Bijlage 2 - Toelichting bij PvA planMER

Achtergrondinformatie bij Plan van Aanpak planMER

3-12-2021

1

Inhoud

• Aanleiding – waarom een planMER voor de RES • Doel van instrument m.e.r. • Wat is een planMER en wat kunnen we ermee • Meerwaarde van planMER in traject naar RES 2.0 • Hoe ziet het proces van de planMER eruit • Organisatie, planning + vervolgstappen

3-12-2021

2

Aanleiding planMER voor RES 2.0

• In de RES 1.0 – Afspraken over doorwerking van de RES, en meer specifiek het RESbod van 1,62 TWh, in omgevingsinstrumentarium en instrument m.e.r.: • Afspraak 7: alle partijen zorgen voor borging in nader uit te werken plannen binnen het omgevingswetinstrumentarium, inclusief bijbehorende afweging op milieuaspecten • Afspraak 8: acceptatie van verschil in tempo en aanpak • Voor het ‘interbellum’ tot deze juridisch-ruimtelijke borging van het bod ook uitwerking geven aan afspraak 14 uit RES 1.0. Het planMER biedt input voor generiek afwegingskader aan de regionale bestuurstafel.

3-12-2021

3

Over m.e.r., MER en relatie tot RES Doel van instrument m.e.r. • Milieu effect rapportage (M.e.r.) is een procedure met als hoofddoel het milieubelang volwaardig te laten meewegen bij de voorbereiding en vaststelling van plannen en besluiten. Het gaat daarbij om plannen en besluiten van de overheid over initiatieven en activiteiten van publieke en private partijen die (uiteindelijk) belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu kunnen hebben. Waarom planMER voor de RES • Een MER (milieu effect rapport) brengt de omgevingseffecten in beeld van een plan of project, dat wil zeggen de effecten op bodem, water, lucht, geluid, veiligheid, landschap, natuur, cultuurhistorie, gezondheid, klimaat en grondstoffengebruik. Ook onderzoekt een MER mogelijke alternatieven om het doel van het plan te bereiken en onderzoekt het de omgevingseffecten daarvan. MER is dus feitelijk een effectrapportage die alle aspecten van de fysieke leefomgeving in onderlinge samenhang bekijkt. • Een RES leidt tot een serie van besluiten (besluitvormingsketen) om de energietransitie in een regio te realiseren. De regionale afspraken uit de RES moeten uiteindelijk worden vastgelegd in instrumenten uit de Omgevingswet, zoals in omgevingsvisies en -plannen. Bij de laatst genoemde besluiten is planm.e.r. wettelijk verplicht.

De reden hiervoor is dat tijdig een goed onderbouwde afweging van alle bij de omgevingsvisie, respectievelijk het omgevingsplan, betrokken (milieu)belangen kan plaatsvinden op rijks, provinciaal, dan wel gemeentelijk niveau. 3-12-2021

6

Borging in het omgevingswetinstrumentarium

Instrumenten Wet ruimtelijke ordening

Instrumenten Omgevingswet

Gemeente

Gemeente

Provincie

Provincie

Borgingsinstrumenten Structuurvisie

Structuurvisie

Omgevingsvisie

Omgevingsvisie

Programma (bijv regionaal) Bestemmingsplan

Verordening ruimte

Omgevingsplan

Omgevingsverordening

Uitvoeringsbesluiten Omgevingsvergunning

Inpassingsplan

Omgevingsvergunning

Projectbesluit

3-12-2021

7

Meerwaarde van planMER in traject naar RES 2.0 (1)  Transparante onderbouwing van milieu-aspecten ten behoeve van zorgvuldige borging en vervolgens uitvoerings-gereed maken van het bod (doel 1-1-2025 vergunningverlening): 

Prio 1: zoekgebied naar project (om RES-bod van 1,62 TWh gestand te doen)



