Agendabundel (1)Part-2.pdf

Speerpunt 6: Krachtige samenwerking tussen gemeente(n), inwoners, ondernemers en partners. • Scenario A: We kiezen ervoor om voorop te lopen in de dienstverlening. 3. Een uitwerkingsbudget van € 15.000 per jaar beschikbaar te stellen met ingang van 2023. Het budget wordt gedekt als nieuw beleid en wordt afgewogen bij de begroting 2023. Aanleiding Voor u ligt de raadsversie van het nieuw Strategisch Kompas: Wijchen2035 'De kracht van Wijchen'. In deze notitie kunt u lezen wat onze visie en koers is naar 2035 toe. Het kompas geeft daarmee de komende jaren sturing en focus aan het beleid en de inzet op de diverse thema’s. Zowel binnen de gemeentelijke organisatie als in de samenleving. Dit kompas is tot stand gekomen via een uitgebreid proces en gesprek met de samenleving. Met dit Strategisch kompas geven we uitvoering aan de motie van de raad. Op 1 december 2020 heeft de gemeenteraad, bij het niet doorgaan van de bestuurlijke fusie met Druten, in een motie gevraagd om de uitkomsten van het draagvlakonderzoek in een nieuw Strategisch kompas te verwerken. Een begeleidingsgroep met vertegenwoordiging uit de raad, het college en de ambtelijke organisatie heeft vervolgens een proces opgesteld om te komen tot een nieuw Strategisch kompas. Deze notitie is de opbrengst

Pagina 1 van 6

Openbaar

Zaaknummer: 87361

en koersbepaling op basis van de uitkomsten van dit proces. Als de raad instemt met dit kompas dan verschijnt er ook een publieksversie van deze notitie. Eerdere besluiten Datum 11-01-2022 16-12-2021 24-06-2021 01-12-2020

Korte omschrijving eerder genomen besluit (vermeld zo mogelijk het zaaknummer/documentnummer) Vaststellen rode draden notitie (415830) Vaststellen basisnotitie en analyse Vaststellen plan van aanpak en opdracht tot uitvoering aan het college (61195) Feitenboek en rapportage draagvlakonderzoek naar een mogelijke fusie tussen Wijchen en Druten, motie Strategische visie toekomstbestendige gemeente (20 50461) (raad)

Gewenst resultaat Met het Strategisch Kompas: Wijchen2035 'De kracht van Wijchen' wordt duidelijk wat onze visie en koers naar 2035 toe is. Het kompas geeft daarmee de komende jaren sturing en focus aan het beleid en de inzet op de diverse thema’s. Zowel binnen de gemeentelijke organisatie als in de samenleving. Het kompas is tot stand gekomen via een uitgebreid proces en gesprek met de samenleving. Als de raad instemt met dit kompas verschijnt er ook een publieksversie van deze notitie. De functie van het Strategisch kompas Het woord ‘kompas’ zegt het al. Het is een koersdocument. Het geeft de richting weer waaraan we de komende periode werken. Het vormt een toetsingskader voor toekomstig beleid. En het geeft richting aan hoe we in onze samenwerkingsverbanden aan tafel zitten. Het goed formuleren van onze opgaven en hoe we eraan gaan werken, is best lastig geweest. We willen namelijk recht doen aan de input die is gegeven en we willen ervoor zorgen dat het voor mensen herkenbaar is. Aan de andere kant vraagt een Strategisch kompas ook dat we echt loskomen van wat er nu speelt en dat we verder vooruit kijken. Ook hier hebben we op ingezet. Helaas hebben we geen glazen bol die ons precies vertelt wat er gaat gebeuren. Om tot de juiste strategie te komen, moeten we goed omgaan met de samenhang tussen de verschillende opgaven en de tegenstellingen die er soms in zitten.

Wat dit precies betekent, wordt concreet als het kompas verder wordt uitgewerkt. Dit vindt later plaats: in verschillende beleidsnotities of uitvoeringsplannen. Daarbij kunnen we ook aansluiten bij de actualiteit op dat moment. Of we de visie en de ambities realiseren, is namelijk afhankelijk van vele factoren in onze omgeving. De planning die in dit Strategisch kompas wordt genoemd, is richtinggevend. We zijn hierin flexibel en passen deze planning en/of uitvoering aan als het nodig is. Als we één ding vanuit het verleden en heden leren, is dat de snelheid van de veranderingen erg snel gaan en nauwelijks te voorspellen zijn. Wij bewegen hierin mee en waar nodig stellen we onze koers, strategie en planning tussentijds bij. Argumenten 1.1

Door deze raadsversie Strategisch Kompas vast te stellen, kunnen we aan de slag met de uitvoering hiervan. Met de voorgestelde scenario’s kan de raad zelf het kader en de richting van de uitvoering bepalen op basis van het voorstel van het college.

Pagina 2 van 6

Openbaar

Zaaknummer: 87361

Deze raadsversie is tot stand gekomen op basis van de opbrengsten van het interactief proces met de samenleving. Met de voorgestelde scenario’s kan de raad zelf het kader en de richting van uitvoering bepalen. Op basis van de gemaakte keuzes wordt de raadsversie definitief gemaakt en verschijnt er een publieksversie die breed met de samenleving wordt gedeeld. Daarna kan er gestart worden met de uitvoering ervan. Tegenargumenten en risico’s 1.1 Er is een uitgebreid proces met de samenleving doorlopen om input op te halen. In dat kader is het belangrijk dat mensen zich herkennen in het voorstel en dat het voorstel wordt vastgesteld. Het is aan de raad om het uiteindelijk kader hierin vast te stellen. Het is belangrijk dat het Strategisch kompas wordt vastgesteld en dat we afwijkingen hierin goed motiveren en communiceren zodat inwoners, ondernemers en partners goed geïnformeerd zijn en betrokken blijven bij de uitvoering hiervan. Zoals het Strategisch kompas aangeeft, kunnen we de opgaven alleen in samenwerking met elkaar realiseren. Verder is het belangrijk om het Strategisch kompas als één geheel te beschouwen en te behandelen. Soms schuurt het in de opgaven waarvoor we staan. Het kompas helpt ons de goede discussies hierover te voeren. Nu en in de toekomst. Als we er nu elementen uit halen dan wordt het geheel wankel.

