Agendabundel

Bundel van de Raad Informatiebijeenkomst openbaar Wijchen van 4 februari 2021

Agenda bijlagen Agenda 2021-02-04 Informatiebijeenkomst.pdf Presentatie OW raad.pdf Presentatie Rapport evaluatie Klaar voor de Start.pdf 1 2

2.a

Opening 19.30 uur Omgevingswet Presentatie en mogelijkheid tot het stellen van vragen. Achtergronddocument: 23689 Stand van zaken implementatie Omgevingswet Dossier 2189 voorblad Beslisnota Omgevingswet voor de gemeenteraad Wijchen.pdf

3

4 4.a

20.15 uur Omgevingsdienst Regio Nijmegen (ODRN) Presentatie door mevrouw Marieke Prins (directeur ODRN) over de werkzaamheden van de ODRN. Mogelijkheid tot het stellen van vragen. 21.00 uur Evaluatie Klaar voor de Start en Uitgangspunten Nieuwe Wet Inburgering Presentatie en mogelijkheid tot het stellen van vragen 54747 Resultaat extern onderzoek project Klaar voor de Start Dossier 2236 voorblad Beslisnota Rapport evaluatie Klaar voor de Start.pdf

4.b

51679 Uitgangspunten nieuwe Wet Inburgering Dossier 2237 voorblad Beslisnota Nota uitgangspunten nieuwe Wet Inburgering

5

21.45 uur Sluiting

Agenda bijlagen 1 Agenda 2021-02-04 Informatiebijeenkomst.pdf

AGENDA INFORMATIEBIJEENKOMST Donderdag 4 februari 2021 om 19.30 uur Digitaal via MS Teams Voorzitter: Peter van ‘t Schip 19.30 uur

Opening Omgevingswet Presentatie en mogelijkheid tot het stellen van vragen Achtergronddocument: 

20.15 uur

Stand van zaken implementatie Omgevingswet, beslisnota (23689)

Omgevingsdienst Regio Nijmegen (ODRN) Presentatie door mevrouw Marieke Prins (directeur ODRN) over de werkzaamheden van de ODRN en mogelijkheid tot het stellen van vragen.

21.00 uur

Evaluatie Klaar voor de Start en Uitgangspunten Nieuwe Wet Inburgering Presentatie en mogelijkheid tot het stellen van vragen Achtergronddocumenten:  Klaar voor de start: o Resultaat extern onderzoek project Klaar voor de Start, beslisnota (nota volgt) o Bijlage: Evaluatieonderzoek van het project ‘Klaar voor de Start’  Nieuwe Wet Inburgering o Uitgangspunten nieuwe Wet Inburgering, beslisnota (nota volgt) o Bijlage: ‘Uitgangspunten nieuwe Wet Inburgering, Lokaal doen wat kan, regionaal doen wat moet’

21.45 uur

Sluiting

1 Presentatie OW raad.pdf

Project Omgevingswet Wat, wie en wanneer

Toelichting nota • Wat is de OW (korte herhaling) • Wat is het tijdspad • Wat is de ambitie • Wat is de rol van de raad

Omgevingswet in het kort (1/4)

Omgevingswet in het kort (2/4)

Omgevingswet in het kort (2/4)

Omgevingswet in het kort (4/4)

Tijdspad 1. <2022 - Voorbereiding 2. 2022 - Omgevingswet treedt in werking 3. 2024 - Omgevingsvisie 4. 2029 - Eén integraal Omgevingsplan

Ambitie tot 2022 • Minimale acties Omgevingswet VNG • Voldoen aan alle Wettelijke eisen • Aansluiten op Digitaal Stelsel Omgevingswet • Organisatie (gedrag en cultuur) veranderingen • Noodzakelijke besluiten, regelingen, mandaten • Afspraken in de keten • Kunnen maken van Omgevingsplan

• Harmonisatie & digitalisering werkprocessen en systemen • Wet KwaliteitsBorging • Slimmer en beter: Verkenningen, pilots en klantreizen • Waar mogelijk beleidsneutraal

Vervolg 2022+ • Doorontwikkeling dienstverlening • Uitwerking Omgevingsvisie • Geleidelijke uitwerking Omgevingsplan

Rol van de raad (1/2) Wat verandert er niet • P&C-cyclus • De Gemeentewet & het gereedschap van de raad (moties, amendementen, actieve informatieplicht, ambtelijke ondersteuning enz) • De rollen van de raad (kaderstellend, volksvertegenwoordigend, controlerend) • Politiek-bestuurlijke context en verhoudingen • Vertegenwoordiging van de maatschappij

Lijst raadsbesluiten 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Commissie Ruimtelijke Kwaliteit bij Rijksmonumenten Vaststellen participatiebeleid/verordening Activiteiten waarbij bindend advies van de raad Delegatiebesluit Aanpassen legesverordening Aanpassen verordening planschade Bijgewerkte projectbegroting (middels P&C cyclus)

1) Adviescommissie ruimtelijke kwaliteit Situatie • Oude commissie(s) vervallen; • Verplichte commissie voor Rijksmonumenten (gemeentelijke adviescommissie); • Andere adviesrollen optioneel (Gem. monumenten en welstand); Vervolg • Voorstel voor nieuwe (geharmoniseerde) commissie; • Werkwijze commissie aan sluiten op OW; • (vooralsnog) geen aanpassingen aan beleid; Gemeenteraad • Vaststellen gemeentelijke adviescommissie (incl. benoeming van de leden) • Vaststellen aangepaste bouwverordening

2) Participatie door de initiatiefnemer (1/3) Doel: Stimuleren van de initiatiefnemer om de participatie te organiseren Situatie • Initiatiefnemer verantwoordelijk voor adequate vorm participatie • Geeft bij aanvraag aan hoe, wie, waarover de participatie heeft plaatsgevonden en wat de resultaten zijn;

2) Verplichte participatie aanwijzen (2/3) De gemeenteraad kan gevallen van activiteiten aanwijzen waarbij participatie van en overleg met derden verplicht is voordat een aanvraag om een omgevingsvergunning voor een dergelijke activiteit kan worden gedaan.

2) Opstellen participatiebeleid (3/3) Vervolg: • Bepalen in welke gevallen en welke eisen gelden; • Opstellen beleid voor participatieplicht initiatieven OW; Gemeenteraad Vast te stellen verordening

3) Het adviesrecht van de raad (1/2) Situatie • De VvgB (Verklaring van geen bedenkingen) vervalt; • Instemmingsrecht van de raad voor bepaalde gevallen van buitenplanse omgevingsplanactiviteit.

3) Het adviesrecht van de raad (2/2) Vervolg • Inventariseren gevallen waarin de raad had willen adviseren • Inventariseren gevallen waarin de raad altijd positief adviseert • Nieuwe lijst maken t.b.v. adviesrecht. Gemeenteraad Vaststellen lijst adviesrecht

4) Delegatiebesluit Situatie • Wetsartikelen zijn gewijzigd Vervolg • Nieuwe delegatiebesluit opstellen Gemeenteraad Vaststellen delegatiebesluit

5) Aanpassing legesmodel Situatie • Basis voor berekening leges verandert (nieuwe processen) • Minder leges vanwege Wet KwaliteitsBorging • Nieuwe leges mogelijkheden op het gebied van Milieu Vervolg • Nieuw model VNG toepassen • In kaart brengen van de aanpassingen • Opstellen nieuwe geharmoniseerde legesverordening Gemeenteraad Vaststellen OW leges als onderdeel van de totale legesverordening

6) Aanpassen verordening planschade Situatie • Procedureverordening planschade wordt ‘nadeelcompensatie’ onder de Omgevingswet Vervolg • Actualiseren verordening Gemeenteraad Vaststellen planschade verordening

Vragen?

1 Presentatie Rapport evaluatie Klaar voor de Start.pdf

Evaluatieonderzoek van het project ‘Klaar voor de Start’ Presentatie gemeenteraden Druten en Wijchen Michel Koning en Bert Otten Februari 2021

Opdrachtformulering Kernvragen voor het onderzoek waren:

• Draagt de opzet van Klaar voor de Start bij aan een wezenlijke andere aanpak voor uitstroom uit het bijstandsbestand? • Hoe verliep de samenwerking met externe partners? • Hoe verliep de samenwerking met de interne partners?

• Wat is het effect van deze aanpak mede met het oog op de (nieuwe) Wet Inburgering? • Hoe wordt de huisvestingssituatie van de school beoordeeld? • Welke aanbevelingen c.q. verbeterpunten zijn er ten aanzien van een eventuele doorstart?

