Agendabundel

26 verkeersborden, 20 afvalbakken en 6 straatkolken vernield. Ook is er in de Huurlingsedam een brugleuning vernield. Bij MFA de Brink is het fietsenhok gedeeltelijk vernield. De schade beperkt zich gelukkig tot ca. € 400,00. Niet van de gemeente, is er langs de Stationslaan bij Aalsburg één bushokje vernield. Deze schade is overigens zijn voor rekening van de eigenaar. Vandalisme aan verkeersborden en kolken is lastig te voorkomen. Het aantal vernielde verkeersborden ligt dit jaar beduidend hoger dan vorig jaar maar daarin tegen is het aantal opgeblazen afvalbakken weer gedaald. Uit een analyse van het aantal vernielingen blijkt dat in het buitengebied het aantal vernielingen het laagst is. In de overige wijken is het aantal vernielingen nagenoeg gelijk gebleven. Vergeleken met 2021 is metname in Wijchen Noord het schadebedrag lager dan vorig jaar. Vorig jaar is in de wijk Veenhof een dure pompput van het riool vernield. Dit jaar hebben er wat dat betreft geen extreem dure vernielingen plaatsgevonden. Omdat we gezien het vuurwerkverbod geen strijdige signalen af willen geven. Zijn er ook dit jaar in aanloop naar de jaarwisseling geen vuurwerkposters langs de doorgaande wegen opgehangen.

Pagina 2 van 3

Openbaar

Zaaknummer: 73043

Wel hebben we de afvalbakken grotendeels weer voorzien van afsluitdeksels en bij ca. 150 afvalbakken is ook de binnenbak verwijderd. Desondanks zijn er toch weer 20 bakken opgeblazen cq. vernield. Vorig jaar waren dat er nog 31. Ter voorkoming van het vernielen van kolken en verkeersborden is vrijwel geen andere maatregel dan verwijderen mogelijk. Gezien het grote aantal en uit oogpunt van verkeersveiligheid is dit geen reële optie. Financiën Voor het herstel van vandalisme in de openbare ruimte is beschikbaar een bedrag van ca. € 18.000. Dit soort schades is niet verhaalbaar. Van het budget vandalisme openbare ruimte worden ook alle overige herstelkosten van vernielingen en schoonmaakwerkzaamheden betaald. De kosten daaraan verbonden bedragen jaarlijks ca. € 10.000. Duidelijk is dat het beschikbare budget niet volstaat. In onderstaande tabel ziet u de onkostenverdeling van de aangerichte schades per wijk. Ter vergelijk presenteren we ook de bedragen van 2015 t/m 2021. Schadebedrag per wijk Wijk

Schade 2021

Noord

€ 4.115 € 9.460 € 4.115 € 3.380 € 5.615 € 8.260 € 9.715

Zuid

€ 6.020 € 4.124 € 6.020 € 2.480 € 2.830 € 9.320 € 7.100

Centrum

€ 6.060 € 7.486 € 6.060 € 4.380 € 4.260 € 5.040 € 6.021

Buitengebied € 1.560 Totaal

Schade Schade Schade Schade Schade Schade 2020 2019 2018 2017 2016 2015

€ 0 € 1.310 € 4.340 € 2.750 € 3.390 € 5.954

€ 17.755 € 21.070 € 17.505 € 14.580 € 15.455 € 26.010 € 28.790 Kostenoverzicht per wijk

De verwachting is dat evenals in 2021 de post vandalisme vanwege het vuurwerkvandalisme ook dit jaar weer overschreden wordt. In de 1e Prorap 2021 wordt de exacte hoogte van de overschrijding gemeld. Communicatie Via (social)media en op onze website besteden we aandacht aan deze jaarlijks terugkerende problematiek. Afgelopen jaarwisseling was de 2e jaarwisseling op rij dat er een vuurwerkverbod was. Desondanks zijn er toch vernielingen aangericht. De discussie over een mogelijk vuurwerkverbod tijdens komende jaarwisseling moet nog worden gevoerd. De ervaring van afgelopen 2 jaarwisselingen laat echter zien dat de maatregelen die we treffen ook komende jaarwisseling weer nodig zijn. Via onze infoborden langs de doorgaande wegen, de Wegwijs en ook social Media vragen hier dan aandacht voor. Uitvoering of vervolgstappen Van de schades is al aangifte gedaan. Veel van de vernielde objecten zijn al vervangen. De komende weken gaan we daar mee door. Geheimhouding: nvt

Pagina 3 van 3

8.1 motie 1 In gesprek met elkaar voor minder vuurwerkoverlast 1 22 73043 motie D66 In gesprek met elkaar voor minder vuurwerkoverlast.pdf

De Gemeenteraad van Wijchen 22 73043 (Vuurwerk)schade rondom jaarwisseling 2021-2022 In gesprek met elkaar voor minder vuurwerkoverlast Motie van de fractie van D66 en GroenLinks De gemeenteraad van de gemeente Wijchen in openbare vergadering bijeen op 24 mei 2022. Eerste indiener: Maikel Lukkezen De gemeenteraad, gehoord de beraadslaging, constaterende, dat,    

Er jaarlijks financiële schade ontstaat door verkeerd gebruik van vuurwerk, namelijk €17.755 euro tijdens de afgelopen jaarwisseling, Er jaarlijks veel onschuldige omstanders door vuurwerk in het ziekenhuis belanden en inwoners last ervaren van illegaal gebruik van vuurwerk. De huidige maatregelen nauwelijks hebben geholpen om deze schade te beperken. Er alleen óver daders, maar niet mét daders wordt gesproken.

Overwegende dat,   

Spreken met daders beter inzicht kan geven in de onderliggende problematiek Straffen niet altijd genoeg is om herhaling te voorkomen Gesprekken voeren met daders en open staan voor hun verhaal, de gemeenteraad de kans geeft om problemen bij de kern aan te pakken in plaats van symptomen te bestrijden

Roept de gemeenteraad op om: 



Een gezamenlijke bijeenkomst te beleggen tussen daders, naasten van daders, professionals en de gemeenteraad met als doel om als gemeenteraad te begrijpen waarom daders deze vernielingen aanrichten. Deze bijeenkomst uiterlijk in oktober 2022 plaats te laten vinden, zodat ruim voor de jaarwisseling met betrokkenen kan worden gesproken.

en gaat over tot de orde van de dag. Namens de fractie van D66, Maikel Lukkezen GroenLinks, Pepijn Oomen

8.2 Motie 2 Vuurwerkverbod en handhaving 1 22 73043 motie GL D66 vuurwerkverbod.pdf

De Gemeenteraad van Wijchen 22 73043 (Vuurwerk)schade rondom jaarwisseling 2021-2022

Vuurwerkverbod en handhaving Motie van de fracties van GroenLinks en D66 Eerste indiener: Pepijn Oomen De gemeenteraad van de gemeente Wijchen, in openbare vergadering bijeen op 24 mei 2022, gehoord de beraadslaging, Constaterende dat:  Het vuurwerkverbod tijdens de jaarwisseling 2021-2022 massaal niet nageleefd is;  Veel dieren hierdoor extra stress ervaren hebben;  Veel (oudere) inwoners angstig voor vuurwerk zijn, vuurwerk afsteken als overlast ervaren en de publieke ruimte mijden;  Het afsteken van vuurwerk milieuvervuilend is en mensen met COPD benadeelt;  De schade aan gemeentelijke objecten hoog is; Overwegende dat:  Te verwachten valt dat stress, gezondheidsschade en fysieke schade alleen maar toenemen bij afschaffing van het vuurwerkverbod;  Te verwachten valt dat bij afschaffing de overlast in Wijchen verder toeneemt omdat diverse buurgemeenten wel een verbod handhaven; Verzoekt het College van B&W om:  Een stappenplan te maken om te komen tot bestendiging van een lokaal vuurwerkverbod voor de gemeente Wijchen bij de jaarwisseling 2022-2023;  Daarbij het idee te betrekken om een centraal te organiseren vuurwerk- of lasershow in het centrum van Wijchen te organiseren;  In de Veiligheidsregio in overleg te treden over extra capaciteit voor handhaving van dit verbod, ook in de maanden voor en dagen direct na de jaarwisseling; en gaat over tot de orde van de

dag. Namens de fracties van GroenLinks, Pepijn Oomen D66, Maikel Lukkezen

9 73299 Informatienota Gedragscode tegen discriminatie 1 Dossier 3452 voorblad.pdf