Financiële gevolgen Het Strategisch kompas is een visie- en koers document. De concrete uitwerking en financiële vertaling hiervan vindt plaats in de nadere uitwerking in beleidsvoorstellen die hieruit voortvloeien. Daar wordt ook een berekening van de financiële gevolgen gemaakt. Wel is er een jaarlijks uitwerkingsbudget nodig van € 15.000 per jaar met ingang van 2023. Het budget wordt gedekt als nieuw beleid en wordt afgewogen bij de begroting 2023. Communicatie De notitie is openbaar en dus door iedereen te raadplegen. Wij communiceren hier actief over via de bekende gemeentelijke kanalen, via een filmpje op social media en via de nieuwsbrief die de deelnemers uit het interactief proces ontvangen. Als de raad instemt dan wordt de raadsversie van het Strategisch kompas definitief gemaakt en dan wordt er een publieksversie opgesteld in de vorm van een tijdschrift en een filmpje. Deze publieksversie wordt met een communicatiecampagne breed in de samenleving gedeeld. De komende jaren blijven we regelmatig communiceren over de koers en genoemde acties in het Strategisch kompas. Dit doen we o.a. via reguliere communicatie-uitingen en kanalen en door het versturen van een nieuwsbrief onder de deelnemers. Ook communiceren we 1x per jaar een stand van zaken in de uitvoering van het strategisch kompas via de nieuwsbrief en bijvoorbeeld een pagina in de Wegwijs.

Participatie Dit Strategisch kompas is tot stand gekomen dankzij de vele input van inwoners, ondernemers en partners. In de bijgevoegde notitie kunt u in het eerste hoofdstuk lezen wat er allemaal is georganiseerd. In de bijlagenbron kunt u vervolgens de belangrijkste

Pagina 3 van 6

Openbaar

Zaaknummer: 87361

uitkomsten van het interactief proces met inwoners, ondernemers en partners terug lezen. Het concept van dit Strategisch kompas is ook ter feedback voorgelegd aan de buurgemeenten en de provincie. Gemeente Heumen, Beuningen, Druten en de provincie hebben alvast van deze gelegenheid gebruik gemaakt. Zij hebben positief gereageerd op de conceptversie. Zowel op het doorlopen proces als het eindproduct. Zij herkennen de opgaven en waarderen de uitgestoken hand van de gemeente Wijchen. Ook het onderdeel ‘krachtige partner in de regio’ en ‘bestuurlijke samenwerking’ in hoofdstuk 6 is goed ontvangen. Onder het kopje communicatie staat beschreven hoe we de opbrengst en uitkomst in het Strategisch kompas gaan communiceren. Daarbij nodigen we onze inwoners, ondernemers, partners van harte uit om mee te helpen om de opgaven te realiseren waarvoor we samen staan én contact met ons op te nemen als zij ideeën hierin hebben. Uitvoering of Vervolgstappen In de notitie is per speerpunt een onderscheid gemaakt in twee scenario’s zodat de raad een keuze hierin kan maken. Per speerpunt is aangegeven welk scenario we voorstellen. Op basis van de keuze van de raad wordt het Strategisch kompas definitief gemaakt. Een korte samenvatting van de verschillende speerpunten, scenario’s en het voorstel van het college hierin: Speerpunt 1. Voldoende woningen voor inwoners in elke levensfase;

Scenario A. Behouden koers met streven naar +/- 40.000 inwoners. Dit betekent dat Wijchen verder vergrijst en dat jongeren en inwoners de gemeente mogelijk gaan verlaten in verband met het ontbreken van passende huisvesting. Wel betekent dit minder ruimteclaim. B. Groeiscenario met streven naar +/- 45.000 tot 50.000 inwoners. Dit betekent dat er gebouwd kan worden waarbij de focus ligt op passende huisvesting voor de huidige inwoners en mogelijkheden voor jonge mensen om in de gemeente Wijchen te (blijven) wonen.

Voorstel Wij stellen scenario B voor, waarbij we de komende periode de strategie verder uitwerken, aansluitend op de verstedelijkingsstrategie in de Groene Metropoolregio.

2

A. We investeren gefaseerd in alle kernen met een integrale aanpak op een gezonde, groene, klimaatbestendige en waterrobuuste leefomgeving. Hiermee geven we een impuls aan heel Wijchen. B. We richten ons op de meer kwetsbare wijken en

Wij stellen scenario A voor, waarbij we de komende periode de strategie verder uitwerken.

Aantrekkelijke groene wijken en kernen, met goede voorzieningen en goede bereikbaarheid;

Pagina 4 van 6

Openbaar

Zaaknummer: 87361 risicoplekken in relatie tot klimaatbestendig en waterrobuust. Daar gaan we aan de slag met een gezonde, groene, klimaatbestendige en waterrobuuste leefomgeving. Hiermee geven we een impuls aan bepaalde wijken.

3

Iedereen aan het werk. Bij het vestigen van bedrijven geldt kwaliteit boven kwantiteit;

A. Beperkte uitbreiding van de bedrijventerreinen en vooral inzetten op revitalisering van bestaande bedrijventerreinen. Dit betekent dat we ons vooral richten op de groei van gevestigde bedrijven. Interessante nieuwe bedrijven proberen we binnen te halen als ze toegevoegde waarde bieden voor Wijchen; B. Grotere uitbreiding van de bedrijventerreinen. Dit betekent dat Wijchen zich intensiever richt op regionale behoeften en (inter-)nationale bedrijven.

