekening Plaatsgebonden risico In bijlage 2 van de Regeling basisnet zijn voor spoortrajecten behorende tot het Basisnet afstanden vastgelegd voor de zogeheten veiligheidszone (de plaatsgebonden risicocontour 10-6). In de regeling is voor het traject de afstand ‘0’ vermeld. Dit betekent dat het plaatsgebonden risico vanwege het vervoer van gevaarlijke stoffen op het midden van de spoorbundel niet meer mag bedragen dan 10-6 per jaar. De veiligheidszone ligt daarmee binnen de spoorbundel en vormt daarmee geen belemmering voor het plan.

Groepsrisico Het groepsrisico is berekend voor de huidige situatie en de toekomstige situatie. Tabel 3 toont het groepsrisico als factor ten opzichte van de oriëntatiewaarde. In de tabel is aangegeven hoeveel de berekende frequentie op een bepaald aantal slachtoffers maximaal afwijkt van de oriëntatiewaarde. In de laatste kolom is het aantal slachtoffers (N) en de frequentie (F) behorende bij de factor weergegeven.

Omgeving

Factor t.o.v. OW

N:F

Huidig

0.091

913:1.1E-9

Toekomstig

0.091

913:1.1E-9

Tabel 3.

Groepsrisico als factor ten opzichte van de oriëntatiewaarde (OW)

Figuur 4 toont de groepsrisicocurven voor het kilometervak met het hoogste groepsrisico voor de huidige en toekomstige situatie. Figuur 5 vat het berekeningsresultaat op een andere wijze samen. Het gedeelte van het traject dat het kilometervak met het maximale groepsrisico omvat, is weergegeven met blauwe cirkels. Geel gemarkeerd binnen dit gedeelte zijn de ongevalspunten die de grootste bijdrage leveren aan het groepsrisico van dit kilometervak.

12

Externe veiligheid / Teersdijk 43 te Wijchen

Figuur 4.

Hoogste groepsrisico per kilometer Huidige bebouwing Toekomstig bebouwing

Figuur 5.

Ligging kilometer hoogste groepsrisico toekomstige omgeving Deel van het traject dat het kilometervak met het hoogste groepsrisico omvat Ongevalspunt met de grootste bijdrage aan het groepsrisico Overige deel van het traject met een GR < 0.1 keer de oriëntatiewaarde

13

Externe veiligheid / Teersdijk 43 te Wijchen

Plasbrandaandachtsgebied Het plasbrandaandachtsgebied (PAG) is het gebied tot 30 m van het spoor waarin, bij de realisering van (kwetsbare) objecten, rekening dient te worden gehouden met de effecten van een plasbrand. De 30 m voor het PAG wordt gemeten vanaf de buitenste spoorstaaf. Volgens de regeling Basisnet geldt voor de spoorlijn Den Bosch Diezebrug aansluiting - Ressen Noord geen PAG.

14

Externe veiligheid / Teersdijk 43 te Wijchen

5 Conclusie De risico’s van het vervoer van gevaarlijke stoffen over het spoor ter hoogte van de Teersdijk te Wijchen zijn berekend. De belangrijkste conclusies naar aanleiding van de resultaten zijn in dit hoofdstuk benoemd. Plaatsgebonden risico Het plaatsgebonden risico vormt geen belemmering voor het plan. Groepsrisico Het groepsrisico is, in zowel de huidige als toekomstige situatie, een factor 0.09 van de oriëntatiewaarde. Het groepsrisico is daarmee lager dan 0.1 maal de oriëntatiewaarde en er is geen sprake van een toename van meer dan 10% van het groepsrisico. Conform art. 8 van het Bevt kan in dat geval een volledige verantwoording van het groepsrisico achterwege blijven. Wel dient conform art. 7 het bestuur van de veiligheidsregio in de gelegenheid worden gesteld om advies uit te brengen. In de toelichting bij het besluit dient in elk geval in te worden gegaan op de mogelijkheden tot voorbereiding van bestrijding en beperking van de omvang van een ramp en de mogelijkheden voor personen om zich in veiligheid te brengen indien een ramp zich voordoet. Plasbrandaandachtsgebied Conform de regeling Basisnet geldt voor de spoorlijn Den Bosch Diezebrug aansluiting Ressen Noord geen plasbrandaandachtsgebied (PAG).

15

Externe veiligheid / Teersdijk 43 te Wijchen

Referenties 1.

Ministerie I&M

2013

Besluit externe veiligheid transportroutes (Bevt) Staatsblad 11 november 2013, nr. 465

2.