Prio 2: van verkenningsgebied naar zoekgebied (in verwezenlijking betere verhouding zon-wind)



Prio 3: nieuwe verkenningsgebieden in beeld krijgen (incl handelingsperspectief voor initiatieven die opkomen)

3-12-2021

8

Meerwaarde van planMER in traject naar RES 2.0 (2)  Advies commissie m.e.r. – Meerwaarde RES & MER In opdracht van NPRES heeft de commissie m.e.r. een advies uitgebracht waarin zij aangeeft op welke wijze een m.e.r. het beste kan worden ingezet ten behoeve van het opstellen van een RES (zie ook het openbare advies op http://www.commissiemer.nl/adviezen/3340). In dit advies geeft de werkgroep van de Commissie m.e.r. de volgende argumenten om m.e.r. in te zetten bij de besluitvorming over de RES: 

Verbetering kwaliteit besluitvorming M.e.r. is een beproefd instrument voor het in beeld brengen van omgevingseffecten. Doordat vroegtijdig in het proces milieuinformatie en de milieugevolgen van verschillende alternatieven in beeld zijn, wordt voorkomen dat de kwaliteit van landschap, natuur en leefomgeving ongewild te ver achteruitgaat én is besluitvorming over de RES optimaal onderbouwd



Snellere uitvoering energieprojecten Als met behulp van een MER de besluitvorming over de RES optimaal onderbouwd is, kan sneller worden geschakeld naar vergunningverlening voor projecten, nog voordat omgevingsvisies en -plannen zijn vastgesteld c.q. aangepast.



Inperking onderzoekslast & versimpeling Het MER bij een RES wordt op regioniveau opgesteld. De deelnemende gemeenten kunnen de resultaten vervolgens hergebruiken. Dit leidt tot een aanzienlijke inperking van de onderzoekslast en versimpeling van de vervolgonderzoeksvragen voor omgevingsvisies en -plannen.

3-12-2021

9

Meerwaarde van planMER in traject naar RES 2.0 (3)  Advies commissie m.e.r. – Meerwaarde RES & MER 

Borging structuur participatie Een m.e.r.-proces bevat onderdelen van participatie, zowel aan de start van het proces (de mogelijkheid van zienswijzen bij bepalen scope van het MER) als bij de besluitvorming (de mogelijkheid van zienswijzen over inhoud van het MER). Door m.e.r. en participatie in een vroeg stadium samen op te pakken, kunnen zij elkaar en het plan of besluit versterken. Initiatiefnemers zoeken dan samen met maatschappelijke organisaties en individuele burgers naar oplossingen die niet alleen de doelen van het Klimaatakkoord realiseren, maar bijvoorbeeld ook een goede kwaliteit van de leefomgeving bevorderen. Maatschappelijk onaanvaardbare milieueffecten worden hiermee ook tijdig onderkend. Doordat milieueffectrapportage een (h)erkend instrument is, geeft het deelnemers houvast in de dialoog over de RES



Versterking alternatievenonderzoek Alternatievenonderzoek is een verplicht onderdeel van m.e.r. In het MER wordt onderzocht of alternatieven met eenzelfde doelbereik tot wellicht andere en/of beperktere milieueffecten zullen leiden. Deze informatie kan voor het bevoegd gezag behulpzaam zijn bij het maken van verantwoorde keuzes in de RES. Ook kan hiermee de voorkeurskeuze beter worden onderbouwd. M.e.r. kan op dit onderdeel alternatieven-onderzoek in het kader van de RES aanvullen, cq faciliteren



Beperking juridische risico’s verbonden aan de uitvoering van energieprojecten Vanwege m.e.r. kunnen keuzes over de energiemix, locaties en spelregels voor duurzame energieprojecten beter worden onderbouwd. Dit helpt bij het verlenen van houdbare omgevingsvergunningen voor energieprojecten.

