Bijlage 3 - GGD-GZ Begroting 2023 en Begrotingswijziging 2022

BBB

GGD Gelderland Zuid

De raden van de gemeenten die participeren in de Gemeenschappelijke Regeling GGD Gelderland-Zuid

ons kenmerk: GGD/DIR/22/2489/MP uw kenmerk: datum: 31 maart 2022 onderwerp: Conceptbegroting GGD 2023 en de begrotingswijziging 2022

Directie afdeling: Moniek Pieters contactpersoon: doorkiesnummer: (088) 144 7102 e-mail: GGDdirectietaqqdqelderlandzuid.nl

Geachte Raad, Overeenkomstig artikel 31 lid 1 van de gemeenschappelijke regeling GGD Gelderland-Zuid, stuurt het Dagelijks Bestuur u hierbij de concept Programmabegroting GGD 2023, inclusief de begrotingswijziging 2022.

De Programmabegroting GGD 2023 beschrijft de ontwikkelingen, doelstellingen en speerpunten voor de verschillende productgroepen van de GGD voor het jaar 2023, inclusief de financiële vertaling daarvan. De indeling van de begroting is ten opzichte van de vastgestelde begroting 2022 niet gewijzigd. Op 14 oktober 2021 heeft het Dagelijks Bestuur (DB) de Kaderbrief 2023 gestuurd aan de raden van de deelnemende gemeenten. Hiermee informeerde het DB de raden in hoofdlijnen over de inhoudelijke ontwikkelingen voor het jaar 2023 van GGD Gelderland-Zuid, de financiële uitgangspunten en de risico's voor 2023. Alle deelnemende gemeenten (14) hebben, n.a.v. de Kaderbrief 2023, een zienswijze gestuurd. Deze zienswijzen hebben wij verwerkt in voorliggende begroting. Een overzicht van de zienswijzen per gemeente, inclusief de wijze waarop de opmerkingen zijn verwerkt in de concept Programmabegroting GGD 2023, is opgenomen in de bijlage.

Begrotingswijziging 2022 en Programmabegroting GGD 2023

De wijzigingen ten opzichte van de vastgestelde begroting 2022 worden hieronder weergegeven. Dit doen we in twee stappen: A. Begrotingswijziging 2022 (van de vastgestelde begroting 2022 naar de gewijzigde begroting 2022) B. Conceptbegroting 2023 (van gewijzigde begroting 2022 naar conceptbegroting 2023).

Centraal postadres

Hoofdvestigingen

Postbus 1120

GGD Gelderland-Zuid

6501 BC Nijmegen www.ggdgelderlandzuid.nl

Regio Nijmegen (Nijmegen)

info@ggdgelderlandzuid.ni

Rivierenland (Tiel)

Bezoekadres Regio Nijmegen Groenewoudseweg 275 6524 TV Nijmegen T: (088) 144 71 44 F: (024) 322 69 80

BIC/SWIFT: RABONL2U IBAN: NL56.RABO.030.73.24.826 BTW: NL8003.34.930.B01 KvK: 09212724

datum: 31 maart 2022 ons kenmerk: GGD/DIR/22/2489/MP pagina 2 van 12

De wijzigingen zijn ais volgt gecategoriseerd: 1. Autonome ontwikkelingen; niet door de GGD beïnvloedbare stijgingen (zoals wet- en regelgeving), stijging van instroom die voortkomt uit bestaand beleid en indexering. 2. Doorschuiven van middelen; voor een aantal onderwerpen geldt dat gemeenten vanuit het Rijk middelen ontvangen, waarvan de taakuitvoering bij de GGD ligt. 3. Besparingen; beleidskeuzes en versobering van dienstverlening. 4. Uitwerking beleidsvoorstellen n.a.v. de meerjarenstrategie 2020-2023.

A. BEGROTINGSWIJZIGING 2022 1. Autonome ontwikkelingen Verhoogde instroom bij Bijzondere Zorg

In de afgelopen jaren is het aantal trajecten dat door Bijzondere Zorg wordt uitgevoerd, gestegen: van 1.189 trajecten in 2018 naar ruim 1.800 trajecten in 2021. De stijging is het sterkst bij de uniforme trajecten 'Consultatie en advies' (542; totaal 2021: 787) en de trajecten 'Bijzondere Zorg' (127; totaal 2021: 624). Zie ook de tabellen 1 en 2 hieronder. De toename van de trajecten is onder te verdelen in twee categorieën: a. Een deel van de stijging is een logisch gevolg van maatschappelijke ontwikkelingen en ingezet beleid (Sluitende aanpak voor mensen met een psychische kwetsbaarheid. Meldpunt niet-acuut en politiemeldingen), die ervoor zorgen dat er meer kwetsbare mensen in beeld komen. Deze trajecten passen binnen de taakuitvoering van MBZ, namelijk de geëscaleerde zorg. b. Een ander deel betreft de (lichtere) meldingen, die bij MBZ binnenkomen, maar die na een korte triage door MBZ kunnen worden overgedragen aan het lokale veld of een betrokken zorgaanbieder. Dit betreft de toename van de trajecten 'Consultatie en advies' en een deel van de Bijzondere zorgtrajecten. Tabel 1 Aantal trajecten MBZ uniform en facultatief 2018 2019

2020

2021

Totaal

1.991

1.807

1.189

1.446

De stijging zit met name in de trajecten Consultatie en advies en Bijzondere zorg. Dit zijn de trajecten die vallen onder het uniforme deel van de taakuitvoering van MBZ. Tabel 2 Aantal trajecten MBZ uniform Uniform 2018

2019

2020

2021

Consultatie en advies Bijzondere Zorg-trajecten inclusief trajectregie

245 497

229 810

325 1.117

787 624

Totaal

742

1.039

1.442

1.411

De GGD is in gesprek met de gemeenten op welke wijze (de samenwerking in) het lokale veld in de gemeente kan worden versterkt, zodat de zorg minder escaleert. Hierdoor zou het aantal trajecten bij MBZ kunnen worden verminderd. Het uitgangspunt hierbij is dat MBZ een vangnet-functie heeft. Voor de begrotingswijziging 2022 (en begroting 2023) gelden de volgende uitgangspunten: 1. De uniforme begroting van MBZ is gebaseerd op het uitvoeren van 250 trajecten 'Consultatie en Advies' en 600 'Bijzondere Zorg'-trajecten, incl. een autonome stijging van 100 BZ-trajecten per

datum: 31 maart 2022 ons kenmerk: GGD/DIR/22/2489/MP pagina 3 van 12

jaar (zie boven bij a). Deze autonome stijging kost € 295.6691 en dit bedrag wordt opgenomen in de begrotingswijziging 2022 (en geïndexeerd in begroting 2023). Deze begrotingswijziging geldt niet voor de gemeenten Maasdriel en Zaltbommel. 2. De gemeenten dragen zorg voor een vermindering van trajecten tot de aantallen genoemd bij uitgangspunt 1 (zie boven). Op basis van de cijfers van 2021 betekent dit dat 540 trajecten 'Consultatie en advies' en 24 'lichte' 'Bijzondere Zorg'-trajecten in het lokale veld dienen te worden opgepakt. Dit is een opgave voor alle deelnemende gemeenten. MBZ zal de ontwikkelingen monitoren en rapporteren per gemeente (dit wordt in Q2-2022 opgezet). 3. Als de gemeenten er niet in slagen om bovengenoemde vermindering te bewerkstelligen, dan wordt dit zichtbaar in de managementrapportages in 2022 en jaarrekening 2022. Het bedrag dat daarmee gemoeid is, wordt dan alsnog in rekening gebracht bij gemeenten en verdeeld op basis van inwonerbijdrage (voor de gemeenten die het product afnemen), omdat het een vangnetfunctie betreft. M.a.w.: er wordt een factuur gestuurd. Concerncontroller

Door een wijziging van Besluit Begroting en Verantwoording gemeenten (BBV) moet het DB vanaf 2022 zelf (in plaats van de accountant) een verantwoording opstellen voor de rechtmatigheid van het gevoerde -financiële- beleid, die opgenomen wordt in de jaarrekening. De rechtmatigheidsverantwoording wordt onderdeel van de jaarrekening. De accountant controleert dus straks ook of deze verklaring van het DB getrouw is. De werkzaamheden om te komen tot een rechtmatigheidsverklaring zullen dus in de nabije toekomst door de GGD zelf moeten gebeuren en de accountants­ dienst zal werkzaamheden gaan uitvoeren om de verklaring te toetsen. In de praktijk betekent dit dat de accountant een terugtrekkende beweging maakt ten aanzien van de controle op de rechtmatigheid van onze financiële processen. Om de toename van (controle)werkzaamheden op te vangen en de onafhankelijkheid te borgen, heeft het AB in oktober 2021 besloten om - samen met de VRGZ - een concerncontroller aan te stellen en deze aan de bedrijfsvoeringsformatie van de VRGZ toe te voegen. De lasten worden gedeeld en bovendien wordt zo geborgd dat controles en verbetervoorstellen over de gezamenlijke processen op een eenduidige manier tot stand komen. Deze verschuiving van werkzaamheden gaat niet leiden tot een verlaging van de accountantskosten. Het is met name een kwaliteitsverbetering van onze Administratieve Organisatie (AO).