Onderzoeksaanpak Het evaluatieonderzoek is fasegewijs uitgevoerd: Fase 1: Documenten-analyse Fase 2: Interviews Fase 3: Terugkoppeling bevindingen Fase 4: Concept- en eindrapportage

Conclusies uit het onderzoek Voorbereiding en ontwikkeling • De ontwikkeling van het pilotproject Klaar voor de Start is in een hoog tempo verlopen met een stevige ambitie. Waarbij de organisatorische randvoorwaarden niet altijd afdoende aanwezig waren. • In het ontwikkelproces is de inhoudelijke betrokkenheid van en communicatie naar interne en externe partners niet optimaal geweest. Hierdoor zijn kansen voor inhoudelijke versterking en commitment aan de voorkant onvoldoende benut. • Naast gemaakte kanttekeningen over nut en noodzaak van een nieuwe aanpak, zijn er tevens interne en externe partijen die nut en noodzaak van een nieuwe aanpak van inburgeren, zoals in het project Klaar voor de Start, onderschrijven.

Conclusies uit het onderzoek Uitvoering en resultaten

• Doelen van uitstroom zijn gerealiseerd. De gemiddelde periode van scholing is verkort en de uitstroomresultaten naar werk en vervolgopleiding zijn gegroeid. • De bouwstenen van de aanpak zijn goed te gebruiken voor de uitvoering van de nieuwe Wet inburgering. • Deelnemers geven aan tevreden te zijn over deze intensieve aanpak. • De communicatie en samenwerking met het klantmanagement en externe partners zoals het Werkbedrijf Rijk van Nijmegen en het Sociaal Team vraagt om een nadere verdieping c.q. concretisering. • De kosten van het project zijn relatief hoog, met name vanwege huisvestings- en beheerskosten. • Gezien de groei van de caseload is de werkdruk toegenomen. Bij het continueren van deze aanpak vraagt dat om formatieve aanpassingen.

Aanbevelingen Bestendigen • Ontwikkel een structureel aanbod dat aan de eisen van de Wet Inburgering voldoet. • Zorg voor een structurele financiering van de aanpak waarbij rekening gehouden moet worden met een extra formatieve inzet en waarbij kritisch gekeken moet worden naar de huisvestings- en beheerskosten. • Maak hiervoor een nieuwe maatschappelijke businesscase Optimaliseren • Maak bij de uitvoering een goed onderscheid tussen beleidsregie en uitvoeringsregie en verhelder hierbij de rollen van het interne opdrachtgeverschap en opdrachtnemerschap. • Zorg voor een helder managementinformatiesysteem (dashboard) en voor kwaliteitsborging. • Zorg dat het ONA-onderwijs aanbod kwalitatief goed geregeld wordt. Samenwerken • Investeer meer in inhoudelijke en facilitaire samenwerking met externe partners • Investeer meer in de route naar betaald werk (duurzame uitstroom). • Betrek hierbij lokale werkgevers en maak in het kader van de werkgeversbenadering nadere afspraken met het Werkbedrijf Rijk van Nijmegen

2.a 23689 Stand van zaken implementatie Omgevingswet 1 Dossier 2189 voorblad.pdf

Raad Informatiebijeenkomst openbaar Wijchen Dossiernummer

2189

Extern Zaak ID

Z/18/023689

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

4 februari 2021

Agendapunt

2.a

Omschrijving

23689 Stand van zaken implementatie Omgevingswet

Organisatieonderdeel

domein Bestuur, Strategie en Projecten - team Strategische projecten en advies

Eigenaar

Claassen, Bob

Soort nota

Beslisnota

Programma/Paragraaf

P8 Wonen en bouwen

Portefeuillehouder(s) Wijchen

Gerrits, G.W.R. (Geert)

Telefoonnummer steller E-mail adres steller

b.claassen@drutenwijchen.nl

Bijlagen Beslisnota Omgevingswet voor de gemeenteraad Wijchen.pdf Geagendeerd

Vergaderdatum

Stukken gemeenteraad Wijchen

5 januari 2021

Raad Informatiebijeenkomst

4 februari 2021

openbaar Wijchen Commissievergadering Wijchen

11 februari 2021

Raad openbaar Wijchen

25 februari 2021

Voorgesteld besluit De gemeenteraad besluit:

1. het ambitieniveau voor de Omgevingswet voor de invoering per 1-1-2022 vast te stellen;

2. kennis te nemen van de besluiten die separaat aan de raad worden aangeboden.

1 Beslisnota Omgevingswet voor de gemeenteraad Wijchen.pdf

Openbaar

Zaaknummer: Z/18/023689

Beslisnota voor de Gemeenteraad Onderwerp: Stand van zaken implementatie Omgevingswet Voorgesteld besluit De gemeenteraad besluit: 1. het ambitieniveau voor de Omgevingswet voor de invoering per 1-1-2022 vast te stellen; 2. kennis te nemen van de besluiten die separaat aan de raad worden aangeboden. Aanleiding Op 1 januari 2022 treedt de Omgevingswet in werking. Doel van de wet is vereenvoudiging van de regels voor de fysieke leefomgeving. Belangrijke kernwoorden zijn: sneller, transparanter, integraal en met meer afwegingsruimte voor gemeenten. Vanaf 1 januari 2022 moet de WDW werken volgens de Omgevingswet. De implementatie van de Omgevingswet vraagt om forse aanpassingen binnen de werkprocessen en ICT-systemen in het ruimtelijk domein. Verder vereist de Omgevingswet dat uw raad voor 2024 een omgevingsvisie vaststelt en uiterlijk 2029 een omgevingsplan. In de eerste helft van 2019 bent u in drie werksessies over de Omgevingswet en de veranderingen geïnformeerd. Vervolgens zijn wij binnen de WDW verder gegaan met de voorbereidingen voor de invoering van de wet. Gewenst resultaat Wij vragen wij uw raad om in te stemmen met de voorgestelde ambitie van de invoering van de wet en kennis te nemen van de onderwerpen waarover u als raad nog dient te besluiten. Ambitie invoering Omgevingswet 1) Voldoen aan de minimale eisen van de Omgevingswet per 1 januari 2022.

Het project Omgevingswet heeft de focus op de invoering van de Omgevingswet. Als uitgangspunt voor de implementatie gebruiken wij de wettelijke eisen uit de lijst met minimale acties Omgevingswet voor gemeenten van de VNG.1 Hiermee voldoen beide gemeenten op 1 januari 2022 aan alle eisen van de Omgevingswet. Het huidige beleid blijft de basis vormen en zal worden ingepast in de nieuwe wet. 2) Geharmoniseerde werkprocessen en systemen per 1 januari 2022. Met de invoering worden alle werkprocessen, systemen en regels voor vergunningen tussen Druten en Wijchen geharmoniseerd en aangepast op de Omgevingswet. Ook stemmen wij de werkprocessen en werkafspraken af met ketenpartners, zoals de ODRN en veiligheidsregio, zodat onze werkprocessen goed op elkaar aansluiten.

1

https://www.omgevingsweb.nl/wp-content/uploads/po-assets/302176.pdf Pagina 1 van 4

Openbaar

Zaaknummer: Z/18/023689

3) Voldoen aan de Wet KwaliteitsBorging per 1 januari 2022. Het project zal tevens zorgdragen voor de invoering van de Wet KwaliteitsBorging. De WKB heeft als doel de bouwkwaliteit en het bouwtoezicht te verbeteren door inschakeling van private kwaliteitsborgers. Daarnaast wordt de aansprakelijkheid van aannemers ten opzichte van particuliere en professionele opdrachtgevers uitgebreid. De WKB wordt opgenomen in de Omgevingswet. 4) Doorontwikkeling dienstverlening vergunningverlening en planvorming. De invoering van de Omgevingswet zorgt op zich zelf al voor een betere dienstverlening. Daarnaast worden in 2021 en 2022 klantenreizen, verschillende pilots, verkenningen en vernieuwingen gestart die bijdragen aan een effectieve uitvoering dan wel betere dienstverlening op de langere termijn. 5) Geleidelijke uitwerking Omgevingsvisie en plan vanaf 2022 De omgevingsvisie en het omgevingsplan moeten respectievelijk op 1 januari 2024 en 1 januari 2029 vastgesteld zijn. De Omgevingsvisie is een integrale visie voor de fysieke leefomgeving. De visie wordt voor de gemeenteraad het belangrijkste instrument om keuzes vast te leggen voor de ontwikkeling en instandhouding van de fysieke leefomgeving. In het omgevingsplan staan alle regels over de fysieke leefomgeving die nodig zijn om de ambities van de Omgevingsvisie te verwezenlijken.