3-12-2021

10

PlanMER, wat wel, wat niet 

Een plan-MER is altijd ondersteunend aan een meer algemeen besluit of beleid. Het milieueffecten onderzoek in dit plan-MER is een puzzelstuk in een totale puzzel die de motivering vormt bij een besluit of beleidskeuze. Dit plan-MER geeft inzicht in de milieueffecten op een globaal niveau, zodat er een gezamenlijk kader op RES regio niveau kan ontstaan voor de te nemen besluiten binnen en buiten zoekgebieden.



Het plan-MER kan de bodem zijn voor uitwerking in eigen beleid en keuzes van de betrokken organen aan de RES regio omgevingstafel. De bodem zal dan nog moeten worden aangevuld door het orgaan zelf, met eigen onderzoek om het inzetbaar te maken voor eigen beleid en besluiten. Voordeel van een gemeenschappelijke bodem is een gelijk vertrekpunt en goede basis. Dit plan-MER is gekoppeld aan de RES Arnhem-Nijmegen en daarmee ondersteunend bij de keuzes die voorliggen op de regiotafels.

3-12-2021

11

Voortoets planMER - pilot ’RES en MER’ 

Advies commissie m.e.r. aan RES-regio Arnhem Nijmegen De RES-regio Arnhem Nijmegen heeft deelgenomen aan de tweede ronde van de landelijke pilot ‘RES en milieueffectrapportage (MER)’. De regio heeft aan de Commissie voor de milieueffectrapportage om advies gevraagd op drie onderdelen: 

Terugkijken: validatie van milieu-informatie RES 1.0: Komen alle relevante milieu-onderwerpen (op het niveau van de zoekgebieden) al voldoende aan bod in de RES 1.0? Wat is de kwaliteit van het al uitgevoerde onderzoek en zijn de cumulatieve effecten voldoende meegenomen?



Vooruitkijken: milieu-informatie voor RES 2.0: Wat is nog nodig qua proces en inhoud (en op welk detailniveau) om het milieubelang volwaardig mee te kunnen wegen bij de besluitvorming over de RES 2.0? En aan welk(e) plan/planvorm moet dit worden gehangen als het gaat om omgevingsbesluiten?



Vervolgbesluiten: Welk detailniveau past bij (latere) omgevingsbesluiten (Omgevingsvisie, programma’s, het omgevingsplan en de omgevingsvergunning)?

3-12-2021

12

Resultaten Voortoets RES 1.0 

Resultaten ten aanzien van onderdeel ‘terugkijken’: In de beschikbare milieu-informatie bij de RES 1.0 is helder weergegeven welke gebieden vanwege belemmeringen niet of minder geschikt zijn voor het opwekken van duurzame energie. De Commissie vindt het ook zeer nuttig dat is gekeken naar extra ‘verkenningsgebieden’ voor windenergie. De Commissie signaleert nog wel een aantal risico’s voor de (verdere) besluitvorming. Op onderdelen is de informatie nog niet compleet, navolgbaar of duidelijk. Dat geldt voor:



•

Navolgbaarheid zoekgebieden RES 1.0

•

Effectbepaling op Landschap en Natuur aspecten.

Resultaten ten aanzien van onderdeel ‘vooruitkijken’: De Commissie adviseert om in een planMER voor RES 2.0 de stappen 4 t/m 7 uit het stappenplan RES & MER te doorlopen. Dat zijn: in beeld brengen omgevingseffecten van de zoeklocaties (stap 4), opstellen alternatieven (stap 5), milieubeoordeling daarvan (stap 6) en opstellen keuze en randvoorwaarden (stap 7). Aanvullend daarop kan in het planMER de ontbrekende informatie -zoals gesignaleerd bij de validatie van de milieu-informatie- meegenomen worden.



Resultaten ten aanzien van onderdeel ‘vervolgbesluiten’: De Commissie geeft op hoofdlijnen weer hoe de milieu-informatie van een plan-MER bij een RES zich verhoudt tot de gewenste milieu-informatie bij een project-MER.