Raad openbaar Wijchen Dossiernummer

3452

Extern Zaak ID

Z/22/073299

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

24 mei 2022

Agendapunt

9

Titel

73299 Informatienota Gedragscode tegen discriminatie

Organisatieonderdeel

domein Sociale leefomgeving - team Welzijn, Onderwijs en Sport

Eigenaar

Beck, Nicoline

Soort nota

Informatienota

Programma/Paragraaf

P6 Sociaal domein

Portefeuillehouder(s) Wijchen

Beek, M. van ( Marijke)

Telefoonnummer steller

06-46824202

Bijlagen 22-02-02 informatienota raad gedragscode W.docx 22-02-02 Gedragscode Wijchen 2.docx Geagendeerd

Vergaderdatum

College BenW openbaar Wijchen

15 februari 2022

Stukken gemeenteraad Wijchen

18 februari 2022

Commissievergadering Wijchen

14 april 2022

Raad openbaar Wijchen

24 mei 2022

Toelichting Op 9 juli 2020 is motie nr. 20 aangenomen door de raad. De motie draagt aan het college op om voor de gemeentelijke organisatie en aan haar gelieerde organisaties een gedragscode tegen discriminatie op te stellen en deze in gezamenlijkheid te ondertekenen. met deze gedragscode is de motie uitgevoerd. Voorgesteld besluit Informatienota voor kennisgeving aan te nemen. Besluit (Ter kennisneming aangenomen) Informatienota voor kennisgeving aan te nemen.

1 22-02-02 informatienota raad gedragscode W.docx

Openbaar

Zaaknummer: 73299

Informatienota voor de Gemeenteraad Onderwerp: gedragscode anti discriminatie Kernboodschap Met de gedragscode maken we discriminatie herkenbaar en bespreekbaar. Ook willen we discriminatie voorkomen en bestrijden. Eerdere besluiten 20-07-09 Motie nr 20

De motie draagt aan het college op om voor de gemeentelijke organisatie en aan haar gelieerde organisaties een gedragscode tegen discriminatie op te stellen en deze in gezamenlijkheid te ondertekenen.

21-09-16

Informatienota 63949. De decentralisatie-uitkering van het rijk voor anti discriminatie zetten we in voor een bewustmakingscampagne.

Toelichting Proces Op 9 juli 2020 is bovengenoemde motie aangenomen door de raad. In september 2021 kwamen er gelden van het rijk beschikbaar voor het uitvoeren van een campagne (zie informatienota 21/639490). Voor de campagne is een klankbordgroep samengesteld. In de klankbordgroep zitten inwoners, welzijnsstichting MeerVoormekaar, woningcorporatie Talis en Vluchtelingenwerk. Met deze maatschappelijke organisaties hebben we de gedragscode opgesteld. Met de gedragscode is de motie van D66 en PvdA uitgevoerd. Inhoud De gedragscode is van toepassing op onze organisaties en onze klanten/bezoekers. Uitgangspunt van de gedragscode is artikel 1 van de Nederlandse grondwet. Hierin staat dat we iedereen die zich in Nederland bevindt in gelijke gevallen op een gelijke manier behandelen en dat discriminatie, op welke grond dan ook, niet is toegestaan. Wat we willen is dat iedereen zichzelf mag zijn, dat we een inclusieve samenleving zijn die inzet op de participatie van iedereen. Verschillen in kenmerken maken ons niet uit. Het gaat erom wie je bent en wat je doet. Om dit te bewerkstelligen zorgen we voor een veilige omgeving en een goed en stimulerend werkklimaat. De code eindigt met een call to action. Als je discriminatie ziet of meemaakt doe er dan wat aan, of meld het bij de anti discriminatievoorziening Vizier.

Deelnemers De gedragscode verdient meerdere ondertekenaars dan genoemde organisaties en de gemeente. Daarom brengen de organisaties, de gemeente en Vizier elk jaar de code onder de aandacht van andere maatschappelijke organisaties met het verzoek een organisatie aan te dragen die de code ondertekent. Vormgeving

Pagina 1 van 2

Openbaar

Zaaknummer: 27584

Voor de vormgeving van de gedragscode maken we gebruik van het materiaal dat voor de campagne is ontwikkeld. Gevolgen Met de ondertekening genereren we extra aandacht om tegen discriminatie te zijn en attenderen we onze gemeenschap op de mogelijkheden van workshops en trainingen van de anti discriminatievoorziening Vizier. Communicatie, uitvoering en vervolgstappen Er is een persbericht voor extra aandacht. Geheimhouding N.v.t.

Pagina 2 van 2

1 22-02-02 Gedragscode Wijchen 2.docx

Gedragscode Wijchen Allemaal anders, 100% Wijchen

Binnen onze gemeenschap1 zijn inclusiviteit, diversiteit en anti-discriminatie thema’s die we heel belangrijk vinden. Als we discrimineren zijn we niet inclusief en mag diversiteit er niet zijn. Om discriminatie te voorkomen en inclusiviteit en diversiteit te bevorderen hebben we een gedragscode opgesteld. Het doel hiervan is discriminatie herkenbaar en bespreekbaar te maken, maar ook het voorkomen en bestrijden ervan.

Waarom een gedragscode? Iedereen heeft bepaalde normen en waarden. Die worden bepaald door onze opvoeding, opleiding en omgeving. Ook onze organisaties hebben bepaalde normen en waarden die wij belangrijk vinden in de omgang met collega’s en inwoners. In deze gedragscode hebben we opgenomen hoe we ervoor zorgen dat we niet discrimineren. We willen nadrukkelijk geen onderscheid maken tussen mensen op basis van bepaalde kenmerken. Daarover leest u in deze gedragscode meer. Ook leest u wat we, en u kunt doen als er gediscrimineerd wordt. Met deze gedragscode brengen we onze uitgangspunten expliciet onder de aandacht van iedereen die werkzaam is bij onze organisaties. Deze gedragscode is van toepassing op: • •

medewerkers van onze organisaties; andere personen die in opdracht van ons werkzaam zijn, zoals vrijwilligers, stagiairs, gedetacheerde medewerkers en uitzendkrachten.

1 Hiermee bedoelen we onze contacten in de Wijchense gemeenschap, maar ook onze organisaties.

1

Uitgangspunt van de gedragscode Wat is discriminatie2? Discriminatie is het anders behandelen, achterstellen of uitsluiten van mensen op basis van (persoonlijke) kenmerken die er niet toe doen. Deze kenmerken worden discriminatiegronden genoemd. In artikel 1 van de Nederlandse Grondwet staat dat we iedereen die zich in Nederland bevindt in gelijke gevallen op een gelijke manier behandelen en dat discriminatie, op welke grond dan ook, niet is toegestaan. Deze gronden zijn benoemd: Geslacht, genderidentiteit- en expressie; Seksuele geaardheid; Ras; Leeftijd; Nationaliteit; Godsdienst en levensovertuiging; Politieke overtuiging; Burgerlijke staat; Handicap en gezondheidstoestand; Arbeidsduur: vast of tijdelijk arbeidscontract.

Daarnaast zijn er specifieke wetten die onze gelijkheid beschermen.

2 Er kan ook sprake zijn van indirecte discriminatie. Hieronder verstaan we het opleggen van eisen of

beperkingen aan een groep mensen. Dit leidt ertoe dat een kleiner deel van deze groep aan die eisen of beperkingen voldoet. Voor die eisen is geen objectieve rechtvaardigingsgrond aanwezig. Indirecte discriminatie is ook discriminatie.

2

Deze code richt zich op • •

Het concretiseren van het anti-discriminatiebeginsel; Het recht doen aan gelijke kansen van onze medewerkers en inwoners waarmee we contact hebben.

Wat spreken we met elkaar af • • • • •

iedereen mag zichzelf zijn; onze gemeenschap is inclusief: iedereen doet mee; diversiteit is bij ons een gegeven. We zien verschillen als een feit; als we discriminatie constateren ondernemen we direct actie; we melden discriminatie bij het anti-discriminatie bureau (Vizier).

Dit is wat we willen Jezelf zijn Iedereen mag zichzelf zijn. Wij hechten aan een veilige omgeving waar we mogen zijn wie we zijn. De gronden voor discriminatie zijn voor iedereen heel persoonlijk en raakt onze persoonlijke integriteit. Daarvoor respect hebben is het minste wat we voor elkaar kunnen doen. Inclusief Een inclusieve samenleving is een samenleving die inzet op de participatie van iedereen, waarin elk lid een aandeel heeft en waar de notie van wederkerigheid centraal staat. We respecteren elkaar in zijn of haar waardigheid. Divers Diversiteit gaat over de soorten verschillen die we met elkaar kunnen ervaren. Over de zichtbare (huidskleur, man/vrouw, leeftijd) en de onzichtbare (gender, religie, cultuur, karakter, overtuigingen, politiek, etc.) verschillen. Diversiteit gaat ook over de mix van verschillen tussen mensen: demografisch (leeftijd, religie, gender, seksuele diversiteit, cultuur), maar ook over verschil in karakters, opleidingsniveau, vakgebieden, etc. Kortom, diversiteit gaat over alle verschillen tussen mensen. De verschillen maken ons niet uit. Het gaat om wie we zijn en wat we doen.

