Bijlage 1. Berenschot advies Kostenverdeling Werkorganisatie Druten-Wijchen
Tekst van het document
Onder de streep
Evaluatie kostenverdeling WDW
12 MEI 2023
68605-Intern vertrouwelijk
Inhoudsopgave
1. Achtergrond en context
03
2. Verdeelsleutels
11
3. Weging op basis van vier perspectieven
25
4. Scenario’s en doorrekening
31
5. Aanvulling scenario’s
37
6. Advies
44
68605-Intern vertrouwelijk
2
Achtergrond en context
28-11-2022
68605-Intern vertrouwelijk
Wat hebben Druten en Wijchen afgesproken bij de oprichting van de WDW? • • • •
•
• • • • •
De startbegroting 2018 is opgebouwd vanuit de bestaande bedrijfsvoeringslasten van de oorspronkelijke organisaties Druten en Wijchen. Alle formatiekosten (exclusief bestuurders/griffier/gemeentesecretaris) zijn overgebracht naar de Werkorganisatie Druten Wijchen (WDW). De huisvesting in twee gemeentehuizen en twee gemeentewerven inclusief bijbehorende lasten worden ingebracht in de WDW. Indien zich in de toekomst wijzigingen aandienen (bijvoorbeeld door in- of uitbesteding van taken of wijziging in ambities van een gemeente), dan vindt een herijking plaats. De kostenverdeelsleutel op basis van financiële inbreng: - Enkele correcties (Sociaal Team, Zwembad, Grondexploitatie). - Enkele uitzonderingen (Groenbeheer, Sociaal Team). De begroting 2018 is het startpunt, vanaf dat moment geldt de inbreng voor onbepaalde tijd. Herijking vindt plaats indien zich in de toekomst wijzigingen aandienen (door uitbesteding van taken of wijzigingen in ambities). Uitgangspunt is dat fluctuaties in de loop van de jaren verevenen, meerwerk komt voor rekening van de betreffende deelnemer. Separate verrekening voor onderling (erg) afwijkende bedrijfsvoering. Kosten voor zaken die zich voordoen die niet in de bestuurlijke planning stonden (zoals plots opkomende bestuursopdrachten) kunnen separaat worden verrekend.
68605-Intern vertrouwelijk
4
Ontwikkeling kostenverdeling WDW 2018-2022 Binnen de verdeelsleutel
Bedragen * € 1.000,-
Binnen de verdeelsleutel %Druten %Wijchen
Primaire Primaire Primaire Primaire Primaire begroting Jaarverslag begroting Jaarverslag begroting Jaarverslag begroting Jaarverslag begroting 2018 2018 2019 2019 2020 2020 2021 2021 2022 25.830 25.830 26.403 26.305 26.994 28.861 28.539 33.258 30.239 35,2% 35,2% 35,2% 35,0% 35,2% 35,2% 35,2% 35,2% 35,2% 64,8% 64,8% 64,8% 65,0% 64,8% 64,8% 64,8% 64,8% 64,8%
Buiten de verdeelsleutel
Bedragen * € 1.000,-
Buiten de verdeelsleutel %Druten %Wijchen
68605-Intern vertrouwelijk
Primaire Primaire Primaire Primaire Primaire begroting Jaarverslag begroting Jaarverslag begroting Jaarverslag begroting Jaarverslag begroting 2018 2018 2019 2019 2020 2020 2021 2021 2022 8.727 8.567 4.409 5.586 5.385 5.878 6.004 7.456 7.620 30,7% 30,7% 27,0% 38,1% 38,4% 39,7% 38,1% 35,6% 34,1% 69,3% 69,3% 73,0% 61,9% 61,6% 60,3% 61,9% 64,4% 65,9%
5
Bestuurlijke ontwikkelingen en context • • • • •
Herverdeling gemeentefonds. Afketsen bestuurlijke fusie, inclusief het traject dat daaruit voortkwam. Wisselingen in het bestuur. Focus op bredere regio. Kansen voor uitbreiding dienstverlening WDW.
68605-Intern vertrouwelijk
6
Hoe wordt de systematiek ervaren? In de evaluatiegesprekken liepen de ervaringen met de werkorganisatie an sich en de appreciatie van de verdeelsystematiek soms wat door elkaar heen. Hoewel het functioneren van de organisatie niet onderdeel van deze evaluatie is, zijn wel enkele aspecten relevant voor de beoordeling van de systematiek: - Het gevoel bestaat bij een enkele bestuurder dat er geen evenwichtige verdeling in aandacht is en dat de meeste aandacht naar de gemeente Wijchen gaat. - De inschatting is dat beide gemeenten financiële en inhoudelijke voordelen hebben bij de constructie, maar dat Druten relatief het meeste voordeel heeft. - Het grip krijgen op de kosten wordt als lastig ervaren. - Een enkele bestuurder geeft aan dat de systematiek zakelijker kan - Er zijn geen substantiële verschillen in dienstverlening naar inwoners toe geconstateerd. - De kansen voor efficiencywinst door harmonisatie van werkwijzen en systemen worden nog niet maximaal benut. Ervaring met de systematiek: - De meerderheid van de respondenten vindt de basissystematiek (de historische verdeelsleutel) in haar opzet duidelijk, eenvoudig en transparant. - Er is ook een minderheid van de respondenten die de systematiek juist niet goed uitlegbaar vindt. - In de praktijk ontstaan vooral discussie- en knelpunten bij projecten en (onverwachte) bestuurlijke prioriteiten.
- Het effect is dat het gevoel van kennis van en grip op de systematiek minder is dan gewenst. - Genoemd wordt dat er een verschil zit tussen verdeling van zeggenschap (50-50) en bekostiging (35-65).
68605-Intern vertrouwelijk
7
Sterke punten huidige systematiek • In opzet: • Voorspelbaar. • Eenvoudig in gebruik. • Uitlegbaar. • Sluit aan op basisuitgangspunt dat vertrouwen de basis zou moeten zijn. • Biedt de ruimte om maatwerkafspraken te maken waar nodig of gewenst. • In gebruik: • Geen discussies over afrekening en verdeling van kosten. • Lage meetkosten. • Geen strategisch of anticiperend gedrag.
68605-Intern vertrouwelijk
8
Knelpunten huidige systematiek In opzet: • Statisch. • Houdt geen rekening met ontwikkelingen: - in de financiële positie van beide gemeenten - in het inwonertal - in de dienstverlening. • Niet per se geschikt om lokaal eigen bestuurlijke kleuraccenten vorm te geven. In gebruik: • Onduidelijkheid over toerekening van kosten bij projecten/grote (tussentijdse) bestuurlijke opdrachten. • Black-box voor bestuurders.