3-12-2021

13

Resultaat planMER 

De planMER biedt inzicht in de verschillende milieueffecten die zoekgebieden voor wind en zon hebben, in welke alternatieven t.o.v. het RES 1.0 bod er zijn én hoe deze scoren op milieueffecten.

3-12-2021

14

Marktconsultatie rond aanpak planMER • 3 (advies)bureaus geconsulteerd • Hoofdvraag: inzicht in de mogelijkheden van milieu effecten onderzoek, dat bruikbaar is voor vervolgbesluiten in het RES-proces, maar ook recht doet aan situatie van nu • Deelvragen (combineren onderzoek binnen/buiten zoekgebieden, generiek onderzoek voor specifieke locaties, consequenties/risico’s voor het RES 1.0-bod, opzet planMER, proces-planning, doorlooptijd en omvang kosten) Rode draad: • In de basis biedt planMER in deze fase meerwaarde voor borging RES 1.0 • Doorlooptijd van 6-8 maanden (exclusief besluitvorming), eerste stap is een Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD), daarna planMER traject • Eind februari: fase van NRD haalbaar (bij start begin januari 2022) • Verschil in uitgangspunten: proces NRD of juist inhoudelijk NRD; uitgaan van RES 1.0 of kaart ‘opnieuw laden’ • Omvang opdracht: bandbreedte tussen 65 kE – 100 kE 3-12-2021

15

Uitkomsten marktconsultatie 1/4 Mogelijkheden voor een planMER binnen en buiten de aangewezen zoek- en verkenningsgebieden •

De bureaus geven allemaal aan dat een planMER een objectieve locatieonderbouwing is voor onderdelen uit de RES 1.0 en andere mogelijke locaties voor grootschalige opwek met wind- en zonne-energie. Daarmee biedt een planMER een basis voor snelle besluitvorming bij projecten richting uitvoering en helpt het bestuurders bij het maken van keuzes.

•

Alle bureaus geven aan bij de planMER zowel naar zoek- en verkenningsgebieden uit de RES te kijken als daar buiten. Twee bureaus gaan daarbij volledig terug naar de basis en kijken breed in de hele regio naar gebieden voor wind- en zonne-energie. Het risico hiervan is dat er een beeld anders dan de RES 1.0 kan komen te liggen. Een bureau geeft aan dat er vanuit het proces richting RES 1.0 al veel informatie beschikbaar is en dat de regio de lagenbenadering uit het advies van de commissie MER al (deels) heeft toegepast. Dit bureau gaat uit van het analyseren en structureren van de bestaande informatie en vanuit de planMER op te bouwen. Hierbij vindt er dus ‘reparatiewerk’ plaats voor de onderdelen uit de RES 1.0 en worden gebieden daar buiten in een flexibele schil bekeken.

Combinatie van een milieueffecten onderzoek buiten bestaande zoekgebieden met lopende onderzoeken en adviezen binnen de zoekgebieden •

Alle bureaus geven aan dat de planMER de locatieonderbouwing kan zijn voor de aangewezen zoekgebieden maar tegelijkertijd de onderbouwing kan zijn waarom bepaalde gebieden (bijvoorbeeld buiten zoekgebieden) ongeschikt zijn. Dit helpt in het motiveren van locatiekeuzen die nu nog niet goed te motiveren zijn.

3-12-2021

16

Uitkomsten marktconsultatie 2/4 Omgaan met een planMER voor gebieden/locaties voor grootschalige opwek met wind- en zonne-energie die niet in de RES 1.0 zijn opgenomen? Is een generiek onderzoek in te zetten voor specifieke locaties? •

Alle bureaus geven aan dat het zeker mogelijk is om een generiek onderzoek in te zetten voor het beoordelen van specifieke locaties. Het generieke onderzoek is een startpunt voor onderzoeken op een specifieke locatie en kan ook een onderbouwing zijn om op specifieke locaties niet verder te onderzoeken of ontwikkelen.