3

Dit is wat we bieden Veilige omgeving •

De inrichting van onze organisaties is zodanig dat werknemers/cliënten/ bezoekers/klanten/contacten zich veilig voelen;

•

De omgang tussen directie, medewerkers en cliënten/bezoekers/klanten/contacten is respectvol voor alle gronden genoemd in deze gedragscode;

•

In onze organisaties zijn discriminerende, seksistische of andere beledigende of krenkende uitlatingen of grappen, mondeling of schriftelijk, niet toegestaan;

•

Agressieve handelingen en of uitingen zijn niet toegestaan.

Een goed en stimulerend werkklimaat In een goed en stimulerend werkklimaat behoren collegialiteit, respect en aandacht voor de ander tot de normale omgangsvormen en wordt op ongewenst gedrag alert gereageerd. Zo'n klimaat vereist een actieve bijdrage van een ieder die werkzaam is bij onze organisaties: niet alleen met betrekking tot het eigen gedrag, maar ook door een waakzame houding tegenover elke vorm van ongewenst gedrag van collega’s en bezoekers. Ongewenst gedrag stellen we altijd aan de orde; hetzij door de betrokkenen rechtstreeks aan te spreken, hetzij door derden in te schakelen. Zwaan kleef aan De ondertekenende organisaties/anti-discriminatie bureau Vizier brengt deze gedragscode elk jaar onder de aandacht, door nieuwe organisaties te benaderen met de vraag of zij deze gedragscode ook willen ondertekenen. Zo komt discriminatiebestrijding elk jaar onder de aandacht. Dit blijven we doen totdat discriminatie is uitgebannen. Tenslotte is het de aanhouder die wint! Dit is wat we doen Zien of ervaren we discriminatie, bij onszelf of een ander? Dan maken we het op een constructieve manier bespreekbaar, zodat de ander zich niet aangevallen voelt en zich bewust wordt van het effect van zijn/haar/diens woorden, houding en/of gedrag. Ook kan iemand iets leren van wat we constateren. We zorgen ervoor dat hiervoor ruimte is. Overkomt het een ander, dan steunen we die persoon.

Iets doen maakt een groot verschil. Meld het Tenslotte adviseren we iedereen om elk incident te melden bij de anti discriminatievoorziening www.vizieroost.nl, ook als u geen hulp of advies nodig heeft. Vizier is de organisatie die voor de gemeente Wijchen discriminatiegevoelens onderzoekt en adviseert wat te doen. U kunt ook anoniem melden. Als er twijfels zijn over de vraag of er sprake is van discriminatie, of als niet duidelijk is hoe u dit bespreekbaar wilt maken? Dan kunt u terecht bij Vizier. Is er behoefte aan een workshop of training dan kunt u hiervoor ook bij Vizier terecht. 4

Ondertekening van de gedragscode

Datum:

Datum:

Mevr. Marijke van Beek

Mevr. Annette Nijhuis

Burgemeester Wijchen

Directeur welzijnsstichting MeerVoormekaar

Datum:

Datum:

Dhr. Ronald Leushuis

Dhr. Pieter van den Ende

Woningcorporatie Talis

Regiomanager VluchtelingenWerk Nederland, locatie Wijchen

Datum:

Datum:

Naam: …………………………………………

Naam: …………………………………………

5

9.1 Motie 1 Ondertekening gedragscode tegen discriminatie (ingetrokken) 1 22 73299 Motie D66 gedragscode tegen discriminatie.pdf

De Gemeenteraad van Wijchen 22 73299 Gedragscode tegen discriminatie

Ondertekening gedragscode tegen discriminatie Motie van de fractie van D66 en Groenlinks Eerste indiener: Maikel Lukkezen De gemeenteraad van de gemeente Wijchen in openbare vergadering bijeen op 24 mei 2022. De gemeenteraad, gehoord de beraadslaging, Constaterende dat discriminatie, - volgens artikel 1 van de Nederlandse Grondwet niet is toegestaan - een groot maatschappelijk probleem is - helaas nog te vaak voorkomt - de gedragscode tegen discriminatie door de gemeente wordt gebruikt - voortdurend aandacht vereist; Overwegende dat, - ook lokale politieke partijen een vereniging zijn die zijn gelieerd aan de gemeente als bedoeld in de motie van 9 juli 2020 - de politieke partijen in de gemeenteraad het goede voorbeeld dienen te geven; Roept alle partijen in de gemeenteraad op om: - De gedragscode tegen discriminatie te ondertekenen; en gaat over tot de orde van de dag. Namens de fractie van D66, Maikel Lukkezen GroenLinks, Pepijn Oomen

9.2 Motie 2 Stevig antidiscriminatiebeleid 1 22 73299 aangepaste motie GL D66 Stevig antidiscriminatiebeleid.pdf

De Gemeenteraad van Wijchen 22 73299

Gedragscode tegen discriminatie Stevig antidiscriminatiebeleid Motie van de fracties van GroenLinks en D66 Eerste indiener motie: Pepijn Oomen De gemeenteraad van de gemeente Wijchen, in openbare vergadering bijeen op 24 mei 2022, gehoord de beraadslaging, Constaterende dat:  de gedragscode tegen discriminatie door weinig maatschappelijke organisaties is ondertekend;  van de ingekochte workshops over discriminatie er nog geen enkele is gegeven;  de bekendheid van antidiscriminiatievoorziening Vizier gering is;  het bereik van de recentelijke bewustwordingscampagne gering is. Overwegende dat:  we discriminatie niet tolereren in onze samenleving;  te verwachten valt dat met de huidige aanpak de gestelde doelen niet behaald worden;  de gemeente Wijchen in de aanpak van discriminatie een voorbeeldfunctie dient te vervullen. Verzoekt het college van B&W om:  de aanpak van discriminatie te verstevigen en vast te leggen in een integraal beleidsplan;  daarbij zelf een voorbeeldfunctie te vervullen door de gemeente diverser en inclusiever te maken;  het thema discriminatie en Vizier met regelmaat onder de aandacht te brengen bij verschillende doelgroepen;  de 30 ingekochte workshops over discriminatie voor juli 2023 allemaal ingezet te hebben; en gaat over tot de orde van de dag. Namens de fracties van GroenLinks, Pepijn Oomen D66, Maikel Lukkezen

1 22 73299 motie GL D66 Stevig antidiscriminatiebeleid.pdf

De Gemeenteraad van Wijchen 22 73299

Gedragscode tegen discriminatie Stevig antidiscriminatiebeleid Motie van de fracties van GroenLinks en D66 Eerste indiener motie: Pepijn Oomen De gemeenteraad van de gemeente Wijchen, in openbare vergadering bijeen op 24 mei 2022, gehoord de beraadslaging, Constaterende dat:  de gedragscode tegen discriminatie door weinig maatschappelijke organisaties is ondertekend;  van de ingekochte workshops over discriminatie er nog geen enkele is gegeven;  de bekendheid van antidiscriminiatievoorziening Vizier gering is;  het bereik van de recentelijke bewustwordingscampagne gering is. Overwegende dat:  we discriminatie niet tolereren in onze samenleving;  te verwachten valt dat met de huidige aanpak de gestelde doelen niet behaald worden;  de gemeente Wijchen in de aanpak van discriminatie een voorbeeldfunctie dient te vervullen.