De totstandkoming van beide instrumenten is een bestuurlijk traject met veel beleidsmatige keuzes voor de langere termijn. In 2020 en 2021 treffen wij wel alvast voorbereidingen om losse omgevingsplannen te kunnen maken. Deze voorbereidingen zijn noodzakelijk om ruimtelijke initiatieven onder de Omgevingswet te kunnen beoordelen en vergunnen. Daarna zal een vervolgtraject opgestart worden voor de realisatie van de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan. Te nemen raadsbesluiten voor de invoering Om op 1 januari 2022 de Omgevingswet goed te kunnen uitvoeren dient uw raad enkele besluiten te nemen. Hieronder lichten wij deze per onderwerp kort toe. Vaststellen participatiebeleid voor de Omgevingswet en het aanwijzen van de gevallen waarin participatie verplicht is. Participatie is binnen de Omgevingswet een belangrijk onderwerp. Niet alleen bij de totstandkoming van de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan, maar juist ook bij ruimtelijke initiatieven vanuit de inwoners of gemeente. Voor inwoners en ondernemers wordt het proces om plannen in de fysieke leefomgeving te realiseren makkelijker. Initiatiefnemers krijgen meer verantwoordelijkheden, bijvoorbeeld voor het (mede)organiseren van participatie en het creëren van draagvlak. De initiatiefnemer moet bij de indiening van een omgevingsvergunning vermelden of er participatie heeft plaatsgevonden.

Het antwoord op deze vraag kan ook “nee” zijn. Door dit te melden heeft een aanvrager voldaan aan de eisen die door de Omgevingswet gesteld worden. Wel biedt de wet ruimte aan de gemeenteraad om een lijst met gevallen aan te wijzen, voor aanvragen die niet passen in het omgevingsplan en waarbij participatie met derden verplicht is. Naar verwachting komt er ook een verplichting voor gemeenten om participatiebeleid vast te stellen (nu nog niet wettelijk vastgelegd). Los van een eventuele verplichting adviseren wij om participatiebeleid vast te stellen. Het is belangrijk om initiatiefnemers duidelijkheid te geven over wat wij verwachten van participatie. In het voorjaar gaan we aan de slag met een participatiebeleid voor de Omgevingswet. Besluit voor activiteiten waarbij bindend advies van de raad verplicht is

Pagina 2 van 4

Openbaar

Zaaknummer: Z/18/023689

Voor initiatieven die niet binnen de vastgestelde regels vallen kan het college nu ontheffing verlenen. In een aantal gevallen is hiervoor een verklaring van geen bedenkingen nodig van de gemeenteraad. Met de komst van de Omgevingswet is het college nog steeds bevoegd afwijkingen van het omgevingsplan toe te staan. Dit heet ‘buitenplanse omgevingsplanactiviteiten’. De gemeenteraad kan een lijst vaststellen met situaties waarbij het college om instemming (formeel: bindend advies) moet vragen van de gemeenteraad. Dan kan het college met instemming medewerking verlenen aan het betreffende project. Deze lijst kan ook van belang zijn voor het al dan niet verplichten van participatie. Een voorstel hierover volgt in 2021. Delegatiebesluit Uw raad kan besluiten om de bevoegdheid om delen van het omgevingsplan vast te stellen te delegeren aan het college. Hiervoor moet u een delegatiebesluit nemen. Dit is de vervanging van de huidige wijzigingsbevoegdheden en uitwerkingsplichten in bestemmingsplannen. U kunt pas een delegatiebesluit nemen na inwerkingtreding van de Omgevingswet. Begin 2022 ontvangt u hiervoor een voorstel. Instellen Commissie Ruimtelijke Kwaliteit bij Rijksmonumenten, optioneel instellen voor andere zaken De huidige welstandscommissie houdt met de invoering van de Omgevingswet van rechtswege op te bestaan.

Er moet dan ook per 1 januari 2022 een nieuwe adviescommissie worden ingesteld. Elke gemeente met rijksmonumenten is wettelijk verplicht een commissie te hebben. Verder is het aan de gemeenteraad om het exacte takenpakket van de nieuwe adviescommissie te bepalen. De komende periode onderzoeken wij de mogelijke taken van de nieuwe commissie. Een voorstel aan uw raad volgt in 2021. Aanpassen legesverordening Veranderende regelgeving en werkprocessen leiden ook tot gewijzigde leges. Tevens moet er harmonisatie plaatsvinden tussen Druten en Wijchen. Eerst worden de werkprocessen verder uitgewerkt en stemmen we af de regio. Daarna ontvangt uw raad een voorstel voor wijziging van de leges onder de uitvoering van de Omgevingswet. Perspectiefnota De invoering van de Omgevingswet is een omvangrijk project. Onderdelen van de Omgevingswet zijn nog in ontwikkeling. Met de perspectiefnota in 2021 stellen we de projectbegroting bij naar de laatste stand van zaken. Argumenten 1.1 Focus op de essentiële onderdelen, doorontwikkeling waar kan; Wij focussen op de wettelijke verplichting zodat beide gemeenten en de WDW op 1 januari 2022 gereed zijn voor de Omgevingswet. Verdere ontwikkelingen in kader van de Omgevingswet worden waar mogelijk meegenomen c.q. voorbereid, maar kennen een lagere prioriteit.

2.1 Verschillende besluiten zijn nodig voor de invoering van de Omgevingswet; Om de Omgevingswet in te kunnen voeren dient uw raad besluiten te nemen in kader

Pagina 3 van 4

Openbaar

Zaaknummer: Z/18/023689

van de Omgevingswet. Komende jaar zullen de benoemde onderwerpen worden voorgelegd. Communicatie Eind dit jaar komt er informatie over de Omgevingswet op de gemeentesite. Daarbij wordt aangegeven dat iedereen met vragen, opmerkingen of suggesties deze kan melden middels het mailadres omgevingswet@drutenwijchen.nl. Intern wordt reeds met grote regelmaat actief gecommuniceerd over de Omgevingswet en de activiteiten van de projectgroep. Uitvoering of Vervolgstappen De uitvoering wordt conform projectplanning afgehandeld. Uw raad wordt regelmatig over de voortgang geïnformeerd.

Pagina 4 van 4

4.a 54747 Resultaat extern onderzoek project Klaar voor de Start 1 Dossier 2236 voorblad.pdf

Raad Informatiebijeenkomst openbaar Wijchen Dossiernummer

2236

Extern Zaak ID

Z/20/054747

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

4 februari 2021

Agendapunt

4.a

Omschrijving

54747 Resultaat extern onderzoek project Klaar voor de Start

Organisatieonderdeel

domein Sociale leefomgeving - team Werk en inkomen

Eigenaar

Koning, de, Bert

Soort nota

Beslisnota

Programma/Paragraaf

P6 Sociaal domein

Portefeuillehouder(s) Wijchen

Derks, N.G. (Nick)

Telefoonnummer steller

0646824172

E-mail adres steller

b.de.koning@drutenwijchen.nl

Bijlagen Beslisnota Rapport evaluatie Klaar voor de Start.pdf Geagendeerd

Vergaderdatum

College BenW openbaar Wijchen

2 februari 2021

Raad Informatiebijeenkomst

4 februari 2021

openbaar Wijchen Commissievergadering Wijchen

11 februari 2021

Stukken gemeenteraad Wijchen

23 februari 2021

Raad openbaar Wijchen

25 februari 2021

Voorgesteld besluit 1. Het resultaat van het ingestelde onderzoek en de beleidsaanbevelingen naar Klaar voor de Start verwoord in het ‘Evaluatieonderzoek van het project ‘Klaar voor de Start’ van bureau RadarAdvies uit Amsterdam voor kennisgeving aan te nemen;

2. Het college van burgemeester en wethouders opdracht te geven de

beleidsaanbevelingen en conclusies uit het ‘Evaluatieonderzoek van het project Klaar voor de Start’ en alternatieve scenario’s t.b.v. de doelgroep uit te werken en ter besluitvorming voor te leggen aan de gemeenteraad;

3. De structurele financiële effecten van Klaar voor de Start mee te nemen in de Perspectiefnota 2021.

1 Beslisnota

Openbaar

Zaaknummer: 54747

Beslisnota voor de Gemeenteraad Onderwerp: Resultaat extern onderzoek project Klaar voor de Start Voorgesteld besluit de Gemeenteraad besluit: 1. Het resultaat van het ingestelde onderzoek en de beleidsaanbevelingen naar Klaar voor de Start verwoord in het ‘Evaluatieonderzoek van het project ‘Klaar voor de Start’ van bureau RadarAdvies uit Amsterdam voor kennisgeving aan te nemen; 2. Het college van burgemeester en wethouders opdracht te geven de beleidsaanbevelingen en conclusies uit het ‘Evaluatieonderzoek van het project Klaar voor de Start’ en alternatieve scenario’s t.b.v. de doelgroep uit te werken en ter besluitvorming voor te leggen aan de gemeenteraad; 3. De structurele financiële effecten van Klaar voor de Start mee te nemen in de Perspectiefnota 2021.