•

Het huidige RES-bod kan dienen als een van de alternatieven zodat de RES 1.0 zoek- en verkenningsgebieden op milieu informatie met alternatieveren vergeleken kunnen worden.

Consequenties en risico’s voor het RES 1.0 bod •

Alle bureaus geven aan dat een van de risico’s is dat er locaties naar voren kunnen komen uit het milieueffectenonderzoek waar, vanuit het aspect van milieu, geen goede motivering gevonden kan worden om deze niet verder te onderzoeken en ontwikkelen (of hier medewerking aan te verlenen als overheid). Deze locaties kunnen ook buiten de RES 1.0 zoekgebieden liggen. Ook kan het gebeuren dat locaties binnen de RES 1.0 zoekgebieden op basis van milieueffecten minder geschikt blijken te zijn. Dan kan de aanwijzing van dit zoekgebied zijn, niet op basis van milieuargumenten, maar op basis van een ander argument (bestuurlijk draagvlak, economische gronden, koppeling aan andere opgaven, etc.).

•

Bij de keuze om deze locaties al dan niet verder te onderzoeken en ontwikkelen kunnen ook andere aspecten worden betrokken, maar de planMER bevat de nodige achtergrondinformatie m.b.t. milieueffecten. Alle bureaus geven aan dat de resultaten van de planMER leiden tot flexibiliteit in het proces omdat de milieuoverwegingen inzichtelijk zijn gemaakt.

•

Het bovengenoemde risico is overigens sowieso een risico, bij het nemen van projectbesluiten of bij het borgen van de RES in het omgevingsinstrumentarium is sowieso een planMER vereist. (Risico’s komen hierdoor feitelijk eerder in planstadium expliciet op tafel, waardoor nog tijd is om hierop te anticiperen). 3-12-2021

17

Uitkomsten marktconsultatie 3/4 •

Inhoudelijke opzet planMER (op hoofdlijnen)

•

Alle bureaus sluiten aan bij het advies van de commissie MER stappen 4 t/m 7 het stappenplan RES & MER te doorlopen (stap 4) in beeld brengen omgevingseffecten van de zoeklocaties; stap 5) opstellen alternatieven; stap 6) milieubeoordeling alternatieven; en stap 7) opstellen keuze en randvoorwaarden).

•

De bureaus stellen een vergelijkbare aanpak voor, maar verschillen in uitgangspunten: •

Een bureau geeft aan uit te gaan van bestaande informatie (RES 1.0), bestaande en lopende onderzoek en aanvullende analyses uit te voeren waar nodig. Twee bureaus geven aan terug naar de basis te gaan en de regio als gebied opnieuw te gaan bekijken en de kaart te laden.

•

Bij het opstellen van de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) is er de mogelijkheid te kiezen een inhoudelijke NRD of een procesmatige NRD.

•

Alle bureaus geven aan mogelijkheden te zien om de milieueffecten van de netwerkinfrastructuur mee te nemen in de planMER. Dit kan door een van de alternatieven te richten op een optimale indeling van het gebied gericht op de milieueffecten voor wijziging of uitbreiding van de netwerkinfrastructuur.

•

Door het opstellen van alternatieven en deze op milieueffecten te beoordelen worden de hoeken van het speelveld in kaart gebracht.

•

Alle bureaus geven het belang aan van het vroegtijdig, helder en transparant afstemmen van de NRD en de planMER met de stakeholders aan.

3-12-2021

18

Uitkomsten marktconsultatie 4/4 •

Planning, doorlooptijd en kosten planMER (op hoofdlijnen)

•

Een doorlooptijd van 6-8 maanden, waarbij de eerste stap een Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) is, voordat het planMER traject wordt ingezet.