Wij stellen scenario A voor, waarbij we de komende periode de strategie verder uitwerken aansluitend op de verstedelijkingsstrategie in de Groene Metro Poolregio.

4

Een sterke, gezonde, sociale samenleving, met oog voor mentale en fysieke gezondheid, preventie, maatwerk en zorg dichtbij huis;

A. We investeren vooral in kwetsbare inwoners en/of kwetsbare wijken. Dit betekent dat we gericht investeren en dat de beschreven onderdelen niet Wijchen-breed gerealiseerd worden; B. We investeren gefaseerd in alle kernen en wijken. Dit betekent dat de beschreven onderdelen in Wijchen breed worden gerealiseerd.

Wij stellen scenario B voor, waarbij we de komende periode de strategie verder uitwerken.

5

Energieneutrale en fossielvrije toekomst;

A. We zetten bestaande actieve koers voort. Dit betekent dat we het landelijk beleid en tempo volgen en haalbare initiatieven/ projecten ondersteunen. We vervullen een pro- actieve, aanjagende rol waar het nodig is om kansen te pakken en nieuwe initiatieven en ontwikkelingen van de grond te krijgen;

Wij stellen scenario A voor waarbij we de exacte ambitie en stappen in de Lokale Energie Strategie en uitvoeringsagenda verder uitwerken.

Pagina 5 van 6

Openbaar

Zaaknummer: 87361 B. We kiezen voor een extra stap erbij. Dit betekent dat we ervoor kiezen om meer te doen dan het landelijk beleid en tempo en de bestaande koers.

6

Krachtige samenwerking tussen gemeente(n), inwoners, ondernemers en partners.

A. We kiezen ervoor om voorop te lopen in de dienstverlening. Dit betekent dat we nog meer inzetten op onze dienstverlening dan we tot nu toe deden. En dat we bereid zijn om hierin extra te investeren, bovenop de ‘basis op orde’. B. We kiezen ervoor om te doen wat nodig is. Dit betekent dat we voor wat betreft dienstverlening de basis op orde hebben, maar niet voorop lopen in de dienstverlening.

Geheimhouding: Niet van toepassing.

Pagina 6 van 6

Wij stellen scenario A voor, waarbij we de verschillende stappen in het vervolg, zoals onze inzet op participatie en doorontwikkeling en uitbesteding van onze dienstverlening, in een aparte kadernotitie en het vervolg op de Agenda Dienstverlening verder uit werken.

1 Bijlage 1: Raadsversie Strategisch kompas Wijchen2035

Strategisch kompas: Wijchen2035 ‘De kracht van Wijchen’

Strategisch kompas Raadsversie September 2022

Inhoudsopgave 1. Inleiding

3

2. De kracht van Wijchen

5

3. Onze opgaven

8

Speerpunt 1 Voldoende woningen

10

Speerpunt 2 Aantrekkelijke wijken en kernen

15

Speerpunt 3 Iedereen aan het werk

22

Speerpunt 4 Sterke en sociale samenleving

29

Speerpunt 5 Energieneutraal en fossielvrij

36

Speerpunt 6 Krachtige samenwerking

41

4. Bijlagenbron

49

Belangrijkste uitkomsten uit het interactieve proces met

Foto 1: Pumptrack Wijchen

inwoners, ondernemers en partners

Leeswijzer: Overal waar Wijchen staat, bedoelen we de gemeente Wijchen met al haar kernen. Anders spreken we over de verschillende wijken, dorpskernen of de kern Wijchen.

1

1. Inleiding Voor u ligt het Strategisch kompas: Wijchen2035 'De kracht van Wijchen'. Het kompas is tot stand gekomen via een uitgebreid proces en gesprek met de samenleving. In deze notitie leest u wat onze visie en koers is naar 2035 toe. Het woord ‘kompas’ zegt het al. Het is een koersdocument. Het geeft de richting weer waaraan we de komende periode werken. Het vormt een toetsingskader voor toekomstig beleid. En het geeft richting aan hoe we in onze samenwerkingsverbanden aan tafel zitten. Als de raad instemt met dit kompas verschijnt er ook een publieksversie van deze notitie. Het goed formuleren van onze opgaven en hoe we eraan gaan werken, is best lastig geweest. We willen namelijk recht doen aan de input die is gegeven en we willen ervoor zorgen dat het voor mensen herkenbaar is. Aan de andere kant vraagt een Strategisch kompas ook dat we echt loskomen van wat er nu speelt en dat we verder vooruit kijken. Ook hier hebben we op ingezet. Helaas hebben we geen glazen bol die ons precies vertelt wat er gaat gebeuren. Om tot de juiste strategie te komen, moeten we goed omgaan met de samenhang tussen de verschillende opgaven en de tegenstellingen die er soms in zitten. Wat dit precies betekent, wordt concreet als het kompas verder wordt uitgewerkt. Dit vindt later plaats: in verschillende

Figuur 1: de aanpak van het Strategisch kompas

2

beleidsnotities of uitvoeringsplannen. Daarbij kunnen we ook

ervoor dat de waardevolle opbrengst uit het draagvlakonderzoek

aansluiten bij de actualiteit op dat moment. Of we de visie en de

wordt benut.

ambities realiseren, is namelijk afhankelijk van vele factoren in onze omgeving. De planning die in dit Strategisch kompas wordt genoemd is richtinggevend. We zijn hierin flexibel en passen deze planning en/of uitvoering aan als het nodig is. Als we één ding vanuit het verleden en heden leren, is dat de snelheid van de veranderingen erg snel gaan en nauwelijks te voorspellen zijn. Wij bewegen

Stappen Het Strategisch kompas is in verschillende stappen tot stand gekomen. Als eerste stap hebben we de bestaande informatie uit het draagvlakonderzoek, de strategische verkenningen en andere relevante bronnen geanalyseerd. In september 2021 heeft de gemeenteraad deze basisnotitie1 ontvangen. Hierin staan de belangrijkste strategische opgaven en ontwikkelingen, en hoe we

hierin mee en waar nodig stellen we onze koers, strategie en

hier lokaal en regionaal aan werken. Met deze basisnotitie zijn we

planning tussentijds bij.

het interactieve proces met de samenleving gestart.