Kosten concerncontroller € 120.000; de helft (€ 60.000) komt voor rekening van de GGD. 2. Doorschuiven van middelen Prenataal huisbezoek

Met de wijziging van de Wet publieke gezondheid (Wpg) worden gemeenten per 1 juli 2022 verplicht een prenataal huisbezoek aan zwangeren en/of gezinnen in een kwetsbare situatie aan te bieden. Voor de uitvoering van deze nieuwe taak stelt het Rijk via het gemeentefonds aanvullende middelen beschikbaar. De wijziging van de Wpg is erop gericht om in een vroegtijdig stadium van de zwangerschap, na signalering door de verloskundig zorgverlener, hulp en ondersteuning door de jeugdverpleegkundige aan te bieden aan zwangere vrouwen en/of gezinnen in een kwetsbare situatie. Hierbij staat voorop dat het een prenataal huisbezoek op basis van vrijwilligheid is. De gemeente moet deze taak opdragen aan c.q. inkopen bij dezelfde organisatie die voor de gemeente de jeugdgezondheidszorg uitvoert. Dit betekent dat GGD Gelderland-Zuid het prenataal huisbezoek per 1 juli 2022 gaat aanbieden in de gemeenten waar zij de 0 tot 4-jarigenzorg uitvoert, dat wil zeggen in het Rijk van Nijmegen, NederBetuwe en West Maas en Waal. Deze gemeenten dragen het genoemde bedrag van € 64.474 voor de 2e helft van 2022 (in de begroting 2023 betreft dit het dubbele). De GGD zal circa 580 huisbezoeken op jaarbasis uitvoeren.

1 Gemeente Nijmegen is voornemens om dit bedrag voor 2022 te financieren uit de DUVO-middelen.

datum: 31 maart 2022 ons kenmerk: GGD/DIR/22/2489/MP pagina 4 van 12

Toezicht kinderopvang (gastouderopvang)

Vanaf 2019 wordt jaarlijks landelijk 1,4 miljoen extra in het gemeentefonds gestort ten behoeve van de intensivering van het toezicht op de gastouderopvang. Vanaf 2022 komt daar 6,4 miljoen structureel bij; dus in totaal jaarlijks 7,8 miljoen extra. Landelijk (vanuit het Rijk/SZW en door de VNG/GGD GHOR Nederland) is de doelstelling van deze extra financiering dat hiermee 50% van de voorzieningen voor gastouderopvang geïnspecteerd kan worden door de GGD'en (was voorheen 5%). Ook de gemeenten in Gelderland-Zuid en GGD Gelderland-Zuid willen deze ambitie voor elkaar te krijgen. De gemeenten in Gelderland-Zuid hebben de wens aangegeven de intensivering van het toezicht op de gastouderopvang in principe in te zetten in een ophoging van de steekproef om zo naar de landelijke doelstelling van 50% te gaan. Dit betekent een ophoging van het GGD-budget voor toezicht kinderopvang 2022 met een bedrag van € 120.349 om tot het budget te komen van 50% van de gastouderopvang in Gelderland-Zuid. Dit bedrag is fors lager dan gemeenten ontvangen via het gemeentefonds (circa 60%). En het betreft het interne gemeentebudget voor de ophoging voor het toezicht op de gastouderopvang; afrekening vindt plaats op basis van werkelijke uitgevoerde inspecties per gemeente, zoals te doen gebruikelijk bij toezicht kinderopvang.

Samenvattend: Begrotingswijziging 2022 Begrotingswijziging 2022

Bijzondere Zorg

Controller

Prenataal Toezicht huisbezoek kinderopvang

Gewijzigde begroting 2022

Berg en Dal

1.683.893

20.306

3.989

6.271

5.665

1.720.124

Beuningen

1.206.870

15.085

2.941

4.659

7.725

1.237.280

Buren

1.014.172

15.638

2.514

0

2.150

1.034.474

Culemborg

1.110.195

16.876

2.714

0

1.150

1.130.935

Druten

916.543

11.063

2.156

3.417

2.650

935.829

Heumen

787.022

9.566

1.880

2.954

4.120

805.542

Maasdriel

1.001.694

0

2.255

0

3.679

1.007.628

Neder-Betuwe

1.220.966

14.323

2.814

4.423

-1.245

1.241.281

Nijmegen

11.084.220

103.185

20.272

31.865

39.655

11.279.197

Tiel

1.590.118

24.485

3.938

0

11.330

1.629.871

West Betuwe

1.943.962

29.897

4.809

0

24.810

2.003.478

West Maas en Waal

925.269

11.278

2.199

3.483

5.665

947.894

Wijchen

1.943.492

23.968

4.675

7.402

4.240

1.983.777

Zaltbommel

1.128.706

0

2.609

0

8.755

1.140.070

27.557.121

295.670

59.765

64.474

120.349

28.097.379

Totaal uniforme bijdrage (incl. uniforme bijdrag o.b.v. facturen)

B. PROGRAMMABEGROTING GGD 2023 De maatschappelijke opgave waar gemeenten voor staan is fors. Gemeenten staan voor de uitdaging om goede zorg en maatschappelijke ondersteuning in samenhang te organiseren voor haar inwoners. Dit doen zij in een context van veranderende wetgeving, stijgende zorgkosten en beperkte budgetten, toenemende vergrijzing, meer kwetsbare mensen en (complexe) zorg in de wijk en mondigere inwoners. De Programmabegroting GGD 2023 en meerjarenraming 2024-2026, die is bijgesloten, is vanaf 2024 sluitend. In 2023 is er een tekort omdat de nieuwe Cao (die in 2021 is ingegaan) pas in 2022 werd vastgesteld, waardoor de loonstijging niet meer opgenomen kon worden in de Kaderbrief 2023. Conform vastgestelde methodiek wordt dit rechtgetrokken (na gecalculeerd) vanaf 2024.

datum: 31 maart 2022 ons kenmerk: GGD/DIR/22/2489/MP pagina 5 van 12

De wijzigingen ten opzichte van de gewijzigde begroting 20222 worden hieronder weergegeven. 1.

Autonome ontwikkelingen

Indexering

De uniforme bijdrage is geïndexeerd met 0,45% conform vastgestelde methodiek door het Algemeen Bestuur. De volledige berekening is opgenomen in de begroting. Totaal stijging lasten € 113.330.

Veilig Thuis

Voor de begroting 2023 Veilig Thuis is zoveel als mogelijk uitgegaan van de: ■ Normuren per dienst, zoals vastgesteld in 2021. ■ de realisatie van 2021 met uitzondering van de meldingen, conform verzoek Adviesfunctie. Toelichting per dienst: ■ Voor de meldingen incl. veiligheidsbeoordeling gaan we uit van de begroting 2022 (in totaal 2.970 meldingen). De realisatie 2021 was minder (2.564), maar januari laat een toename zien (geëxtrapoleerd 2.892). Verder investeren we op verzoek van de gemeenten in voorlichting aan het onderwijs over de meldcode. Naar verwachting leidt dit tot meer meldingen vanuit het onderwijs (in 2021 was 'slechts' 4% van de meldingen afkomstig vanuit het onderwijs). ■ De adviezen stijgen met 7% conform realisatie 2021. Chats zijn nieuw sinds 2021 en onderdeel geworden van de dienst 'advies' en opgenomen in de begroting 2023, conform landelijke afspraak tussen landelijk netwerk VT en de VNG. Doordat meer professionals en inwoners/burgers adviezen vragen, kan gesteld worden dat we als Veilig Thuis goed worden gevonden. Vanaf 2022 zullen we de consultatie en advies functie meer vormgeven (onderdeel van de dienst advies). Denk hierbij aan een extra keer mee gaan met het wijkteam, ook op het moment dat de melding wordt overgedragen aan het wijkteam. Of aansluiten bij een gesprek met een adviesteam bij een school. Dat kan ook preventief helpen.

