307726 Beslisnota Inwonerspas

Openbaar

Zaaknummer: Z/25/307726

Beslisnota voor de Gemeenteraad Onderwerp: Inwonerspas Collegedatum: 2 december 2025 Voorgesteld besluit De Gemeenteraad besluit: 1. De inwonerspas nu niet als instrument voor ons armoedebeleid in te voeren. 2. De beoogde doelen van de Inwonerspas te realiseren door de acties uit het integraal plan “Opvolging aan aanbevelingen Rekenkamerrapport Effectiviteit armoedebeleid gemeente Wijchen 2025”. 3. Voor een alternatief voor de bonnetjes in de huidige kindregeling in Q1 2026 de gesprekken met Stichting Leergeld te starten en de mogelijkheden te verkennen. 4. Het college de opdracht te geven om in Q2 2026 een beslisnota aan de raad voor te leggen over de herziening van de huidige Kindregeling. Aanleiding Bij de behandeling van de Perspectiefnota 2021 nam de raad een motie aan waarin hij het college opriep om scenario’s op te stellen voor een inwonerspas in Wijchen. Deze inwonerspas zou moeten bijdragen aan a) het vergroten van het bereik van gemeentelijke regelingen voor de minimadoelgroepen, b) de deelname aan het maatschappelijk leven van doelgroepen, c) het ondersteunen van lokale ondernemers die door de Coronacrisis getroffen zijn en d) het aanmoedigen van lokaal inkopen. Bij de bespreking van de informatienota over de Inwonerspas (2022) met een 3-tal scenario’s riep de raad het college op één scenario uit te werken.

In het coalitie-akkoord 2022-2026 ‘Samen verschil maken’ nam het college, onder het speerpunt ‘We laten niemand vallen’, het volgende actiepunt op: “We vinden het belangrijk om gezinnen met een kleine beurs beter te ondersteunen. Daarom bekijken we de mogelijkheden van een inwonerspas, die tevens voor alle inwoners toegankelijk is.”. Bij de behandeling van het beleidsplan ‘Geldzorgen, armoede en schulden’ in april 2023 informeerde het college de raad over het voornemen om de uitwerking van de Inwonerspas in het derde kwartaal van dat jaar aan de raad te voor te leggen. Dit is niet gelukt. In 2024 werd het rekenkameronderzoek naar de effectiviteit van het armoedebeleid van de gemeente Wijchen aangekondigd, met bijzondere aandacht voor de kinderen. Omdat de resultaten uit dit onderzoek van invloed kunnen zijn op de keuze voor een Inwonerspas is de behandeling van de pas uitgesteld tot na oplevering van het Eindrapport van de rekenkamer. Nu dit rapport is verschenen en behandeld kunnen we de waarde van een Inwonerspas voor de doelgroep beter afwegen.

Pagina 1 van 6

Openbaar

Zaaknummer: Z/25/307726

Eerdere besluiten Datum

Korte omschrijving eerder genomen besluit (vermeld zo mogelijk het zaaknummer/documentnummer)

08-07-2021

Motie ‘Inwonerspas’ bij Perspectiefnota 2021 (21 61958)

27-01-2022

Motie ‘Variant-d verder uitwerken’ bij bespreking van de informatienota ‘Uitwerking motie inwonerspas’ (22 69567)

20-04-2023

Beleidsplan ‘Geldzorgen, armoede en schulden’ (105532)