Ministerie I&M

2014

Beleidsregels EV-beoordeling tracébesluiten Staatscourant 1 oktober 2014, nr. 25839

3.

Ministerie I&M

2014

Regeling Basisnet Staatscourant 19 maart 2014, nr. 8242

4.

Ministerie VROM

2004

Besluit externe veiligheid inrichtingen (Bevi) Staatsblad 2004, nr. 250

5.

Ministerie I&M

2017

Handleiding Risicoanalyse Transport Versie 1.2, 11 januari 2017

6.

AVIV

2012

RBM II versie 2.3

7.

Geonovum

2019

Ruimtelijkeplannen.nl

8.

IOV

2019

BAG populatieservice http://populatieservice.demis.nl/ versie 2019-07

9.

Aelmans

2019

Informatie ontvangen van opdrachtgever

10.

Kadaster

2019

Bagviewer.kadaster.nl

11.

IOV

2018

Handleiding BAG populatieservice versie 1.0. juli 2018

16

Externe veiligheid / Teersdijk 43 te Wijchen

Bijlage 1. Gegevens bebouwing 1.1. Plangebied Figuur 6 toont het plangebied. In de huidige situatie is er sprake van een horecabestemming [9]. Het pand heeft een oppervlak van 86 m2 b.v.o. [10]. Uitgegaan wordt van een dichtheid van 5 m2/persoon conform een bijeenkomstfunctie met aanwezigheid van 100% overdag en 100% ’s nachts [11]. Dit resulteert in (afgerond naar boven) 18 personen. In de toekomstige situatie zal er sprake zijn van een woonbestemming met een levensloopbestendige woning. Er wordt uitgegaan van het kengetal van 2.4 personen per woning waarvan 50% overdag en 100% ’s nachts aanwezig is [11]. Dit resulteert in drie personen waarvan er twee overdag aanwezig zijn.

Figuur 6.

Plangebied, huidige en toekomstige situatie

Tabel 4 geeft het aantal personen de huidige en toekomstige situatie.

17

Externe veiligheid / Teersdijk 43 te Wijchen

Type

Aantal personen Dag

Nacht

Huidig

18

18

Toekomstig

3

2

Tabel 4.

Huidige invulling plangebied

1.2. Omgeving Binnen een zone van 995 m rond het spoor is de bebouwing en de hiermee gepaard gaande aanwezigheid van personen opgevraagd bij de BAG-populatieservice [8]. Voor de omzetting naar het bevolkingsbestand voor RBM II zijn de drempelwaarden voor alle functies verlaagd naar 25 personen per object. Boven deze waarde wordt bevolking geleverd in polygonen (vlakken), beneden deze waarde wordt bevolking verdeeld over een bevolkingsgrid met een gridgrootte van 50x50 m. Voor de overige instellingen zijn de standaardwaarden gehanteerd. In aanvulling op de populatiegegevens uit de BAG-populatieservice is bestemmingsplaninformatie geraadpleegd [7]. In totaal zijn vier bouwvlakken toegevoegd aan het project. De veronderstelde aanwezigheid van personen is samengevat in tabel 5 waarbij onderstaande kengetallen zijn gehanteerd. Figuur 7 toont de opgevraagde en toegevoegde bebouwing. •

Voor het volkstuincomplex (vlak 1) wordt uitgegaan van een dichtheid van 50 personen/ha met een aanwezigheid van 134 dagen per jaar, 8 uur overdag en 4 uur ’s nachts waarbij sprake is van 95% buitenshuis [11]. Voor de bestemmingen Bedrijventerrein-1 wordt rekening gehouden met een maximaal bebouwingspercentage van 70% [7]. Er wordt een dichtheid van 40 personen/ha gehanteerd. Voor de woonwagenstandplaatsen wordt gerekend met 2.4 personen per woning, waarvan 50% overdag en 100% ’s nachts aanwezig is.

•

•

ID

Omschrijving

Opper Vlak m2

Aantal personen Dag

Nacht

1

Volkstuinen

33166

166

166

2

Bestemming bedrijventerrein-1

14856

60

0

3

Bestemming bedrijventerrein-1

4433

18

0

4

Woonwagenstandplaatsen (63)

76

152

Tabel 5.

Toegevoegde bouwvlakken omgeving

18

Externe veiligheid / Teersdijk 43 te Wijchen

Figuur 7.

Bevolkingsgebieden omgeving plangebieden

Ten zuiden van de spoorlijn ligt recreatiegebied Berendonck. De toegang tot het recreatiegebied is gratis. Dit betekent dat hier sprake is van gebruikers van de openbare ruimte die niet worden meegenomen in de groepsrisicoberekening [5].

19