Aanleiding Op 25 april 2019 heeft u ingestemd met de start van het project ‘Klaar voor de Start’ uit het masterplan Wijchen Werkt. De opdracht was om aan het einde van de raadsperiode 25% daling te realiseren van het bijstandsvolume en daarmee een besparing op de bijstandslasten. Dit project draagt bij aan het verhogen van de duurzame uitstroom uit het uitkeringenbestand. Gestart is met de doelgroep statushouders. Bij besluit van de raad is een onafhankelijk onderzoek ingesteld naar Klaar voor de Start. Bureau RadarAdvies uit Amsterdam heeft de opdracht gegund gekregen. Het resultaat van dit onderzoek en het vervolg van het project Klaar voor de Start leiden tot dit advies. Samengevat merken de onderzoekers van Bureau RadarAdvies uit Amsterdam het volgende op: 

   

De algemene conclusie van de evaluatie is dat het pilotproject positieve resultaten heeft gegenereerd ten aanzien van de uitstroom van inburgeraars naar werk en/of scholing en dat door de nieuwe aanpak de gemiddelde scholingsduur is verkort met minder uitval. Het project is in een hoog tempo ontwikkeld waarbij de inhoudelijke betrokkenheid van interne en externe partners niet optimaal is geweest. De aanpak sorteert voor op de komende invoering van de Wet inburgering waarbij integraliteit, regie van de gemeente en uitstroom naar werk belangrijke pijlers zijn. De kosten voor het project zijn mede als gevolg van de huisvestings-en beheerskosten relatief hoog. Dit vraagt om een heroriëntatie op de huisvestingssituatie. Aanbevelingen liggen op het terrein van het bestendigen van de aanpak en het optimaliseren van de bedrijfsvoering van de aanpak. Verder wordt aanbevolen meer te investeren in samenwerking met lokale en regionale partners.

Pagina 1 van 5

Openbaar

Zaaknummer: 54747

Eerdere besluiten Datum

25-06-2020

Korte omschrijving eerder genomen besluit (vermeld zo mogelijk het zaaknummer/documentnummer) Z/18/021058 Evaluatie Klaar voor de Start Besluit: 1. De Evaluatie van Klaar voor de Start Wijchen augustus 2019 - april 2020 ter kennisgeving aan te nemen. 2. Het college opdracht te geven om een onderzoek uit te laten voeren naar de resultaten van het project Klaar voor de Start door een onafhankelijk extern bureau.

Gewenst resultaat Vanaf 1 augustus 2021 loopt het huidige project Klaar voor de Start ten einde. Klaar voor de Start krijgt een structureel karakter waarbij de beleidsaanbevelingen van RadarAdvies leidend zijn. Separaat bieden wij u de notitie ‘uitgangspunten nieuwe Wet Inburgering’ aan. Op basis van deze uitgangspunten is vanaf 1 januari 2022 de nieuwe Wet Inburgering qua uitvoering onder gebracht in Klaar voor de Start. Argumenten 1.1 Volgens de verwachtingen zijn uitstroomresultaten behaald Het project Klaar voor de Start leidt tot daadwerkelijke uitstroom van kandidaten uit de bijstand. Voorafgaand aan de start hebben wij aangegeven naar verwachting de eerste uitstroom na 1,5 jaar te realiseren. Concreet betekent dit dat onze kandidaten na 1,5 jaar hun inburgering hebben behaald en werkfit zijn gemaakt. Uit het onderzoek is gebleken dat in de periode augustus 2019december 2020 acht kandidaten – ondanks de coronamaatregelen - zijn uitgestroomd uit de bijstand naar werk of vervolgonderwijs. De totaalaanpak van Klaar voor de Start in de niet loonvormende keten (mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt) draagt bij aan het maatschappelijk rendement en het voorkomt onnodige toekomstige kosten binnen de sociale kolom. 1.2

Klaar voor de start sluit aan op doelstelling van de nieuwe Wet Inburgering De nieuwe Wet Inburgering (ingang 1 januari 2022) was geen doel op zich bij de uitwerking van het project Klaar voor de start, maar is wel een tijd en geld besparende bijkomstigheid. Doordat we met de statushouders als groep zijn begonnen hebben we vooruitlopend op de nieuwe Wet Inburgering een ‘anticiperende houding’ gehad. In een separaat voorstel gaan wij in op de ‘notitie uitgangspunten nieuwe Wet Inburgering’. In deze notitie hebben we de vele overeenkomsten tussen Klaar voor de Start en de nieuwe Wet Inburgering inzichtelijk gemaakt. RadarAdvies geeft bovendien aan dat met het project Klaar voor de Start n de gemeenten Wijchen en Druten een route ontwikkeld hebben waarbij nieuwkomers binnen maximaal 3 jaar de Nederlandse taal kunnen beheersen. Tevens is de oriëntatie sterk gericht op het verwerven van (vrijwilligers) werk. De beleidsaanbevelingen uit het evaluatierapport en de uitgangspunten nieuwe Wet Inburgering werken we uit. Voor de behandeling van de Perspectiefnota 2021 leggen we de uitwerking ter besluitvorming aan u voor.

Pagina 2 van 5

Openbaar

Zaaknummer: 54747

1.3

Met Klaar voor de Start hebben we een gedegen instrument in de niet loonvormende keten Uit bestandanalyses van enkele jaren geleden blijkt dat de groep mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt sterk groeide. Vooral de leeftijd van de bijstandsgerechtigden en de periode van bijstandsafhankelijkheid lopen sterk op. Deze groep mensen - de zogenaamde niet loonvormende keten - is niet geschikt voor arbeidsbemiddeling bij het WerkBedrijf. De inzet van de onlangs in dienst genomen participatiecoaches is nuttig om onze bijstandsklanten weer deel te laten nemen aan de samenleving. Zij spreken met klanten over hun eigen mogelijkheden, maar ook over de regels uit de bijstandswetgeving. Met Klaar voor de Start hebben we een tweede instrument in handen om de groei van deze moeilijke doelgroep te beïnvloeden. En daarmee houden we ook greep op de structureel oplopende bijstandskosten van de gemeente. Duurzame uitstroom levert uiteindelijk gemiddeld structureel € 14.000,- per bijstandsgerechtigde per jaar op.

2.1

De aanbevelingen uit het evaluatierapport van RadarAdvies dragen bij aan een verbetering van de inbedding en uitvoering van Klaar voor de Start In het evaluatierapport spreekt RadarAdvies over het bestendigen van het beleid, het optimaliseren van de uitvoering en het investeren in samenwerken. Gelet op deze aanbevelingen is het mogelijk om de aanpak van Klaar voor de Start in de huidige situatie nog door te ontwikkelen. Bijkomend feit is dat de bouwstenen van de aanpak goed te gebruiken voor de uitvoering van het beoogde doel om uitstroom te realiseren en voor de nieuwe Wet Inburgering.

2.2

We hechten belang aan regionale samenwerking Op tal van zaken werken we regionaal samen. Voorbeeld hiervan is de Modulaire Gemeenschappelijke Regeling (WerkBedrijf) op het gebeid van werkgelegenheid. Ook aan de samenwerking en de afstemming met de gemeente Druten – in het belang van harmonisatie van beleid en uitvoering - hechten wij veel belang. Voor de doelgroep Statushouders is het van belang hoe de samenwerking – met het oog op de nieuwe Wet Inburgering - vorm en inhoud gaat krijgen. Van onze kandidaten in Klaar voor de Start volgt momenteel 34% de B1 route, 61% de Zroute en 5% de Onderwijsroute. Afhankelijk van de instroom in Klaar voor de Start kunnen deze percentages overigens wel sterk veranderen. En daar moeten we met de inrichting van de nieuwe Wet Inburgering en de samenwerking op in spelen.