Vooraf De eerdere strategische visie van Wijchen dateert uit 2007. Op 1 december 2020 heeft de gemeenteraad, bij het niet doorgaan van de bestuurlijke fusie met Druten, in een motie gevraagd om de uitkomsten van het draagvlakonderzoek in een nieuw Strategisch kompas te verwerken. In dit draagvlakonderzoek hebben vele inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties aangegeven wat zij van de gemeente verwachten. Een begeleidingsgroep, met vertegenwoordigers uit de raad, het Foto 2 & 3: Kinderburgemeestersbijeenkomst

college en de ambtelijke organisatie, heeft een proces opgesteld om te komen tot een nieuw Strategisch kompas (zie figuur 1). Dit sluit aan bij het proces van het draagvlakonderzoek en zorgt

1

Link naar basisnotitie Strategisch kompas Wijchen 2035 3

Eerste deel van het interactieve proces (sept 2021-jan 2022)

bijlagenbron kunt u meer lezen over deze input. Alle verslagen

In de eerste fase is er een digitale beeldenbank ingericht, waar

zijn ook te vinden op www.wijchen.nl/2035 .

Wijchenaren, vanuit huis, op verschillende thema’s input hebben geven over de toekomst van Wijchen. Daarnaast hebben we zes toekomsttafels georganiseerd. Bij deze toekomsttafels hebben inwoners, ondernemers en partners hun ideeën en dromen over de toekomst van Wijchen met elkaar gedeeld. Het derde onderdeel was de scholierendialoog, waarbij jongeren van het Maaswaal College hun ideeën over de toekomst van Wijchen hebben gegeven. De belangrijkste uitkomsten van dit eerste deel van het interactieve proces zijn met het college, de raad en de samenleving gedeeld via de Rode draden notitie2 van januari 2022. Tweede deel van het interactieve proces (april-juli 2022) Na de gemeenteraadsverkiezingen heeft het tweede deel van het interactieve proces plaatsgevonden. Met onder andere een

Foto 4: Dorpentoer

kinderburgemeestersbijeenkomst, een jongerencafé en een dorpentoer, waarbij elf kernen en wijken zijn bezocht. Aanvullend hebben we nog een dag met de gemeenteraad en een ondernemersbijeenkomst georganiseerd. Uiteindelijk hebben we alle input gewogen en verwerkt in dit Strategisch kompas. In deze notitie leest u wat onze koers wordt in de opgaven en welke keuzes we hebben gemaakt op basis van deze input. In de 2

Link naar de Rode draden notitie 4

2. De kracht van Wijchen Wijchen heeft veel om trots op te zijn. Dat blijkt uit de vele gesprekken en dat mogen we ook meer uitstralen volgens de deelnemers. Nu én in de toekomst. Wat voor gemeente wil Wijchen in de toekomst zijn? De belangrijkste punten op een rij.

Daarnaast speelt er de regionale woningbouwopgave waaraan we graag een bijdrage leveren. Wijchen blijft haar dorpse karakter behouden. Als profiel voor onze gemeente kiezen we voor een ‘aantrekkelijke woongemeente voor jong en oud'. Zo werken we gericht aan onze ambities. Ook in 2035 zijn we dus een dorpse gemeente met stadse allure.

In 2035 is Wijchen …

Dichtbij Nijmegen en

In 2035 is gemeente

andere grote steden

Wijchen gegroeid naar

als Arnhem en Oss.

een krachtige,

Jong en oud woont,

ondernemende,

werkt en recreëert

verbindende

er graag en is trots

gemeente met

op alles wat Wijchen

ongeveer 45.000-

heeft. Een hechte,

50.000 inwoners. We

betrokken

werken aan verdere

samenleving, met

groei om ervoor te

actieve inwoners en

zorgen dat we de

(sport) vereni-

(dubbele) vergrijzing

gingen, goede

tegengaan en om

voorzieningen, een

jongeren een plek te

sterk ondernemers-

kunnen geven in

klimaat, gevarieerde

Wijchen. Door als gemeente meer (jongere) inwoners aan te

natuur, oprechte gastvrijheid en een warm hart voor kunst en

trekken, kunnen we op de langere termijn onze voorzieningen

cultuur met een veelbewogen geschiedenis.

behouden en de krapte op de arbeidsmarkt tegengaan.

Figuur 2: Woordenwolk dorpentoer 'Waar Wijchenaren trots op zijn'

5

Brede welvaart

voor wat we echt belangrijk vinden. Dat is een prettige leef- en

Wijchen bruist. Er is altijd iets te doen. Samen met de

werkomgeving.

ondernemers zijn we er in 2035 in geslaagd een groene economie 3 vorm te geven waarin brede welvaart en welbevinden centraal staan. Ook de omliggende dorpskernen zijn levendig en hebben hun eigen identiteit behouden. Er zijn volop ontmoetingsgelegenheden en voorzieningen in de buurt. De omliggende dorpskernen zijn beter verbonden met de kern Wijchen en de natuurgebieden. Onder andere door betere wandel- en fietsverbindingen. De overlast van groot (vracht- en landbouw) verkeer op de dorpswegen is aangepakt en samen met de Provincie en Rijkswaterstaat is er gewerkt aan de aanpak van de geluidsoverlast van de A50. Groen Wijchen Duurzaamheid, groen en natuur vinden wij een groot goed. Wijchen is in 2035 nog groener en wordt met veel groen omgeven. Want we zijn zuinig op onze natuur- en buitengebieden en we willen dit behouden. We blijven telkens de volgende stap in innovatie en duurzame oplossingen zetten en stimuleren partners dit ook te doen. Uiteindelijk gaat het om een goede balans vinden tussen groei en welbevinden. En durven te kiezen

Foto 5 Huurlingsedam

Wijchen als verbinder Naar de toekomst toe willen we ons nog meer richten op onze verbindende rol waarbij we telkens actief de samenwerking opzoeken. Samen staan we sterk. We willen een gemeente zijn waar we samen met onze inwoners, partners en ondernemers werken aan prettig wonen, werken en leven. We willen ons blijven ontwikkelen zodat we kunnen doen wat nodig is. En we willen een goede buur en een goede partner in de regio zijn. Zelfbewust treden we de toekomst tegemoet, samen met alle samenwerkingspartners.