Verzoekt het college van B&W om:  de aanpak van discriminatie te verstevigen en vast te leggen in een integraal beleidsplan;  daarbij zelf een voorbeeldfunctie te vervullen door de gemeente diverser en inclusiever te maken;  diversiteit en inclusie een onderdeel te maken van de inkoop- en subsidievoorwaarden van de gemeente Wijchen en een antidiscriminatiebeding op te nemen in de subsidieverordening;  het thema discriminatie en Vizier met regelmaat onder de aandacht te brengen bij verschillende doelgroepen;  de 30 ingekochte workshops over discriminatie voor juli 2023 allemaal ingezet te hebben; en gaat over tot de orde van de dag. Namens de fracties van GroenLinks, Pepijn Oomen D66, Maikel Lukkezen

10 72380 Informatienota Motie energieneutrale gemeentelijke organisatie 1 Dossier 3390 voorblad.pdf

Raad openbaar Wijchen Dossiernummer

3390

Extern Zaak ID

Z/22/072380

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

24 mei 2022

Agendapunt

10

Titel

72380 Informatienota Motie energieneutrale gemeentelijke organisatie

Organisatieonderdeel

domein Fysieke leefomgeving - team Milieu

Eigenaar

Boogaard, van den, Luuk

Soort nota

Beslisnota

Programma/Paragraaf

§2 Duurzaamheid

Portefeuillehouder(s) Wijchen

Burgers, T.T.M. (Titus)

Telefoonnummer steller

0681417231

Bijlagen Informatienota Uitvoering motie gemeentelijke organisatie energieneutraal CO2-voetafdruk Wijchen def Samenvatting EED Gemeente Wijchen def Op weg naar een energieneutrale gemeentelijke organisatie Wijchen def Geagendeerd

Vergaderdatum

College BenW openbaar Wijchen

25 januari 2022

Stukken gemeenteraad Wijchen

18 februari 2022

Commissievergadering Wijchen

14 april 2022

Raad openbaar Wijchen

24 mei 2022

Voorgesteld besluit Kennis te nemen van de informatienota 'Uitvoering motie gemeentelijke organisatie energieneutraal'. Besluit (Ter kennisneming aangenomen) Kennis te nemen van de informatienota 'Uitvoering motie gemeentelijke organisatie energieneutraal'.

1 Informatienota Uitvoering motie gemeentelijke organisatie energieneutraal

Openbaar

Zaaknummer: 72380

Informatienota voor de Gemeenteraad Onderwerp: Uitvoering motie Gemeentelijke organisatie energieneutraal Kernboodschap Door middel van deze informatienota geven wij uitvoering aan de motie ‘Gemeentelijke organisatie energieneutraal’, die tijdens de raadsvergadering van 25 oktober 2018 werd ingediend door de fracties van PvdA, Kernachtig Wijchen, VVD en CDA. De motie roept het college op om: • •

In 2019 de CO2-voetafdruk en het energieverbruik van de gemeentelijke organisatie inzichtelijk te maken. In 2019 met voorstellen te komen over hoe een energieneutrale gemeentelijke organisatie kan worden gerealiseerd in 2030.

Eerdere besluiten Datum

Korte omschrijving eerder genomen besluit (vermeld zo mogelijk het zaaknummer/documentnummer)

Toelichting De motie dateert reeds uit 2018 en heeft om twee redenen vertraging opgelopen. Ten eerste heeft de EED-audit langer op zich laten wachten dan voorzien en daarnaast bleek het tweede deel van de vraag lastig eenduidig te beantwoorden. Onderstaand worden deze 2 punten nader toegelicht. Vertraging rapportage EED-audit De gegevens die nodig zijn voor het berekenen van de CO2-voetafdruk bleken nagenoeg gelijk te zijn aan de gegevens die nodig zijn voor de wettelijk verplichte EED-audit. Om die reden is ervoor gekozen om de CO2-voetafdruk te berekenen aan de hand van de data die tijdens de EED-audit verzameld zijn. Zodoende was de EED-audit leidend. Omdat per 1 juli 2019 de wetgeving rondom de EED energie auditplicht werd gewijzigd, is ervoor gekozen deze wijziging af te wachten en de audit daarna op te starten. Het uitvoeren van de EED-audit bleek een ingrijpend onderzoek en de Coronapandemie heeft dit proces verder bemoeilijkt, met als resultante dat de EED-audit rapportage pas op 31 maart 2021 is afgerond en ingediend is bij RVO. Vervolgens kon de CO2-voetafdruk van de gemeentelijke organisatie worden bepaald, waarmee invulling is gegeven aan deel 1 van de motie.

Pagina 1 van 3

Openbaar

Zaaknummer: 72380

Deel 2 van de motie bevat een complexe vraag, waarop we ingaan in de notitie ‘Op weg naar een energieneutrale gemeentelijke organisatie’. De vraag is complex omdat gespecificeerd moet worden wanneer ben je energieneutraal als organisatie en wat heb je daarvoor over? Met de data uit de EED-audit hebben we inzicht in het feitelijk energieverbruik van de organisatie en dus zou het theoretisch mogelijk moeten zijn om te bepalen welke ingrepen nodig zijn om te komen tot een energieneutrale gemeentelijke organisatie. De beantwoording van deze vraag is echter verre van simpel en roept veel vragen op, zoals: -

-

Welke organisatieonderdelen, beleidsvelden en bezittingen vallen binnen de scope? Hoever gaan we? Telt bijvoorbeeld ook het woon-werkverkeer van de gemeentelijke ambtenaren mee? Welke energie(dragers) vallen binnen de definitie van energieneutraal? Wat neem je naast elektriciteit en aardgas allemaal mee? Mag gebruik van de ene energiedrager worden gecompenseerd door energiebesparing of opwekking van een andere energiedrager? Hoe ga je om met eigen energieproductie? Mag de gemeente bijvoorbeeld aan het net geleverde energie salderen met haar eigen verbruik? Mag energieneutraliteit worden bereikt door de aankoop van groencertificaten?

Om te voorkomen dat we verzanden in een eindeloze discussie, hebben we de term energieneutraliteit losgelaten en kiezen we ervoor de focus te leggen op energiebesparing en het terugdringen van de CO2-voetprint. Gevolgen Deze informatienotie geeft uitvoering aan de motie ‘Gemeentelijke organisatie energieneutraal’. 1. Bijlage 1 bevat de berekening van de huidige netto CO2-voetafdruk. De hoogte van deze netto CO2-voetafdruk is bepaald op afgerond 1,6 miljoen kilo per jaar. 2. Bijlage 2 bevat de samenvatting van de EED-audit die de grondslag vormt voor de bepaling van de CO2-voetafdruk: - Het EED-project 2020/2021 heeft geleid tot een totaaloverzicht ten aanzien van het energieverbruik van de gemeente Wijchen. - Deze meting kan gezien worden als nulmeting, aan de hand waarvan de komende jaren gemonitord kan worden welke resultaten behaald worden wat betreft energiebesparing. - Volgens de EED-audit is een energiebesparing van 13% te realiseren. Diverse maatregelen en projecten om dit te bereiken worden omschreven. Voor een groot deel zijn deze maatregelen al geïmplementeerd. 3. Bijlage 3 bevat de notitie ‘Op weg naar een energieneutrale gemeentelijke organisatie’: - De notitie zet uiteen dat de motie een complexe vraag bevat, die verdere specificering vraagt.

Pagina 2 van 3

Openbaar -

-

-

-

Zaaknummer: 72380

De notitie bevat het voorstel om conform de trias energetica de focus te leggen op het terugbrengen van de CO2-voetafdruk. Het EED-project kan gezien worden als nulmeting, aan de hand waarvan de komende jaren gemonitord kan worden welke resultaten behaald worden wat betreft energiebesparing. Op het gebied van energiebesparing en verduurzamen zijn al goede stappen gezet. Indien het gewenst is om energiebesparing versneld te laten plaatsvinden, is een aanvullend investeringsbudget nodig. Wat betreft duurzame energieopwekking wordt op een aantal fronten al actief gehandeld. De gemeente streeft ernaar zoveel mogelijk zonnedaken te realiseren op haar eigen vastgoed en koopt energie duurzaam in. Een volgende stap zou kunnen zijn om zelf actief te participeren in lokale groene projecten. Dit vraagt om nader onderzoek naar kansen en risico’s. Met name het wagenpark van de gemeente maakt nog gebruik van fossiele brandstoffen en de verwachting is dat dit op korte termijn ongewijzigd blijft gezien de functionele specificaties. Parallel zien we dat op het gebied van duurzaamheid en de energietransitie grote vraagstukken op ons afkomen, zoals de warmtetransitie, het uitvoering geven aan energie-armoedebeleid, het Nationaal Programma Isoleren, het stimuleren van energiebesparing van bedrijven, de vorming van RES 2.0 met alle bijbehorende trajecten.

Communicatie N.v.t. Uitvoering of Vervolgstappen Het college komt met voorstellen om te komen tot beleidskeuzes voor het verder uitvoering geven aan het verduurzamen van onze gemeente en de gemeentelijke organisatie. Geheimhouding: Nee Niet van toepassing.

Pagina 3 van 3

1 CO2-voetafdruk Wijchen def

De CO2-voetafdruk van de gemeentelijke organisatie Wijchen Auteur: Datum:

Joost Verhees (Odura) 8 oktober 2021

Achtergrond Afhandeling van motie 18 1 440 waarin de gemeenteraad aan het College van Burgemeester en Wethouders vraagt om de CO2-voetafdruk van de gemeentelijke organisatie inzichtelijk te maken.