68605-Intern vertrouwelijk
9
Onze beoordeling huidige systematiek • De huidige systematiek heeft als voordeel dat deze eenvoudig is en tot weinig discussie over de verdeling van kosten zou moeten leiden. Doordat de historische kosten als uitgangspunt zijn genomen voor de verdeelsleutel kan er op termijn een verschil gaan ontstaan tussen wat gemeenten aan dienstverlening krijgen/vragen, wat er uit het gemeentefonds ontvangen wordt, objectieve indicatoren, en het ‘bonnetje’ dat beide gemeenten moeten betalen. • In de praktische uitvoering blijkt vooral dat rondom projecten en bestuurlijke opdrachten er onduidelijkheid is en dat niet alle kosten worden doorberekend (bijvoorbeeld: bij projecten worden alleen de kosten van de projectleider en communicatie doorbelast). Op hoofdlijnen is wel vastgelegd dát er toegerekend kan worden, maar in de uitwerking is dit nog niet scherp genoeg aangegeven. Dat kan ertoe leiden dat sommige projecten wel, en andere niet worden doorbelast. • Beide gemeenten zijn voor wat betreft de dienstverlening en het ambitieniveau redelijk vergelijkbaar. Er lijkt in het algemeen geen noodzaak om heel specifiek kosten aan individuele gemeenten door te rekenen. Voor enkele specifieke kenmerken kan wel een afwijkende kostenverdeling gelden. De bestaande mogelijkheden zijn hiervoor toereikend. • Voor het factureren op basis van ‘uurtje-factuurtje’ is weinig draagvlak én weinig noodzaak.
Een dergelijke systematiek leidt in de praktijk vaak tot veel bestuurlijke discussies, hoge meetkosten en strategisch gedrag. En is vooral nuttig als er grote verschillen zijn in de gewenste dienstverlening. • Het gevoel kan ontstaan dat het ene college beter bediend wordt dan het andere. Dat is een discussie die op feitelijke basis via het bestuur gevoerd moet worden. Uitgangspunt moet zijn dat beide gemeenten evenredig veel dienstverlening krijgen in verhouding tot de bijdrage. De bijdrage aanpassen aan de feitelijke dienstverlening is het paard achter de wagen zetten. Een discussie over de geleverde of ervaren dienstverlening zien wij los van een discussie over de verdeelsleutel. • De historische verdeling 64,8/35,2 is statisch en houdt geen rekening met ontwikkelingen in de toekomst. • Daarnaast wordt alleen rekening gehouden met de kosten. De voordelen die de samenwerking voor beiden gemeenten oplevert, worden niet meegewogen in de verdeelsystematiek.
68605-Intern vertrouwelijk
10
Verdeelsleutels
68605-Intern vertrouwelijk
11
Drie hoofdvormen van kostenverdeling De verdeling van de kosten heeft drie hoofdvormen. 1. Verdeling op basis van werkelijke vraag/afname van dienstverlening: • Verschillende subvarianten (PxQ/‘uurtje-factuurtje’, Zero Based Budgetting, etc.). • Gezien de overeenkomsten van beide gemeenten (type dienstverlening, kwaliteit van dienstverlening, sociale structuur) minder voor de hand liggend voor de hele organisatie. • Past niet bij het uitgangspunt van samenwerken op basis van vertrouwen. 2. Kostenverdeling op basis van historische afspraken: • Huidige werkwijze. • In uitvoering simpel. • Ontwikkelingen (inwoneraantal, gemeentefonds, dienstverlening, …) worden niet meegenomen. 3. Kostenverdeling op basis van objectieve maatstaven: • Verschillende maatstaven denkbaar, ook combinatie van maatstaven (aantal inwoners, oppervlakte, uitkering gemeentefonds, aantal bijstandscliënten, etc.). • Vatbaar voor een discussie over wat de ‘juiste’ maatstaf is. • In de uitvoering ook relatief simpel. Feitelijk geldt voor de WDW dat er voor een (klein) deel op basis van principe 1 wordt gewerkt, een voor de grootste deel op basis van principe 2.
68605-Intern vertrouwelijk
12
Vier perspectieven van kostenverdeling Voor het beoordelen van de juiste/gewenste kostenverdeling, schetsen wij de volgende vier perspectieven: 1. Een financieel perspectief: de juiste verdeelsleutel die zo nauwkeurig en eerlijk mogelijk de kosten toerekent aan degene die profijt heeft van de dienstverlening. 2. Een organisatorisch perspectief: een verdeelsleutel die aansluit op de gewenste sturing van de organisatie en zo min mogelijk administratieve last met zich mee brengt. 3. Een bestuurlijk perspectief: een verdeelsleutel die aansluit op de aard van de samenwerking, met voorspelbare uitkomsten, die voldoende transparant is en niet leidt tot bovenmatig veel onderlinge discussies. 4. Een politiek perspectief: een verdeelsleutel die goed is uit te leggen aan de gemeenteraden, voor raadsleden en inwoners duidelijk maakt welke kosten waaraan besteed worden en kan rekenen op politiek draagvlak. De hoofdvormen van kostenverdeling zijn te wegen aan de hand van deze vier perspectieven. Vanuit een zuiver technisch-financieel perspectief bezien is een verdeling op basis van werkelijke afname het meest voor de hand liggend. Bezien vanuit de andere perspectieven is deze kostenverdeling echter minder wenselijk. Het leidt tot te veel administratieve rompslomp waarbij de meetkosten niet in verhouding staan tot de verschillen in dienstverlening.
Voor dienstverlening waarbij duidelijk aanwijsbaar is dat deze voor één van beide gemeente wordt geleverd, kan buiten de verdeelsleutel een aparte afspraak worden gemaakt. In overleg met het bestuur van de WDW aan de hand van de vier perspectieven ervoor gekozen om de kostenverdeling op historische grondslag en een kostenverdeling op objectieve criteria verder te verkennen.