3.1

(Structurele) Financiering Klaar voor de Start vergt een nadere uitwerking De huidige financiering van Klaar voor de Start loopt tot 1 augustus 2020. Met de aanbevelingen van RadarAdvies over dit project in het achterhoofd houden we Klaar voor de Start opnieuw tegen het licht. De aanpassingen rekenen we opnieuw door in een nieuwe businesscase. De uitwerking hiervan en de nieuwe kostenopzet leggen we voorafgaand aan de behandeling van de Perspectiefnota 2021 ter besluitvorming aan u voor. Het eindelijke financiële resultaat ervan nemen we mee in de Perspectiefnota 2021.

Tegenargumenten en risico’s 2.1 Onvoorziene omstandigheden vormen een groot afbreukrisico.

Pagina 3 van 5

Openbaar

Zaaknummer: 54747

Een maatschappelijk probleem, ontbrekend draagvlak of een nieuwe economische crisis zijn niet ingecalculeerd bij het opstellen van het masterplan Wijchen Werkt. Gezien de huidige Corona-crisis en de te verwachten recessie is de uitdaging van -25% een onmogelijke taak. We zien nu nog een constante lijn in het aantal bijstandsgerechtigden in Wijchen maar de verwachting is een groei van het bestand. De gevolgen van de coronacrisis staan haaks op de doelstellingen en het verwachtingspatroon van Klaar voor de start. 2.2

Corona heeft de wereld veranderd Gezien de opkomst van de Covid-19 epidemie zijn er veel onzekerheden. Naar verwachting ontstaat er een enorme toestroom werklozen en verwacht het CPB een enorme economische recessie. Wat dit gaat doen met ons uitkeringsbestand is nog niet te zeggen. Wel kunnen we nu al aangeven dat de huidige -25% een onmogelijke uitdaging is geworden. In afwachting van de economische effecten van het Covid-19 virus, lopen we een risico in de financiële inzet én opbrengst van Klaar voor de Start. Flexibiliteit en tussentijdse wijzigingen in doelgroep zijn hiervoor een vereiste.

2.3

Stoppen met Klaar voor de Start betekent regionale samenwerking nieuwe Wet Inburgering Er ligt een duidelijke verbinding tussen Klaar voor de Start en de nieuwe Wet Inburgering. In het evaluatierapport gaan de onderzoekers ook hierop in. Bij het stoppen met Klaar voor de Start bestaat de mogelijkheid om per 1 maart 2021 voor de beleidsvoorbereiding nieuwe Wet Inburgering nog aan te haken bij de regio. Leidt latere besluitvorming (na uitwerking aanbevelingen en opstellen businesscase) tot stopzetten van Klaar voor de Start dan is aanhaken bij de regio in principe mogelijk. Inhoudelijk liften we dan mee met het beleid van de regio en de inkoop van diensten. We hebben dan geen invloed meer op het beleid en de inkoopeisen. Alternatief is dat de gemeente Wijchen de beleidsvoorbereiding nieuwe Wet Inburgering alleen ter hand neemt.

Financiële gevolgen De beleidsaanbevelingen in het evaluatierapport en de businesscase werken wij de komende maanden uit. Voorafgaan aan de behandeling van de Perspectiefnota 2021 in uw raad (juli 2021) bieden wij de uitwerking van Klaar voor de Start ter besluitvorming aan u aan. De (structurele) inbedding van Klaar voor de Start nemen wij uiteindelijk mee in de perspectiefnota 2021. Communicatie Geen. Uitvoering of Vervolgstappen  Februari 2021: voorbereiding besluitvorming Klaar voor de Start en de uitgangspunten lokale uitvoering nieuwe Wet inburgering  Februari 2021 – juni 2021: uitwerken aanbevelingen evaluatierapport Klaar voor de Start en uitgangspunten nieuwe Wet inburgering  Juli 2021: besluitvorming Perspectiefnota 2021 en besluitvorming Klaar voor de Start en nieuwe Wet inburgering  Augustus 2021- Start 3e schooljaar Klaar voor de Start  Augustus 2021-december 2021: implementatie nieuwe Wet inburgering en integratie nieuwe Wet inburgering in Klaar voor de Start  1 januari 2022: Start nieuwe Wet inburgering.

Pagina 4 van 5

Openbaar

Zaaknummer: 54747

Geheimhouding: Nee Niet van toepassing Voorstel Advies Inge van der Knaap

Pagina 5 van 5

1 Rapport evaluatie Klaar voor de Start.pdf

Evaluatieonderzoek van het project ‘Klaar voor de Start’

Gemeenten Druten en Wijchen

Rapport 18 januari 2021

Evaluatie project ‘Klaar voor de Start’ Als uitvloeisel van een bredere aanpak van de gemeenten Druten en Wijchen om aan het einde van de raadsperiode een daling van 25% op het bijstandsvolume te realiseren, zijn de gemeenten medio 2019 gestart met de pilot ‘Klaar voor de Start’. Doel van de pilot is om de uitkeringsduur van een statushouder van gemiddeld 5 jaar te verkorten naar gemiddeld 1,5 jaar. In de pilot werd op een integrale wijze gewerkt aan de sociale en economische zelfredzaamheid van de inburgeraar door inburgering sterk te verbinden met een programma voor het werkfit zijn. De projectperiode van de pilot is ten einde en de gemeenteraden van Druten en Wijchen willen in februari 2021 op basis van de resultaten van een onafhankelijk evaluatieonderzoek nieuwe besluiten nemen over de verlenging van de financiering van het project en het eventueel structureel inbedden van dit beleid. Opdrachtgever Gemeenten Druten en Wijchen Contactpersoon De heer B. de Koning, beleidsadviseur werk en inkomen Werkorganisatie Druten Wijchen Heuvel 1 6651 DA Druten Uitvoerder RadarAdvies Veemarkt 83 1019 DB Amsterdam 020 - 463 50 50 www.radaradvies.nl Onderzoeksteam Michel Koning (projectleider) Bert Otten Charlot Profijt

Inhoud Samenvatting

1

1.

Inleiding

2

2.

Opdracht

3

3.

Onderzoeksaanpak

4

4.

Beleidscontext

5

5.

Onderzoeksbevindingen

6

6.

Conclusies

15

7.

Aanbevelingen

16

Bijlage 1. Geïnterviewde personen

17

Samenvatting Als uitvloeisel van een bredere aanpak van de gemeenten Druten en Wijchen om aan het einde van de raadsperiode een daling van 25% op het bijstandsvolume te realiseren, zijn de gemeenten medio 2019 gestart met het pilotproject ‘Klaar voor de Start’. Het doel van het project is om de gemiddelde uitkeringsduur van statushouders van 5 jaar terug te brengen naar gemiddeld 1,5 jaar. Kenmerkend voor het project ´Klaar voor de Start´ is het bieden van een ‘school-omgeving’ waarbinnen het gehele traject van inburgering en het werkfit worden plaatsvindt. Met deze collectieve en integrale benadering van inburgering worden vanuit diverse disciplines trainingen en cursussen aangeboden. Na een interne evaluatie van de pilot is door de gemeenteraden van Druten en Wijchen de behoefte uitgesproken voor een onafhankelijke externe evaluatie. De kernvraag van deze externe evaluatie is als volgt: draagt ‘Klaar voor de Start’ bij aan een wezenlijk andere aanpak om tot uitstroom uit de bijstand te komen van kandidaten die langdurig bijstandsafhankelijk zijn en deel uitmaken van de niet-loonvormende keten? Het evaluatieonderzoek bestond uit een documentanalyse en het houden van interviews onder interne en externe stakeholders.

De algemene conclusie van de evaluatie is dat het pilotproject positieve resultaten heeft gegenereerd ten aanzien van de uitstroom van inburgeraars naar werk en/of scholing en dat door de nieuwe aanpak de gemiddelde scholingsduur is verkort met minder uitval. Het project is in een hoog tempo ontwikkeld waarbij de inhoudelijke betrokkenheid van interne en externe partners niet optimaal is geweest. De aanpak sorteert voor op de komende invoering van de Wet inburgering waarbij integraliteit, regie van de gemeente en uitstroom naar werk belangrijke pijlers zijn. De kosten voor het project zijn mede als gevolg van de huisvestings- en beheerskosten relatief hoog. Dit vraagt om een heroriëntatie op de huisvestingssituatie. Aanbevelingen liggen op het terrein van het bestendigen van de aanpak en het optimaliseren van de bedrijfsvoering van de aanpak. Verder wordt aanbevolen meer te investeren in samenwerking met lokale en regionale partners.