3

Met groene economie streeft de economie naar duurzame ontwikkeling zonder schade van de leefomgeving en het milieu. Bij brede welvaart worden er naast economische doelen ook sociale en ecologische doelen nagestreefd, bijvoorbeeld op het terrein van gezondheid, onderwijs en milieu.

De opgaven zijn complex, de ontwikkelingen gaan snel en crisissen volgen elkaar in snel tempo op. We kunnen het als 6

gemeente niet alleen. Veel opgaven hangen met elkaar samen of

productie. Dat betekent dat we in 2032 meer zonne-energie op

beïnvloeden elkaar. We kunnen ze alleen oppakken in

wereldschaal produceren, dan we nu als mensheid in totaal aan

samenhang en in samenwerking met elkaar. Wij nodigen onze

energie gebruiken. Daarin zijn andere talloze vernieuwingen die

inwoners, ondernemers, partners van harte uit om bij te dragen

in aantocht zijn nog niet meegenomen.

aan de opgaven waar we samen voor staan. Koers houden Dit Strategisch kompas helpt ons koers te houden en regie te nemen in wat er op ons afkomt. We beginnen niet op nul. Bij vele opgaven zitten we al in de voorontwikkeling (zie figuur 3). We geloven erin dat de ontwikkelingen in versnelling komen en exponentieel groeien als we voorbij de kantelfase komen. Dan komt de realisatie van de opgaven in een versnelling waardoor er echt meters kunnen worden gemaakt. Futuroloog Peter van de Wel deelde dit met ons tijdens de Dag van de Raad over Wijchen2035. Volgens de futuroloog Peter van de Wel kunnen we bijvoorbeeld binnen 15 jaar 90% minder uitstoot van broeikasgassen realiseren als we volop inzetten op innovatie in energietransitie,

Figuur 3: Systeemveranderingen en fasen ‘Omarm de Chaos’ Jan Rotmans.

mobiliteitstransitie en voedseltransitie. Een concreet voorbeeld: De energieproductie door zonnepanelen is de afgelopen jaren enorm toegenomen. Al sinds 1975 zien we elke 2 jaar een verdubbeling van de productie van zonne-energie op aarde. Als we ervan uit gaan dat er nog meer verdubbelingen komen, dan telt het door naar 8%, 16%, 32%, 64%, 128% van de huidige 7

3. Onze opgaven Samen met onze inwoners, ondernemers en partners hebben we onze opgaven en koers naar 2035 toe geformuleerd. In de toekomst kijken, is niet eenvoudig in deze tijd waar ontwikkelingen elkaar snel opvolgen.

Figuur 4: Belangrijkste trends en ontwikkelingen uit Basisnotitie september 2021

Zoals Hoogleraar Jan Rotmans in ‘Omarm de Chaos’ aangeeft, leven we in een verandering van tijdperk waarin onze huidige systemen onder druk staan en vele crisissen elkaar opvolgen. Denk aan corona, de oorlog in Oekraïne, de klimaatcrisis, de biodiversiteitscrisis en er zullen nog meer crisissen volgen. Denk bijvoorbeeld aan de stijgende energieprijzen en de armoede die toeneemt. Deze overgangsperiode is nodig om echt te kunnen veranderen. Om wezenlijk anders te denken, te handelen, te organiseren. Ons Strategisch kompas geeft weer aan welke Foto 6: Scholieren aan de slag met de toekomst van Wijchen

opgaven Wijchen gaat werken en hoe we dit gaan doen. 8

De samenstelling van de bevolking verandert. Het aantal ouderen

opbrengsten uit het tweede deel van het interactieve proces. Dit

neemt de komende jaren sterk toe (vergrijzing) en het aantal

leidt tot de volgende zes speerpunten:

jongeren daalt (ontgroening). Ook worden huishoudens steeds

1. Voldoende woningen voor inwoners in elke levensfase;

kleiner. Deze landelijke trends in cijfers zien we ook terug in

2. Aantrekkelijke groene wijken en kernen, met goede

Wijchen. Het percentage ouderen ligt in Wijchen zelfs al hoger dan het landelijk gemiddelde en het percentage jongeren ligt in

voorzieningen en goede bereikbaarheid; 3. Iedereen aan het werk. Bij het vestigen van bedrijven geldt kwaliteit boven kwantiteit;

Wijchen al lager. Basisnotitie Strategisch kompas, september 2021

4. Een sterke, gezonde, sociale samenleving, met oog voor mentale en fysieke gezondheid, preventie, maatwerk en

Keuzes maken Met dit Strategisch kompas maken we belangrijke keuzes, want we kunnen niet alles. De opgaven zijn groot en de fysieke ruimte, tijd en middelen beperkt. Ook dit

zorg dichtbij huis; 5. Energieneutrale en fossielvrije toekomst; 6. Krachtige samenwerking tussen gemeente(n), inwoners, ondernemers en partners.

gesprek hebben we met onze inwoners, ondernemers en partners gevoerd. Figuur 5: Enkele keuzes in Swipocratie bij dorpentoer

