Bijlage 1: Eindrapportage onderzoek gemeentelijke revenuen energieopwek Wijchen_final.pdf

Aandachtspunten: • Wabo en vergunningen • Elektriciteitswet • Wet Markt & Overheid: gedragsregels om een gelijk speelveld tussen overheden en ondernemingen te creëren

• Er zijn weinig financiële risico’s gemoeid met dit instrument. • Er is weinig inhoudelijke expertise nodig voor dit instrument. • Het instrument sluit niet volledig aan bij de gemeentelijke ervaring.

Openbaar 46

A.6 Vastgoed overheid inzetten voor energieopwek (met ESCOconstructie of lease) De gemeente gebruikt ESCO om vastgoed te verduurzamen. Een ESCO is een externe partij die met een abonnementsvorm investeert in verduurzaming van vastgoed.

Voorbeeld: Gemeente Gooise Meren Link met praktijkvoorbeeld

Een lagere energierekening. De opbrengsten uit dit instrument komen niet ten goede aan de inwoners. Schatting revenu Volgens Kadernota vastgoed 2020-2025 gemeente Wijchen, heeft veel van het gemeentelijk vastgoed in Wijchen al een groen energielabel. Doordat het gebouwenportfolio bovendien beperkt is en ook opbrengst aan de ESCO ten goede komt, schatten wij het revenu voor de gemeente laag in.

Grondslag: artikel 160 Gemeentewet

In het verlengde van de huidige gemeentelijke competenties

Aandachtspunten: • Aanbestedingsrecht • Overeenkomstenrecht

• De gemeente heeft geen ervaring met dit instrument. • Een ESCO-constructie of lease is complex en moet juridisch en financieel goed worden uitgewerkt.

Openbaar 47

A.7 Concessie dienstverlening marktpartij(en) Een of meerdere marktpartijen die een concessie krijgt om inwoners of ondernemers te benaderen voor dienstverlening, bijvoorbeeld voor het plaatsen van zonnepanelen. Voorbeelden: Zoncoalitie Amsterdam

De opbrengsten van de verkoop komen ten goede aan de gemeente. Mogelijk krijgen inwoners lagere prijs voor diensten in concessie.

Link met praktijkvoorbeeld

Schatting revenu We schatten het revenu voor de gemeente beperkt in omdat de opbrengst uit een concessie verwaarloosbaar lijkt. Opbrengsten van verkoop van energie- of technologie komen niet ten goede aan de gemeente maar aan de desbetreffende marktpartijen.

Grondslag: artikel 160 Gemeentewet

In het verlengde van de huidige gemeentelijke competenties

Aandachtspunten: • Aanbestedingswet • Privacywetgeving

• Dit instrument kent een gemiddelde organisatorische complexiteit • Dit instrument sluit niet goed aan op de huidige gemeentelijke organisatie en ervaring • Er zijn weinig financiële risico’s

Openbaar 48

A.8 Leges verhogen De gemeente kan de leges verhogen voor bepaalde duurzame ontwikkelingen (bijvoorbeeld ontwikkelingen die met name door commerciële ontwikkelaars worden geïnitieerd). Er bestaan echter alleen voorbeelden van het verduurzamen door middel van verlagen van leges:

De gemeente ontvangt hogere leges van commerciële ontwikkelaars. Een lege mag echter niet de totale kosten overtreffen, oftewel: gemeenten mogen geen winst maken met leges. Mogelijk worden de hogere leges doorberekend aan de inwoner.

Link met praktijkvoorbeeld

Schatting revenu Omdat een lege nooit de totale kosten mag overtreffen is er geen winst te behalen met het verhogen van leges.

Grondslag: artikel 229 Gemeentewet

In het verlengde van de huidige gemeentelijke competenties

Aandachtspunten: • Gelijkheidsbeginsel: de gemeente moet aantonen dat sprake is van ongelijke gevallen als zij een hogere prijs vraagt.

• Dit instrument sluit aan bij de huidige gemeentelijke organisatie en ervaring

• Er zijn weinig financiële risico’s

Openbaar 49

A.9 OZB-heffing Correctie woningwaarde bij heffing van OZB voor investeringen in duurzame opwek.

Voorbeelden: Onderzoek VNG Link met praktijkvoorbeeld

Voor de gemeente kan de OZB-opbrengst gelijk blijven, het maatschappelijk effect schatten wij laag in. Er kan een beperkte lastenverschuiving tussen woningeigenaren ontstaan. Los van het ‘vergroenen’ van de OZB kunnen de gemeenteraden ook besluiten de OZB ‘gewoon’ te verhogen. Dit is een politieke afweging die verder buiten de reikwijdte van dit onderzoek valt. Schatting revenu We schatten de opbrengst van het verhogen van de OZB laag in (hoofdstuk 4).