Aanpak De inzichten van de energie-audit EED, uitgevoerd vanaf najaar 2020 tot en met maart 2021 worden gebruikt om een actueel inzicht te geven in de CO2-voetafdruk.

De bruto- CO2-voetafdruk De CO2-voetafdruk in kilogram CO2 wordt bruto getoond in het volgende diagram. Op jaarbasis is de uitstoot 3.965.436 kg (afgerond 4 miljoen kilo). Dit is pre-corona en representatief voor een normale procesgang.

Figuur 1: Bruto-CO2-voetafdruk per jaar van de gemeentelijke organisatie Wijchen [kg CO2 per jaar]

De netto-CO2-voetafdruk De gemeente heeft enkele maatregelen getroffen om de CO2-voetafdruk te verminderen. 1. Inkoop van groene stroom (Nederlandse windenergie) 2. Reguliere diesel bijmengen met biodiesel.

1

Al meerdere jaren wordt groene stroom ingezet bij de gemeentelijke panden waarvan het energiecontract verloopt via de gemeente. Voor een deel van de panden is dat overigens niet aan de gemeente omdat in sommige panden de huurder de energieleverancier mag bepalen. In dit document wordt ervan uitgegaan dat alle gemeentelijke panden volledig Nederlandse groene stroom gebruiken1. Diesel is relevant voor de voertuigen van Team Ruimtelijk Beheer. Ook gebruikt sommige apparatuur van dit team diesel. In dit laatste geval wordt de CO2-impact niet toegewezen aan Vervoer maar aan Vastgoed (i.c. de gemeentewerf). Het bijmengen van diesel met biodiesel gebeurt sinds februari 2021. Deze biodiesel is HVO. Dit staat voor Hydrotreated Vegetable Oil. Een andere naam in de markt is Blauwe diesel. Het wordt gemaakt van afgewerkte plantaardige oliën en restafval zoals dierlijke vetten. Door het bijmengen is een mix van 50% B0diesel en 50% HVO de grondslag voor de CO2-besparing. Belangrijk om te beseffen: de CO2-besparing van HVO is administratief maar zorgt niet dat er lokaal geen CO2-uitstoot is als er dieselwagens rondrijden in Wijchen en er dus HVO-diesel wordt verbrand.

Figuur 2: Netto-CO2-voetafdruk per jaar van de gemeentelijke organisatie Wijchen [kg CO2 per jaar]

De netto-CO2-voetafdruk is 1.602.661 kg per jaar (afgerond 1,6 miljoen kilo).

Kansen We hebben gezien dat we kunnen spreken over een bruto- en een netto-CO2-voetafdruk. Die is nu gebaseerd op het directe energiegebruik. Maar CO2 beperkt zich niet tot energiegebruik. Zo gaat gebruik van materialen en van water ook gepaard met CO2-impact. Vervoer kan verder worden uitgewerkt door bijvoorbeeld reizen met openbaar vervoer of andere modaliteiten te betrekken in het onderzoek. Ook kan er worden gekeken naar de invulling van woon-werkverkeer en zakelijk verkeer. Goede beleidsbeslissingen vereisen goed inzicht. Aanvullend onderzoek kan hiervoor zorgen. Het is verstandig goed te definiëren wat de reikwijdte is die de gemeente wil hanteren bij de bepaling van haar eigen CO2-voetafdruk. ■ 1 Het is een optie om dit als eis mee te nemen in de verhuur van de panden, maar dit zal gevolgen kunnen hebben voor de

energiekosten van de huurder.

2

1 Samenvatting EED Gemeente Wijchen def

Samenvatting EED-auditrapport voor de organisatie Gemeente Wijchen in het kader van de Europese energie-efficiëntierichtlijn 2012/27/EU Doel van dit document: de voorliggende publicatie beoogt het College van Burgemeester en Wethouders en de gemeenteraad te informeren over de uitgevoerde EED-audit. Auteur:

Joost Verhees (Odura)

Brondocument:

20210331 EED-rapport Gemeente Wijchen_Definitief.pdf

EED Als grote organisatie behoort de gemeente Wijchen te voldoen aan de regelgeving van de Energy Efficiency Directive (EED). Doel van de EED is een gedegen inzicht in het energiegebruik en in de mogelijke besparingsacties. Door deze verplichting allereerst op te leggen aan de grotere organisaties (profit en nonprofit) verwachten de lidstaten van de Europese Unie de grootste energiebesparing te bereiken. De EEDaudit wordt normaal gesproken om de vier jaar uitgevoerd. De laatste EED-audit is uitgevoerd in de periode september 2020 – maart 2021. Conform de deadline van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) is het volledige auditverslag ingediend op 31 maart 2021.

Aanpak Bij de start van de audit was 2019 het laatste complete verbruiksjaar voor veel energieaansluitingen, waaronder de gebouwaansluitingen. Dat jaar is de basis voor het verslag. Bijkomend voordeel is dat door deze keuze geen corona-effect in de cijfers zit. (In de analyse van het energiegebruik in het eerste halfjaar van 2020 was dat effect weldegelijk te zien bij gebouw- en evenementenaansluitingen.) In de EED-audit wordt verder gekeken dan naar alleen het energiegegebruik van de gemeentelijke gebouwen. Ook het energiegebruik van de openbare verlichting, riool en gemalen, vervoer (Team Openbare Werken) en via overige elektriciteitsaansluitingen, zoals voor evenementen en verkeersinstallaties, is in kaart gebracht. De focus ligt niet alleen op elektriciteitsverbruik. Ook het verbruik van aardgas en andere energiedragers, zoals diesel, benzine, CNG en LPG is meegenomen. Al deze verbruiken samen kunnen worden omgerekend en opgeteld tot gigajoule (GJ) energie. Om naast de cijfers meer inzicht te krijgen in de achtergrond van het verbruik en de besparingsmogelijkheden is gesproken met de betreffende aandachtsfunctionarissen in het gemeentehuis en de gemeentewerf. 1

Resultaat De gemeente Wijchen gebruikt jaarlijks ongeveer 42.000 GJ aan energie. Het energiegebruik is als volgt verdeeld over de energiedragers. Tabel 1: Energiegebruik en besparings.

kWh/jaar

Huidig verbruik 4.131.687

Huidig verbruik GJ 14.874

Elektriciteit (voor vervoer)

kWh/jaar

0

0

Aardgas

Nm³/jaar

790.681

25.025

Diesel

liter/jaar

41.505

1.494

Benzine

liter/jaar

1.661

53

Motorbrandstoffen - CNG

kg/jaar

10.978

417

Motorbrandstoffen - LPG

liter/jaar

500

14

Totale finale energie

GJ/jaar

Energiedrager

Eenheid

Elektriciteit (niet voor vervoer)

41.877

Dit energiegebruik is voor een deel verbonden aan vaste energieaansluitingen zoals die voor aardgas en elektriciteit. Daarnaast zijn andere energiedragers relevant: diesel, benzine, LPG en CNG.

Figuur 1: Totaal energiegebruik van de gemeentelijke organisatie in gigajoule per energiedrager

Energetisch gezien is aardgas de grootste post. Op gemeenteniveau gaat 79% van het energiegebruik naar vastgoed, 12% naar openbare verlichting en 3% naar vervoer. Het energiegebruik voor Vervoer betreft de gemotoriseerde vervoersmiddelen die voor het team Openbare werken vanuit de gemeentewerf opereren. Deze wagens zijn niet alleen actief in Wijchen, maar ook in Druten, vanwege de gezamenlijke werkorganisatie. Het vermelde energiegebruik voor Vervoer betreft dan ook niet alleen Wijchen. De overige hoofdverbruikersgroepen betreffen zuiver de gemeente Wijchen.

2

Figuur 2: Energiegebruik in gigajoule per hoofdverbruikersgroep

Verbruik van aardgas is 1:1 gekoppeld aan ruimteverwarming en (maar in veel mindere mate) aan warm tapwater. Elektriciteit daarentegen komt voor in bijna iedere hoofdverbruikersgroep. Van de elektriciteit gaat 54% naar vastgoed; 46% is niet gebouwgebonden. Gezien de gemeentelijke ambitie zal het aandeel niet-gebouwgebonden elektriciteit toenemen door elektricificering van vervoersmiddelen. Parallel hieraan is het de ambitie om in alle andere verbruikersgroepen juist elektriciteit te gaan besparen, hoewel er ook ideeën en mogelijkheden zijn om door elektrische toepassingen zoals warmtepompen aardgas te substitueren. Naast vastgoed speelt openbare verlichting met een aandeel van 1/3 een prominente rol. Rioolbeheer vergt 9% van de gemeentelijke elektriciteit.