Speerpunten In de Rode draden notitie van januari 2022 hebben we zes speerpunten geformuleerd op basis van het eerste deel van het interactieve proces. Deze hoofdlijnen houden we vast. We hebben de speerpunten verder ingekleurd en aangevuld met de Foto 7: Toekomsttafel Wonen

9

Speerpunt 1: Voldoende woningen voor inwoners in elke levensfase

ervoor te zorgen dat we de vergrijzing tegengaan en jongeren een plek kunnen geven in Wijchen. Door als gemeente meer inwoners en jonge mensen aan te trekken, kunnen we op de

In 2035… In 2035 is het goed wonen in Wijchen, omdat de mogelijkheden aansluiten bij de wensen en behoeften van onze inwoners. Er zijn voldoende betaalbare en geschikte woningen voor alle inwoners, van jong tot oud. En inwoners hebben volop de mogelijkheid hun eigen woning aan te passen of binnen de gemeente te verhuizen naar een woning die hen past. Er is ruimte voor inwoners met

langere termijn onze voorzieningen behouden en de krapte op de arbeidsmarkt tegengaan. Daarnaast speelt er de regionale woningbouwopgave waaraan we graag een bijdrage leveren. Dit betekent dat er de komende jaren ongeveer 4000 huizen worden bijgebouwd. Er zijn dan genoeg passende woningen beschikbaar, voor zowel de toenemende groep eenpersoonshuishoudens als de toenemende groep ouderen en jongeren.

een laag inkomen en met een hoog inkomen. En voor specifieke doelgroepen als ouderen en mensen met een beperking. Samen met onze partners kijken we hoe we dit mogelijk kunnen maken. Waar mogelijk verkorten en versimpelen we de procedures rondom wonen en we stimuleren met creativiteit en minder regels de bouw van de gewenste woningen. Huizen kunnen er in de toekomst anders uit komen te zien. Met ook andere of meervoudige functies in en rondom de woning. Denk bijvoorbeeld aan grote diepe kelders voor energieopslag of wateropslag en minder ramen voor koele vertrekken in de zomer. Doorgroeien als gemeente We zijn er in 2035 in geslaagd om de jongeren in gemeente Wijchen te behouden en nieuwe jonge mensen aan te trekken waardoor we doorgroeien naar een gemeente met ongeveer 45.000- 50.000 inwoners. We werken aan verdere groei om

Foto 8: Microwoningen

Naast het tegengaan van vergrijzing en ontgroening zien we ook een opgave in het versterken van de sociale cohesie. Voor jong 10

en oud. Dit punt nemen we mee in onze wijkontwikkeling. O.a.

moeten bouwen, voor wie en waar, is de vraag die we ons de

door nieuwe woonvormen te creëren. Bijvoorbeeld flexibele

komende jaren moeten blijven stellen. De huidige samenleving

woonvormen, microwoningen, hofjes, meergeneratiewoningen,

vraagt om adaptief bouwen: om grote projecten gefaseerd te

woningsplitsing en woonzorgcombinaties voor ouderen. Er is dan

realiseren en telkens te kijken of de plannen bijgesteld moeten

ook veel ruimte voor coöperatieve projecten. Ook de

worden. Op deze manier blijven we goed aansluiten op de

ontwikkeling in prefabbouw en conceptueel bouwen omarmen

behoeften van inwoners en bij de maatschappelijke (regionale)

we. Uiteindelijk zit de winst, naast nieuwbouw, ook in het

opgave waar we verantwoordelijk voor zijn. Dit vraagt ook

verbeteren van de doorstroming van generaties in woningen.

flexibiliteit van ontwikkelende partijen. Met hen maken we

Maar dan moeten de mogelijkheden en alternatieven er wel zijn.

duidelijke afspraken over de investeringen en verbinding tussen nieuwe en bestaande bouw.

Doordat we vergrijzen (meer ouderen), ontgroenen (minder jongeren) en individualiseren zijn er meer woningen en andere woningen nodig. Er is nu een tekort aan geschikte woningen om deze mensen te kunnen huisvesten. Zowel in koop als huur. Basisnotitie Strategisch Kompas, september 2021

Flexibel en adaptief bouwen We gaan actief aan de slag met flexibele woonvormen en leren wat er nog meer op dat vlak kan. We onderzoeken ook de mogelijkheid om een bedrijventerrein, (voormalige) bedrijfslocatie beschikbaar te stellen voor woningbouw. Per saldo leveren we niet in op de omvang van de bedrijventerreinen, maar soms past een woonfunctie in deze tijd beter dan voorheen gezien de ontwikkelingen erom heen. Bijvoorbeeld zoals bij

Foto 9: Groene leefomgeving in Boskamers Wijchen

Kraanvogel, maar ook bedrijventerrein Oost biedt hierin potentie. We houden hierin een open vizier. Hoeveel woningen we tot 2035 11

Wijchenaren geven aan dat zij graag meer nieuwe woningen zien

periodes van wateroverlast en verdroging. Daarnaast is er

maar niet ten koste van alles. Zij onderstrepen hierbij het belang

ruimte voor hogere woongebouwen. Vooral bij nieuwe

van het maken van duidelijke keuzes en voldoende groen in

wijkontwikkeling in en rond de kern Wijchen. Zo kunnen we meer

nieuwe en bestaande wijken.

woningen realiseren zonder dat het ten koste gaat van een

Rode draden notitie Strategisch Kompas, januari 2022

groene woonomgeving. Bij hogere woongebouwen gaan we niet uit van een harde (maximale) hoogtegrens. We kijken op projectniveau wat passend en mogelijk is om goede en gevarieerde wijken te realiseren. Waar mogelijk kiezen we voor inbreiding boven uitbreiding. Daarbij zijn we zuinig op ons bestaand groen in de wijk en onze natuur- en buitengebieden die we groen willen laten. Door een goede mix van woningen worden de wijken nog meer divers en inclusief. Dit betekent dus verschillende woningtypen, doelgroepen en prijsklassen bij elkaar, waardoor de wijk ook op lange termijn veerkrachtig en leefbaar blijft. Meer over aantrekkelijke, groene wijkontwikkeling leest u in het volgende hoofdstuk. Groen-blauw raamwerk verstedelijkingstrategie Groene Metropool regio

