Bijlage 1 - LES gemeente Wijchen

15

Zonnedakje.nl

36

6.2 Welke kaders zijn er? Een belangrijk kader voor grootschalige en gebalanceerde energie opwek is de RES. De RES 1.0 is onlangs geactualiseerd door middel van de Verrijking RES 1.0 ( RES 2024 ). Een van de aanleidingen hiervoor was de scheve verhouding tussen zonne-energie (89%) en windenergie (11%). 6.3 Wat gaan we doen? In de periode tot 2030 werken we mee aan de voorbereiding van een tweede windpark en we zetten in specifieke gevallen in op meer zonne-energie op daken. Daarnaast werken we aan het in het balans brengen van energievraag- en aanbod. Vanaf 2030 kijken we iedere vijf jaar welke opgave nog resteert en hoe we die gaan invullen. Windenergie De gemeente Wijchen verleent planologische medewerking aan windpark Bijsterhuizen. Dit park bestaat uit 3 relatief kleine windmolens van 3,5 MW per stuk. Naar aanleiding van de planMER vanuit de RES-regio heeft de gemeente Wijchen in 2024 een ‘Visie op wind- en zonne-energie’ vastgesteld. Hierin zijn de locaties voor wind beoordeeld en heeft de raad ervoor gekozen middels een tenderprocedure een windpark te gaan realiseren op een van de 3 meest geschikte locaties voor windenergie. De realisatie van dit windpark wordt verwacht na 2030. In de prognose voor 2050 is dit windpark voor 22 MW meegenomen, dit is een ruwe inschatting voor het bereik van 3-5 molens dat in de visie Zon & Wind is opgenomen.

Zon op land In onze gemeente is zonnepark Kampbroek (9 ha) al gerealiseerd en zonnepark Bankhoef (18 ha) vergund (nog niet gerealiseerd). We verwachten dat er weinig mogelijkheden voor grootschalige zon op land-projecten zijn tot 2030. Netcongestie maakt het lastig parken aan te sluiten, en zon op daken heeft de

37

voorkeur boven zon op land. Om deze redenen neemt de gemeente Wijchen de komende periode geen nieuw initiatief tot de realisatie van grootschalige zonneparken, zoals ook omschreven in de Visie op wind- en zonne-energie. Bij de actualisatie van de LES richting 2030 wordt opnieuw gekeken welke mogelijkheden er eventueel ontstaan voor zon op land. Grootschalig zon op daken Er ligt een groot potentieel voor zonnepanelen op grote daken. Echter maakt onder andere netcongestie en landelijke regelgeving de realisatie van meer zon op dak lastig. Zon op dak is daardoor alleen kansrijk als de eigenaar van het dak de zonne-energie ook zelf kan benutten, of in combinatie met een slim energiesysteem (lokaal verbruik, opslag en sturing). De komende periode verkennen we waar we kansen zien voor zon op dak in combinatie met ontwikkelingen voor smart energy hubs. Kleine windturbines We bieden mogelijkheden voor kleine windturbines met een tiphoogte van maximaal 35 meter op erven van agrarische bedrijven, zoals opgenomen in de Visie op wind- en zonne-energie. Gebalanceerde opwek Om energieopwek en –vraag meer met elkaar in balans te brengen is het nodig dat we als gemeente meer inzicht krijgen in locatie en timing van toekomstige energievraag en –aanbod. Dit betreft opwek, maar ook verduurzaming van bedrijven, mobiliteit en wijken.

Daarom gaan we met de regio werken aan een integrale visie op het energiesysteem. Groene waterstof Op langere termijn kan groene waterstof een kansrijke duurzame energiedrager zijn. Waterstof is vooral toepasbaar in de energie-intensieve industrie, waar er minder alternatieven mogelijk zijn. Ook kan groene waterstof kansen bieden voor de verduurzaming van (zware) mobiliteit en is het erg geschikt voor energieopslag. Het ministerie van Klimaat en Groene Groei werkt aan de ontwikkeling van een waterstofnetwerk. De backbone van dit waterstofnetwerk loopt straks door gemeente Wijchen. We faciliteren de lokale inpassing. We gaan onderzoeken of dit kansen biedt voor lokale energie-intensieve industrie om op dit netwerk aan te sluiten. De verwachting is dat waterstof pas toepassing krijgt na 2030. Kernenergie De provincie Gelderland heeft een verkennend onderzoek laten doen naar mogelijke locaties voor Small Modulair Reactors (SMR's) in Gelderland. Hieruit blijkt dat er voor 2035 geen kleine kerncentrales gerealiseerd zullen worden. Daarom zien we in de energiemix voor 2030 geen rol voor kernenergie. We