Pagina 1

1. Inleiding Medio 2019 zijn de gemeenten Druten en Wijchen gestart met het pilotproject ‘Klaar voor de Start’. Het doel van het project is om de gemiddelde uitkeringsduur van statushouders van 5 jaar terug te brengen naar gemiddeld 1,5 jaar. Kenmerkend voor het project ´Klaar voor de Start´ is het bieden van een ‘schoolomgeving’ waarbinnen het gehele traject van inburgering en het werkfit worden plaatsvindt. Met deze collectieve en integrale benadering van inburgering worden vanuit diverse disciplines trainingen en cursussen aangeboden. Nadrukkelijk is in het project de combinatie gemaakt tussen het inburgeren en de oriëntatie op het vinden van een betaalde baan. Het project maakt onderdeel uit van een bredere aanpak van de gemeenten om aan het einde van de raadsperiode (1 januari 2022), inclusief instroom, 25% daling op het volume van het uitkeringsbestand (Bijstand, IOAW en IOAZ) te realiseren. Na een interne evaluatie van de pilot is door de gemeenteraden van Druten en Wijchen de behoefte uitgesproken voor een onafhankelijke externe evaluatie. In deze externe evaluatie is de kernvraag of ‘Klaar voor de start’ bijdraagt aan een wezenlijk andere aanpak om tot uitstroom uit de bijstand te komen van kandidaten die langdurig bijstandsafhankelijk zijn en deel uitmaken van de nietloonvormende keten.

Leeswijzer Het rapport is als volgt ingedeeld. We nemen u eerst mee in de opdrachtformulering en de aanpak van het onderzoek. Na een schets van de beleidscontext voor het project presenteren we in compacte vorm de onderzoeksbevindingen. We sluiten de rapportage af met het formuleren van conclusies en aanbevelingen.

Pagina 2

2. Opdracht De opdracht voor het onderzoek is als volgt: Algemeen: 1. Wat was het doel van het project Klaar voor de start? Het project is nieuw in Nederland. Draagt de opzet bij aan een wezenlijk andere aanpak om tot uitstroom uit de bijstand te komen van kandidaten die langdurig bijstandsafhankelijk zijn en deel uitmaken van de niet-loonvormende keten? Externe partners: 2. Samenwerking met partners in het project. Wat zijn de positieve ervaringen? Waar zijn er verbeterpunten te noemen? 3. Vertrouwen van kandidaten in het project. Hoe kijken kandidaten tegen het project aan? Schept deze aanpak vertrouwen in de aanpak en rol van de gemeentelijke overheid? Draagt het bij aan het welzijn van kandidaten en het zetten van stappen naar uiteindelijk de richting van de arbeidsmarkt? Wat zijn de bijvangsten door deze aanpak? Beleid: 4. Effectiviteit van deze aanpak. Is schaalgrootte in het geding? Is het aan de overheid zelf om een dergelijk aanpak te organiseren (projectbeheersing, tijd, geld en kwaliteit) met alle (financiële) risico’s van dien? Of kan de overheid beter de regie voeren: centraal gestuurd, één locatie één aanpak, en dit verder overlaten aan de markt?

5. Relatie met de nieuwe Wet inburgering. Is de gemeente klaar voor de zgn. B1 route? Is voor slagkracht regionale samenwerking noodzakelijk (schaalgrootte)? Interne partners: 6. Samenwerking tussen opdrachtgever, projectleider en projectteam. Wat zijn de positieve ervaringen? Waar zijn er verbeterpunten te noemen? 7. Samenwerking en interactie met het bestuur (wethouder, college, raad). Wat zijn de positieve ervaringen? Waar zijn er verbeterpunten te noemen? 8. Samenwerking met klantmanagers (Wijchen) en inkomensconsulenten (Druten). Wat zijn de positieve ervaringen? Waar zijn er verbeterpunten te noemen? Uitvoering: 9. Huisvesting school en locatie school. Wat zijn de sterke en zwakke punten van de huidige huisvesting? Is het verstandig om een meer centrale locatie binnen de gemeente te kiezen waarbij er voldoende ruimte is voor ‘uitbouw’ van het project en er een directe link is met maatschappelijke partners? Advies: 10. Aanbevelingen, verbeterpunten en eventuele nieuw te maken afspraken om wel (of niet) een doorstart van dit project succesvoller te maken.

Pagina 3

3. Onderzoeksaanpak Het evaluatieonderzoek is fasegewijs uitgevoerd. Na bespreking van onze aanpak met de opdrachtgever zijn de volgende fases in het onderzoek doorlopen: Fase 1: Documentanalyse De relevante documenten ten aanzien van het pilotproject Klaar voor de Start zijn bestudeerd en de bevindingen zijn als basis gebruikt voor de interviews. Fase 2: Interviews Er hebben interviews online plaatsgevonden met bestuurders, management, beleidsadviseurs en uitvoerders (zie bijlage 1: lijst geïnterviewde personen). Van de interviews zijn verslagen gemaakt die ter accordering zijn voorgelegd aan de geïnterviewden. Op 9 december 2020 zijn de locaties bezocht en is aldaar met inachtneming van de corona-maatregelen gesproken met de coördinator en deelnemers aan het project. Fase 3: Terugkoppeling bevindingen De onderzoeksbevindingen zijn teruggekoppeld naar de opdrachtgever. Fase 4: Eindrapportage Na bespreking van de conceptrapportage is de eindrapportage opgeleverd.

Pagina 4

4. Beleidscontext De beleidscontext van het pilotproject Klaar voor de Start is enerzijds bepaald door landelijke ontwikkelingen op het terrein van inburgering en anderzijds door lokale beleidskeuzes. De gemeenten Druten en Wijchen hebben op 22 augustus 2018 de Bestuursopdracht WDW 2018-2022 vastgesteld. De opgave van deze bestuursopdracht kent twee doelen: 1. In de periode 1 januari 2019 tot 1 januari 2022 stromen in Wijchen 180 mensen en in Druten 75 mensen extra (duurzaam) uit de uitkering; 2. De kosten van bijstand worden beteugeld in die zin dat het rijksbudget BUIG toereikend is. Onderdeel van de opdracht is om projecten te initiëren die bijdragen aan de realisatie van bovengenoemde doelen. De eerste stap in het proces om te komen tot een andere aanpak van het uitstroombeleid was het formuleren van een masterplan. Voor het masterplan is de werktitel Wijchen/Druten Werkt gehanteerd. Op 28 februari 2019 vond besluitvorming over het masterplan plaats in de gemeenteraden van Wijchen en Druten. In het masterplan wordt de focus gelegd op wat de klant wél kan in plaats van wat de klant niet kan. Daarnaast wordt een integrale aanpak ontwikkeld tussen alle specialisten waarin de wens, de wil en de mogelijkheden van de klant centraal staan. Onderdeel van Druten/Wijchen Werkt is het pilotproject Klaar voor de Start.

Doel van dit pilotproject is de gemiddelde uitkeringsduur van statushouders van 5 jaar terug te brengen naar gemiddeld 1,5 jaar. Bij de aanvang van de bestuursopdracht telde de gemeente Wijchen ca. 130 statushouders in de bijstand en de gemeente Druten ca. 70-75 statushouders.

Nadrukkelijk is door de gemeenten voor een andere aanpak van de inburgering gekozen. Kenmerken van deze nieuwe aanpak die in de pilot naar voren komen zijn: regie bij de gemeente, integraal, collectief en een sterke oriëntatie op het vinden van een betaalde baan. Hoewel in de afgelopen jaren door meerdere gemeenten in Nederland is gekozen voor een andere aanpak van inburgering en derhalve voorbeelden beschikbaar zijn (bron: Monitor gemeentelijk beleid arbeidstoeleiding vluchtelingen, Kennisplatform Integratie & Samenleving), is de pilotaanpak van Druten en Wijchen van eigen makelij en vanuit een eigen beleidscontext ontwikkeld. Naast lokale keuzes zijn ook landelijke beleidsontwikkelingen van invloed geweest op de gekozen aanpak. Naar verwachting zal de nieuwe Wet inburgering op 1 januari 2022 worden ingevoerd. De uitgangspunten van deze nieuwe wet sluiten aan bij de uitgangspunten van de nieuwe aanpak zoals die in de pilot zijn ontwikkeld: het zo snel mogelijk leren van de Nederlandse taal en de combinatie met (vrijwilligers)werk of een stage. Daarnaast gaat de nieuwe wet uit van een sterke regierol van gemeenten; de gemeenten staan het dichtst bij de inburgeraars en kunnen zodoende maatwerk leveren. In het onderzoek is nader ingaan op de verbinding tussen deze beleidscontext en de uitvoering door het pilotproject Klaar voor de Start. Pagina 5

5. Onderzoeksbevindingen In dit hoofdstuk zullen de onderzoeksbevindingen worden gepresenteerd. De bevindingen zijn gebaseerd op de documentanalyse en de gehouden interviews met interne en externe stakeholders. De bevindingen worden in compacte vorm per onderzoeksthema geformuleerd. Hierbij hanteren we de indeling zoals geformuleerd in de onderzoeksopdracht 1. 2. 3. 4. 5.