Figuur 3: Kilowattuur elektriciteit per verbruikersgroep (2019)

Bij de EED-audit is ingezoomd op de gebouwen. Om gegronde redenen zijn acht gebouwen niet specifiek geaudit. Hieronder staan al de gebouwen gerangschikt naar het jaarlijks energiegebruik.

3

Figuur 4: Energie per locatie in volgorde van energievraag (gigajoule finale energie)

Een aantal van deze panden voorziet in de energiebehoefte door zelf duurzame energie op te wekken, bijvoorbeeld met zonnepanelen. Dat is in het voorgaande diagram niet te zien. De EED-audit richt zich op de energiebehoefte. Hoe die wordt ingevuld, via bijvoorbeeld stroomafname van het elektriciteitsnet of via stroom van eigen dak, doet in deze audit niet ter zake.

Conclusies Algemeen De gemeente Wijchen is structureel bezig met verduurzamen. Dit blijkt onder andere uit: 

Het energielabel van het vastgoed: 12 van de 20 geaudite vastgoedobjecten hebben label A en op één locatie na hebben de overige vestigingen minimaal label C (behoudens monumenten).



Opwekking van duurzame energie door zonnepanelen: op 14 van de 20 geaudite vastgoedobjecten liggen zonnepanelen. Daarnaast zitten er nog diverse grootschalige PV-systemen in de pijplijn.



Een energiecoördinator voor de begeleiding van gebruikers (huurders) van gemeentepanden voor energie-efficiënter gebouwbeheer.



Een revolverend fonds voor de financiering van energiebesparende maatregelen.



Shared incentive-initiatieven waarbij energiebesparingen zowel aan de huurder als de gemeente (als gebouweigenaar) ten goede komen nadat de investering is terugbetaald met de energiebesparing.

Energie besparen is ook mensenwerk De afdeling Vastgoed van de gemeente beseft dat verduurzaming niet alleen om techniek gaat, maar ook om mensenwerk. De energierekening is namelijk ook afhankelijk van menselijk gedrag en de kennis en vaardigheden van de lokale mensen achter de knoppen. Daarom wordt geïnvesteerd in begeleiding van

4

gebouwgebruikers/-beheerders. Kennisoverdracht en het creëren van betrokkenheid zijn hierbij succesfactoren. Energiemonitoring Verscheidene gemeentelijke panden zijn in beheer bij (verhuurd aan) andere partijen die zelf hun energiezaken mogen regelen. De gemeente blijft betrokken bij het energiegebruik van het pand. Zo is er gezorgd dat de gemeente in het online portaal van het meetbedrijf de energieverbruiken kan monitoren.

Maatregelen Er zijn diverse mogelijkheden om nog energie te besparen voor de gemeente. De EED-audit heeft daarvan een beeld gegeven. Het geschetste besparingpotentieel 5.566 gigajoule (13%).

Figuur 5: Verdeling van het besparingspotentieel over de energiedragers (GJ)

Energiebesparing gebouwen De energiebesparende maatregelen voor het gemeentelijk vastgoed hangen af van het specifieke gebouw. De meest voorkomende maatregelen voor de gemeente Wijchen zijn: 

Verlichting vervangen door ledverlichting. Dit geldt ook voor buitenverlichting.



Verbeteren van de isolatie van daken, muren en/of vloer



Beter isolerende beglazing, bijvoorbeeld HR++ of HR+++



De aardgasgestookte verwarmingsketel vervangen door een warmtepomp



Warmteterugwinning (WTW) op afgezogen lucht.

Daarnaast kan er via energiezorg energie worden bespaard. Dit gaat over gedrag en bedrijfsvoering. Door gebruikers van gebouwen, met name beheerders, te begeleiden in het efficiënt omgaan met energie kan ook worden bespaard. Het team Vastgoed heeft hiermee al op een aantal plaatsen succes geboekt. Verder is adequate energiemonitoring gunstig voor het energiegebruik. Door goed inzicht in de systemen en is betere (bij)sturing mogelijk.

5

Energiebesparing openbare verlichting (OVL) Bij de openbare verlichting wordt een tweesporenbeleid gehanteerd. Enerzijds wordt onderzocht hoe de branduren of de felheid van de verlichting kan worden teruggebracht. Anderzijds worden de lampen die nodig zijn overgezet op led. Deze koers is ingezet en zal worden voortgezet. De maatregelen zijn: 

Onderzoeken en in de praktijk testen waar minder branduren en/of dimmen voor de openbare verlichting mogelijk zijn. Diverse opties zijn in de audit besproken. o Sommige maatregelen, zoals een aantal lampen in een lichtcluster uitzetten, zijn afgevallen, bijvoorbeeld om reden van veiligheid. o Het dimmen van verlichting is kansrijk. Per tijdsblok in de nacht kan dan een gewenste percentage van de maximale lichtintensiteit worden geprogrammeerd. o Aanwezigheidsdetectie zorgt ervoor dat lampen pas aanspringen als een verkeersdeelnemer in aantocht is. o Ook zou de beheerder OVL handmatig bepaalde verlichting uit kunnen schakelen als die onnodig is. Dit vereist de implementatie van software (FlexOVL). o Algemene energiemonitoring van straatlantaarns en andere OVL zal leiden tot beter inzicht en naar verwachting tot kansen voor energiebesparing. Het individueel monitoren van verlichtingspunten is mogelijk maar vereist software en extra investering.



Vervanging conventionele verlichting door led.

Energiebesparing rioolbeheer De volgende maatregelen zullen leiden tot energiebesparing. Een aantal daarvan is al in gang gezet. 

Alle gemalen op realtime TMX-telemetrie. Dit maakt snelle signalering van storingen mogelijk. En voorkomt onnodig lang inefficiënt draaien van pompen.



Geautomatiseerde zelfreiniging bij inefficiënt draaien.



Frequenter fysieke reiniging bij probleemgemalen.



Verdere vervanging van oude elektromotoren door moderne, efficiëntere elektromotoren.



Onderzoek naar ombouwen van gemalen van pers naar vrijverval.

Energiebesparing reclamezuilen Er zijn zes verlichte reclamezuilen in de gemeente Wijchen waarvoor de gemeente de elektriciteit betaalt. Ze zijn ledverlicht. Derde partijen exploiteren de reclamezuilen. Er is afgesproken dat ’s avonds en ’s nachts het lichtniveau wordt teruggebracht naar 10%. Energiebesparing vervoer De gemeente Wijchen beschikt niet over personenleasewagens, maar via de Dienst Openbare Werken van de Werkorganisatie Druten – Wijchen wel over professionele vervoersmiddelen: 19 dieselvoertuigen en 8 CNG-voertuigen. Deze voertuigen rijden op fossiele brandstof. Een alternatief zou zijn om waterstof of elektriciteit als brandstof (energiedrager) te gaan gebruiken. Vanwege het feit dat elektriciteit energetisch efficiënter is, laat de EED-audit zien wat de energiebesparing zou zijn als een aantal voertuigen elektrisch zou gaan worden. Daarvoor is gesimuleerd met de vervanging van negen voertuigen die in 2021 en 2022 voor vervanging op de lijst staan.

6

Elektrisch is niet per se duurzaam, maar biedt wel de mogelijkheid om te laden met duurzaam opgewekte stroom. Die kan bijvoorbeeld van eigen dak komen. De gebruikseisen die de gemeente stelt aan haar voertuigen staan voorop en zijn mogelijk bepalend voor het alternatieve voertuig. Bij de vervanging van voertuigen wordt de ladder van duurzame voertuigkeuze gebruikt. Omdat de functionaliteit van elektrische voertuigen toeneemt, de actieradius van het batterijpakket groter wordt en de prijs van elektrische voertuigen daalt, is de verwachting dat in de toekomst meer voertuigen met elektrische aandrijving worden aangeschaft. Een extra stimulans voor elektrisch rijden is de komst van zero-emissiezones in de Nederlandse gemeenten per 2025. De overheid beoogt hiermee dat in minimaal dertig Nederlandse (binnen)steden alleen nog maar voertuigen zonder emissie mogen rijden. Ook hybride voertuigen zijn dan niet langer toegestaan in die zones. Iedere gemeente bepaalt zelf (de omvang van) deze zones. Terugverdientijd De meeste maatregelen hebben een relatief lange terugverdientijd (meer dan vijf jaar). Dat hangt samen met de vaak al redelijk goede energetische uitgangssituatie. Zo is de energie-efficiencyverbetering van T5verlichting naar ledverlichting relatief beperkt.