68605-Intern vertrouwelijk
13
Grondslagen sleutel op basis van objectieve criteria Voor het bepalen van een adequate kostenverdeelsleutel kan gebruik gemaakt worden van objectieve criteria. De redenering is dat op basis van kenmerken van een gemeente een zo nauwkeurig mogelijk inschatting wordt gemaakt van de kosten voor de verschillende gemeenten. De methode levert altijd een uitkomst die de ‘best mogelijke’ benadering is van de werkelijkheid. Objectieve criteria voldoen aan de volgende kenmerken: • De objectieve criteria hebben een correlatie met de omvang van de dienstverlening van een gemeente. • De criteria zijn makkelijk te vinden of samen te stellen uit openbare bronnen. • De criteria worden periodiek herzien. • De criteria zijn feitelijk vast te stellen. Verder geldt dat objectieve criteria zowel vast te stellen zijn voor het niveau van de gehele dienstverlening of op onderdelen daarvan, bijvoorbeeld voor het sociaal domein of voor het beheer van de openbare ruimte. We hebben allereerst gekeken naar criteria die kunnen gelden voor de gehele organisatie, hierbij aansluitend op de bestuurlijke wens bij beide besturen om de kostenverdeling niet onnodig complex te maken.
Op basis van analyse en eerdere ervaringen, komen de volgende criteria hiervoor in aanmerking: • Inwoneraantal: uit onze ervaring met benchmarks van gemeenten blijkt dat er de correlatie tussen inwoneraantal en omvang van de organisatie het sterkste is van alle mogelijke verbanden. Oftewel: het inwoneraantal vormt de beste voorspeller van de omvang van de organisatie. • Gemeentefonds: het gemeentefonds wordt samengesteld op basis van een hele lijst met criteria waarbij het uitgangspunt is dat gemeenten onder dezelfde financiële condities een vergelijkbaar niveau van dienstverlening moeten kunnen bieden. Daarmee vormt het gemeentefonds een mooie indicator voor het dienstverleningspakket van gemeenten. We hebben eerder geconstateerd dat de dienstverlening van de gemeenten Druten en Wijchen op hoofdlijnen niet fundamenteel van elkaar verschilt. Hiermee kan het gemeentefonds ook een goede vergelijking tussen beide gemeenten maken. 68605-Intern vertrouwelijk
14
Omvang gemeentefonds Hoeveel geld gemeenten uit het gemeentefonds krijgen, hangt af van hun kenmerken (circa zestig stuks) en belastingcapaciteit. De belastingcapaciteit geeft aan hoeveel belasting een gemeente jaarlijks kan innen. De rijksoverheid kijkt bij de verdeling van het gemeentefonds onder meer naar: • het aantal inwoners • het aantal jongeren • het aantal uitkeringsgerechtigden • het oppervlakte van de gemeente • de grootte van de watergebieden. De onderlinge relatieve verschillen tussen de beide gemeenten zijn klein per kenmerk. Druten ontving in 2022 € 33,8 miljoen uit het gemeentefonds; voor Wijchen was dat € 69,5 miljoen. De verhouding komt uit op 32,8% versus 67,2% in 2022. Argument voor: deze methode is objectief en gewogen, bovendien verandert deze mee met de karakteristieken door de tijd. Argumenten tegen: is deze sleutel echt maatgevend voor de verhoudingen in de werkorganisatie? De WDW verzorgt bestuursondersteuning en dienstverlening aan inwoners en bedrijven. De begroting omvat daarom uitsluitend de budgetten voor de personele kosten en de kosten voor ICT, voertuigen en huisvesting. De programmabudgetten maken deel uit van de afzonderlijke programmabegrotingen van de gemeenten Druten en van Wijchen.
Het gemeentefonds is vooral een goede maatstaf voor de verhoudingen tussen de gehele begrotingen van de twee gemeenten en de omvang van het takenpakket en geeft slechts een indirecte indicatie.
68605-Intern vertrouwelijk
15
Ontwikkeling uitkering gemeentefonds 2018-2027 Druten Ontwikkeling totale uitkering gemeentefonds: 2018: € 26,5 miljoen 2027 (verwacht): € 37,0 miljoen Totale stijging: 39,6%
68605-Intern vertrouwelijk
Wijchen Ontwikkeling totale uitkering gemeentefonds: 2018: € 55,6 miljoen 2027 (verwacht) € 79,4 miljoen Totale stijging: 42,8%
16
Ontwikkeling lasten WDW versus gemeentefonds De algemene uitkering uit het gemeentefonds voor de gemeenten Druten en Wijchen ontwikkelt zich tot 2025 vrijwel op gelijke wijze. Er is alleen sprake van relatief kleine accentverschillen in de jaren.
De lasten van de WDW (binnen de verdeelsleutel) zijn sinds de oprichting in 2018 sterker toegenomen dan de baten uit het gemeentefonds. Voor de verhouding in de verdeelsleutel is dat niet relevant, tenzij de toegenomen kosten duidelijk aan één van de twee gemeente toe te rekenen zijn. Daarvoor zijn bij ons geen aanwijzingen bekend.
x. 1000 euro Uitkering gemeentefonds
Jaar Wijchen Druten Totaal
x. 1000 euro Jaar Lasten WDW binnen de sleutel Index (2018 = 100) Gemeentefonds Wijchen Gemeentefonds Druten Lasten WDW binnen sleutel
68605-Intern vertrouwelijk
2018 55.574 26.583 82.157
2019 58.126 28.178 86.304
2020 62.027 29.764 91.790
2021 63.362 30.311 93.673
2022 64.131 30.837 94.967
2023 64.495 30.976 95.471
2024 65.685 31.569 97.254
2025 67.182 32.285 99.467
2026
2018 25.987
2019 28.199
2020 29.444
2021 34.490
2022 32.368
2023 32.944
2024 33.380
2025 34.096
2026 34.902
100 100 100
105 106 109
112 112 113
114 114 133
115 116 125
116 117 127
118 119 128
121 121 131
134
0
17
Tussenconclusie gemeentefonds • • •
De gemeente Wijchen ontvangt relatief meer geld uit het gemeentefonds dan het huidige aandeel in de begroting van de WDW-organisatie. De uitkering van de gemeente Wijchen uit het gemeentefonds ontwikkelt zich relatief iets sneller dan het aandeel van de gemeente Druten. Dit alles zou betekenen dat de gemeente Wijchen naar verwachting in de afgelopen en in de komende jaren een groter deel van de dienstverlening afnam/gaat afnemen van de WDW-organisatie.