Kader: paragraaf 2 hoofdstuk XV Gemeentewet

In het verlengde van de huidige gemeentelijke competenties

Aandachtspunten: het verkrijgen van juiste informatie over woningeigenaren die maatregelen voor energieopwekking (zonnepanelen, warmtewisselaars etc.) hebben toegepast is een knelpunt. Het bepalen van het effect hiervan op de woningwaarde idem dito.

• Dit instrument sluit aan bij de huidige gemeentelijke organisatie en ervaring

• Er zijn weinig financiële risico’s • Het goed en rechtmatig inzetten van dit instrument is complex. • Het instrument sluit mogelijk niet aan bij de financieringsbehoefte

Openbaar 50

A.10 Rioolheffing De gemeente verduurzaamt de rioolheffing.

Voorbeelden: tientallen gemeenten maken de rioolheffing afhankelijk van waterverbruik en van het afkoppelen van hemelwaterafvoer. Brede rioolheffing kan dekking opleveren voor projecten voor het omgaan met hitte- en klimaatstress.

In beginsel zijn de revenuen nooit hoger dan de kosten. Mogelijk worden nog niet alle mogelijke kosten in Wijchen onder de rioolheffing gebracht. Extra investeringen in bijvoorbeeld waterberging kunnen wel, onder voorwaarden, vanuit rioolheffing betaald worden. Schatting revenu We schatten de inkomsten door de rioolheffing laag in.

Grondslag: artikel 228a Gemeentewet

In het verlengde van de huidige gemeentelijke competenties

Aandachtspunten: rioolheffing is een gebonden dekkingsmiddel. Inkomsten uit de rioolheffing mogen alleen aan een beperkt aantal doelen besteed worden en mogen nooit meer dan kostendekkend zijn.

• Dit instrument sluit aan bij de huidige gemeentelijke organisatie en ervaring

• Er zijn geen tot weinig financiële risico’s

Openbaar 51

A.11 Baatbelasting De gemeente introduceert de baatbelasting. Schatting revenu Voorbeelden: de Drechtsteden hebben onderzocht wat de mogelijkheden zijn om investeringen in een warmtenet vanuit baatbelasting te betalen.

Link met praktijkvoorbeeld

Grondslag: artikel 222 Gemeentewet Aandachtspunten: de kans is zeer reëel dat baatbelasting niet stand houdt voor de rechter. Het juridische risico is aanzienlijk. Om die reden kiest de Drechtsteden er voor de mogelijkheden niet verder uit te werken.

De revenuen zijn kostendekkend t.o.v. de investeringen die uit de belasting betaald worden. Daarmee is dit bijvoorbeeld voor het aanleggen van warmtenetten een interessante optie. Omdat het bij particuliere woningeigenaren de zorg voor het financieren van de investering weghaalt en feitelijk een vast bedrag per jaar in rekening brengt. Gezien de risico’s en haken en ogen in de uitvoering zijn er tot heden nog geen gemeenten geweest die voor dit instrument hebben gekozen.

In het verlengde van de huidige gemeentelijke competenties

• Dit instrument sluit niet aan bij de huidige gemeentelijke organisatie en ervaring

• Er zijn grote financiële en juridische risico’s

Openbaar 52

B. Potentieelanalyse Zie volgende twee slides.

Openbaar 53

Wijchen

Huidig (TJ)

Korte termijn (2020-2025)

Middellange termijn (2025-2035)

Totale vraag 3200 Wijchen: huidig en potentie Vraag gebouwde omgeving 2200 Vraag

Besparing

Lange termijn (2035-2050)

2112*

Aardgas

1586

1523*

Elektriciteit

624

599*

Totaal

-

727

Aardgas

-

406

Elektriciteit

-

321

*Business-as-usualscenario inclusief groeicijfers van CBS tot 2035. Bron: https://www.cbs.nl/nlnl/nieuws/2019/37/sterke-groei-insteden-en-randgemeenten-verwacht Overige bronnen:

• Roadmap Energieneutraal 2040 gemeente Wijchen (2015)

Elektriciteit Wind

0

670

Zonneweides

0

670

Zon op daken

11,5

Biomassa

10

255-400 61

• Vergezicht gemeente Wijchen energieneutraal 2040 (2017) • Visie op zonne-energie uit (2019)

• Gelderland Warmteatlas

0

670

Warmte Aanbod

Geothermie (<2800)

0

0

0

300-600

Ultradiepe geothermie

0

0

0

0

Restwarmte

0

50

1200

Warmtepomp

0

WKO

0

Riothermie (TEA)

0

5

Bodemenergie

0

160

Oppervlaktewater (TEO)

0

600

0

185

185

0

0

160 Openbaar 54

C. Interview Energiecoöperatie Leur

Algemeen: ECL en verduurzaming in Wijchen Over ECL • Vijf jaar geleden begonnen met 200 zonnepanelen op een zorgboerderij. Vervolgens meerdere gemeentelijke daken gevuld met zonnepanelen, o.a. van sociaal-cultureel centrum en het sportcentrum. • Totale opbrengst huidige projecten is ~900 MWh per jaar.