Op een natuurlijk vervangingsmoment is de businesscase (veel) gunstiger, omdat dan de reguliere vervanging wordt vermeden. De duurzame vervanging is dan de voordehandliggende keuze als deze niet of bijna niet duurder is. In veel gevallen is het doorvoeren van de maatregelen vooral een kwestie van financiering: de beschikbaarheid van investeringsbudget. In de regel moet men hiervoor wachten op het vervangingsmoment in het MJOP (meerjarenonderhoudsplan) van vastgoed, of de afschrijvingstermijn van voertuigen, straatverlichting en elektromotoren voor rioolgemalen. Energie besparen betekent lagere operationele kosten.

De energietransitie in het algemeen en het behalen van de gemeentelijke duurzaamheidsdoelen in het bijzonder, worden versneld als er meer investeringsruimte komt. Als deze ruimte er komt én er wordt gekozen voor energie-efficiëntere oplossingen, dan wordt eerder begonnen met energie besparen én met kosten besparen (operationele kosten, energiekosten).

Zonnepanelen en andere vormen van duurzame opwekking Maatregelen op het vlak van duurzame opwekking, zoals het plaatsen van zonnepanelen, behoren niet tot het aandachtsgebied van energie-efficiëntie en EED. Wel kunnen ze zorgen voor minder afname van elektriciteit van het net. Minder netafname betekent dat elektriciteitscentrales minder (fossiele) brandstoffen hoeven te gebruiken voor elektriciteitsproductie. In het geval van groenestroominkoop, zoals bij de gemeente Wijchen, betekent minder netafname, dat er meer groene stroom voor andere afnemers

7

beschikbaar is. De gemeente heeft dan zelf immers minder groene stroom nodig én kan momentaan onbenodigd geproduceerde groene stroom terugleveren aan het net, waardoor het voor anderen beschikbaar komt.

Aanbevelingen Overzicht behouden Het EED-project 2020/2021 heeft geleid tot een totaaloverzicht ten aanzien van de energiehuishouding van de gemeente Wijchen. Zo is een lijst opgesteld met alle ean-codes van de aansluitingen voor aardgas en elektriciteit, de aansluitadressen en de objectnamen. Ook de aansluitingen voor zonnepanelen (de brutoproductiemeter, BPM) staan hierin. In peilmaand november 2020 bevatte de lijst 428 aansluitingen. Er wordt aanbevolen periodiek deze lijst bij te werken en zicht te blijven houden op alle verbruikersgroepen waar dit EED-rapport onderzoek naar heeft gedaan. Voor de vaste aansluitingen kan hierbij worden gebruikgemaakt van de monitoringsmogelijkheden via het meetbedrijf (momenteel Kenter) en de elektriciteitsleveranciers (zoals momenteel De Groene Stroomfabriek en Gazprom, voor zover de gemeente zelf de contractant is). Aandachtsfunctionaris Het energiedossier is nu versnipperd over meerdere afdelingen/teams binnen de gemeente. Het is aan te bevelen dat er iemand is die niet alleen de aansluitingenlijst bewaakt maar ook het totaaloverzicht over alle energierelevante zaken. Deze aandachtsfunctionaris zou ook een rol kunnen spelen bij de energiefactuurcontrole. Hij kent immers de verbruiken, kan vreemde situaties signaleren en daar zonodig actie op ondernemen. Dit in samenspraak met de operationeel verantwoordelijken.

Ook kan hij in samenspraak met energieleveranciers en meetbedrijf de monitoring verder uitwerken. Daarnaast kan de aandachtsfunctionaris een rol spelen bij businesscases en inkooptrajecten die energierelevantie hebben, zoals de vervanging van voertuigen. Periodiek zal de gemeente geconfronteerd worden met rapportageverplichtingen waarbij inzicht zal worden vereist in de eigen energiehuishouding. De EED zelf is hiervan een voorbeeld. Het is dan ook aan te raden om iemand het overzicht te laten behouden waardoor voortaan zelf met minder effort voldaan kan worden aan rapportageverplichtingen. Integrale aanpak van een gebouw Het is aan te bevelen de huidige wijze van pandverduurzamingsbeleid te continueren: soms besparingsmaatregelen als losstaande projecten uitvoeren maar daar waar (budgettair) mogelijk een pand integraal aanpakken. Door combinaties te maken tussen bijvoorbeeld verwarming, koeling en ventilatie kan er worden besloten tot een totaal nieuw klimaatbeheersingsconcept dat meer potentie heeft dan drie afzonderlijke maatregelen. Wil de gemeente Wijchen hier bovenop haar eigen energietransitie en verduurzaming versnellen, dan dienen hiervoor financiële middelen te worden vrijgemaakt.

8

Maak slim gebruik van het momentum. Trek bijvoorbeeld dakisolatieverbetering naar voren als het plan bestaat zonnepanelen te plaatsen op dat dak. Een ander advies is om de verbinding te leggen met nietenergetische argumenten, zoals gebruikerscomfort en gezondheidseisen. Dan gaat een (renovatie)project niet alleen over verduurzaming maar dient het ook andere doelen.

Tot slot De energiebesparingsmaatregelen bieden de mogelijkheid om de duurzaamheidsambities van de gemeente Wijchen nog meer kracht bij te zetten. Er wordt dan ook aanbevolen om concreet aan de slag te gaan met de kansen. Het is aan de gemeente om te bepalen of de terugverdientijden op een zelfstandig of natuurlijk vervangingsmoment acceptabel zijn om haar voortrekkersrol in de verduurzaming van de maatschappij handen en voeten te geven en met haar assets klaar te zijn voor de toekomst.

***

9

1 Op weg naar een energieneutrale gemeentelijke organisatie Wijchen def

Op weg naar een energieneutrale gemeentelijke organisatie

1. Aanleiding Directe aanleiding voor dit document is motie ‘Gemeentelijke organisatie energieneutraal’ van de gemeenteraad van Wijchen. Het college van burgemeester en wethouders wordt hierin opgeroepen om: -

de CO2-voetafdruk van de gemeentelijke organisatie te bepalen; en voorstellen te doen over hoe te komen tot een energieneutrale gemeentelijke organisatie.

De motie dateert reeds uit 2018 en heeft om twee redenen vertraging opgelopen. Ten eerste heeft de EED-audit langer op zich laten wachten dan voorzien en daarnaast bleek het tweede deel van de vraag lastig eenduidig te beantwoorden. Onderstaand worden deze 2 punten nader toegelicht. Vertraging rapportage EED-audit De gegevens die nodig zijn voor het berekenen van de CO2-voetafdruk bleken nagenoeg gelijk te zijn aan de gegevens die nodig zijn voor de wettelijk verplichte EED-audit (zie bijlage 2). Om die reden is ervoor gekozen om de CO2-voetafdruk te berekenen aan de hand van de data die tijdens de EED-audit verzameld zijn. Zodoende was de EED-audit leidend. Omdat per 1 juli 2019 de wetgeving rondom de EED energie auditplicht werd gewijzigd, is ervoor gekozen deze wijziging af te wachten en de audit daarna op te starten. Het uitvoeren van de EED-audit bleek een ingrijpend onderzoek en de Coronapandemie heeft dit proces verder bemoeilijkt, met als resultante dat de EED-audit rapportage pas op 31 maart 2021 is afgerond en ingediend is bij RVO. Vervolgens kon de CO2-voetafdruk van de gemeentelijke organisatie worden bepaald (zie bijlage 3), waarmee invulling is gegeven aan deel 1 van de motie.

Complexe vraag: wanneer ben je energieneutraal als organisatie en wat heb je daarvoor over? Met de data uit de EED-audit hebben we inzicht in het feitelijk energieverbruik van de organisatie en dus zou het theoretisch mogelijk moeten zijn om te bepalen welke ingrepen nodig zijn om te komen tot een energie-neutrale gemeentelijke organisatie. De beantwoording van deze vraag is echter verre van simpel en roept veel vragen op, zoals: -

-

Welke organisatieonderdelen, beleidsvelden en bezittingen vallen binnen de scope? Hoever gaan we? Telt bijvoorbeeld ook het woon-werkverkeer van de gemeentelijke ambtenaren mee? Welke energie(dragers) vallen binnen de definitie van energieneutraal? Wat neem je naast elektriciteit en aardgas allemaal mee? Mag gebruik van de ene energiedrager worden gecompenseerd door energiebesparing of opwekking van een andere energiedrager? Hoe ga je om met eigen energieproductie? Mag de gemeente bijvoorbeeld aan het net geleverde energie salderen met haar eigen verbruik? Mag energieneutraliteit worden bereikt door de aankoop van groencertificaten?