■ Uitgegaan wordt van de verhouding 63% Voorwaarden & Vervolg en 37% Onderzoek (conform realisatie 2021). Als gevolg van het minder inzetten van een vervolgdienst (zie vorig punt) is de verhouding tussen Onderzoek en Voorwaarden & Vervolg gewijzigd, maar de insteek blijft 'Voorwaarden & Vervolg' tenzij. ■ Monitoren zetten we in conform realisatie 2021 en dat betekent in 65% van de gevallen bij onderzoek en 81% bij Voorwaarden en Vervolg (dat is minder dan begroot voor 2021). ■ Als Veilig Thuis door wachtlijsten bij gemeentelijke sociale wijkteams en hulpverleningsorganisaties niet de mogelijkheid heeft om zaken over te dragen wordt de (facultatieve) dienst 'zicht op veiligheid' ingezet (en wordt hiervoor een factuur gestuurd). ■ Bezuinigingsdoelstelling Veilig Thuis blijft: voor monitoring 12 uur te normeren in plaats van 15 uur per casus (zoals ooit vastgesteld door de VNG). Zie onderdeel besparingen. Overige diensten ■ Deelname aan expertiseberaad op verzoek van gemeenten. Deskundigheid van gedragswetenschappers wordt meer gevraagd. * Voorlichting aan sociale wijkteams: 40 bijeenkomsten (idem als in 2021). Nieuw is om voorlichting aan het onderwijs te geven (in 2021 op factuurbasis). Uitgegaan van 40 bijeenkomsten op basis van vraag in 2021. * Verzoek tot bespreking (VTB) en Verzoek tot onderzoek (VTO) naar Raad voor de Kinderbescherming: conform realisatie: 23 en 58.

2 De gewijzigde begroting 2022 wordt vastgesteld in de vergadering van het Algemeen Bestuur van 30 juni 2022.

datum: 31 maart 2022 ons kenmerk: GGD/DIR/22/2489/MP pagina 6 van 12

■

Tijdelijk huisverbod (THV): 55 (conform realisatie 2021). We maken een onderscheid tussen screeningen en daadwerkelijk uitgevoerde THV's. Niet alle screeningen leiden tot een THV.

Totaal stijging lasten € 312.376. Overhead

In de conceptbegroting 2023 stijgt de overhead met circa € 156.000. De volgende oorzaken zijn hier debet aan: Groter verzuim dan 5%; dit is al een aantal jaren het geval. Hierdoor worden de kosten van de Arbodienst groter (€ 35.000); dan blijft het risico van de niet-productieve uren; dat is niet opgenomen in dit bedrag. De inkoopfunctie wordt, mede op verzoek van de accountant, doorontwikkeld waarbij ingezet wordt op signalering en betere vastlegging van gekozen procedures om rechtmatigheidsrisico's te beperken (€ 67.000). Vanwege wet- en regelgeving op het terrein van de informatiebeveiliging zijn de kosten o.a. voor de controles inzake de NEN7510-certificering hoger dan van te voren ingeschat (€ 54.000). Het is van belang om, gezien de ontwikkelingen op de terreinen van bijvoorbeeld informatie-veiligheid, cybercrime, inkoop, duurzaamheid en strategisch personeelsbeleid, de bedrijfsvoering robuuster te organiseren, waardoor continuïteitsrisico's worden beperkt. De GGD kan de stijging niet (meer) binnen budgettaire kaders opvangen: "er zit geen vet meer op de botten". De GGD neemt de bedrijfsvoering grotendeels af bij de VRGZ. Uit een benchmark met andere veiligheidsregio's (een aantal met GGD) is gebleken dat de bedrijfsvoering VRGZ ruimschoots onder het gemiddelde scoort.

Daarnaast bestaat de overhead van de GGD uit contracten die voortvloeien uit de gedeelde bedrijfsvoering met de VRGZ (data, telecom, IT etc.), uit het management en een kleine stafafdeling. De totale overhead van de GGD ligt rond 23%. De Adviesfunctie Gemeenschappelijke Regelingen hanteert voor de GR-en in het Rijk van Nijmegen een norm van 25%. Dat betekent dat de GGD 2% onder de norm van de Adviesfunctie zit. Bij toevoegen van de lastenstijging blijft het percentage overhead circa 23%. Totaal stijging lasten € 155.807. Reguliere aanpassingen in de bijdrage voor huisvesting van consultatiebureaus (indien van toepassing) en wijziging verhouding inwoners

Totaal stijging lasten € 26.524.

2.

Doorschuiven van middelen

Prenataal huisbezoek

Zie boven bij toelichting begrotingswijziging 2022. Totaal stijging lasten € 64.764.

Rijksvaccinatieprogramma (RVP)

Het opkomstpercentage is geactualiseerd. Doordat het opkomstpercentage lager is, daalt ook de bijdrage van gemeenten. Totaal daling lasten € 59.490.

datum: 31 maart 2022 ons kenmerk: GGD/DIR/22/2489/MP pagina 7 van 12

Toezicht kinderopvang

De begroting voor toezicht kinderopvang wordt vastgesteld aan de hand van het aantal te inspecteren kinderopvangcentra en gastouders in combinatie met een risicoprofiel (in afstemming met gemeenteambtenaren). De daling van de lasten is vrijwel volledig te wijten aan de lagere risicoprofielen (hetgeen suggereert dat de controle een positief effect heeft op de kwaliteit). Totaal daling lasten € 47.739.

Wet verplichte GGZ

Conform besluit Algemeen Bestuur wordt de uitvoering van de Wvggz een uniforme taak vanaf 2023. De facultatieve lasten dalen hierdoor met€ 364.158. Op deze plek (uniforme bijdrage) nemen de lasten toe met € 153.722. Per saldo nemen de lasten af van met € 210.436 (€ 364.158-C 153.722). Totaal stijging lasten € 153.722.

3. Besparingen Veilig Thuis

Na de veiligheidsbeoordeling wordt gemiddeld genomen bij 28% van de meldingen een vervolgdienst VT ingezet (Voorwaarden en Vervolg of Onderzoek). Veilig Thuis gaat sturen op 26% van de meldingen, omdat we slechts een vervolgdienst inzetten als door Veilig Thuis 'het verschil kan worden gemaakt'. Totaal daling lasten € 314.079.

Besluit Algemeen Bestuur 2019

In de begroting 2023 worden ook de besluiten van het Algemeen Bestuur van december 2019 m.b.t. besparingen op het uniform deel opgenomen (zie de tabel hieronder). Dit betreft voor 2023 € 715.000 en is circa 3% van het uniform deel van de GGD-begroting. Totaal daling lasten € 155.000. 2021

2022

2023

2024

65.000 25.000 40.000 189.000 35.000

65.000 50.000 40.000 195.000 35.000

65.000 75.000 40.000 250.000 35.000

65.000 75.000 40.000 250.000 35.000

-25.000

50.000

50.000

50.000

0 60.000 45.000

0 80.000 45.000

75.000 80.000 45.000

75.000 80.000 45.000

434.000

560.000

715.000

715.000

Kwaliteit en normering

1 2 3 4 5

PSHi Overbruggingszorg Monitorfunctie GGD VT - Monitoring en overdracht lokale veld Infectieziekten bestrijding

Anders organiseren taken

6

Forensische geneeskunde

Bedrijfsvoering en versobering

7 8 9

Pluisvesting Tiel Management en ondersteuning Facilitair

Totaal

datum: 31 maart 2022 ons kenmerk: GGD/DIR/22/2489/MP pagina 8 van 12

4. Uitwerking beleidsvoorstellen n.a.v. de meerjarenstrategie 2020-2023 Informatiegestuurd werken

Vanuit gemeenten zien we een groeiende vraag aan informatie en duiding van data om bij te dragen aan het oplossen van maatschappelijke opgaven/vraagstukken en voor het opstellen van lokaal gezondheidsbeleid. De GGD levert hiervoor cijfers uit de gezondheidmonitors. Daarnaast is er echter een groeiende hoeveelheid aan databronnen. Door relevante data te combineren ontstaan inzichten, die kunnen helpen bij de prioritering binnen het gezond- en veiligheidsbeleid van de gemeenten. Denk bijvoorbeeld aan: - gegevens over de gezondheid/eenzaamheid van ouderen koppelen aan kenmerken van een wijk en aan de inzet van een casemanager dementie. - gegevens over van de jeugdgezondheidszorg koppelen aan inzichten van jeugdhulpverlening en jeugdzorg en aan inkoopgegevens van de gemeente. Gezondheidsopgaven worden steeds integralen benaderd. Door gekoppelde data te analyseren worden verbanden tussen verschillende (gemeentelijke) domeinen inzichtelijk. Hierdoor kunnen gemeenten beleidskeuzes beter onderbouwen en geld gerichter en effectiever inzetten. Informatiegestuurd werken gaat gemeenten dus ook geld besparen. Door uitbouw van expertise op het gebied van data-analyse, en samenwerking met gemeenten en partners, kan de GGD op een integralere en 'moderne' manier informatie verzamelen en duiden. Dit leidt tot beleidsaanbevelingen, praktijk-aanpassingen en handelingsperspectieven.