38

blijven de ontwikkelingen volgen. Zo kunnen we op termijn een afweging maken of en hoe we een rol voor kernenergie in ons toekomstige energiesysteem zien richting 2050. Hoogspanningsstation Netbeheerder Tennet werkt aan uitbreiding van het elektriciteitsnet met een hoogspanningsstation. We blijven in nauw contact over de plannen en de mogelijke gevolgen hiervan. Participatie We vinden het belangrijk dat er bij opwekprojecten aandacht is voor zowel proces- als financiële participatie. Ontwikkelaars dienen te handelen volgens de landelijke ‘Gedragscode Acceptatie & Participatie Windenergie op Land’. Ten aanzien van financiële participatie streven we naar minimaal 50% lokaal eigendom, om onze inwoners te laten profiteren van de opbrengsten en zodat er een eerlijke verdeling van lusten en lasten ontstaat. Dit kan aangevuld worden met andere vormen van financiële participatie16. 6.4 Met wie doen we dit? Voor grootschalige opwek werken we samen met: • • • •

16

De GMR, om de RES-doelstellingen te realiseren en ervaringen uit te wisselen over regionale vraagstukken. Netbeheerder Liander, zodat we elkaar op de hoogte kunnen houden over de situatie op het net en kansen voor slimme energieoplossingen. Ontwikkelaars voor de realisatie van opwek-projecten. Bedrijven en instellingen voor opwek van zonne-energie op hun daken.

Voor verdere toelichting: Visie op wind- en zonne-energie, Gemeente Wijchen: op weg naar 2035.

39

40

7. Spoor 4 – Duurzame mobiliteit Ook de verduurzaming van mobiliteit is een belangrijk spoor in het reduceren van onze CO2-uitstoot. Het gaat niet alleen over de overstap van fossiel naar elektrisch, maar ook over gedrag en de overstap naar andere vervoersmogelijkheden. Gezien de mate van stedelijkheid van Wijchen en de nabijheid van Nijmegen zijn er kansen voor verschillende mobiliteitsoplossingen. 7.1 Wat is de opgave? De totale mobiliteit in Wijchen bestaat uit lokaal verkeer en verkeer op de snelwegen. De elektrificatie van de mobiliteit zorgt voor een enorme efficiëntieverbetering en dus een lager energieverbruik. Dit komt doordat een elektrische motor veel minder energieverlies heeft dan een brandstofmotor. Naast duurzame technieken in de mobiliteit is ook veel winst te behalen door meer te fietsen en te wandelen. We zetten daarom in op een afname van passagiersvervoer van 0,3% per jaar. Tot en met 2050 levert dit een energiebesparing op van 10%. Onderstaande tabel geeft het verwachte energieverbruik van mobiliteit weer op basis van verwachte elektrificatie en afname van passagiersvervoer. Tabel 7: Energieverbruik mobiliteit, uitkomst van ETM analyse. Passagiersvervoer Vrachtvervoer Totaal

2019 (TJ) 733 548 1281

2030 (TJ) 599 510 1110

2050 (TJ) 215 355 570

De verwachte totale besparing in de mobiliteit in 2050 is 56%. Voor personenvervoer daalt het energieverbruik in 2050 zelfs met 71% van 733 TJ naar 215 TJ. In 2030 is er naar verwachting een besparing van 14% gerealiseerd en is het energieverbruik naar verwachting 1110 TJ. In 2030 is het energieverbruik voor personenvervoer naar verwachting 599 TJ, een vermindering van 19%. Een belangrijke kanttekening bij de opgave voor duurzame mobiliteit is de afhankelijkheid van nationaal beleid. Gemeenten hebben beperkte instrumenten om de toename van duurzame mobiliteit te stimuleren. In dit hoofdstuk maken we zoveel mogelijk de link naar hetgeen waar we als gemeente wel invloed op hebben. 7.2 Welke kaders zijn er? In de LES komen verschillende kaders samen uit wetgeving en (landelijk) beleid. Relevante kaders voor duurzame mobiliteit zijn:

41

•

•

•

Regionaal mobiliteitsprogramma (RMP): Dit bevat de regionale mobiliteitsvisie en de inzet op mobiliteit tot en met 203017. Het RMP is recent vastgesteld door de gemeente Wijchen. . Mobiliteitsvisie, Mobiliteitsplan en Meerjaren Uitvoeringsprogramma (MUP) Wijchen: Deze bevat de visie op mobiliteit voor de periode 2020-2030. Hierin hebben we onder andere opgenomen dat in 2030 voor iedereen een duurzame vervoerswijze beschikbaar moet zijn voor verplaatsingen binnen en buiten de gemeente, met als doel het aandeel duurzame verplaatsingen (lopen, fiets, OV, deelmobiliteit en elektrische auto) te verhogen. Komend jaar stellen we een streefwaarde voor het aandeel duurzaam vervoer vast. Beleidsstrategie Elektrisch Rijden: Het doel hiervan is te zorgen voor voldoende laadpunten zodat inwoners geen drempel ervaren bij de overstap naar elektrisch rijden.

7.3 Wat gaan we doen? We zetten in op het verminderen van verkeersbewegingen, stimuleren van duurzamere alternatieven en het verduurzamen van voertuigen. Als gemeente hebben we vooral een stimulerende en faciliterende rol. Stimuleren van andere vervoerswijze De auto is een veelgebruikt vervoersmiddel. De auto (gedeeltelijk) vervangen door andere vervoerswijzen zorgt voor CO2-reductie. Aan de ene kant vraagt dit dat er voldoende aantrekkelijke alternatieven voor de auto zijn. Denk daarbij aan de fiets, lopen, openbaar vervoer en deelmobiliteit. Maar aan de andere kant vraagt dit ook om het stimuleren van gedragsverandering zodat inwoners gebruik maken van deze alternatieven. Openbaar vervoer en deelmobiliteit Binnen de gemeente zijn meerdere vervoerders actief zoals de NS, Breng, een buurtbus en de OpStap bus. Daarnaast ontstaat er meer aanbod van aanvullend vervoer. Steeds vaker bieden flexibele, vraag gestuurde vormen van OV kansen als aanvulling op regulier OV in gebieden waar regulier OV niet haalbaar blijkt. In onze regio gaan we aan de slag met de ‘haltetaxi RRReis’. Verder verkennen we met de regio de mogelijkheden voor deelauto’s en hoe we het gebruik ervan kunnen stimuleren. Ook een coöperatieve vorm, waarbij buurtbewoners samen een auto delen binnen een gesloten ‘poule’, is een optie. We zien ook kansen om deelmobiliteit bij bedrijventerreinen te bevorderen.

We verkennen mogelijkheden om deelfietsen te faciliteren op bedrijventerreinen, bij bushaltes bijvoorbeeld, als verlengstuk op regulier OV. Daarmee verbeteren we de bereikbaarheid van deze bedrijventerreinen met duurzame vervoersmiddelen.

17

Koersdocument RMP, Groene Metropool Regio.

42

Fiets Het gemeentelijk beleid focust zich nu met name op het verbeteren van het fietsnetwerk, bijvoorbeeld bij bestaande verbindingen als het fietspad tussen Appeltern-Bergharen, fietsverbindingen tussen Druten-Wijchen en BatenburgNiftrik, de snelfietsroute Nijmegen-Wijchen-Oss en bewaakte fietsenstallingen in het centrum van Wijchen. Er loopt ook een onderzoek om ontbrekende verbindingen in het gemeentelijke fietsnetwerk in kaart te brengen. Naast het verbeteren van de fietsinfrastructuur gaan we aan de slag met een gedragsaanpak. Mogelijkheden zijn o.a. (landelijke) campagnes, school/woonverkeer, stimuleren met werkgevers voor woon-/werkverkeer en het aanbieden van deelfietsen bij centrale plekken of OV-knooppunten. Lopen We richten ons nu nog beperkt op lopen, terwijl dit een belangrijk puzzelstuk is om de mobiliteitstransitie te versnellen. Niet alleen de voetganger als op zichzelf staande mobiliteit, maar ook in combinatie met fiets, OV (en deelmobiliteit). In onze gemeente worden veel korte autoritten gemaakt die ook (deels) te voet kunnen, zoals centrumbezoek, en verkeer naar scholen en sportverenigingen. We willen inwoners stimuleren om vaker te voet te gaan. Elektrisch rijden Onze huidige strategie voor elektrisch rijden gaan we uitbreiden tot een integrale visie op elektrische rijden en transport.