Aanleiding, ontwikkeling en doelstelling van het project Samenwerking met externe partners en de deelnemers Ervaringen van de interne partners Beleidseffectiviteit Uitvoering van het project

Pagina 6

5.1. Aanleiding, ontwikkeling, doelstelling, risico’s en randvoorwaarden (I) Op basis van de documentanalyse en de interviews onder interne en externe stakeholders komen wij tot de volgende onderzoeksbevindingen: Aanleiding • Het project vloeit voort uit de bestuurlijke inzet om in de komende zittingsperiode een reductie van 25 % van het bijstandsvolume te realiseren. • Op basis van een analyse van het bijstandsbestand van beide gemeenten en op basis van ervaringsgegevens wordt deze inzet door verschillende interne en externe partijen als ambitieus aangemerkt. • Landelijk daalde het bijstandsvolume in 2018 met 5,4 % en in 2019 met 4,3 % (bron: CBS). Derhalve vraagt deze inzet om een stevige beleidsinzet. • Hoewel de algemene opinie was dat de resultaten en het tempo van inburgeringstrajecten op basis van het bestaande stelsel wel verbeterd konden worden, lag er geen beleidsevaluatie van het bestaande stelsel ten grondslag aan de start van het pilotproject Klaar voor de Start. Ontwikkeling • De beleidsadviseurs werk en inkomen van beide gemeenten hebben gefungeerd als projectleiders en kwamen hiermee naast hun beleidsadvieswerk in een managementuitvoerende rol. Deze combinatie heeft voor een erg hoge werkdruk gezorgd. Ondanks een verzoek van de beleidsadviseurs is niet voorzien in een (externe) projectleider voor het project.

• De inhoudelijke betrokkenheid vanuit de uitvoering (klantmanagement) over de ontwikkeling van het project is in algemene zin als onvoldoende ervaren. Tevens zijn vanuit het klantmanagement en verschillende externe partijen kanttekeningen geplaatst bij nut en noodzaak van het veranderen van het bestaande stelsel en de opzet van het project. • Ook geven verschillende externe partijen (Werkbedrijf Rijk van Nijmegen, Sociaal Team Druten) aan dat zij in onvoldoende mate inhoudelijk betrokken zijn geweest bij de ontwikkeling van de pilot. Wel geven zij aan dat zij zich kunnen vinden in de uitgangspunten van de pilot. Doelstelling en opzet • Hoewel niet expliciet als doelstelling geformuleerd, is de volgende ambitie in het businessplan Klaar voor de Start opgenomen: “Om een snellere uitstroom naar werk van onze statushouders te realiseren, starten we in 2019 met het project ‘Klaar voor de Start’. In dit project doorlopen de statushouders in onze gemeenten in gemiddeld 1,5 jaar tijd een inburgeringstraject én worden ze werkfit gemaakt. Na 1,5 jaar spreken deze kandidaten de Nederlandse taal op B1 niveau, kennen ze de weg in de Nederlandse systemen en zijn ze klaar om op de arbeidsmarkt aan de slag te gaan”. In het businessplan zijn geen kwantitatieve output factoren en geen outcome indicatoren opgenomen waarmee de maatschappelijke effecten in kaart kunnen worden gebracht.

• Ter voorbereiding is als afstudeeropdracht een Maatschappelijk Kosten en Baten Analyse (MKBA) opgesteld, echter is deze niet gekwantificeerd/gemonetariseerd. De opdracht is niet afgerond. Pagina 7

5.1. Aanleiding, ontwikkeling, doelstelling, risico’s en randvoorwaarden (II) Risico’s en randvoorwaarden • Er is geen risicoparagraaf in het businessplan opgenomen. • De financiële businescase is niet onderbouwd met een indicatie van formatieve effecten. • De ICT-ondersteuning van het project was bij aanvang nog niet adequaat ingericht. Het was niet mogelijk om vanuit de bestaande cliëntsystemen te werken. Samenvattend kan gesteld worden dat het pilotproject onder grote tijdsdruk is ontwikkeld. De noodzakelijke beleidsinhoudelijke en organisatorische randvoorwaarden waren niet op alle vlakken adequaat ingevuld. Verder is de inhoudelijke betrokkenheid van interne en externe stakeholders bij de ontwikkeling van het project niet optimaal geweest.

Pagina 8

5.2. Samenwerking met externe partners en ervaringen van kandidaten (I) Onderdeel van de evaluatie is de vraag hoe de samenwerking met externe partners verloopt en is verlopen. Daarnaast gaan we in deze paragraaf in op de ervaringen van kandidaten. Samenwerking met externe partners • Bij de samenwerking met externe partners kan een onderscheid worden gemaakt tussen de samenwerking in de voorbereidingsfase en de fase van uitvoering. • Door meerdere externe partners is aangegeven dat in de voorbereidingsfase de inhoudelijke betrokkenheid bij de ontwikkeling van het project en de communicatie over het project gering was. Hierdoor zijn volgens deze partners kansen blijven liggen om het project inhoudelijk te versterken en meer commitment aan de voorkant te organiseren. • Naast externe partners die kanttekeningen plaatsen bij het doel en de opzet van het project, zijn er ook externe partners die aangeven vanaf de introductie van het project zich te hebben kunnen vinden in de motieven, uitgangspunten en opzet van het project. Met name wordt aangeven dat het toenmalige systeem van eigen verantwoordelijkheid van inburgering onvoldoende effectief was, met name voor lager opgeleiden/analfabeten, en dat trajecten voor inburgering efficiënter en effectiever kunnen.

• Wij stellen vast dat in de uitvoeringsfase vanuit de gecontracteerde uitvoeringspartners ROC Rivor en de Academie voor Zelfstandigheid in algemene zin tevredenheid bestaat over de uitvoering van het project.

• Aangezien het project in een hoog temp is ontwikkeld, was bij de aanvang nog niet alles goed ingeregeld. Echter, door praktisch handelen zijn knelpunten opgelost. De contractpartners geven hierbij aan dat vanuit de gemeentelijke projectleiding flexibel, efficiënt en effectief is opgetreden, zeker ten tijde van de coronamaatregelen. • De contractpartners ROC Rivor en de Academie voor Zelfstandigheid hadden vóór het project nog niet met elkaar samengewerkt. Voor de Academie voor Zelfstandigheid was inburgering een nieuwe vorm van dienstverlening. Bij aanvang van het project moest derhalve geïnvesteerd worden in wederzijdse afstemming en kennisoverdracht. • Een punt van zorg is het aanbod van ONA-onderwijs (Oriëntatie op de Nederlandse Arbeidsmarkt) in het project. De invulling hiervan is nog niet geconcretiseerd en de inhoudelijke waarborgen voor dit onderwijs zijn nog niet aanwezig. • Hoewel de uitgangspunten en opzet van het project onderschreven worden, ervaart het Werkbedrijf Rijk van Nijmegen de samenwerking niet als optimaal. Over de werkgeversdienstverlening zijn afspraken gemaakt, echter deze afspraken worden volgens het Werkbedrijf niet nagekomen. Het Werkbedrijf mist transparante communicatie over de uitvoering van het project.

Pagina 9

5.2. Samenwerking met externe partners en ervaringen van kandidaten (II) Verbeterpunten Vanuit externe partners zijn de volgende verbeterpunten aangedragen: • Zet meer in op de route naar werk. Kijk naar vrijwilligerswerk of stageplaatsen op die dagen dat er geen les is. • Zorg dat het ONA-onderwijs kwalitatief goed ingeregeld wordt. • Blijf investeren in maatwerk. Houd geen mensen in het project als dat niet nodig is, bijvoorbeeld hoger opgeleiden. • Het is goed dat naast inburgeraars ook andere doelgroepen, zoals mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, in het project worden opgenomen, maar stem het aanbod goed af en maak afspraken hierover met o.a. het Werkbedrijf Rijk van Nijmegen. • Creëer met externe partners een ‘leeromgeving’ als het gaat om het project en investeer in wederzijdse kennisoverdracht.