17-04-2025

Beslisnota rekenkameronderzoek effectiviteit armoedebeleid gemeente Wijchen

Gewenst resultaat Een meer klantvriendelijke dienstverlening die een bereik van de doelgroepen, in het bijzonder gezinnen met een laag inkomen, van ongeveer 90% realiseert. Argumenten 1.1 De invoering van de inwonerspas heeft een aanzienlijke financiële impact. De geschatte éénmalige kosten voor de implementatie van het systeem bedragen ongeveer € 100.000 en de structurele jaarlijkse kosten worden geschat op €55.000 (excl. BTW). Dit zijn éxtra kosten. Kosten die binnen de huidige capaciteit en uitvoering passen (bijvoorbeeld het beoordelen van een aanvraag) zijn niet meegenomen. De huidige uitvoering van de 3 regelingen (Geldterugregeling, Kindregeling en Regeling Huishoudelijke apparaten) bedraagt ca. €20.000 per jaar. Dit betekent ruim €50.000 extra naar de inwonerspas gaat. Geld dat we niet kunnen uitgeven aan de doelgroep. De hoge kosten spelen ook een rol met het oog op de financiële opgave waar we de komende jaren voor staan. Tot slot kent het in zee gaan met een verstrekker van de pas ook financiële risico’s, zoals een faillissement. 1.2

Nationale ontwikkelingen maken een inwonerspas over een aantal jaar misschien onnodig. Eind 2024 informeerde het kabinet over het programma Vereenvoudiging Inkomensondersteuning voor Mensen (VIM). Er wordt onderzocht hoe de inkomensondersteuning eenvoudiger en begrijpelijker kan. Ook het rapport van het Instituut Publieke Economie (IPE) “Eerlijker en eenvoudiger armoedebeleid” (januari 2025), doet een voorstel voor een eenvoudigere inrichting van inkomensondersteuning. Zowel voor de inkomensondersteuning vanuit het Rijk als vanuit gemeenten. IPE geeft aan dat landelijke regelingen de basis moeten zijn en dat lokaal ruimte is voor maatwerk. Ze geeft aan dat een aantal regelingen die nu door gemeenten worden uitgevoerd (weer) onder de verantwoordelijkheid van het Rijk moeten vallen, waaronder de Individuele Inkomenstoeslag, de Studietoeslag en de Collectieve aanvullende ziektekostenverzekering. Regelingen die gemeenten inzetten ter bevordering van participatie kunnen het best samengevoegd worden tot één toelage. Hiervoor wordt de systeemwijziging zoals vanaf 2025 is ingezet in de gemeente Wageningen als voorbeeld genoemd: het Maatschappelijk Meedoen Budget (MMB).

Pagina 2 van 6

Openbaar

Zaaknummer: Z/25/307726

Tot slot is dit jaar het wetsvoorstel Wet Proactieve Dienstverlening verschenen. Door proactieve dienstverlening kunnen UWV, de SVB en gemeenten proactieve dienstverlening inzetten. Dit betekent dat zij mogen onderzoeken wie mogelijk recht heeft op een uitkering of een andere ondersteunende voorziening maar deze niet gebruikt. Zij mogen actief contact opnemen met deze mensen en hen ondersteunen bij een aanvraag voor een uitkering of voorziening. Hiervoor mogen zij persoonsgegevens verwerken. Het doel van deze wet is niet-gebruik van uitkeringen en andere voorzieningen in de sociale zekerheid verminderen. Precieze inwerkingtreding van het wetsvoorstel is nog niet bekend. Met het oog op deze plannen die mogelijk leiden naar een nieuw systeem van inkomensondersteuning vinden we een grote investering nu niet legitiem. 1.3

Een inwonerspas biedt niet altijd meer vrijheid. Binnen onze huidige werkwijze geven wij huishoudens met een laag inkomen geld (met uitzondering van de computers (PC’s) en zwemlessen in de Kindregeling); de uitgaven moeten zij, ten dele, met bonnetjes verantwoorden. Zij kunnen dat geld, binnen de daarvoor gestelde regels, overal besteden. Bij de invoering van passen moeten we het aanbod vooraf organiseren: bij ondernemers of verenigingen die niet deelnemen aan een Wijchense pas, kunnen inwoners de pas niet gebruiken.