Hierin richten we ons ook op snelladen en logistiek laden, omdat ook bedrijven te maken hebben met de overstap naar elektrisch rijden en de verduurzaming van transport. In deze integrale visie nemen we onder andere ook netcongestie, slimme laadoplossingen, de ontwikkelingen rond waterstof en de ruimtelijke impact mee. 7.4 Met wie doen we dit? Mobiliteit is bij uitstek een onderwerp waarbij we over onze eigen gemeentegrenzen heen moeten kijken. Daarom wisselen we ervaringen uit en werken we veel samen met: • • •

• •

Bedrijven, voor het verduurzamen van het logistieke vervoer op bedrijventerreinen. Inwoners, omdat maatregelen op het gebied van mobiliteit vaak direct effect hebben op hun dagelijks leven. De GMR en Rijk van Nijmegen, in samenwerking met buurgemeentes zorgen we ervoor de gemeenschappelijke belangen hebben op de provinciale- (of Rijks)agenda landen. De provincie Gelderland, die in eerste instantie verantwoordelijk is voor het openbaar vervoer. NAL-Regio Oost, een samenwerkingsverband tussen alle gemeenten van de provincies Gelderland en Overijssel, netbeheerders en bedrijven. De NAL-regio ondersteunt ons met kennis en expertise.

43

Parkeernormen Wijchen In 2024 hebben we het parkeerbeleid en de parkeernormen voor de gemeente Wijchen geactualiseerd. We hebben ervoor gekozen om de parkeernormen te verlagen, waardoor er bij nieuwe ontwikkelingen en verbouwingen minder parkeerplaatsen hoeven te worden gerealiseerd. Wijchen beschikt immers over goede alternatieven, dankzij het treinstation en verschillende hoogwaardige fietsroutes. Bovendien zijn alle belangrijke voorzieningen binnen loop- en fietsafstand bereikbaar. Met het verlagen van de parkeernorm stimuleren we het gebruik van duurzame vervoersmiddelen en ontmoedigen we autobezit- en gebruik. En het toepassen van lagere parkeernormen maakt het mogelijk om in de kern verder te verdichten. Dit verhoogt de potentie voor lopen, fietsen en nieuwe voorzieningen weer verder.

44

45

8. Participatie en communicatie De energietransitie lijkt in eerste instantie een technische opgave, maar kan alleen slagen als alle inwoners van gemeente Wijchen hierin mee kunnen doen. Daarom betrekken we inwoners met participatie en communicatie. Door inwoners, bedrijven en andere partners actief te betrekken, verbeteren we de kwaliteit van plannen en besluiten. Lokale kennis over de leefomgeving, natuur, specifieke belangen in wijken en dorpen en sociale structuren draagt bij aan een effectievere en succesvollere energietransitie. Op die manier werken we in Wijchen aan een duurzame toekomst die voor iedereen werkt. 8.1 Welke uitgangspunten zijn er? In onze participatie en communicatie werken we vanuit de volgende uitgangspunten. Inclusiviteit en gelijkheid We zorgen ervoor dat alle inwoners de kans krijgen om deel te nemen aan gemeentelijke activiteiten en besluitvormingsprocessen waar mogelijk. We hebben oog voor iedereen, zodat alle inwoners kunnen meedoen. Dit betekent dat we streven naar een omgeving waarin iedereen zich welkom en gehoord voelt. We zetten ons ook in om specifieke doelgroepen te bereiken en te betrekken. Dit doen we onder andere door het maken van een sociale kaart waarbij we sleutelfiguren binnen bepaalde culturen zoeken die hun netwerk informeren over wat de gemeente doet. Bijvoorbeeld op het gebied van energie besparen en isoleren.