]Foto 10: Groene daken

Groene wijkontwikkeling Om groene wijken te realiseren, gaan we in de wijkontwikkeling werken met het groen-blauw raamwerk (zie kader hiernaast) en de bouwstenen van de Groene Metropoolregio. In de wijk creëren we een groen-blauwe oase en we ontwikkelen waterrobuust en klimaatbestendig zodat we beter voorbereid zijn op extreme

Met het groen-blauw raamwerk wordt er in de regionale verstedelijkingsstrategie bewust gekozen voor ‘meer landschap, meer stad’. In die volgorde ook. We bouwen niet zomaar, maar investeren in natuur en landschap om een leefbaar klimaat te creëren. Met aandacht voor gezond wonen, ook op de langere termijn, en ruimte voor ontspanning. Dit kan door de aanleg van extra groen, behoud van bestaande natuurgebieden of het maken van keuzes binnen dat landschap. Het maken van landschappelijke keuzes verdient topprioriteit, zeker met het oog op verschillende, concurrerende opgaven die van invloed (gaan) zijn op het ‘groen en blauw’ in de regio. Het antwoord op de vraag hoe landschappen, natuurwaarden en cultuurhistorische erfgoed zijn te combineren met andere ruimtevragers, ligt in de ontwikkeling van het groen-blauw raamwerk. Het groenblauw raamwerk is een soort onderlegger waarop alle natuurterreinen, bossen,

12

parken, waterlijnen, polders en andere ‘groene’ en ‘blauwe’ gebieden in de regio staan aangegeven. Ruimtelijke ontwikkelingen en geplande projecten worden er als het ware overheen geschoven. Het raamwerk bepaalt dus niet waar er wordt gebouwd of wat er met of in het landschap gebeurt, maar koppelt belangrijke ruimtevragers op een slimme manier aan het al aanwezige groen en blauw. Bron: ‘Groen-blauw raamwerk ideale onderlegger voor het maken van slimme combinaties’ (groenemetropoolregio.nl)

Dorpskarakter

zoveel mogelijk circulair en natuurinclusief (ver)bouwen. We gaan onderzoeken hoe we dit samen met andere partijen meer kunnen stimuleren en sturen. Zowel bij nieuwbouw als bij bestaande woningbouw (zowel huur als koop). Samenhang met andere thema's 

Bij speerpunt 2 zoomen we verder in op (groene)

De Wijchenaren vinden het belangrijk dat het dorpse karakter

leefomgeving met ruimte voor ontmoeting en ontspanning

van Wijchen behouden blijft. Daarom vindt de uitbreiding van

en voorzieningen dichtbij en/of goed bereikbaar.

woningen vooral in de kern Wijchen plaats. In de omliggende dorpskernen wordt beperkt gebouwd door middel van kleinere en



Bij speerpunt 3 zoomen we in op huisvesting en aanpak van internationale werknemers.

collectieve wooninitiatieven (zoals Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO). De bouw is met name gericht op behoud van leefbare en vitale kernen. Als gemeente voeren we

Mogelijke scenario's A. Behouden koers met streven naar +/- 40.000

regie op een goede samenstelling van het woningaanbod. In de

inwoners. Dit betekent dat Wijchen verder vergrijst en

Woondeal worden hierover afspraken gemaakt met het Rijk,

dat (jongere) inwoners de gemeente mogelijk gaan

Provincie Gelderland en 18 gemeenten uit de regio Arnhem-

verlaten in verband met het ontbreken van passende

Nijmegen.

huisvesting. Wel betekent dit minder ruimteclaim. B. Groeiscenario met streven naar +/- 45.000 tot

Kwaliteit boven kwantiteit

50.000 inwoners. Dit betekent dat er gebouwd kan

Bij ons lonkend perspectief in hoofdstuk 2 staat dat we gaan voor

worden waarbij de focus ligt op passende huisvesting voor

kwaliteit boven kwantiteit en dat we ons richten op brede

de huidige inwoners en mogelijkheden voor jonge mensen

welvaart en welbevinden voor iedere inwoner. Hierbij hoort dat

om in de gemeente Wijchen te (blijven) wonen.

we ernaar streven om onze CO2-voetafdruk zo klein mogelijk te houden en de woningen duurzaam en klimaatbestendig te bouwen en bestaande woningen te verduurzamen. We willen ook 13

Wij stellen scenario B voor, waarbij we de komende periode de strategie verder uitwerken, aansluitend op de verstedelijkingstrategie in de Groene Metropoolregio.

Belangrijkste acties: 

We versnellen de woningbouwopgaven door bouw van Wijchen-West, Huurlingsedam, Kraanvogel, Tussen Kasteel en Wijchens Meer (planning: loopt);



We onderzoeken welke lokale regelgeving en procedures we kunnen aanpassen om minder regels en meer creativiteit mogelijk te maken in bestaande bouw en nieuwbouw (planning: met ingang van januari 2023);



We introduceren het groen-blauw raamwerk en

Foto 11: Gezamenlijke wijktuin

bouwstenen van de verstedelijkingsstrategie als werkwijze bij wijkontwikkeling in onze gemeente en bepalen waar we overige benodigde woningen gaan bouwen (planning: met ingang van september 2023); 

We onderzoeken waar hogere woningbouw gerealiseerd kan worden (planning: met ingang van januari 2024);



We onderzoeken hoe we circulair en natuurinclusief bouwen meer kunnen stimuleren en sturen (planning: met ingang van januari 2025).