68605-Intern vertrouwelijk
18
Ontwikkeling inwoneraantal Het inwoneraantal van beide gemeenten heeft zich als volgt ontwikkeld in de afgelopen vijf jaar:
Druten Wijchen
2018 18701 40847
2019 18797 40951
2020 18926 41110
2021 18991 41261
2022 19178 41344
2021 31,5% 68,5%
2022 31,7% 68,3%
De onderlinge verhouding is als volgt:
Druten Wijchen
2018 31,4% 68,6%
2019 31,5% 68,5%
2020 31,5% 68,5%
Uit de cijfers valt op te maken dat Druten de afgelopen vijf jaar (iets) sneller is gegroeid dan Wijchen. Ten opzichte van de kostenverdeling valt verder op dat de gemeente Wijchen relatief meer inwoners heeft dan uit haar aandeel in de kosten naar voren komt.
68605-Intern vertrouwelijk
19
Verdeelsleutel op basis van historische afspraak •
• •
•
•
•
•
De WDW is op basis van een vaste verdeelsleutel van start gegaan. In de beginperiode is gebouwd aan een stabiele en professionele organisatie. Uitgangspunt was dat beide gemeenten hun organisaties, inclusief de bijbehorende budgetten, inbrachten. Hierbij lag de opgave bij beide gemeenten om te investeren in een kwalitatief goede organisatie. Hier zijn de afgelopen jaren stevige stappen in gezet, waarbij de gedeelde opvatting binnen de colleges van B en W en de WDW-organisatie is dat met dit huidige stelsel beide gemeenten beter af zijn dan wanneer elk voor zich zou weken met een eigen organisatie. Gemeenten met vergelijkbare omvang als Wijchen zijn gemiddeld nog goed in staat om alle noodzakelijke investeringen in de bedrijfsvoering en de organisatie op eigen kracht te dragen; bij gemeenten van vergelijkbare omvang als Druten is dit veel lastiger realiseerbaar. Voor gemeenten met de omvang van 40.000 inwoners is de organisatorische kwetsbaarheid ook minder een probleem. Dit wordt ook bevestigd in de gespreksronde die wij hebben gehad, waarbij het gedeelde beeld is dat bij de start van organisatie het vooral voor de gemeente Druten een uitdaging was om haar organisatie te professionaliseren. De stappen die nu gezet zijn, had de gemeente Druten niet op eigen kracht kunnen zetten.
Uit de bestuurlijke evaluatie die in april 2020 is uitgevoerd, blijkt ook dat de organisatorische kwetsbaarheid in met name de gemeente Druten is verminderd. De kwaliteit van interne dienstverlening in Druten (ambtelijke adviezen) zijn toegenomen. In beide gemeenten zijn college- en raadsvoorstellen tijdiger, vollediger en juister (bron: Evaluatieonderzoek Werkorganisatie Druten Wijchen, bevindingen, conclusies en aanbevelingen, 23 april 2020) Vanuit het perspectief van samen-uit-samen-thuis waarop de samenwerking is gebaseerd, is de historische afspraak over de verdeling van lusten en de lasten goed te verklaren. Het uitgangspunt is een eerlijke verdeling daarvan. De lasten zijn historisch bepaald, de lusten ook. Druten heeft het meest inhoudelijke voordeel lijkt te hebben bij de gezamenlijke organisatie. Vanuit dat perspectief hoeft het feit dat de feitelijke verdeling van de kosten niet helemaal overeenkomt met de rekenkundige verdeling op basis van bijvoorbeeld het inwoneraantal op zichzelf geen probleem te vormen. Tegenover een relatief hogere bijdrage staat immers ook een relatief hoger voordeel.
68605-Intern vertrouwelijk
20
Dienstverlening buiten de verdeelsleutel Een alternatief voor één generieke verdeelsleutel is om de kosten van de WDW te clusteren en per cluster een (standaard)sleutel te kiezen, of om een generieke sleutel te hanteren, maar wel voor enkele clusters te kiezen voor een afwijkende verdeelsleutel. Een voorbeeld is om voor dienstverlening ten behoeve van de openbare ruimte gebruik te maken van het grondoppervlak (aantal hectare) als sleutel, of het aantal inwoners voor de dienst ‘publiekszaken’.
Dit gaat wel in de richting van activity based costing, waarvan is aangegeven dat dit niet wenselijk is omdat dit een bewerkelijke methode is en de gemeenten bovendien willen samenwerken op basis van vertrouwen. Een ander nadeel is bovendien dat door afwijkingen van de gemiddelde verdeelsleutel op enkele elementen (die het gemiddelde mede bepalen), eigenlijk meer onevenwichtigheid ontstaat bij de overige kosten/clusters.
Om die reden adviseren we om te kiezen voor een generieke sleutel voor de gehele organisatie en niet te specificeren naar individuele onderdelen.
68605-Intern vertrouwelijk
21
Dienstverlening buiten de verdeelsleutel Tijdens de eerste ronde van gesprekken bleek dat de werkwijze rondom de kosten die buiten de verdeelsleutel in rekening worden gebracht bij de deelnemende gemeenten tot veel onduidelijkheden leidt. De huidige werkwijze is ontstaan vanaf de start in 2018. Bij de start is er een beperkt aantal onderdelen buiten de verdeelsleutel gehouden: Voor Druten gold dat het zwembad buiten de verdeelsleutel is gehouden, voor Wijchen gold dat de buitendienst en de logopedische dienst/IBO buiten de verdeelsleutel vielen. Voor het sociale team gold bij het start van de samenwerking dat deze buiten de verdeelsleutel om werd verrekend. Dit wegens verschillen in wijze van organiseren tussen beide gemeenten. Inmiddels zijn de kosten echter binnen de vaste verdeelsleutel gebracht. In de periode na 2018 zijn er ook nog voorbeelden van diensten die buiten de verdeelsleutel apart in rekening zijn gebracht, zoals de inzet van BOA’s voor de gemeente Wijchen. De meeste onduidelijkheid bestaat er echter over de doorbelasting van projecten. Het huidige uitgangspunt is dat de VTA-kosten van projecten die op de balans geactiveerd worden (ofwel investeringsprojecten en grondexploitaties) buiten de verdeelsleutel worden gehouden.
Dit levert de volgende twee vragen op: 1. Waarom worden alleen de VTA-kosten doorbelast en overige kosten niet? 2. Waarom alleen projecten die op de balans worden geactiveerd en voor overigens projecten niet?