In 2021 heeft de GGD t.a.v. informatiegestuurd werken de volgende resultaten geboekt: Er is een veilige en schaalbare technische infrastructuur ingericht voor de opslag en verwerking van data. Voor de coronabestrijding is er een interactief dashboard ingericht om test- en vaccinatiedata inzichtelijk te maken op gemeente-, wijk- en buurtniveau. Zo konden we verandering over de tijd en corona-clusters goed in beeld krijgen, hebben we bepaald waar we met mobiele teststraten en prikpunten het bereik van inwoners in specifieke stadsdelen of kernen konden vergroten, en signaleerden we specifieke aandachtsgebieden. Voor verschillende taken van Bijzondere Zorg (meldpunt niet-acuut. Toegang Beschermd Wonen, Centrale Toegang Maatschappelijke Opvang) zijn monitors ingericht. Hierdoor krijgen GGD en gemeenten meer informatie over kwetsbare doelgroepen en het gebruik van gemeentelijke voorzieningen. Voor Veilig Thuis zijn verantwoordingscijfers in een inzichtelijk dashboard gezet. Op basis van dit dashboard wordt gestuurd op wachtlijstvrij werken. Dit dashboard is vanaf 1 april 2022 toegankelijk voor gemeenten, zodat de verrichtingen per gemeente op een makkelijke wijze gevolgd kunnen worden. Dit kan gemeenten ondersteunen in het maken van specifieke beleids- of uitvoeringskeuzen voor bijvoorbeeld de inrichting van (extra) ondersteuning in het sociaal domein.

Relatie Meerjarenstrategie en (zienswijze op) Kaderbrief 2023 Informatie-gestuurde aanpak van maatschappelijke opgaven is één van de strategische thema's. Het DB onderschrijft in de Kaderbrief 2023 de bovenstaande maatschappelijke ontwikkeling en zet in op structurele financiering van data- en informatiegestuurd werken. In de zienswijzen op de Kaderbrief 2023 geven gemeenten aan dit een belangrijk thema te vinden. Ze onderschrijven het belang van datagestuurd werken. Een aantal gemeenten vindt het positief om te zien dat de GGD gestart is met een aantal data- en informatiegestuurde projecten en initiatieven. Veel gemeenten hebben behoefte aan nadere concretisering t.a.v. welke ondersteuning de GGD kan bieden en wat structurele uitzetting de gemeenten kan opleveren. Ook benadrukken veel gemeenten dat dat de middelen ten goede moeten komen aan diensten die door alle gemeenten worden afgenomen.

datum: 31 maart 2022 ons kenmerk: GGD/DIR/22/2489/MP pagina 9 van 12

Consequenties voor de begroting 2023 In 2022 heeft het AB incidenteel € 175.000 voor informatiegestuurd werken toegekend voor de datainfrastructuur en data-specialistische kennis. Om de genoemde voordelen en bereikte resultaten voor gemeenten te kunnen continueren, stelt het DB voor dit bedrag structureel op te nemen vanaf 2023. Totaal stijging lasten € 0.

Kansrijke Start

Het Kabinet wil in elke gemeente het programma Kansrijke Start invoeren. Op die manier worden vrouwen en pasgeborenen ondersteund bij de eerste 1000 dagen die cruciaal zijn voor gezondheid, welzijn en latere ontwikkeling. Voor de invoering van Kansrijke Start in elke gemeente wordt landelijk 23 miljoen euro structureel extra beschikbaar gesteld vanaf 2023. Nu Niet Zwanger (NNZ) is een onderdeel van Kansrijke Start. Het Ministerie van VWS heeft voor 2022 incidenteel geld beschikbaar gesteld om NNZ te borgen en regionaal uit te rollen. Het regio breed aanbieden van NNZ is kosteneffectief en voorkomt veel maatschappelijk leed. De GGD doet een dringend beroep op de gemeenten om de beschikbaar gestelde middelen te reserveren voor en in te zetten om Kansrijke Start/NNZ structureel te borgen. De GGD adviseert de gemeenten graag over een samenhangende aanpak.

Samenvattend conceotbearoting 2023:

De totale stijging van lasten van begroting 2023 t.o.v. de gewijzigde begroting 2022 is € 250.216. In de bijlage is een verloopstaat van de gemeentelijke bijdrage opgenomen.

C. BELANGRIJKSTE RISICO'S

Risico's

Hieronder zijn nieuwe en de belangrijkste risico's opgenomen: Nieuwe en gewijzigde risico's " Prijsstijgingen: op basis van aankondigingen en signalen van leveranciers is de verwachting dat prijzen in 2022 en 2023 hoger uitvallen dan de standaard-indexering waar de GGD, conform spelregels, mee rekent3. Prijsstijgingen bij materialen tot 20% zijn momenteel al merkbaar, zoals bij materialen, licenties en energielasten. De kans dat verdere hogere prijsstijgingen, bij materieel maar ook bij ingehuurde diensten, zich voorgaan doen worden groot geacht. Tegelijkertijd zijn de exacte gevolgen moeilijk in te schatten. Om deze twee redenen is in de risicobuffer rekening gehouden met dit risico. Ook loopt er het nieuwbouwtraject aan de Professor Bellefroidstraat. Er is hierbij gekozen om zoveel mogelijk risico buiten de GGD te organiseren in de vorm van risicodragend projectmanagement bij bouwmanagementbureau Hevo. Een deel van de risico's blijven bij de GGD. Hierbij kan gedacht worden aan bezwaarprocedures en archeologische vondsten. Ook hier zijn prijsstijgingen van invloed. ■ Het coronavirus: de pandemie heeft de samenleving hard geraakt. De huidige samenleving is niet hetzelfde als twee jaar geleden. De behoefte om terug te gaan naar een 'normaal' dagelijks leven is sterk, maar de verdere ontwikkeling van de pandemie is onzeker.

Momenteel werken GGD'en en GGD GHOR Nederland toekomstscenario's nader uit voor testen, bron- en contactonderzoek en vaccineren. Afhankelijk van de ontwikkelingen van het virus, kan worden meebewogen. Over de taakinvulling zullen concrete afspraken worden gemaakt met VWS. Het Rijk heeft toegezegd financiële risico's met betrekking tot WW-lasten als gevolg van het meerdere malen verlengen van contracten te dekken. 3 De genoemde prijsstijgingen zullen door de oorlog in Oekraïne alleen maar toenemen.

datum: 31 maart 2022 ons kenmerk: GGD/DIR/22/2489/MP pagina 10 van 12

Actuele risico's » De GGD is gehouden aan wetgeving (zowel intern als extern) ten aanzien van inkopen en aanbesteden. De toepassing hiervan is afhankelijk van omvang en looptijd van de opdracht. Het is op dit moment bij opdrachten in het kader van de bestrijding van corona niet altijd mogelijk om de omvang van de opdracht op voorhand in te schatten, waardoor mogelijk achteraf blijkt dat een zwaardere procedure gevolgd had moeten worden. Dit wordt intern en door de accountant getoetst, maar het blijft een risico. ■ We zijn in afwachting van het Toekomstscenario gezins- en jeugdbescherming 'samen voor kind en gezin' als vervolg op de contouren zoals geschetst in de Kamerbrief Perspectief voor de Jeugd (dd. 20.03.2020). Het plan is dat er regionale veiligheidsteams komen vanuit een nieuwe publiekrechtelijke organisatie. Dit heeft naar verwachting consequenties voor de organisatorische inbedding van Veilig Thuis. ■ Bijzondere Zorg: door het stijgende aantal meldingen en trajecten en de zorg over de kwaliteit van dossiervorming is het dit jaar duidelijk geworden dat de personele bezetting bij Bijzondere Zorg (BZ) niet toereikend is voor het aantal meldingen. Om zowel de aanwas van meldingen aan te kunnen als de dossiervorming c.q. de uitvoering kwalitatief op het juiste niveau te houden/brengen is in 2021 de bezetting van BZ uitgebreid binnen de kaders van het Programma GGD.