1.4

De pas is niet altijd en voor iedereen een toegankelijk middel. Het onderzoek van de rekenkamer zegt verder dat een meerderheid van de doelgroep vaak niet van het bestaan van veel minimaregelingen op de hoogte is. En dat het aanvragen lastig is. Een inwonerspas lost dit probleem niet op. Een pas met daarop specifieke minima-voorzieningen kunnen wij weliswaar automatisch naar de bij ons bekende huishoudens met een laag inkomen toesturen. Maar vervolgens moeten nog wel budgetten en voorzieningen worden aangevraagd (zie tegenargument 1.2). Het gebruik van de pas vraagt enkele digitale vaardigheden. Voor de financieel kwetsbare huishoudens hebben wij tot dusver ook altijd de mogelijkheid open gehouden om inkomensondersteuning via een ander kanaal te organiseren. Met de invoering van een inwonerspas vervalt voor de betrokken regelingen deze optie. Uit ervaringen in andere gemeenten is gebleken dat een dergelijke pas niet in elke winkel wordt geaccepteerd, bijvoorbeeld omdat medewerkers er niet mee bekend zijn. Ook technisch komen problemen voor zoals foutmeldingen bij het afrekenen. En als er niet voldoende geld op de pas staat, dan gaat de aankoop niet door. Inwoners met een pas ervaren dit als vervelend, zeker als er mensen achter hen staan.

1.5

De pas kan niet voor elke regeling worden ingezet. Er zijn drie minimavoorzieningen die op dit moment in aanmerking komen om gekoppeld te worden aan de inwonerspas: de Geldterugregeling, de Kindregeling en de Regeling huishoudelijke apparaten. Onze voorzieningen bieden we dan via verschillende platforms aan en worden op verschillende manieren verstrekt. Dit kan voor verwarring zorgen voor inwoners.

1.6

Met een inwonerspas neemt het bereik niet per definitie toe. Het bereik van de doelgroep van huishoudens met een laag inkomen door passen lijkt vaak hoog te liggen. Dat heeft echter ook te maken met hoe ‘bereik’ wordt gedefinieerd. Gemeenten mogen passen naar de bij hen reeds bekende doelgroep toesturen zonder aanvraag (zie tegenargument 1.2). Indien het totaal aantal verstrekte passen wordt afgezet tegen het aantal gezinnen met een laag inkomen

Pagina 3 van 6

Openbaar

Zaaknummer: Z/25/307726

(CBS-cijfers) komt dat veelal hoog uit. Het zegt dan nog niets over het daadwerkelijk gebruik van de pas door de huishoudens die een dergelijke pas hebben ontvangen en ook niet of zij het totale budget ook hebben besteed. In 2024 was het bereik van de Kindregeling ongeveer 83%. Dit bereik kan verder verhoogt worden door ook voor deze regeling meer structureel campagne te voeren. Daarnaast kan het, evenals de Geldterugregeling, nog nadrukkelijker een plaats krijgen in de jaarlijkse dienstverleningsgesprekken die wij voeren met bijstandsgerechtigden. 1.7

Er lijkt onvoldoende draagvlak onder Wijchense ondernemers om een pas in te voeren die voor alle inwoners van Wijchen interessant is. Om het draagvlak te peilen is een enquête gedaan naar de belangstelling onder 38 Wijchense ondernemers voor de invoering van een inwonerspas. Ongeveer 1/3 heeft aangegeven eventueel mee te willen werken aan een eventuele inwonerspas. Dit hangt onder andere af van de op te stellen voorwaarden. Een koppeling met de Wijchense cadeaukaart is niet mogelijk omdat verschillende functionaliteiten van toepassing zijn. Het succes van de inwonerspas is grotendeels afhankelijk van de bereidheid van ondernemers en aanbieders om deel te (willen en kunnen) nemen aan de inwonerspas. Dit netwerk moet voldoende uitgebreid zijn voor de doeleinden van de minimaregelingen (denk aan sportverenigingen). Sportverenigingen staan overwegend positief tegen de inwonerspas omdat alle aandacht voor sport leidt tot meer participatie. Tegelijk wordt genoemd dat de pas niet in alle gevallen passend is voor de vereniging of stichting.