68605-Intern vertrouwelijk
22
Welke kosten in rekening brengen bij projecten? Huidige systematiek: De VTA-kosten worden op projecten doorbelast. Hieronder vallen de kosten van projectleiders, planeconomen, werkvoorbereiders, directievoerders, etc. In het uurtarief dat doorbelast wordt, zit bovenop de loonsom voor de specifieke medewerker, ook een opslag voor overheadkosten. Hieronder valt bijvoorbeeld de juridische dienstverlening en ook de communicatie. Niet alle kosten van medewerkers die voor projecten werken, worden dus direct ten laste van deze projecten geboekt, maar worden wel indirect uit deze projecten betaald. Deze werkwijze is overigens bij andere gemeenten ook gebruikelijk. Wij adviseren om in hoofdlijn deze werkwijze te blijven hanteren, maar (nogmaals) expliciet schriftelijk vast te leggen welke kosten van projectmedewerkers ten laste van investerings- en grexprojecten worden geboekt en welke dienstverlening via een overhead- dan wel opslagsleutel doorbelast worden op investerings- en grexprojecten. Ons advies is om hierbij zoveel mogelijk aansluiting te zoeken bij de BBV-richtlijnen voor overhead, dus zoveel mogelijk kosten direct toe te rekenen en medewerkers die (vrijwel) volledig voor investerings- en grexprojecten werken direct door te belasten.
68605-Intern vertrouwelijk
23
Welke projecten vallen buiten de verdeelsleutel Huidige Systematiek Volgens de huidige systematiek vallen investerings- en grexprojecten buiten de verdeelsleutel. Dat is een uitgangspunt dat vanuit financieel-technisch goed te volgen is. Vraagstelling Bestuurlijk is er behoefte om ook andere dan investerings- en grexprojecten direct aan een individuele gemeente door te kunnen berekenen. Daar was al in voorzien in de startafspraken, maar deze mogelijkheden worden tot op heden nog niet ingezet voor projecten. Het gaat dan om projecten of activiteiten die voortkomen uit een bestuurlijke wens of vraagstelling van één van de beide gemeente en waarvan de activiteiten ook uitsluitend voor de desbetreffende gemeente wordt uitgevoerd. Advies Wij adviseren om ook een aantal niet-investeringsprojecten direct aan de betreffende gemeente in rekening te brengen, namelijk in het geval dat: • het gaat om een project waar een expliciete bestuurlijke wens aan ten grondslag ligt, blijkend uit een college- of raadsbesluit; • de inzet voor dit project langdurig is (minimaal een half jaar) • de inzet substantieel is (minimaal 0,5 fte) • de businesscontroller van de WDW toetst vanuit zijn onafhankelijke rol of activiteiten vallen onder een bestuurlijk project en direct bij een van de gemeenten in rekening worden gebracht.
68605-Intern vertrouwelijk
24
Weging op basis van vier perspectieven
68605-Intern vertrouwelijk
25
Perspectief 1. Financieel • • • • • •
Vanuit financieel perspectief beschouwd zou een verdeling op basis van P*Q /werkelijke afname het meest voor de hand liggen. Ook een verdeling op basis van objectieve criteria zou goed binnen dit perspectief passen. Het hanteren van een zuiver financieel perspectief leidt wel tot een aantal vraagstukken. Het financiële perspectief leidt, ongeacht welke criteria er gekozen worden, tot een herverdeling tussen beide gemeenten. Een berekening op basis van criteria leidt in de zuivere vorm tot jaarlijkse aanpassing van de verdeling, wat potentieel weer leidt tot instabiliteit in de begrotingen en tot minder voorspelbaarheid. Een zuiver financieel perspectief kan in een extreme vorm ook leiden tot minder gedeeld eigenaarschap en meer calculerend gedrag.
68605-Intern vertrouwelijk
26
Perspectief 2. Organisatorisch • • • • •
•
Vanuit organisatorisch perspectief beschouwd is een stabiele kostenverdeling met beperkte of geen administratieve last het best werkbaar. De huidige, vaste verdeelsleutel sluit hier optimaal op aan. Maar ook een verdeling op basis van inwoneraantal of gerelateerd aan het gemeentefonds voldoet aan dit criterium. Het buiten de verdeelsleutel brengen van bestuurlijke projecten leidt wel tot onvoorspelbaarheid in de begroting en jaarrekening. Hierbij is een goede maatvoering van belang. Zolang het gaat om relatief beperkte bedragen en projecten, is het buiten de verdeelsleutel brengen van bestuurlijke projecten goed op te vangen binnen de reguliere bedrijfsvoering. Bij grotere en incidentele projecten, kan de systematiek leiden tot grote schommelingen in de gevraagde dienstverlening. Dit is voor de organisatie dan weer lastiger op te vangen. Dit is een belangrijk aandachtspunt bij het buiten de verdeelsleutel brengen van kosten.
68605-Intern vertrouwelijk
27
Perspectief 3. Bestuurlijk • • • • • •
Vanuit bestuurlijk perspectief beschouwd, sluiten de verdeelsleutels op basis van objectieve criteria goed aan. Deze bieden, eenmaal vastgesteld, een vaste basis waarmee onnodige, jaarlijks terugkerende discussies worden vermeden. Het buiten de verdeelsleutel brengen van projecten biedt beiden gemeenten voldoende ruimte om incidenteel ook zelf eigen bestuurlijke accenten door de WDW-organisatie uit te laten voeren. Doordat er apart betaald, hoeft dit dan ook niet te leiden tot discussies met de andere gemeente. Anderzijds hoeven beide gemeenten ook niet het gevoel te hebben mee te moeten betalen aan een bestuurlijke wens van de andere gemeente. Vanuit bestuurlijk perspectief is het wel wenselijk dat een verdeelsleutel niet te volatiel is en ook voor stabiliteit in de begroting zorgt Tot slot moet bij een verdeelsleutel ook voldoende rekening gehouden worden met het perspectief van gezamenlijkheid; een strikt rekenkundige benadering zou hieraan voorbij kunnen gaan.