Actieve deelname van inwoners Inwoners worden aangemoedigd om initiatief te nemen en actief mee te denken en te doen. De gemeente speelt hierbij een ondersteunende rol om ervoor te zorgen dat iedereen de mogelijkheid heeft om bij te dragen, ongeacht hun achtergrond of omstandigheden. Project specifieke participatie en communicatie Er zijn verschillende vormen van participatie, van informeren en meedenken tot samenwerken en meebepalen (kader Participatie en Cocreatie Wijchen 2035). Per project kiezen we de vorm die het beste past bij de situatie en de bestaande afspraken en kaders. We zijn duidelijk over welke invloed de participatie heeft op de besluitvorming. De communicatie stemmen we af op de doelgroep, we kijken welke informatie relevant is om te delen en maken gebruik van geschikte communicatiekanalen. Transparante en heldere communicatie De communicatie is open, helder en eerlijk. Dus ook als we het niet weten. We willen dat iedereen, ongeacht achtergrond of kennisniveau, mee kan doen.

46

Daarom zetten we een mix van communicatiekanalen in met begrijpelijke boodschappen. 8.2 Wat gaan we doen? De gemeente Wijchen bouwt actief samen met inwoners aan de energietransitie. Hieronder staan succesvolle voorbeelden. Deze kunnen we in toekomst opnieuw inzetten of uitbouwen. We werken samen We kunnen het niet alleen, de energietransitie is een gezamenlijke opgave: door samen te werken bouwen we aan duurzame en haalbare oplossingen. Per thema en project kunnen de samenwerkingen en gesprekspartners verschillen. Zo werken we voor het verduurzamen van de gebouwde omgeving bijvoorbeeld samen met Energiecoöperatie Leur e.o., woningcorporaties, initiatieven in de wijk en leefbaarheidsgroepen en voor de verduurzaming van bedrijventerreinen met het parkmanagement. Per project kijken we ook welke rol we als gemeente Wijchen nemen: variërend van regie pakken, samenwerken, faciliteren tot stimuleren en informeren. Inwonersinitiatieven We moedigen inwonersinitiatieven aan die bijdragen aan onze ambities. De drijvende kracht van de initiatieven ligt buiten de gemeentelijke organisatie. Als gemeente faciliteren we, zetten we in op kennisdeling en ondersteunen. We kunnen bijvoorbeeld alternatieve vormen van duurzame warmte in een straat, buurt of dorp onderzoeken. Daarnaast bespreken we ook de mogelijkheden voor financiële ondersteuning, hiervoor hebben we middelen beschikbaar.

Initiatieven vanuit bedrijven en organisaties Ook initiatieven vanuit bedrijven en andere organisaties in lijn met onze ambities dragen we een warm hart toe. Hierbij vervullen we ook een faciliterende rol. We zetten ons in om mogelijke partners bij elkaar te brengen, kennis te delen bijvoorbeeld door middel van het REE, samen te leren en te verkennen zoals bij Smart Energy Hub Bijsterhuizen. Meer inzicht Om participatie en communicatie gerichter in te kunnen zetten, willen we beter inzicht krijgen in de lokale situatie, het kennisniveau en de houding van inwoners ten opzichte van de energietransitie. De komende periode willen we verkennen hoe we hier in de toekomst meer inzicht in kunnen krijgen. Heldere communicatie We blijven zorgdragen voor duidelijke en gerichte communicatie, bijvoorbeeld via onze gemeentelijke webpagina en binnen specifieke projecten, zoals bij ontwikkelingen in de wijk en nieuwe subsidie- of ondersteuningsmogelijkheden. Tot slot vinden we het belangrijk om inwoners en bedrijven te laten weten waar

47

we staan met onze LES-doelstellingen. We delen daarom jaarlijks de stand van zaken. Energiecampagne ‘Pak Jouw Moment’ Met deze campagne willen we inwoners actief laten ontdekken hoe eenvoudig het eigenlijk is om thuis nog meer energie te besparen. Elke dag zijn er momenten waarop je extra zuinig kunt zijn op je eigen energieverbruik. Soms moet je er even op gewezen worden dat ‘nu’ het moment is om iets te doen. Pak Jouw Moment gaat daarbij een handje helpen. Samen met lokale winkeliers en specialisten.