1.8

Ervaringen uit andere gemeenten met een pas voor inwoners met een laag inkomen zijn wisselend. Een bekend platform meldt dat ongeveer 40 gemeenten een stadspas hebben. Dit zijn overwegend grotere gemeenten (> 100.000 inwoners). Kleinere gemeenten zoeken vaker regionale samenwerking. Gemeenten geven hun eigen benaming aan de pas (stadspas, minimapas, U-pas, gemeentepas, etc.). Sommige gebruiken commerciële backoffice leveranciers (zoals BS&F of DBF), andere hebben maatwerk of regionale samenwerkingsvormen. Onderling is nauwelijks een vergelijking te maken omdat de doelen, toepassingen, technische mogelijkheden en voorwaarden verschillen. Eén gemeenschappelijke deler is dat meestal een bedrag op een pas wordt gestort dat overeenkomt met de geldelijke bijdrage voor de kindregeling en een bedrag voor volwassenen, zoals in Wijchen de Geldterugregeling. In de basis waarderen inwoners het idee van een pas waarop arrangementen of aanbiedingen staan. Tegelijk maakt niet iedereen hier gebruik van omdat het aanbod niet altijd past bij de behoeften van de doelgroep. Het gebruik en de beleving vallen tegen als maar een beperkt aantal winkeliers en verenigingen meedoen. De effectiviteit van een inwonerspas is hier dan ook sterk afhankelijk van. Ook is er onzekerheid in hoeverre de passen worden geaccepteerd en hoeveel geld er nog op staat.

In onze regio kent alleen Beuningen een dergelijke pas, de Klavervierpas. Hierop staat geld voor witgoed, voor uitgaven aan kinderen (school, sport, meedoen) en een tegoed voor volwassenen (vergelijkbaar met onze Geldterugregeling). Volgens de gemeente maakt zo’n 87% van de mensen minimaal 1x gebruik van de pas. Met de pas kan men op de website van de gemeente een product of arrangement

Pagina 4 van 6

Openbaar

Zaaknummer: Z/25/307726

aanvragen. Soms is dit via de gemeente soms via Stichting Leergeld die het kindpakket uitvoert. Gebleken is dat het gebruik en de toepassingen niet voor iedereen duidelijk is. Ook de deelnemende organisatie ondervindt hier hinder van. De gemeente Heumen en Nijmegen hebben een stadspas (o.i..) overwogen, maar ervan afgezien vanwege de hoge uitvoeringskosten. 1.9

De doelen van de inwonerpas kunnen op andere manieren worden behaald. Er bestaat geen éénduidige oplossing voor armoede: effectieve bestrijding en verlichting ervan vraagt altijd om een samenhangend pakket van maatregelen en acties. Eén van de grootste problemen waar we voor staan, en binnen onze mogelijkheden ligt, is het niet-gebruik terugdringen. Veel mensen benutten de regelingen niet omdat ze de weg ernaar toe niet kennen, formulieren ingewikkeld vinden of afhaken door complexe regels. Een inwonerspas verandert niets aan die systeemproblemen. Met het integraal plan1 stellen we verschillende acties voor die gezamenlijk en in onderlinge samenhang leiden tot een effectiever armoedebeleid.

Tegenargumenten en risico’s 1.1

Bij het gebruik van passen hoeven huishoudens hun uitgaven niet langer via ‘bonnetjes’ te verantwoorden. Uit het rekenkameronderzoek is onder andere gebleken dat het moeten overhandigen van bonnetjes ter verantwoording van uitgaven (bij de Geldterugregeling en de Kindregeling) als omslachtig en vervelend wordt ervaren. Zowel door inwoners als door de maatschappelijk partners. Daarbij zorgt de huidige Kindregeling met haar geldelijke bijdrage ook voor verwarring. Inwoners geven soms geld uit aan zaken waarvoor de regeling niet bedoeld is. Daardoor moeten consulenten soms bonnetjes afwijzen waardoor ze geen geld krijgen. Bij het gebruik van passen zijn de bestedingen inzichtelijk doordat de betalingen die ermee worden gedaan automatisch naar winkelsoort worden gekenmerkt (elektronica, kleding, horeca, detailhandel, sport). Met een aanpassing van onze huidige werkwijze voor de Kindregeling, zoals een uitkering in natura (begeleid door Stichting Leergeld) kunnen we de belasting voor inwoners en onze dienstverlening aanzienlijk verminderen. Daarmee handelen we ook voor deze doelgroepen naar de uitgangspunten uit ons coalitieakkoord en het strategisch kompas (vertrouwen in inwoners, minder regels). We gaan in Q1 2026 het gesprek aan met Stichting Leergeld om de mogelijkheden te verkennen. In Q2 2026 brengen we een voorstel aan de raad om de Geldterugregeling te verbeteren.