Om te voorkomen dat we verzanden in een eindeloze discussie, hebben we de term energieneutraliteit losgelaten en kiezen we ervoor de focus te leggen op energiebesparing en het terugdringen van de CO2-voetprint. Aan de hand van deze uitgangspunten beschrijven wij in hoofdstuk 3 de aanpak/visie om de gemeentelijke organisatie verder te verduurzamen. Eerst kijken we in hoofdstuk 2 naar de resultaten die reeds behaald zijn.

2. Stand van zaken verduurzaming gemeentelijke organisatie Hoewel de beantwoording van de motie verlaat is, wil dat niet zeggen dat de gemeente wat betreft verduurzaming heeft stil gezeten. In tegenstelling. Uit de EED-rapportage kunnen we opmaken dat de gemeente Wijchen structureel bezig is met verduurzamen. Dit blijkt onder andere uit: 





 



Het energielabel van het gemeentelijk vastgoed: 12 van de 20 geaudite vastgoedobjecten hebben label A en op één locatie na hebben de overige vestigingen minimaal label C (behoudens monumenten). Opwekking van duurzame energie door zonnepanelen: op 14 van de 20 geaudite vastgoedobjecten liggen zonnepanelen. Daarnaast zitten er nog diverse grootschalige PV-systemen in de pijplijn. Er is een pilot gestart met een energiecoördinator voor de begeleiding van gebruikers (huurders) van gemeentepanden voor energie-efficiënter gebouwbeheer. Een revolverend fonds is in het leven geroepen voor de financiering van energiebesparende maatregelen. In de Kadernota gemeentelijk vastgoed (vastgesteld februari 2020) zijn de uitgangspunten voor de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed vastgelegd. Naar deze uitgangspunten handelt de gemeente. Er wordt in samenwerking met de regio groene energie ingekocht.

3. Aanpak om verder te verduurzamen In de inleiding hebben we gezien dat de term energieneutraliteit zich lastig laat definiëren. Tegelijkertijd kunnen we stellen dat de opdracht uit de motie in de basis helder is: hoe kunnen we als gemeentelijke organisatie ons energieverbruik zo veel mogelijk beperken en onze CO2-voetafdruk verkleinen? De Trias Energetica is een veel gebruikte aanpak (zie figuur) en wij stellen voor dit uitgangspunt als leidraad te hanteren voor de verdere verduurzaming van de gemeentelijke organisatie.

1. Beperk de energievraag

2. Gebruik duurzame energie

3. Indien nodig, gebruik fossielen brandstoffen zo efficiënt en milieuvriendelijk mogelijk

Trias Energetica

3.1

Stap 1: Energie besparen

De Trias Energetica leert ons dat het verstandig is te starten met het beperken van de energievraag. De meest duurzame energie is immers bespaarde energie. Met de EEDaudit uit 2020/2021 hebben we een benchmark. Afhankelijk van de energiedrager hebben we een beeld van het energiegebruik in 2019 of 2020. Dit zou een vertrekpunt kunnen vormen voor besparingsprojecten. In de EED-audit worden diverse maatregelen en projecten beschreven die bijdragen aan een verdere afname van het energieverbruik. Het geschetste besparingspotentieel bedraagt 13%. In veel gevallen is het doorvoeren van deze maatregelen vooral een kwestie van tijd: in de regel moet men hiervoor wachten op het vervangingsmoment in het MJOP (meerjarenonderhoudsplan) van vastgoed, of de afschrijvingstermijn van voertuigen, straatverlichting en elektromotoren voor rioolgemalen. Op natuurlijke vervangingsmomenten kan dan gekozen worden voor de meest duurzame keuze en wordt tevens een energiebesparing gerealiseerd. Als er meer investeringsruimte komt én er wordt gekozen voor energie-efficiëntere oplossingen, dan wordt eerder begonnen met zowel energie als kosten besparen. Om versnelde energiebesparing mogelijk te maken, zijn dus financiële middelen nodig. De omvang van het benodigde budget vraagt om een nadere verdieping.

3.2

Stap 2: Energie duurzaam opwekken

Nadat de energiebesparing is gerealiseerd, is het in lijn met de Trias Energetica vervolgens zaak om voor de resterende energiebehoefte duurzame energie in te zetten in plaats van eindige fossiele brandstoffen. Theoretisch vermindert hierdoor het energiegebruik niet, maar wel de CO2-impact. Bovendien kan duurzame

energieopwekking (bijvoorbeeld door middel van zonnepanelen op gemeentelijke daken) eraan bijdragen dat er minder afname is van elektriciteit van het net. Minder netafname betekent dat elektriciteitscentrales minder (fossiele) brandstoffen hoeven te gebruiken voor elektriciteitsproductie. In het geval van groenestroominkoop, zoals bij de gemeente Wijchen, betekent minder netafname, dat er meer groene stroom voor andere afnemers beschikbaar is. De gemeente heeft dan zelf immers minder groene stroom nodig én kan onbenodigd geproduceerde groene stroom terug leveren aan het net, waardoor het voor anderen beschikbaar komt. Op deze manier draagt de gemeente op een positieve manier bij aan de energietransitie. Op dit moment zijn er diverse daken van gemeentelijke gebouwen voorzien van zonnepanelen en streven we ernaar het aantal zonnedaken te vergroten. Daarnaast maakt de gemeente gebruik van inkoop van groen gas en duurzaam opgewerkt elektriciteit. Een volgende stap zou kunnen zijn om te participeren in lokale projecten voor duurzameenergieopwekking op andere locaties binnen de gemeentegrens. Denk bijvoorbeeld aan de windturbines op Bijsterhuizen die gerealiseerd worden of de geplande zonneparken. Bij dit soort projecten zullen andere partijen dan de gemeentelijke organisatie het voortouw nemen, bijvoorbeeld een plaatselijke energiecoöperatie.

Participatie kan door rechtstreeks (geheel of gedeeltelijk) eigenaar te worden van het project. Er ontstaat dan een duidelijke koppeling tussen de duurzame energieopbrengst en de energiebehoefte van de gemeentelijke organisatie. Een andere uitvoeringsvorm is dat de energieleverancier van de gemeente gevraagd wordt te investeren in het lokale duurzame-energieopwekkingsproject binnen de gemeente. Door afname van groene energie bij die energieleverancier, ontstaat er een koppeling tussen het groene project en de energiebehoefte vanuit de gemeentelijke organisatie. In hoeverre we als gemeente bereid zijn actief te participeren in ‘groene’ projecten vraagt om verdieping in mogelijkheden en risico’s. 3.3

Stap 3: Zo efficiënt mogelijk gebruik van fossiele brandstoffen

Als het onvermijdelijk is om fossiele brandstoffen in te zetten, gebruiken we deze zo efficiënt en milieuvriendelijk mogelijk. Vooral bij vervoer en de activiteiten bij en vanuit de gemeentewerf is dit een aandachtspunt. Vooralsnog is de situatie zo dat de wagens van Openbare werken aangewezen zijn op de fossiele brandstoffen benzine en diesel. Functionele eisen aan de voertuigen liggen hieraan ten grondslag. Zo moeten diverse voertuigen ook geschikt zijn om winterdienst te kunnen draaien. Op korte termijn is het niet haalbaar om hier verandering in te brengen.

Samengevat -

-

-

-

Het EED-project 2020/2021 heeft geleid tot een totaaloverzicht ten aanzien van het energieverbruik van de gemeente Wijchen. Deze meting kan gezien worden als nulmeting, aan de hand waarvan de komende jaren gemonitord kan worden welke resultaten behaald worden wat betreft energiebesparing. Op het gebied van energiebesparing en verduurzamen zijn al goede stappen gezet. Volgens de EED-audit is een energiebesparing van 13% te realiseren. Indien het gewenst is om deze besparing versneld te laten plaatsvinden, is een aanvullend investeringsbudget nodig. Wat betreft duurzame energieopwekking wordt op een aantal fronten al actief gehandeld. De gemeente streeft ernaar zoveel mogelijk zonnedaken te realiseren op haar eigen vastgoed en koopt energie duurzaam in. Een volgende stap zou kunnen zijn om zelf actief te participeren in lokale groene projecten. Dit vraagt om nader onderzoek naar kansen en risico’s. Met name het wagenpark van de gemeente maakt nog gebruik van fossiele brandstoffen en de verwachting is dat dit op korte termijn ongewijzigd blijft gezien de functionele specificaties.