Een voorstel voor 2022 en verder is opgenomen in de begrotingswijziging 2022 en begroting 2023 (zie boven). ■ Ziekteverzuim: het verzuim is hoger dan de norm; dit heeft te maken met het coronavirus. Hierdoor is er meer ingehuurd dan in de begroting is aangenomen. ■ De krapte op de arbeidsmarkt in de zorgsector is urgent en dagelijks voelbaar. Het risico bestaat dat de formatie niet op orde is, er gaten vallen en afgesproken prestaties om die reden niet kunnen worden gerealiseerd. Daarnaast nemen kosten om leemtes in de planning te ondervangen met tijdelijke inhuur van medewerkers toe en is de inspanning die geleverd wordt om verloop van medewerkers op te vangen groot. Dit speelt met name bij artsen (o.a. vertrouwensartsen). De krapte bij forensisch geneeskundigen begint acute vormen aan te nemen waardoor het risico niet alleen financieel van aard is, maar ook de beschikbaarheid van deze dienstverlening in gevaar komt. Door de krapte zien we ook ontwikkelingen ten aanzien van de vergoedingen van de artsen op ons af komen. Dit kan leiden tot hogere personeelslasten. Wij raden u aan om voor de risico's een bedrag op te nemen in de risicoparagraaf van de begroting van uw gemeente.

D.PROCEDURE Wij leggen de begrotingswijziging 2022 (€ 540.258) en de concept Programmabegroting 2023 (meerkosten € 250.216 t.o.v. de gewijzigde begroting 2022) voor GGD Gelderland-Zuid nu aan u voor en verzoeken u om uw zienswijze over deze begrotingswijziging en begroting het liefst vóór 2 juni 20224 aan ons kenbaar te maken. Met in achtneming van uw zienswijze kan deze begrotingswijziging 2022 en begroting 2023 in de vergadering van het Algemeen Bestuur van 30 juni 2022 worden vastgesteld. De GGD dient de begroting 2023 vóór 15 juli aan de Provincie te sturen. De Adviesfunctie Gemeenschappelijke Regelingen regio Nijmegen zal haar advies over deze begrotingswijziging 2022 en programmabegroting GGD 2023 eind april aan u kenbaar maken. Op 5 april a.s. verzorgt de GGD een toelichting op de concept jaarrekening 2021, de begrotingswijziging 2022 en de concept begroting 2023 voor het RAO en de financieel ambtenaren.

4 Op deze manier kan het Dagelijks Bestuur in de vergadering van 9 juni 2022 uw zienswijze bespreken en hiermee de vergadering van het Algemeen Bestuur van 30 juni voorbereiden. Mocht de raad 2 juni niet halen voor de zienswijze, dan is het verzoek om z.s.m. na 2 juni de zienswijze in te dienen bij de GGD. In uiterste geval kan de raad de zienswijze meegeven aan het betreffende AB-lid t.b.v. besluitvorming in het AB van 30 juni 2022.

datum: 31 maart 2022 ons kenmerk: GGD/DIR/22/2489/MP pagina 11 van 12

Daarnaast verzorgt de GGD op maandagavond 11 april een toelichting op de concept jaarstukken 2021 en de concept begroting 2023. Deze digitale bijeenkomst voor de raden wordt georganiseerd door de griffie van gemeente Nijmegen. Op de website Vergaderingen Nijmegen - iBabs RIS fbestuurliikeinformatie.nlj zal t.z.t. informatie staan bij 11 april incl. linkjes naar'toelichting jaarrekening en begroting GGD'. De GGD is graag bereid om in uw raad of in een raadscommissie nadere toelichting te geven op de begrotingswijziging 2022, de conceptbegroting 2023 en/of de jaarstukken 2021. U kunt hiervoor contact opnemen met het directiesecretariaat van de GGD (zie pag. 1 voor de contactgegevens).

Met vriendelijke groet, namens het Dagelijks Bestuur van GGD Gelderland-Zu|id, A

drs. Grete Visser Voorzitter

Bijlagen:

dr. ir. Mimiek Pieters Secretarie / Directeur Publieke Gezondheid

Concept Programmabegroting 2023 GGD Gelderland-Zuid Overzicht bijdrage per gemeente Overzicht opmerkingen gemeenten n.a.v. Kaderbrief 2023.

CD (N 00 fN 00

o co fN o o 00 o O d cn

z>

00

CD

<

CD

<

N" fN On

CD

Osl T—I fN cn

c* t uo CO u < S

o >

CD

LD

On

fN

0)

O) C QJ QJ c 5 cn QJ QJ QJ O) ü) QJ X3 ZJ O z 5 2 QJ p: O C 'cn QJ O fN QJ ë cn CD

E

ro E X ■U QJ O

N

CU

ca OZ

N' o N- co 1—1 cn On CD N" fN N- fN iH OO S' 'ï' co fN o O h- l±!

O) CU

c <ucn

(D

'5

E

N

■

■D c roC 'rö O) 2 > 0) ■p o Q o X ü L.

cn n

U CD

n

GGD Gelderland-Zuid Programmabegroting 2023

uitgave datum afdeling

GGD Gelderland-Zuid 24-03-2022 Directie

ons kenmerk versie status

Programmabegroting 2023

GGD/N/DIR2483/22/MP Programmabegroting 2023 v1.0 Concept

pagina 1 van 110

Inhoudsopgave 1

INLEIDING.................................................................................................................4 1.1 1.2 1.3

2

GEZONDHEID IN GELDERLAND-ZUID .........................................................................7 2.1 2.2 2.3

3

OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (INCL. TOELICHTING) ......................................................... 74 UITEENZETTING FINANCIËLE POSITIE ................................................................................ 79 VERLOOPSTAAT BEGROTINGSWIJZIGING 2022 ..................................................................... 80

BIJLAGEN ................................................................................................................82 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5

7

WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ................................................................... 68 KENGETALLEN .......................................................................................................... 70 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN .................................................................................... 70 FINANCIERING .......................................................................................................... 71 ORGANISATIE EN BEDRIJFSVOERING ................................................................................. 72 VERBONDEN PARTIJEN ................................................................................................. 72

FINANCIËN ..............................................................................................................74 5.1 5.2 5.3

6

OVERZICHT PROGRAMMA .............................................................................................. 15 WETTELIJKE TAKEN OPGEDRAGEN AAN DE GGD .................................................................... 17 WETTELIJKE TAKEN BELEIDSMATIG BELEGD BIJ DE GGD .......................................................... 34 WERKVELD SPECIFIEK (FACULTATIEF) ............................................................................... 46 BEDRIJFSVOERING ..................................................................................................... 58

PARAGRAFEN ...........................................................................................................68 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

5

GEZONDHEIDSSITUATIE IN GELDERLAND-ZUID....................................................................... 7 MEERJARENSTRATEGIE GGD GELDERLAND-ZUID .................................................................... 8 RELEVANTE MAATSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGEN ................................................................... 9

PROGRAMMA GGD ....................................................................................................15 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

4

KADERBRIEF .............................................................................................................. 4 PROCEDURE ............................................................................................................... 4 OPZET BEGROTING ....................................................................................................... 4

INVESTERINGSPLANNING .............................................................................................. 82 VERLOOPOVERZICHT VOORZIENINGEN EN RESERVES ............................................................... 83 BIJDRAGE PER GEMEENTE ............................................................................................. 84 BIJDRAGE MOOK EN MIDDELAAR ................................................................................... 102 FINANCIËLE SPELREGELS ............................................................................................ 103

LIJST VAN AFKORTINGEN ......................................................................................109

Programmabegroting 2023

pagina 2 van 110

1 Inleiding

Programmabegroting 2023

pagina 3 van 110

1

Inleiding

Voor u ligt de concept-programmabegroting GGD Gelderland-Zuid 2023. GGD Gelderland-Zuid werkt voor 14 gemeenten in Rivierenland en Regio Nijmegen. Daarnaast voert de GGD voor gemeente Mook en Middelaar de volgende taken uit: JGZ 0-18, Toezicht Wmo, Toegang Beschermd Wonen, Bijzondere Zorg/OGGz en Veilig Thuis. In de begroting zijn uniforme en facultatieve taken opgenomen; deze laatste voor zover deze door gemeenten zijn aangegeven voorafgaand aan het opstellen van deze begroting.