48

49

Bijlage 1: Begrippenlijst Aardgasvrij: In 2050 moeten alle gebouwen in Nederland aardgasvrij zijn. Dat betekent dat er geen aardgas meer wordt gebruikt om woningen, kantoorpanden en andere gebouwen te verwarmen, te koken en om warm water te maken. In plaats van aardgas worden duurzame warmteoplossingen geïmplementeerd om toch comfortabele warme gebouwen te hebben, warm te kunnen douchen en om te kunnen koken. Bijvoorbeeld een warmtepomp of een warmtenet. Duurzame energie: Energie die wordt opgewekt uit natuurlijke, herbruikbare bronnen. Voorbeelden daarvan zijn zon, wind, bodem en water. Elektrische warmtepomp: Een elektrisch alternatief voor de traditionele cvketel. Een warmtepomp verzamelt warmte uit de buitenlucht, bodem of het water, verhoogt de temperatuur met behulp van elektriciteit en geeft die warmte binnen in huis af. Gebouwde omgeving: Deze term verwijst naar een van de sectortafels uit het Klimaatakkoord. Dit is een verzamelnaam voor alle gebouwen, waaronder woningen, maatschappelijke gebouwen, kantoren, winkels en andere nietindustriële of agrarische gebouwen18. Klimaatakkoord: In dit nationale akkoord staan ruim 600 afspraken om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Kern van dit akkoord is het realiseren van 55% CO2-reductie in 2030 en om uiteindelijk in 2050 CO2-neutraal te zijn. Er moet dan 95% minder CO2 worden uitgestoten dan in het jaar 1990.

In het klimaatakkoord is o.a. afgesproken dat in 2030 20% van de woningen zonder aardgas verwarmd worden. Het klimaatakkoord is ondertekend op 28 juni 2019. Netcongestie: Dit wordt ook wel file op het stroomnet genoemd. Netcongestie ontstaat wanneer het elektriciteitsnet op een bepaalde plek of tijd niet genoeg capaciteit heeft om alle aangevraagde stroom te transporteren of terug te leveren. Dit kan leiden tot vertragingen bij het aansluiten van nieuwe gebruikers of duurzame energieprojecten. Transitievisie Warmte (TVW): Een strategisch visiedocument waarin per gemeente het tijdspad is vastgelegd waarop wijken van het aardgas afgaan. Warmtenet: Een netwerk van leidingen met warm water voor de verwarming van huizen en gebouwen. Een warmtenet is een collectieve warmteoplossing. Warmtetransitie: De omschakeling van fossiele warmtebronnen, zoals aardgas, naar duurzame warmtebronnen zoals aquathermie, geothermie en duurzame gassen.

18

Klimaatakkoord, 2019.

50

Bijlage 2: Resultaten Participatie De opbrengst van de Transitietafel Wijchen op 27 september 2023: • Zet in op woningen met de laagste energielabels; isoleren. • Kantelende zonnepanelen op parkeerdaken. • Subsidies voor minima; investering in isolatie etc. • Als het te lang duurt, kan het dan niet anders? • Wet- en regelgeving waar mogelijk aanpassen ten gunste. • Gemeente moet voorbeeldfunctie vervullen. • Realiteit goed meenemen tussen keuze 1 & 2. • Voorkomen energieverbruik, bijv. door groen. • Neem de burger heel vroeg mee. • Voorlichting. • Meer informeren vanuit de gemeente. • Inzichtelijk, eenvoud en transparantie. • Inzichtelijk in kosten. • Maximaal inzetten op besparing. • EF6-kabels wegwerken samen met WoCo. • Geld besteden aan kleine maatregelen. • Geen monopolie; publieke instap. • Fiets en OV stimuleren en verbeteren. • OV gratis/goedkoper. • Laag hangend fruit: korte ritten mobiliteit.

51

De samenvatting van de swipocratie in Wijchen:

52

Fotocollage: Serious Game Maaswaal College Datum: 28 november 2023

Groep 1: 19 leerlingen Groep 2: 16 leerlingen Waar moet de gemeente aan denken bij het maken van de LES?      