14

Speerpunt 2: Aantrekkelijke groene wijken en kernen, met goede voorzieningen en bereikbaarheid

we voor meer natuurlijk groen en meer variatie en wilde bloemen.

In 2035 … In 2035 wordt Wijchen met groen omgeven, want we zijn zuinig op onze natuur en buitengebieden die we groen laten. Naast het toevoegen van nieuw groen maken we bij nieuwbouw ook beter gebruik van het bestaande groen. We passen onze plannen hierop aan waarmee we de kwaliteit en de waarde van het volwassen groen behouden. De woningen in Wijchen worden omringd door een groene buitenruimte met veel kwalitatief groen dat volop ruimte biedt voor ontmoeting en beweging. We hebben meer aandacht voor parken, bomen en biodiversiteit, waarbij we al forse stappen hebben gezet om deze te verbeteren. Daarbij besteden we extra

Foto 12: Nieuwe vormen van groene leefomgeving

aandacht aan de meer kwetsbare wijken met kwetsbare inwoners

Meer groen in eigen tuin

om het gebruik van de leefomgeving, en hiermee beweging en

Naast de gemeente hebben ook de inwoners zelf een actieve rol

gezond leven, te stimuleren.

in het vergroenen en klimaatbestendig maken van hun

We streven naar een gezonde, klimaatbestendige leefomgeving, die water, droogte en hitte kan opvangen en waarmee we jaren vooruit kunnen. Naast het verlagen van de parkeernorm onderzoeken we of we kunnen gaan werken met een groennorm om meer ruimte te geven aan het groen. Hiermee versterken we het groen-blauw netwerk. Met het ecologisch groenbeheer zorgen

woonomgeving. In 2035 zijn in veel tuinen de stenen waar mogelijk verwijderd en zijn groen en bomen aangeplant. Als gemeente stimuleren en faciliteren we dit met aantrekkelijke acties. Groene voortuinen maken de straten aantrekkelijker. Ze zorgen er daarnaast voor dat overtollig water in de bodem weg kan in plaats van de riolering. En dat de leefomgeving aangenamer voelt op hete dagen. Dit betekent dat (voor-)tuinen 15

niet alleen groener zijn, maar ook zo ingericht zijn dat overtollige

en de verhalen bepalen waarom Wijchen er zo uit ziet. Wat

neerslag tijdelijk in de tuin, op het maaiveld opgenomen kan

kunnen we leren van het verleden? Door dit cultuurhistorisch

worden. Dit werkt mee ter voorkoming van verdroging.

erfgoed als basis mee te nemen voor toekomstige ontwikkelingen zorgen we er samen voor dat de gemeente haar unieke karakter behoudt. Het verleden krijgt een plek en is zichtbaar in nieuwe ontwikkelingen. Met beleefbare monumentale plekken en verhalen op basis van archeologische onderzoeken.

Foto 13: Tekening wijk Kinderburgemeestersbijeenkomst

Integrale aanpak De fysieke ruimte is beperkt als je kijkt naar de opgaven die we moeten realiseren. De beschikbare ruimte moet dus slimmer en creatiever voor meerdere functies worden gebruikt. De leef- en woonomgeving pakken we integraal en in goede harmonie en balans met elkaar aan. Hierbij houden we, naast een gezonde, sociale leefomgeving en klimaatadaptatie, ook rekening met Wijchens erfgoed en archeologie. Het erfgoed, de geschiedenis

Foto 14: Beweegtuin

Wijkontwikkeling komt er dus anders uit te zien. Naast fysieke ontwikkeling kijken we ook hoe de sociale cohesie versterkt kan worden. Dit betekent niet overal automatisch een dorpshuis, maar juist op nieuwe manieren ontmoeting stimuleren. Met 16

bijvoorbeeld meer ruimte voor ontmoeting voor de deur en meer natuurlijke speel- en beweeggelegenheden. En met parkeren aan de rand, meer buiten het zicht of misschien wel ondergronds. Een belangrijke ambitie is dat inwoners nog meer zeggenschap krijgen in het creëren van hun woonomgeving. In 2035 kunnen mensen samen hun eigen buurt creëren en misschien wel bouwen. We kijken hierbij ook naar het delen van voorzieningen. We groeien immers door naar een deeleconomie waar mensen eerder zaken delen en lenen dan bezitten. Ook in Wijchen zien we de trend terug van een deeleconomie. In een deeleconomie deel je diensten of goederen via digitale marktplaatsen of coöperaties. Je betaalt niet voor bezit maar voor de toegang tot diensten of goederen. Vooral jongeren zijn meer gericht op een deeleconomie. Basisnotitie Strategisch kompas, september 2021

Sociale verbondenheid en goede voorzieningen Sociale verbondenheid en goede voorzieningen dichtbij huis waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, vinden de inwoners erg belangrijk. Het gaat hierbij om basisvoorzieningen zoals winkels of een gezondheidscentrum, maar ook om sociale voorzieningen. Voorzieningen voor jong en oud, divers en inclusief. Ontmoeten kan op heel verschillende manieren en veel breder dan in een

Foto 15: Mozaïek en Arcus

dorpshuis. Bijvoorbeeld in de buitenruimte, speeltuin, voedselbos, buurtmoestuin, sportclub, school of via een digitale ontmoeting op buurt- of wijkniveau. Zoals digitale platforms waar onderlinge hulp wordt aangeboden of een boodschappendienst speciaal voor ouderen. Hierin blijven we nieuwe manieren aanbieden en stimuleren, omdat de wijze van ontmoeten en de behoeften veranderen. We gaan hierbij meer aandacht besteden aan de ouderen en de oudere jeugd (13+). We zorgen ervoor dat er ook voor hen voldoende ontmoetingsgelegenheden, speelgelegenheden en andere bezigheden te doen zijn. 17