1.1

Kaderbrief

Op 14 oktober 2021 heeft het Dagelijks Bestuur (DB) de Kaderbrief 2023 gestuurd aan de raden van de deelnemende gemeenten. Hiermee informeerde het Dagelijks Bestuur de raden in hoofdlijnen over de inhoudelijke ontwikkelingen voor het jaar 2023 van GGD Gelderland-Zuid, de financiële uitgangspunten en de risico’s voor 2023. Alle 14 gemeenten hebben een zienswijze gestuurd. Deze zienswijzen hebben wij verwerkt in voorliggende begroting.

1.2

Procedure

Conform de Gemeenschappelijke Regeling GGD Gelderland-Zuid wordt de conceptbegroting 2023 voorgelegd aan de deelnemende gemeenten voor zienswijze. Het Algemeen Bestuur zal de begroting 2023 30 juni 2022 vaststellen.

1.3

Opzet begroting

In 2019 is de nieuwe indeling van de Programmabegroting GGD vastgesteld. Deze indeling sluit beter aan bij de behoeften van gemeenten, waaronder het inzicht in verschillende taken. Onderhavige Programmabegroting GGD 2023 is opgesteld op basis van de volgende nieuwe indeling: 1. 2. 3.

4.

(Uniforme) taken die vanwege de Wet publieke gezondheid (Wpg) of andere wetten zijn opgedragen aan de GGD. (Uniforme) taken (afkomstig uit andere wetten) die door de gemeenten (in Gelderland-Zuid) vanwege beleidsmatige keuzes zijn opgedragen aan de GGD. Facultatieve taken op grond van bepaalde wensen/behoeften van de gemeenten. Deze taken worden uitgevoerd op grond van een opdrachtbrief van gemeenten op basis van een offerte van de GGD. Interne dienstverlening. Conform wet- en regelgeving uit het BBV (Besluit begroting en verantwoording) is het verplicht om een aparte paragraaf Bedrijfsvoering op te nemen.

Naast bovenstaande indeling wordt in de financiële tabellen niet alleen het begrotingsjaar (t) en de drie opvolgende jaren (meerjarenraming) opgenomen, maar ook de voorgaande begroting (t-1) en de realisatie van de meest recente jaarrekening (t-2). Uniforme taken GGD Gelderland-Zuid draagt zorg voor het uitvoeren van taken die vanwege de Wpg of andere wetten zijn opgedragen aan GGD Gelderland-Zuid alsmede taken (afkomstig uit andere wetten) die vanwege beleidsmatige keuzes van de deelnemende gemeenten na besluitvorming in het Algemeen Bestuur zijn opgedragen aan de GGD. Deze taken tezamen worden aangeduid als uniforme taken (zie boven bij 1 en 2). Uniforme taken zijn structurele taken van de GGD die (in principe) voor elke gemeente gelijk worden vormgegeven (qua uitvoering en kwaliteit). Voor de OGGz/Wvggz zijn Maasdriel en Zaltbommel uitgezonderd.

Programmabegroting 2023

pagina 4 van 110

Verrekening/financiering gebeurt veelal naar rato van inwoneraantallen. Hierbij ligt een solidariteitsprincipe aan ten grondslag. Andere vormen van verrekening vinden plaats op basis van factuur: • Op basis van afname (P x Q). Voorbeeld: toezicht kinderopvang. • Op basis van werkelijke lasten. Voorbeeld: huisvesting consultatiebureaus. Facultatieve taken Daarnaast kunnen gemeenten ook extra opdrachten geven (facultatieve taken) afhankelijk van hun behoefte en de ‘couleur locale’ van de betreffende gemeente. Facultatieve taken kunnen selectief door gemeenten worden afgenomen. De dienstverlening en de prijs wordt op maat afgestemd met de gemeenten. Financiering gebeurt op basis van subsidieverlening of op basis van factuur. Uniforme en facultatieve taken in begroting 2023 GGD Gelderland-Zuid werkt integraal vanuit verbindende thema’s. Binnen de uniforme taken onderscheiden we een GGD-breed programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA) waar meerdere afdelingen in samenwerken in lijn met de Meerjarenstrategie 2020-2023 (zie paragraaf 2.2) en producten die per werkveld zijn aangegeven. Conform verzoek van de deelnemende gemeenten hebben we in onderhavige begroting de uitvoering van de Wvggz-taken opgenomen als uniforme taak. Facultatieve taken worden per werkveld aangegeven.

Facultatieve taken zijn opgenomen in de begroting 2023 als deze bij het opstellen van de begroting al bekend zijn. Subsidieverstrekking voor facultatieve opdrachten vindt echter door het jaar heen plaats. Besparingen In onderhavige begroting zijn de besluiten van het Algemeen Bestuur van december 2019 met betrekking tot besparingen op het uniform deel opgenomen. Dit betreft € 715.000 en is circa 3% van het uniform deel. Overzicht per gemeente inclusief taakvelden Dit jaar is wederom per gemeente een overzicht opgenomen van de bijdrage 2023 inclusief de wijzigingen per gemeente ten opzichte van begroting 2022. Conform wet- en regelgeving uit het BBV is de GGD verplicht te rapporteren naar taakvelden. Gemeenten hebben deze informatie nodig voor eigen rapportages. Voorheen was dit overzicht op totaalniveau van de GGD opgenomen. Gemeenten moesten daardoor het aandeel zelf berekenen. Met ingang van de begroting 2021 wordt dit overzicht opgenomen per gemeente zodat gemeenten dit niet meer zelf hoeven te berekenen. Deze overzichten zijn opgenomen in paragraaf 6.3.

Programmabegroting 2023

pagina 5 van 110

2 Gezondheid in Gelderland-Zuid

Programmabegroting 2023

pagina 6 van 110

2 2.1

Gezondheid in Gelderland-Zuid Gezondheidssituatie in Gelderland-Zuid

Algemeen Met de meeste inwoners van Gelderland-Zuid gaat het goed. Ze voelen zich gezond en gelukkig. Dit neemt wel af met de leeftijd. Onze kinderen en jongeren groeien over het algemeen gezond op. De levensverwachting in Gelderland-Zuid stijgt nog steeds. Door de toenemende vergrijzing neemt het aantal ouderen met chronische ziekten en beperkingen toe. De regie over het eigen leven neemt af met de leeftijd. Van de 65-plussers heeft 13% onvoldoende regie over het eigen leven. Binnen Gelderland-Zuid zijn de verschillen in gezondheid groot. Het is een regio met een grote diversiteit. Dit betreft diversiteit qua verstedelijking (van plattelandsdorpen tot universiteitsstad), maar ook diversiteit qua religie, politieke kleur en opleidingsniveau. Verschil in gezondheidskansen De algemene ontwikkelingen die zich voordoen in Nederland gelden ook voor Gelderland-Zuid: toename van vergrijzing, kwetsbare groepen en een duidelijk verschil in gezondheidskansen afhankelijk van achtergrond en positie in de maatschappij. Er zijn zorgen over maatschappelijke en mentale weerbaarheid, vooral bij jongvolwassenen. Opvallende verschillen tussen regio Rivierenland en Rijk van Nijmegen betreft het voorkomen van overgewicht bij volwassenen en kinderen (hoger in Rivierenland), de consumptie van groente en fruit (lager in Rivierenland) en de vaccinatiegraad (lager in Rivierenland).

In de steden Nijmegen en Tiel zien we hogere scores op moeite met rondkomen, huiselijk geweld, eenzaamheid en psychische problematiek dan in de andere gemeenten. Info per gemeente, dorp of wijk De GGD rapporteert over de gezondheidsinformatie aan de individuele gemeenten in GelderlandZuid, zodat zij beleid kunnen ontwikkelen en uitvoeren dat past bij de mensen waar het om gaat. Speciale aandacht is er voor gezondheidsverschillen en de kwetsbaren in de samenleving met als doel juist ook bij deze mensen het gezondheidspotentieel zoveel mogelijk te benutten. Informatie en interactieve dashboards met relevante cijfers per gemeente, dorp of wijk in Gelderland-Zuid, afkomstig van de monitors jeugd en volwassenen, zijn te vinden op de website van GGD Gelderland-Zuid via Gezondheid in Cijfers1. Impact van coronacrisis De coronacrisis is gestart als een gezondheidscrisis en heeft door het langdurige karakter een grote impact op de maatschappij. Zowel economisch als sociaal-maatschappelijk zijn er grote zorgen. Alle groepen (jeugd, jongeren en volwassenen) zijn minder gaan bewegen. Er wordt rekening gehouden met een groot effect op jongeren, zowel qua kansenongelijkheid in het onderwijs, als mentale gezondheid en toekomstperspectief. Verwacht wordt dat er grotere maatschappelijke en gezondheidsverschillen zullen ontstaan, juist bij kwetsbare groepen.