68605-Intern vertrouwelijk
28
Perspectief 4. Politiek • • • • •
Vanuit politiek perspectief bezien, is een verdeling op basis van werkelijke afname of een verdeling op basis van objectieve criteria het meest voor de hand liggend In beide criteria is er een verband tussen de kosten die in rekening gebracht worden, de wensen van de gemeenteraad en de ontwikkeling van de gemeente. Op basis van criteria is de uitlegbaarheid van de systematiek relatief het eenvoudigst. Bij het toepassen van de verdeelsleutels op basis van de werkelijke afname ontstaat het risico op vervolgdiscussies over raming versus realisatie, toerekening van overhead en berekening van de uurtarieven. Bovendien kan een afrekening op basis van werkelijke afname ook leiden tot ‘consumentengedrag’ wat ten koste zou kunnen gaan van de onderlinge samenwerkingscultuur
68605-Intern vertrouwelijk
29
Conclusie vanuit de vier perspectieven • Een objectieve verdeelmaatstaf sluit het beste aan bij de vier verschillende perspectieven en scoort gemiddeld het beste. • De huidige verdeling is historisch tot stand gekomen en stelt ook onderlinge samenwerkingscultuur centraal. • Een abrupte overgang van de ene maatstaf naar de andere maatstaf waarbij de ene gemeente in één klap veel meer en andere gemeente veel minder moet gaan betalen, conflicteert met het centraal stellen van deze samenwerkingscultuur; het motto is ‘samen-uit-samen-thuis’. • Om die reden lijkt een combinatie van historische verdeling, aangevuld met objectieve verdeelmaatstaven het beste aan te sluiten bij de constellatie van Druten-Wijchen. • Hierbij wordt zowel recht gedaan een het gezamenlijke proces om tot één organisatie te komen, als dat er ook gekeken wordt naar de ontwikkeling van beide gemeenten afzonderlijk. • Een objectieve verdeelmaatstaf sluit ook aan bij de gevoelde gezamenlijke verantwoordelijkheid ten opzichte van de organisatie, blijkens de evenwichtige stemverdeling zoals deze nu in het bestuur van de WDW is vastgelegd.
• De verdeling doet ook recht aan de afspraken zoals deze vastliggen in het bestuurlijk arrangement van maart 2021 waarin gesproken wordt over terughoudendheid in het herzien van de financiële afspraken vanuit de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de organisatie en de onderlinge bestuurlijke relatie. • Door niet één perspectief dominant te laten te zijn, maar de vier perspectieven (financieel-technisch, organisatorisch, bestuurlijk en politiek) onderling te wegen ontstaat een genuanceerde ontwikkeling van de financiële bijdragen die beide gemeenten leveren. Dit doet daarmee recht aan de onderlinge samenwerkingscultuur zoals beide gemeenten die nastreven.
68605-Intern vertrouwelijk
30
Scenario’s en doorrekening
68605-Intern vertrouwelijk
31
Scenario 1. Vanaf 2024 rekenen met inwoneraantal Het vertrekpunt van dit scenario is de bestaande financiële verdeling tussen beide gemeenten voor het kostenniveau tot en met 2023 te blijven hanteren en de meer- en minderkosten die vanaf 2024 ontstaan te verdelen op basis van inwoneraantal. Als uitgangspunt hanteren we dat deze verdeling geldend is tot en met 2023. De feitelijke verdeling op basis van de begroting is dan voor 2023:
• •
Totale kosten WDW, begroting 2023 Aandeel Druten Aandeel Wijchen
bedragen *€ 1.000,percentage 32.944 100,0% 11.596 35,2% 21.348 64,8%
De kostenontwikkeling van de WDW die zich vanaf 2024 voordoet wordt vervolgens verdeeld volgens de verdeling van de inwoneraantallen.
•
Lasten 2023 Kostenstijging WDW Inwoneraantal Druten Inwoneraantal Wijchen
•
Raming lasten WDW 2024 2025 33380 34096 32944 32944 436 1152 31,70% 138 365 68,30% 298 787
2026 34902 32944 1958 621 1337
Totale lasten per gemeente worden dan:
Totaal Druten reëel Druten percentueel Wijchen reëel Wijchen percentueel 68605-Intern vertrouwelijk
Raming lasten WDW 2024 33380 11735 35,2% 21646 64,8%
2025 34096 11961 35,1% 22135 64,9%
2026 34902 12217 35,0% 22685 65,0% 32
Scenario 2. Vanaf 2024 rekenen met gemeentefonds • •
Vertrekpunt van dit scenario is de bestaande financiële verdeling tussen beide gemeenten voor het kostenniveau tot en met 2023 te blijven hanteren en de meer- en minderkosten die vanaf 2024 ontstaan te verdelen op basis van het gemeentefonds. Als uitgangspunt hanteren we dat deze verdeling geldend is tot en met 2023. De feitelijke verdeling op begrotingsbasis is dan voor 2023: Totale kosten WDW, begroting 2023 Aandeel Druten Aandeel Wijchen
•
bedragen *€ 1.000,percentage 32.944 100,0% 11.596 35,2% 21.348 64,8%
De kostenontwikkeling van de WDW die zich vanaf 2024 voordoet wordt vervolgens verdeeld volgens de verdeling van het gemeentefonds.
Totaal Lasten 2023 Lasten 2023 Druten Lasten 2023 Wijchen Kostenstijging WDW Aandeel GF Druten Aandeel GF Wijchen Bijdrage kostenstijging Druten Bijdrage kostenstijging Wijchen
68605-Intern vertrouwelijk
2024 33380 32944 11596 21348 436 32,2% 67,8% 140
2025 34096 32944 11596 21348 1152 31,9% 68,1% 368
2026 34902 32944 11596 21348 1958 31,9% 68,1% 624
296
784
1334
33
Scenario 2. Vanaf 2024 rekenen met gemeentefonds (2) •
De totale kosten per gemeente worden dan:
Totaal Druten reëel Druten percentueel Wijchen reëel Wijchen percentueel
68605-Intern vertrouwelijk
Raming lasten WDW 2024 33380 11737 35,2% 21643 64,8%
2025 34096 11964 35,1% 22132 64,9%
2026 34902 12220 35,0% 22682 65,0%
34
Vergelijking scenario’s met huidige verdeling Als we beide scenario’s vergelijken met een doorrekening van de huidige kostenverdeling, komen we op de volgende bedragen:
Huidige Verdeling
Scenario A Inwoners
Scenario B Gemeentefonds
2024
2025
2026
Totale kosten
33380
34096
34902
Druten
11750
12002
12286
Wijchen
21630
22094
22616
Druten
11735
11961
12217
Wijchen
21646
22135
22685
Druten
11737
11964
12220
Wijchen
21643
22132
22682
De verschillen zijn als volgt: Scenario A Inwoners Scenario B Gemeentefonds
68605-Intern vertrouwelijk
Druten Wijchen Druten Wijchen
-15 15 -13 13
-40 40 -38 38
-69 69 -65 65
35
Beoordeling scenario’s • Het vertrekpunt is dat de zakelijke afspraken de goede samenwerking en het groeiende vertrouwen tussen de beide gemeenten ondersteunt. • En daarbij is het belangrijk dat er een ‘faire’ balans wordt gevonden tussen het financiële perspectief en het kwalitatieve perspectief. Bij de gemeente Wijchen wordt het financiële voordeel groter, terwijl de gemeente Druten het meest profiteert van de toename van de kwaliteit en de afname van kwetsbaarheid. • Beide scenario’s gaan uit van hetzelfde idee: het hanteren van de historische verdeelsleutel tot en met 2023 en daar een streep zetten. Nieuwe kosten (of besparingen) die na 2023 ontstaan worden dan verdeeld via een objectieve verdeelmaatstaf. • In de uitwerking tot en met 2025 maakt de een keuze voor de ene of de andere maatstaf niet zo heel veel uit. Toch zijn er inhoudelijk verschillen: - De maatstaf ‘inwoners’ is relatief makkelijk uit te leggen en is ook niet heel gevoelig voor schommelingen en politieke events in Den Haag. Het is het meest objectieve en herkenbare gegeven dat er is te vinden over een gemeente. - De maatstaf ‘gemeentefonds’ heeft weer als voordeel dat allerlei structuurkenmerken van gemeenten ook meegewogen zijn en het de beste benadering is van de taakomvang van gemeenten.