1.2

Een grote groep kan met een inwonerspas over extra bestedingsmogelijkheden beschikken. Een pas met daarop specifieke minima-voorzieningen kunnen wij automatisch naar de bij ons bekende huishoudens met een laag inkomen toesturen. Dit kan omdat de pas op zichzelf nog geen “geld” is; dat wordt het op het moment dat een inwoner de pas ook daadwerkelijk gebruikt, waarbij de pas alleen maar kan worden gebruik waarvoor deze is bedoeld. Ook bij het gebruik van een pas blijft het zo dat een inwoner sommige ‘budgetten’ specifiek moet blijven aanvragen. Inwoners moeten wel specifieke websites raadplegen van de deelnemende partijen om te weten wat wordt aangeboden. Het verbinden van de genoemde

integraal plan “Opvolging aan aanbevelingen Rekenkamerrapport Effectiviteit armoedebeleid gemeente Wijchen 2025” 1

Pagina 5 van 6

Openbaar

Zaaknummer: Z/25/307726

minimaregelingen aan de pas zorgt ervoor dat inwoners minder in staat zijn zelf te beslissen waar zij het tegoed willen besteden. Voor het aanvragen van budgetten moet ook de gemeentelijke website worden geraadpleegd om te zien wat het voor hen beschikbare budget is. 1.3

Het gebruik van een pas stimuleert de lokale economie. Het bevorderen van lokaal inkopen is een mooi streven dat een gezamenlijke ambitie van het sociale en economische domein moet zijn. Maar is geen doel van het armoedebeleid. Door te werken met een inwonerspas kunnen de aangesloten ondernemers gericht acties uitzetten naar de pashouders. Voor de regelingen die ten behoeve van huishoudens met een laag inkomen op de pas worden gezet landen de bestedingen ook bij lokale ondernemers. Dit is echter een beperkt deel van hun omzet.

Financiële gevolgen Niet van toepassing. Communicatie Niet van toepassing Inwonersparticipatie Het college heeft het Adviesorgaan Sociaal Domein Wijchen om advies gevraagd op dit voorgenomen besluit. Wij hebben hun advies ontvangen op 26 november. Dit treft u in de bijlage aan. Het advies is om nog geen besluit te nemen over de Inwonerspas voordat alternatieve oplossingen zijn onderzocht c.q. geconcretiseerd. We nemen het advies ter harte en hebben dit verwerkt in de adviesnota. Ten eerste is de actie voor de herziening van de huidige Kind regeling geconcretiseerd. Ten tweede zal voor de keuze van het alternatief voor de huidige Kindregeling het advies van het Adviesorgaan worden gevraagd. Uitvoering of Vervolgstappen • Afspraak maken met Stichting Leergeld in Q1 2026 om de mogelijkheden te verkennen voor onze Kindregeling. • Voorstel opmaken herziening Kindregeling. • Ter besluitvorming voorleggen aan de gemeenteraad Q2 2026. • Uitvoeren acties integraal plan “Opvolging aan aanbevelingen Rekenkamerrapport Effectiviteit armoedebeleid gemeente Wijchen 2025” Geheimhouding: Niet van toepassing. Voorstel Advies Team W&I

Pagina 6 van 6