De GGD’en voeren extra monitors uit om de gevolgen en effecten van de coronacrisis voor de verschillende groepen in beeld te brengen. Op deze manier kunnen we de gevolgen duiden en kan dit aanleiding zijn voor (aanpassing van het) gemeentelijk gezondheidsbeleid.

1

Deze cijfers zijn verzameld vóór de coronacrisis (zie kopje ‘impact van coronacrisis’).

Programmabegroting 2023

pagina 7 van 110

2.2

Meerjarenstrategie GGD Gelderland-Zuid

De meerjarenstrategie 2020-2023 is in april 2020 vastgesteld door het Algemeen Bestuur. Met de meerjarenstrategie geeft de GGD inzicht in de focus, ambities, leidende principes en strategische thema’s voor de periode 2020–2023. Als professionele organisatie staan we voor geborgde kwaliteit en een doelmatige en doeltreffende organisatie. De bestuursopdracht om een ondernemende GGD te zijn, uit zich in oog hebben voor ontwikkelingen, innovatie en kansen. Hierbij is over de grenzen heen werken met andere organisaties belangrijk om daadwerkelijk (gezamenlijk) effect te kunnen bereiken. In onze praktijk geven we invulling aan onze kernwaarden kwaliteitsgerichtheid, ondernemingszin en omgevingsbewustzijn. Er is een groeiend maatschappelijk besef van het belang van preventie en een integrale aanpak voor een gezonde leefstijl en leefomgeving. Onderkend wordt dat onderliggende factoren zoals armoede, werk en inkomen, en laaggeletterdheid heel bepalend zijn. Ook staan vraagstukken rond zorg en sociale veiligheid steeds prominenter op de agenda. Voor de uitvoering van de taken werkt de GGD vanuit twee leidende principes: 1. Aansluiting bij de gemeenten waarbij de GGD zijn lokale nabijheid verder versterkt door per gemeente dedicated teams van professionals te vormen die zich richten naar de lokale context, de zogenoemde gemeenteteams. 2.

Netwerkaanpak waarbij verbinden van kennis en samenwerking met partners op lokaal, regionaal en landelijk niveau centraal staat. De netwerkaanpak kan leiden tot het samen organiseren van dienstverlening (netwerkorganisatie) om kwaliteit en integraliteit voor de inwoners te verhogen en/of dienstverlening te kunnen borgen. De maatschappelijke opgave van gemeenten, de gezondheidssituatie van onze inwoners, de lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen en het takenpakket van de GGD vormen de uitgangspunten voor de meerjarenstrategie 2020–2023. De strategische thema’s waar de GGD in de periode 2020-2023 op inzet zijn: 1. Informatie gestuurde aanpak van maatschappelijke opgaven. 2. Adviseren over preventie en verbinden van collectieve preventie met persoonsgerichte zorg. 3. Investeren in de verbinding tussen zorg en veiligheid. 4. Gezondheidsbescherming in het sociale en fysieke domein. Ad. 1. Dit strategisch thema is in de Programmabegroting GGD 2023 met name uitgewerkt in het programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA). Dit programma wordt beschreven in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD. Ad. 2. Dit strategisch thema is in de Programmabegroting GGD 2023 voornamelijk uitgewerkt in de paragrafen Gezond Leven en Jeugdgezondheidszorg in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD. Ad. 3.

In de Programmabegroting GGD 2023 is dit strategisch thema met name uitgewerkt in de paragrafen Bijzondere Zorg en Veilig Thuis, te vinden in het onderdeel Wettelijke taken belegd bij de GGD.

Programmabegroting 2023

pagina 8 van 110

Ad. 4. Dit strategisch thema is in de programmabegroting GGD 2023 uitgewerkt in paragraaf Algemene gezondheidszorg, in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD.

2.2.1 Operationalisering en implementatie van de meerjarenstrategie: online magazine De meerjarenstrategie geeft de ontwikkelrichting aan van de GGD voor de jaren 2020-2023. De operationalisering van de meerjarenstrategie zal worden bepaald door prioritering binnen de budgettaire mogelijkheden. Deze budgettaire mogelijkheden bepalen de mate waarin resultaten kunnen worden behaald. Er is een online magazine ontwikkeld over de meerjarenstrategie. In dit magazine brengen we via verhalen van medewerkers in beeld hoe we – in de praktijk - werken aan de (leidende principes en de strategische thema’s uit de) meerjarenstrategie. De komende jaren wordt het online magazine verder gevuld zodat we over vier jaar een beeld hebben van de ontwikkelingen en resultaten die we met elkaar hebben doorgemaakt en bereikt.

2.3

Relevante maatschappelijke ontwikkelingen

Effecten van de coronacrisis De coronacrisis heeft een grote impact op de maatschappij, zowel op het gebied van gezondheid als sociaaleconomisch. Bekend is, door onder andere onderzoeken van CBS, CPB, RIVM, panelonderzoeken door GGD’en, dat er door de coronacrisis achterstanden op terrein van scholing/onderwijs zijn ontstaan, werkverlies is opgetreden, armoede, problematische schulden zijn ontstaan en dat er meer eenzaamheid, stress en angst heerst onder de bevolking. Met name kwetsbaren in de samenleving zullen hier (langdurige) effecten van ondervinden. De zorg is dan ook dat gezondheidsachterstanden zullen worden vergroot. Gezondheidsachterstanden vormen een complex probleem waarvoor geen eenduidige oplossing is; het vraagt om een integrale aanpak die beleidsterreinen gezondheid, werk en inkomen, minima, sport en omgeving met elkaar verbindt. De gezondheidsmonitors die de GGD uitvoeren, zullen een waardevolle gegevensbron zijn om de effecten van de coronacrisis te monitoren. Extra aandacht voor specifieke groepen, zoals jeugd, jongvolwassenen, is dan ook op zijn plaats. Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), de (ziekenhuis)zorg, de Veiligheidsregio’s en de GGD’en zullen lessen trekken uit de (vele evaluaties en onderzoeken die volgen uit de) coronacrisis, zoals het belang van samenwerking, ontschotting en nieuwe (digitale) werkvormen.

Gezamenlijk maken de bovengenoemde organisaties zich klaar voor toekomstige gezondheidscrises door versterking van de pandemische paraatheid en de inrichting van een landelijke functionaliteit infectieziektebestrijding (LFi). Wat dit precies gaat betekenen voor de toekomstige omvang, organisatie, aansturing en financiering van de (infectieziektebestrijding binnen de) GGD is momenteel nog onduidelijk. Belang van gezondheid en preventie - preventieakkoorden De rol van preventie is in de afgelopen jaren hoger op de agenda gezet. De coronacrisis heeft het belang van gezondheid en preventie verder onderstreept. Eind 2018 presenteerde de staatsecretaris van VWS het Nationaal Preventieakkoord, ondertekend door 70 partijen waaronder de VNG en de GGD’en. Het Preventieakkoord zet in op het terugdringen van overgewicht, roken en problematisch alcoholgebruik. Doelstellingen (voor 2040) betreffen een rookvrije generatie, een kwart minder mensen met overgewicht en een halvering van het aantal mensen met problematisch alcoholgebruik. Daarnaast wil het Kabinet het Preventieakkoord verbreden met het thema ‘mentale gezondheid’.

Programmabegroting 2023

pagina 9 van 110

Het Preventieakkoord sluit goed aan op het gezondheidsbeleid van de gemeenten in Gelderland-Zuid en op de inzet van gezondheidsmakelaars van onze GGD om de integrale aanpak op de gekozen leefstijlthema’s te verbreden en te verstevigen. ‘Wij zijn groen, gezond en in beweging Nijmegen’, is een lokaal preventie-akkoord waar intussen meer dan 50 partners, waaronder de GGD, bij zijn aangesloten. Daarin is afgesproken dat ze actief een gezonde leefstijl bij medewerkers, leerlingen, cliënten en patiënten stimuleren. Een rookvrije omgeving, meer bewegen en gezond eten, mentale fitheid en bewustwording van de risico’s van alcoholgebruik zijn de prioriteiten. Het doel van het akkoord is de fysieke én mentale gezondheid van Nijmegenaren aanzienlijk te verbeteren. Naast ‘Groen, gezond en in beweging’ zijn er in de verschillende gemeenten in Gelderland-Zuid lokale preventie-akkoorden vastgesteld, waaraan de GGD een bijdrage levert. In de gezondheidszorg zien we een verschuiving van ziekte en zorg, naar gezondheid en gedrag. Er wordt meer ingezet op persoonsgerichte preventie, en aandacht voor de leefstijl en leefwijze.