Bovendien geldt dat de Algemene Uitkering ook een koppeling heeft met de financiële draagkracht van beide gemeenten (wie kan welk deel van de kosten voor haar rekening nemen). Nadelen zijn dat de algemene uitkering nogal kan fluctueren, afhankelijk van wat er in Den Haag gebeurt en dat het nogal technisch van aard is. • Wat verder naar de toekomst kijkend (2026 en verder) is er nog een aandachtspunt, namelijk dat de Algemene Uitkeringen voor beide gemeenten nogal uiteen kunnen gaan lopen. Waar er nu sprake is van relatief kleine verschuivingen, zouden die in de toekomst groter kunnen worden. • Naast de genoemde scenario’s, kan men er natuurlijk ook voor kiezen om alles qua verdeling bij het oude te laten. De huidige verdeling wordt gekenmerkt door het hanteren van één grondslag en één percentage en is het makkelijkst toe te passen. • Alles afwegend komen wij tot de conclusie dat scenario A het meest passend is. Hierin wordt zowel rekening gehouden met het feit dat beide gemeenten zich ontwikkelen als met de herkenbaarheid van de gemeenten. Doordat er in de beginjaren relatief kleine verschillen ontstaan, worden grote fluctuaties in de begrotingen van de gemeenten voorkomen. Dit is een bijkomend voordeel.
68605-Intern vertrouwelijk
36
Aanvulling scenario’s
68605-Intern vertrouwelijk
37
Aanvulling scenario’s Op 17 april 2023 hebben wij ons advies gepresenteerd aan het bestuur van de WDW. In dit overleg is ons gevraagd nog twee aanvullende scenario’s door te rekenen en te beoordelen. Het betreft de volgende twee scenario’s: • Herijking bestaande kostenverdeling; dit scenario gaat uit van een herijking van de bestaande kostenverdeling op basis van de ontwikkeling van twee objectieve criteria (gemeentefonds en inwoneraantal); hierbij wordt gekeken hoe beide indicatoren zich ontwikkeld hebben en een correctie gedaan op de historische verdeling. • Vervroeging peildata; dit scenario is een variant op de twee scenario’s die zijn voorgesteld. De bestaande financiële verdeling tussen beide gemeenten voor het kostenniveau tot en met 2021 (in plaats van 2023) blijft gehanteerd. In dit scenario worden de meer- en minderkosten die vanaf 2022 (in plaats van 2024) zijn ontstaan verdeeld op basis van inwoneraantal, respectievelijk verdeling gemeentefonds. In dit deel van ons advies werken we de beide scenario’s uit en geven we een weging en beoordeling aan de hand van de perspectieven die we ook eerder hebben gehanteerd.
68605-Intern vertrouwelijk
38
Scenario herijking op basis van ontwikkeling • De basis van dit scenario is het aanpassen van de historische verdeling van de kosten wordt (een nieuw percentage vastgesteld) op basis van de ontwikkeling van de meest relevante indicatoren, het gemeentefonds en het inwoneraantal. • De gemeente Druten heeft een inwonersontwikkeling in de periode 2018-2022 doorgemaakt van +2,6%, De gemeente Wijchen heeft in dezelfde periode een ontwikkeling doorgemaakt van +1,2%. • De ontwikkeling van de inkomsten uit het gemeentefonds in de periode 2018-2022 is voor Druten +16,0% en voor Wijchen +15,6% (in reële prijzen). • De verwachting voor de inkomsten uit het gemeentefonds is de periode 2018-2026 is voor Druten +39,2% en voor Wijchen +42,9%. • Als 2022 als nieuw ijkjaar gekozen zou worden, met als basis een correctie aan de hand van de ontwikkeling van het inwoneraantal, zou het nieuwe percentage voor de kostenverdeling voor Druten op 35,5% uitkomen en voor Wijchen op 64,5%. • Als 2022 als nieuw ijkjaar gekozen zou worden, met als basis een correctie aan de hand van de ontwikkeling van het gemeentefonds tot en met 2022, zou het nieuwe percentage voor Druten op 35,3% uitkomen en voor Wijchen op 64,7%.