Samenwerking met andere sectoren De uitwisseling platteland overleggen Toegankelijk met fiets en e-auto Zorg voor comfort (verwarming, duurzaam maar wel warm genoeg) Denk ook aan de kleinere portemonnee Ruimte nuttig gebruiken -> grootschalig opwek

53

Bijlage 3: Toelichting Energie Transitie Model en prognoses Voor de LES is een analyse uitgevoerd van de opgave van de energietransitie voor zowel 2030 als 2050. In deze bijlage lichten we het gekozen model en de werkwijze toe. Toelichting Energie Transitie Model Voor het analyseren van de doelstellingen voor de LES is gebruik gemaakt van het Energie Transitie Model (ETM) Dit is een open source model dat door Quintel is ontwikkeld. Het wordt gebruikt door vele overheden, waaronder de Provincie Gelderland, RES-regio's, netbeheerders en adviesbureaus. Het is een systeemmodel dat alle energiestromen in samenhang analyseert. Het model is continu in ontwikkeling en krijgt regelmatig updates. Dit betekent dat als je de berekeningen over een jaar weer doet, de uitkomsten anders zullen zijn. Het voordeel van werken met een openbaar model is dat we niet afhankelijk zijn van één leverancier. Prognoses Met het Energie Transitie Model kun je gedetailleerde prognoses maken. Het model bevat data openbare data uit de Regionale Klimaatmonitor19 en de Emissieregistratie. Deze landelijke data zijn verrijkt met lokale gegevens. Deels zijn dit ook weer openbare data zoals cijfers over het energieverbruik in de gemeente de laatste jaren. Daarnaast gaat het om lokaal beleid en ambities. Bijvoorbeeld over de inzet op isolatie, of warmtenetten en windparken die in de pijplijn zitten.

Op basis van deze gecombineerde gegevens vormt het model prognoses. Dit zijn voorspellingen van hoe het energieverbruik en de opwek er in 2030 en 2050 er voor de verschillende sporen uit gaan zien en welke opgave er nog is voor CO2-reductie. Met de opgave in beeld, gaan we de komende jaren structureel monitoren of we goed op weg zijn richting realisatie.

Input openbare data en kennis ambtenaren

Prognose opgave 2030 en 2050

Output LES en structureel monitoren

Er zijn verschillende manieren om naar data over energieverbruik te kijken. Voor de data van energieverbruik en duurzame opwek volgt de Regionale Klimaatmonitor de gebiedsbenadering. Dat wil zeggen dat álle energieverbruik en -opwek binnen de gemeente wordt meegenomen. Dat gaat o.a. over aardgasverbruik in woningen en elektriciteit bij bedrijven, maar ook over het energieverbruik van de (snel)wegen en lokaal verkeer. Zie deze F.A.Q. voor meer

Tijdens de analyse in maart 2025 werkte het model met gegevens uit 2019. In de loop van 2025 komen ook data uit 2023 beschikbaar. Voor het eindbeeld zal dit geen groot verschil maken. 19

54

uitleg. De analyse heeft alle energiestromen meegenomen. In de LES is de nadruk gelegd op de onderdelen waar we als gemeente invloed hebben. Uitgangspunten prognoses Bij het berekenen van toekomstig energieverbruik en opwek zijn dus steeds informatie over landelijke ontwikkelingen en verwachtingen gecombineerd met lokale gegevens, beleid en ambities. Hieronder zetten we de belangrijkste uitgangspunten per spoor op een rij. Meer details zijn te vinden in de betreffende hoofdstukken. Energie besparen woningen Voor de verwachte energiebesparing in woningen in 2050 volgen we de landelijke verwachtingen. Netbeheerders hebben hiervoor het II3050 scenario opgesteld. Hierin geven zij aan wat een wenselijke en realistische warmtevraag is per woningtype in 2050. In onderstaande tabel staat de mate van besparing die nodig is om deze warmtevraag te bereiken per woningtype in de gemeente Wijchen. Voor 2050 is dat een gemiddelde besparing van 16% per woning. We hebben de ambitie deze in 2030 voor een derde gerealiseerd te hebben en gaan daarom uit van 5% energiebesparing in 2030. Die besparing is in dezelfde verhouding verdeeld over de woningtypes.