Ervaringen van kandidaten Draagt de gekozen aanpak bij aan het welzijn van de kandidaten en het zetten van stappen richting de arbeidsmarkt? Voor deze onderzoeksvraag hebben wij vier kandidaten geïnterviewd en ervaringen van kandidaten opgehaald bij de coördinator en de docenten.

Dit heeft geleid tot de volgende bevindingen: • In vergelijking met de aanpak van vóór Klaar voor de Start, wordt door kandidaten aangegeven dat door de intensieve aanpak ze de Nederlandse taal sneller leren. • Het leren in groepsverband wordt als prettig ervaren. Wel wordt aangeven dat de verschillen in de groepen groot zijn qua achtergrond en leervaardigheden. Maatwerk wordt derhalve belangrijk gevonden. • De leerlocatie in de gemeente waar de kandidaat woonachtig is wordt als belangrijk ervaren voor het opdoen van meer contacten en de bereikbaarheid. • Er wordt actief gezocht met de kandidaten naar vrijwilligerswerk en betaald werk. • De trainingen die naast de Nederlandse taal worden gegeven, zoals samenwerken en communiceren en op stap naar werk, worden door de kandidaten als zinvol ervaren. Er is veel contact onder de kandidaten. Zo is er een appgroep waarin veel tussen de kandidaten en de coördinator wordt gecommuniceerd. • Als gevolg van deze aanpak is de participatie in de Nederlandse samenleving ook op andere leefdomeinen dan werk versterkt, zoals school, zorg en sport.

Pagina 10

5.3. Samenwerking met interne partners Ten aanzien van de samenwerking met interne partners worden de volgende aspecten onderscheiden: • Samenwerking tussen opdrachtgever, projectleider en projectteam. • Samenwerking en interactie met het bestuur (wethouder, college, raad). • Samenwerking met klantmanagers (Wijchen) en inkomensconsulenten (Druten). Samenwerking tussen opdrachtgever, projectleider en projectteam • De samenwerking tussen opdrachtgever, projectleider en het projectteam wordt als positief ervaren. Met name de flexibiliteit en de pragmatische werkhouding wordt gewaardeerd. Wel heeft dit ertoe geleid dat de beleidsmedewerkers/projectleiders in een sterk uitvoerende/managementrol terechtkwamen. Rolvastheid op het terrein van opdrachtgeverschap en opdrachtnemerschap is een aandachtspunt. • De werkdruk wordt mede als gevolg van de ontwikkeling en groei van het project wel als hoog ervaren. Op onderdelen is extra formatie wenselijk. Samenwerking en interactie met het bestuur • De betrokkenheid vanuit het bestuur (wethouders, college en raden) wordt als prettig ervaren. De wethouders geven aan goed geïnformeerd te worden over de voortang van het project.

• De belangstelling en betrokkenheid van de gemeenteraden wordt erg op prijs gesteld, waarbij ambtelijk wel is aangegeven dat vragen en discussies relatief vaak betrekking hadden op kwesties op uitvoeringsniveau. Samenwerking met klantmanagers en inkomensconsulenten • Vanuit de interne uitvoering (klantmanagement) werden de nodige kanttekeningen geplaatst bij de inhoud en opzet van het project. De noodzaak voor verandering van het stelsel van inburgering werd niet direct onderschreven. Tijdens de uitvoering van het project zijn klantmanagers wel positiever gaan kijken naar de opbrengsten van het project. • De situaties in Druten en Wijchen verschillen; in Druten werd er anders gereageerd op het project, voornamelijk omdat in Wijchen al een taalaanbieder actief was. • Vanuit het klantmanagement is aangegeven dat de communicatie en de inhoudelijke betrokkenheid over de ontwikkeling van het project niet optimaal is geweest. Thans verloopt de communicatie beter. Wel is het wenselijk dat de voortgang van kandidaten sneller wordt teruggekoppeld naar het klantmanagement. Het managementinformatiesysteem dient nog doorontwikkeld te worden. Samenvattend kan gesteld worden dat de samenwerking met interne partners in het algemeen naar behoren verloopt. Wel is de communicatie met en inhoudelijke betrokkenheid van het klantmanagement en de inkomensconsulenten een aandachtspunt.

Het managementinformatiesysteem over het project behoeft verbetering. De groei van het project vraagt om extra formatie. Pagina 11

5.4. Beleid (I) In deze paragraaf gaan we in op de beleidseffectiviteit en de relatie met de nieuwe Wet inburgering Beleidseffectiviteit • De uitstroomresultaten van het project zijn op 17-12-2020 als volgt: Druten: 30 kandidaten: 10 kandidaten uitgestroomd Wijchen: 24 kandidaten: 8 kandidaten uitgestroomd • Uitstroom vindt plaats naar werk en opleiding. Voorbeelden van functies waar kandidaten naar uitgestroomd zijn: stukadoor, bezorger/koerier, bakkerijmedewerker, cateringmedewerker en thuiszorgmedewerker. • De projectleiding en de contractpartijen zijn tevreden over de gerealiseerde resultaten. De intensieve aanpak werpt zijn vruchten af. Door de snelle scholing vallen minder mensen uit, komen ze niet meer in een boete-traject en sneller in een vervolgtraject (werk of opleiding). • De regie van de gemeente op het inburgeringsproces is versterkt; er wordt integraal samengewerkt en de oriëntatie op werk is versterkt. Deze aanpak sluit aan bij de uitgangspunten van de nieuwe Wet inburgering. Ook op andere leefdomeinen zijn positieve effecten waarneembaar. • Het project is thans incidenteel gefinancierd. Wenselijk is om de maatschappelijke kosten en baten van de aanpak van het project in kaart te brengen en een doorkijk te ontwikkelen voor in een meerjarenbegroting.

Relatie met de nieuwe Wet inburgering Het project kan niet los worden gezien van de komende Wet inburgering. De ervaring die wordt opgedaan met het project kan ingezet worden bij de implementatie en uitvoering van de nieuwe wet. Naar verwachting zal de nieuwe Wet inburgering 1 januari 2022 worden ingevoerd. De belangrijkste veranderingen in het nieuwe inburgeringsstelsel zijn: • De gemeente gaat nieuwkomers begeleiden bij hun inburgering. • Asielstatushouders krijgen een op maat gesneden inburgering. De overheid betaalt dit. • Gemeenten begeleiden ook familieleden van immigranten die naar Nederland komen. Gezinsleden betalen hun inburgering altijd zelf. • Nieuwkomers leren de Nederlandse taal op een niveau waarmee ze zich goed kunnen redden in Nederland. Ze hebben dan meer kans op een baan, en nemen sneller deel aan de Nederlandse samenleving. Een onderdeel van de onderzoeksvraag is of de gemeenten Druten en Wijchen klaar zijn voor de B1 route en of voor slagkracht regionale samenwerking (schaalgrootte) noodzakelijk is. De B1 route is een route voor taal en (vrijwilligers)werk. Doel van de route is dat nieuwkomers binnen maximaal 3 jaar de Nederlandse taal beheersen en dit gecombineerd wordt met participatie, zoals (vrijwilligers)werk.

Pagina 12

5.4. Beleid (II) Met het pilotproject Klaar voor de Start hebben de gemeenten Druten en Wijchen een route ontwikkeld waarbij nieuwkomers binnen maximaal 3 jaar de Nederlandse taal kunnen beheersen. Tevens is de oriëntatie sterk gericht op het verwerven van (vrijwilligers)werk. In aanloop naar de invoering van het nieuwe inburgeringsstelsel wordt met regelmaat het gemeentelijk beleid ten aanzien van arbeidstoeleiding van statushouders gemonitord door Divosa en het Kennisplatform Integratie en Samenleving. Er is veel diversiteit tussen gemeenten wat betreft de intensiteit en passendheid van de aanpak. Gemeenten die de statushouders leren kennen en een goede diagnose stellen (leerbaarheid in kaart brengen) en klantmanagers met een lagere caseload inzetten, hebben hogere uitstroomcijfers naar werk en scholing (Bron: Monitor gemeentelijk beleid arbeidstoeleiding vluchtelingen, november 2020). Deze aanpak zien we ook terug in het project Klaar voor de Start. De taakstelling huisvesting statushouders voor gemeenten is in 2021 fors. Voor de eerste helft van 2021 is deze vastgesteld op 13.500, en is daarmee 7.000 hoger dan de afgelopen taakstelling (tweede helft 2020). Voor de gemeente Wijchen bedraagt de taakstelling voor de eerste helft van 2021 32 en voor de gemeente Druten 15. Dit zal ook zijn uitwerking hebben op het proces van inburgering.