Dit wordt door het Ministerie van VWS ondersteund door onder andere in te zetten op Gecombineerde Leefstijl Interventies, waarbij huisartsen, eerstelijnszorg en specialistische zorg samenwerken met GGD en sociaal domein om ongezond gedrag van een patiënt structureel te verbeteren. Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 In 2020 is de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 verschenen. Iedere vier jaar brengt het Ministerie van VWS de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid uit. Dit is zo vastgelegd in de Wet publieke gezondheid (Wpg). De nota getiteld ‘Gezondheid breed op de agenda’ beschrijft de landelijke prioriteiten op het gebied van publieke gezondheid en is richtinggevend voor het lokale gezondheidsbeleid van gemeenten. In de gezamenlijke visie wordt uitgegaan van: 1. De invloed van achterliggende problematiek, zoals armoede, laaggeletterdheid, eenzaamheid, werkloosheid, etc. Onder druk van armoede en stress neemt het ‘doe-vermogen’ van mensen af, waardoor zij veel minder in staat zijn om in actie te komen om hun situatie te verbeteren. Mensen in een kwetsbare situatie hebben daardoor een hoger risico op een slechtere gezondheid. 2. Het concept positieve gezondheid. Bij het versterken van de sociale omgeving is participatie en zoveel mogelijk eigen regie van belang. Dit komt tot uiting in het concept positieve gezondheid.

Dit gaat uit dat een mens meer is dan zijn ziek zijn, van regie over het eigen leven en aandacht voor wat (voor het individu) betekenisvol is, om zo de eigen veerkracht te benutten en te versterken. Om hierin te ondersteunen wordt ingezet op digitale innovaties en toegankelijk maken van e-health. 3. Samenwerking waarbij gezondheid een verbindend thema is bij alle beleidsvelden (Health in all policies). In de nota staan 4 actuele gezondheidsvraagstukken centraal, waar Rijk en gemeenten de komende jaren samen mee aan de slag gaan, namelijk: 1. Het verbeteren van gezondheid in de fysieke- en sociale leefomgeving. 2. Het verminderen van gezondheidsachterstanden. 3. Het verlagen van de druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen. 4. Het bijdragen aan vitaal ouder worden. Deze vier gezondheidsvraagstukken komen voort uit de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) 2018 en zijn specifiek gekozen, omdat deze gezondheidsvraagstukken een grote ziektelast veroorzaken, leiden tot de grootste gezondheidswinst voor kwetsbare groepen of kunnen leiden tot kostenbeheersing in de zorguitgaven. De Meerjarenstrategie 2020-2023 van onze GGD sluit goed aan bij de ontwikkelingen en prioriteiten zoals benoemd in de landelijke nota.

Programmabegroting 2023

pagina 10 van 110

Gezondheid in de fysieke en sociale woonomgeving / Omgevingswet De omgeving waarin mensen wonen, werken en leven is één van de factoren die hun gezondheid beïnvloedt. Een gezonde fysieke leefomgeving is onlosmakelijk verbonden met ruimtelijke ordening. Het betreft zowel gezondheidsbescherming (tegen geluid, gevaarlijke stoffen, geurhinder, ziekteverwekkers, hittestress, etc.) als gezondheidsbevordering (een omgeving met groen die uitnodigt tot bewegen, ontmoeten en ontspannen). De Omgevingswet, die op 1 januari 2023 van kracht wordt, zet in op een gezonde en veilige leefomgeving. De Omgevingswet combineert een groot aantal wetten en brengt het fysieke en het sociale domein bij elkaar. Van belang hierbij is de participatie van de verschillende stakeholders om te komen tot een evenwichtige inrichting van de omgeving, die gezond en veilig opgroeien en vitaal ouder worden ondersteunt. De landelijke gezondheidsnota (zie boven) gaat uit van met prioriteit inzetten op het verbeteren van de leefomgeving in wijken/gebieden met gezondheidsachterstanden. Kansrijke Start Het Kabinet wil in elke gemeente het programma Kansrijke Start invoeren. Op die manier worden vrouwen en pasgeborenen ondersteund bij de eerste 1000 dagen die cruciaal zijn voor gezondheid, welzijn en latere ontwikkeling.

Voor de invoering van Kansrijke Start in elke gemeente wordt landelijk 23 miljoen euro structureel extra beschikbaar gesteld vanaf 2023. Nu Niet Zwanger (NNZ) is een onderdeel van Kansrijke Start. Het Ministerie van VWS heeft voor 2022 incidenteel geld beschikbaar gesteld om NNZ te borgen en regionaal uit te rollen. Het regio breed aanbieden van NNZ is kosteneffectief en voorkomt veel maatschappelijk leed. De GGD doet een dringend beroep op de gemeenten om de beschikbaar gestelde middelen in te zetten om Kansrijke Start/NNZ structureel te borgen. De GGD adviseert de gemeenten graag over een samenhangende aanpak. Dit is ook van belang voor de follow-up van prenataal huisbezoek JGZ. Prenataal huisbezoek aan kwetsbare zwangeren en gezinnen door de JGZ Voor een gezonde ontwikkeling van het kind is het cruciaal dat een kind een goede start kan maken in de eerste 1000 dagen. Zorgwekkende omstandigheden voor kinderen kunnen al tijdens de zwangerschap optreden. Hiertoe heeft het Kabinet besloten om per 1 juli 2022 in de Wet publieke gezondheid (Wpg) de verplichting voor gemeenten op te nemen om de JGZ een prenataal huisbezoek aan kwetsbare zwangeren en gezinnen aan te laten bieden.

Deze wijziging van de Wpg komt voort uit het landelijke actieprogramma Kansrijke Start en is erop gericht om in een vroegtijdig stadium van de zwangerschap, na signalering door de verloskundig zorgverlener, hulp en ondersteuning door de jeugdverpleegkundige aan te bieden aan zwangere vrouwen en/of gezinnen in een kwetsbare situatie. Hierbij staat voorop dat het een prenataal huisbezoek op basis van vrijwilligheid is. De gemeente moet deze taak opdragen aan c.q. inkopen bij dezelfde organisatie die voor de gemeente de jeugdgezondheidszorg uitvoert. Dit betekent dat GGD Gelderland-Zuid het prenataal huisbezoek per 1 juli 2022 gaat aanbieden in de gemeenten waar zij de 0 tot 4-jarigenzorg uitvoert, dat wil zeggen in het Rijk van Nijmegen, Neder-Betuwe en West Maas en Waal. Uitbreiding Rijksvaccinatieprogramma (RVP) De ontwikkeling van het Rijksvaccinatieprogramma staat niet stil. Er komen nieuwe vaccins op de markt, de kennis over vaccinaties neemt toe en soms komt een nieuwe infectieziekte in beeld. In de komende jaren worden er nieuwe vaccinaties aan het RVP toegevoegd. Voor de uitvoering van de uitbreiding van het RVP en de monitoring daarvan wordt extra geld gestort in het gemeentefonds. De vaccinaties zelf worden bekostigd door het RIVM. In 2022 is het RVP uitgebreid met het HPV-vaccin voor jongens. Het vaccin beschermt hen tegen penis-, anus-, mond- en keelkanker.

Ook worden kinderen vanaf 2022 eerder gevaccineerd, namelijk als ze 9 jaar oud zijn. Daarnaast krijgen jongvolwassenen tussen de 18 en 26 jaar in de toekomst de mogelijkheid de vaccinaties te halen. De vaccinatie tegen het Rota-virus zou per 1 juni 2020 worden aangeboden aan kwetsbare kinderen die te vroeg zijn geboren of een laag geboortegewicht hebben. Zij hebben een grotere kans dat een infectie met het Rota-virus ernstig verloopt. De Gezondheidsraad heeft de vaccinatie tegen het Rotavirus opnieuw beoordeeld. Naar aanleiding hiervan kan het RVP worden uitgebreid.