•

Bij een start begin jabnuari is het haalbaar om eind februari 2022 de NRD inhoudelijk afgerond te hebben. De NRD dient dan nog wel ter inzage gelegd te worden.

•

Een bureau geeft als optie om het opstellen van de NRD parallel te laten lopen aan het in beeld brengen van de milieueffecten van de zoeklocaties (stap 4 stappenplan RES & MER). Hiermee is het mogelijk om in februari 2022 inzicht te hebben de milieueffecten van potentieel kansrijke gebieden voor wind- en zonne-energie. Het bureau geeft hierbij wel het risico van weerstand door dit parallel te laten lopen aan de NRD.

•

Inschatting kosten (afhankelijk van keuze voor aantal sessies, al dan niet zelf opstellen NRD, mate van procesverantwoordelijk bureau): •

Bureau 1: €65.000 - €100.000

•

Bureau 2: €70.000 - €90.000

•

Bureau 3: €100.000

3-12-2021

19

Proces van de planMER (algemeen)

3-12-2021

20

Proces Planmer RES Arnhem Nijmegen

3-12-2021

21

Organisatie, planning + vervolgstappen • Formatie werkgroep planMER voor RES 2.0 • Brede samenstelling (leden uit werkorganisatie RES, Provincie, Ambtelijk platform Circulaire Regio) • Rol Bestuurlijk platform Circulaire Regio • Bestuurlijk opdrachtgever, gunning gemandateerd aan bestuurlijk trekker • Instemmen om door te geleiden richting colleges (openbare kennisgeving, vrijgeven zienswijze NRD + besluitvorming publicatie planMER) • Planning op hoofdlijnen • Fase PvA planMER

Besluit uiterlijk eind december 2021

• Fase NRD

Start Q1 2022 tot eind Q2 2022 (inclusief participatie & besluitvorming)

• Fase concept planMER

Start Q2 2022 tot eind Q3 2022 (deels parallel met NRD-traject waar dat kan)

• Fase planMER

Q4 2022 besluitvorming over planMER

3-12-2021

22

Wat Stap 1 PvA Plan MER

Besluitvorming

Bespreken op PFO 1 december 2021 Besluitvorming en communicatie

Plan van Aanpak MER met concept Raadsinformatiebrief Versturen aangepast PvA Plan MER met concept RIB

Stap 2 Notitie Reikwijdte en Detailniveau

Datum

Communicatie Raadsinformatiebrief met PvA planMER

2e week december 2021

Vaststelling PvA

Colleges gemeenten en GS

Uiterlijk eind december 2021

Aanpak en planning op basis van ‘gunning bureau’

Informerend op PFO: aanpak zoals neergelegd door bureau dat gegund heeft gekregen

8 februari 2022

Contouren notitie Reikwijdte en Detail

Bespreken op PFO

9 Maart 2022

Openbare kennisgeving start procedure, inclusief duiding waar nadere informatie te vinden is.

Raadpleging overheids-, adviesorganen en belangengroeperingen over de te onderzoeken alternatieven en milieueffecten. - evt. participatie met ’derden’

Stap 3 Plan MER

Concept notitie Reikwijdte en Detail

Bespreken op PFO

Begin Q2 2022

Concept notitie Reikwijdte

Vaststelling door colleges gemeenten en GS voor raadpleging / zienswijzen (incl. wensen en bedenkingen raden)

Q2 2022

Notitie Reikwijdte met zienswijzen + beantwoording

Bespreken op PFO

Q2 2022

Notitie Reikwijdte met zienswijzen + beantwoording

Colleges en GS

Eind Q2 2022

Concept Plan MER

Colleges, GS en DB’s

Start Q2 2022 tot eind Q3 2022

Definitief planMER

Raden, Staten en AB’s

Q4 2022

Publicatie MER, adviesvraag commissie m.e.r. + gelegenheid tot zienswijze indiening + participatie omgeving 3-12-2021

23