• Deelname aan dit project wordt op korte termijn besproken met de leden van ECL. • ECL streeft naar 50% burgerparticipatie zoals in het Klimaatakkoord is vastgesteld.

• Provincie Gelderland verleent 20% investeringssubsidie voor alle projecten van alle duurzaamheidsprojecten in de provincie.

Leden en werkwijze • Momenteel ongeveer 150 leden. Er wordt gebruik gemaakt van crowdfunding en wordt bestuurd door vrijwilligers. • Verkoop van ‘stroomdelen’ aan leden, van 300,- per stuk. Gedurende 15 jaar krijgen inleggers dan 33,- per jaar terug, dus de inleg met rente. • Voor ieder project maakt ECL gebruik van de SDE+-subsidie. • ECL wil zo veel mogelijk mensen betrekken. Inleggen voor zomaar een ton aandeel in een project is dus niet te bedoeling. Hiervan verschillen ze van andere coöperaties. Opschaling • Een paar jaar geleden wilde ECL niet deelnemen aan een wat groter project (4 windmolens, 15 miljoen euro) geïnitieerd door Pure Energie.

Rol van de gemeente • Gemeente stelt bij uitgevoerde zonneprojecten van ECL gemeentelijke daken tot haar beschikking. De desbetreffende stichting die zich daar huisvest huurt de zonne-installatie en ontvangt stroom gedurende 15 jaar. ECL ontvangt inkomsten door de verhuur en de SDE+-subsidie. Na 15 jaar wordt de gemeente eigenaar van de installatie. • Verder faciliteert de gemeente het project door juridische medewerking of incidentele uitdagingen. Er worden geen structurele bijdragen verleend aan projecten. • Vijf keer per jaar bestuurlijk overleg. ECL fungeert als sparringspartner voor wethouder. ECL wordt vaak makkelijk genoemd in documenten van de gemeente.

• Nu begint ECL te denken in grotere projecten. Momenteel weer in gesprek met Pure Energie over 50/50% deelname aan Zonnepark Bankhoef (15-20 ha zonnepark; 16 miljoen euro). Hiervoor zou 15-20% van hun deelname gefinancierd kunnen worden door crowdfunding. Vertrouwelijk 55

C. Interview Energiecoöperatie Leur

Gemeentelijk energiebedrijf en joint-ventures Mogelijkheid gemeentelijk energiebedrijf • De gemeente wilde onderzoeken of ze zelf zonnepanelen zelf wilde neerleggen. Uiteindelijk is toch besloten dit door ECL te laten doen. • ECL heeft niet een bepaald beeld van het opzetten van een gemeentelijk energie- of warmtebedrijf. Wel ziet ECL twee risico’s: - Als de gemeente zélf projectontwikkelaar wordt, kan er een conflict ontstaan, omdat de gemeente ook de instantie is die vergunningen moet verlenen. - Er heerst twijfel bij ECL of de gemeentelijke organisatie voldoende is ingericht/geëquipeerd om een energie-/warmtebedrijf te beginnen.

Joint-venture? • Samenwerking met de gemeente zou ECL afzetten tegen samenwerking met een commerciële partij, zoals Pure energie. • Als zou betekenen dat opbrengst uit projecten dan weer in andere lokale verduurzamingsprojecten gestopt zou worden, zou ECL open staan voor samenwerking. Maar omdat ECL nu met een groot project bezig is, zou dat niet per direct kunnen. • De regie hierin ligt wat ECL betreft bij de gemeente.

Visie van gemeente

• In de Zonnevisie van de gemeente is opgenomen dat 30 ha zonnepanelen gerealiseerd kunnen worden. Hiervan zijn al 11 ha vergeven en de rest wordt gevuld met het Bankhoef-park. Er is nog geen beslissing genomen over de vergunningsverlening van overige initiatieven. Momenteel zijn er voor ongeveer 80 ha bestaande zonneinitiatieven. • Gezien de beperking van maximaal aantal hectare zonnevelden en een vertraging in de evaluatie van de Gedragscode windenergie (toegezegd uiterlijk dec. 2019) zou ECL wat meer vaart van de gemeente willen zien. Zo worden huidige kansen mogelijk niet benut.

Vertrouwelijk 56

www.berenschot.nl /berenschot

Openbaar 57