• Als 2022 als nieuw ijkjaar gekozen zou worden, met als basis een correctie aan de hand van de verwachte ontwikkeling van het gemeentefonds tot en met 2027, zou het nieuwe percentage voor Druten op 34,6% uitkomen en voor Wijchen op 65,4%. In een samenvattende tabel ziet het er als volgt uit. Totale kosten Huidig aandeel Druten Verschil scenario ontwikkeling inwoners 2018-2022 Verschil scenario ontwikkeling scenario gemeentefonds 2018-2022 Verschil scenario ontwikkeling scenario gemeentefonds 2018-2027 Huidig aandeel Wijchen Verschil scenario ontwikkeling inwoners 2018-2022 Verschil scenario ontwikkeling scenario gemeentefonds 2018-2022 Verschil scenario ontwikkeling scenario gemeentefonds 2018-2027 68605-Intern vertrouwelijk
35,2% 35,5% 35,3% 34,6% 64,8% 64,5% 64,7% 65,4%
2024 33380 11750 100 33 -201 21630 -100 -33 201
2025 34096 12002 102 34 -205 22094 -102 -34 205
2026 34902 12286 104 34 -210 22616 -104 -34 210 39
Weging scenario op basis van ontwikkeling Het scenario past binnen het financieel-technische perspectief. Door de historische kostenverdeling te corrigeren voor de ontwikkeling van het gemeentefonds of het inwoneraantal, wordt met objectieve criteria een herijking van de bestaande kostenverdeling uitgevoerd. In de keuze tussen de verschillende maatstaven (gemeentefonds of inwoneraantal) zitten wel grote verschillen. Afhankelijk van de keuze van de peiljaren kan zelfs een positief verschil omslaan in een negatief verschil. Aangezien er geen principieel verschil zit tussen beide maatstaven, kan een bestuurlijke keuze voor één van de maatstaven willekeurig overkomen. De uitlegbaarheid en navolgbaarheid van de berekening is lastiger dan de door ons gepresenteerde scenario’s. Dat maakt het vanuit politiek perspectief lastiger te verantwoorden. Nu en in de toekomst, wanneer deze studie en dit advies wat minder scherp in het geheugen liggen. Vanuit het politiek perspectief bezien zijn de scenario’s in twee van de drie subvarianten contra-intuïtief. Hoewel de gemeente Druten in inwoneraantal en in mindere mate in gemeentefondsuitkering tussen 2018 en 2022 iets sneller is gegroeid dan de gemeente Wijchen, betaalt de gemeente Druten zowel in verhouding tot het aantal inwoners als in verhouding tot de gemeentefondsuitkering een veel hogere bijdrage dan de gemeente Wijchen.
Het is dan eerder logisch dat een correctie van de kostenverdeling op basis van inwoneraantal of gemeentefonds leidt tot een neerwaartse bijstelling voor Druten. Alles afwegend concluderen wij dat wij dit scenario ontraden.
68605-Intern vertrouwelijk
40
Scenario vervroeging peildata • • •
Dit scenario is een variant op de het scenario zoals door ons is gepresenteerd, in plaats van ijkjaar 2024 wordt hierbij uitgegaan van ijkjaar 2022. De herverdeling gaat, net als in het geadviseerde scenario, in per 1 januari 2024; er vindt dus geen verrekening over eerdere jaren plaats. We hebben de verdeling doorgerekend op basis van de maatstaf inwoneraantal en de maatstaf gemeentefonds. Op basis van de maatstaf inwoneraantal zijn de lasten per gemeenten als volgt:
•
Op basis van de maatstaf gemeentefonds zijn de lasten per gemeente als volgt:
68605-Intern vertrouwelijk
41
Verschillen scenario meerkosten vanaf 2022 •
Ten opzichte van de huidige verdeling van kosten, is de kostenverdeling op basis van de scenario’s als volgt:
•
De verschillen ten opzichte van de bestaande verdeling zijn:
(n.b. kostenverdeling op basis van de primaire begroting 2022)
68605-Intern vertrouwelijk
42
Weging scenario meerkosten vanaf 2022 Het scenario is een variant op het scenario zoals wij dat geadviseerd hebben. Vanuit financieel-technisch perspectief geldt dat deze verdeling goed te implementeren is en ook geen nadelige organisatorische effecten heeft. Vanuit bestuurlijk perspectief kan deze variant langs twee lijnen geduid worden. Allereerst kan een keuze voor een peiljaar ruim voor het jaar van evaluatie willekeurig overkomen. Daar kan weer tegenin gebracht worden dat al in het bedrijfsplan was afgesproken een eerdere herijking te doen van de verdeelsleutel. En dat de peildatum vanuit dat perspectief bestuurlijk zo is overeengekomen. De tweede lijn waarlangs deze variant bestuurlijk geduid kan worden, is de aansluiten bij de nieuwe samenwerkingsafspraken die zijn gemaakt in 2021 en die een nieuwe start in de samenwerking markeren. Beide gemeenteraden hebben in november 2022 bovendien besloten om te investeren in de gezamenlijke ontwikkeling van de organisatie. Door de meerkosten al vanaf 2022 via een herijkte verdeling door te berekenen, wordt bij deze twee mijlpalen ook in financiële zin aansluiting gezocht. Tot slot is de uitlegbaarheid en navolgbaarheid van de berekening iets lastiger dan de door ons gepresenteerde scenario’s. De keuze voor andere peildata komen voort uit bestuurlijke overeenstemming en hebben daarmee een licht geforceerd karakter.
Dat maakt het vanuit politiek perspectief lastiger te verantwoorden. Alles afwegend handhaven we ons eerdere advies. Desalniettemin raden we dit scenario niet af, omdat er bestuurlijke en deels inhoudelijke overwegingen zijn die een keuze voor peiljaar 2022 verdedigbaar maken.
68605-Intern vertrouwelijk
43
Advies
68605-Intern vertrouwelijk
44
Advies Op basis van ons onderzoek geven we het bestuur van de Werkorganisatie Druten-Wijchen de volgende drie adviezen: 1.
2.
3.
Versterk de goede samenwerking en het groeiende vertrouwen tussen beide gemeenten en kies voor een ‘faire’ balans tussen het financiële perspectief en het kwalitatieve perspectief. Bij Wijchen groeit het financiële voordeel, terwijl Druten het meest profiteert van de toename van kwaliteit en de afname van kwetsbaarheid. Deze ‘faire’ balans wordt gevonden in een kostenverdeelsleutel waarbij de kostenverdeling tot en met 2023 volgens de bestaande verdeling verrekend wordt (geen wijzigingen in lopende afspraken) en de meer-/minderkosten vanaf 2024 verdeeld worden op basis van inwoneraantal (vanaf de programmabegroting 2024-2027). Hiermee wordt recht gedaan aan de verschillende invalshoeken en worden afspraken gemaakt die passen bij het bestuurlijk arrangement zoals in maart 2021 is vastgelegd. Daarenboven worden projecten -waar een expliciete bestuurlijke wens aan ten grondslag ligt, met substantiële omvang en incidenteel karakterbuiten de kostenverdeelsleutel afgerekend. De voorwaarden hiervoor en de kosten die wel en niet toegerekend worden moeten nogmaals schriftelijk worden vastgesteld door het bestuur.
Na een presentatie van onze adviezen in het bestuur van de WDW is ons gevraagd nog twee andere varianten door te rekenen en te beoordelen. Deze varianten zijn in de rapportage opgenomen. Na weging van deze varianten komen wij tot de conclusie dat het niet leidt tot aanpassing van ons advies.
68605-Intern vertrouwelijk
45
Berenschot
www.berenschot.nl linkedin.com/berenschot
68605-Intern vertrouwelijk
46