Type woning Appartementen Vrijstaande woningen Hoekwoningen Rijtjeswoningen Gewogen gemiddelde

Besparing door Besparing door isolatie t/m isolatie t/m 2050 2030 11% 3% 8% 25% 21% 7% 10% 3% 5% 16%

Aardgasvrij Wijchen Uit landelijke prognoses volgt dat in 2030 8% van de woningen elektrisch en dus aardgasvrij wordt verwarmd. Voor Wijchen zouden dat circa 1.600 woningen zijn. In Wijchen zijn we echter ook ambitieus aan de slag met een warmtenet én verwachten we ruim 1.500 aardgasvrije nieuwbouwwoningen. Hiermee komen wij op circa 3.300 aardgasvrije woningen in 2030. 2030

Aantal

Warmtepomp Warmtenet Nieuwe woningen

760 1.000 1.540

Percentage van alle woningen 4% 5% 8%

55

Verduurzaming bij bedrijven en maatschappelijk vastgoed Deze prognoses omvatten het energieverbruik van de gebouwen voor utiliteit, maatschappelijk en gemeentelijk vastgoed en het energieverbruik van de industrie. De cijfers voor 2019 zijn gebaseerd op historische data. De prognose voor 2030 is uitgebreid met de energievraag voor de gebouwen op bedrijventerrein Bijsterhuizen. Daarnaast is er gerekend met een energiebesparing voor alle gebouwen van 2% in 2030 en 6 % in 2050 (zie hoofdstuk 5.1 voor een toelichting van dit percentage). Voor de industrie is het lastig om voorspellingen te doen, omdat deze zeer bedrijfsspecifiek zijn. Daarom zijn we ervan uit gegaan dat deze energievraag ongeveer gelijk blijft. Wel verwachten we een bescheiden reductie door elektrificatie van sommige bedrijfsprocessen. Sector Gebouwen Industrie Totaal

2019 408 TJ 830 TJ 1.238 TJ

2030 438 TJ 828 TJ 1.266 TJ

2050 292 TJ 814 TJ 1.106 TJ

Grootschalige en gebalanceerde energie opwek Duurzame opwek bestaat uit concrete projecten voor grootschalige zon en wind en restwarmte inzet, in combinatie met prognoses voor zon op dak (bron: zonnedakje), zonthermie en biomassa. Zonneparken Kampbroek en Bankhoef Windpark Bijsterhuizen Aanvullend zoekgebied windpark (33 MW / 350 TJ) Zonnepanelen op woningen Zonnepanelen op gebouwen Zonthermie Restwarmte ARN Biomassa toepassing in huizen en mobiliteit Totaal

2030 42 MW / 136 TJ

2050 42 MW / 136 TJ

11 MW / 117 TJ 0 MW / 0 TJ

11 MW / 117 TJ 22 MW / 233 TJ

23 MW / 75 TJ

47 MW / 152 TJ

43 MW / 139 TJ

128 MW / 414 TJ

5 TJ 50 TJ 230 TJ

132 TJ 400 TJ 97 TJ

752 TJ

1.681 TJ

Duurzame mobiliteit De energievraag voor mobiliteit is voor 2019 gebaseerd op historische data. De prognoses voor 2030 zijn gebaseerd op de klimaat en energie verkenning (KEV)20 20

https://www.pbl.nl/publicaties/klimaat-en-energieverkenning-2024

56

en voor 2050 op de ii3050 scenario’s van de netbeheerders. Daarnaast is de ambitie om het passagiersvervoer in 2050 met 10% te laten afnemen meegenomen in onderstaande cijfers. Passagiersvervoer Vrachtvervoer Totaal

2019 (TJ) 733 548 1281

2030 (TJ) 599 510 1110

2050 (TJ) 215 355 570

Broeikasgassen Voor deze LES is gerekend aan de CO2-uitstoot als gevolg van de energievoorziening. Alle overige broeikasgassen vallen buiten deze scope. Om de term CO2-reductie tastbaarder te maken, vertalen we deze in de LES zoveel mogelijk naar energieverbruik en -aantallen. De eenheid daarbij is meestal terajoule (TJ) en waar mogelijk kWh elektriciteit of m3 gas.

57

58