137189 Informatienota antwoord op vragen PvdA over Gelijke kansen in het onderwijs

Openbaar

Zaaknummer: Z/23/137189

Informatienota voor de Gemeenteraad Onderwerp: Antwoord op schriftelijke vragen van Partij van de Arbeid over Gelijke kansen in het onderwijs Kernboodschap Kansengelijkheid is een complex en hardnekkig maatschappelijk vraagstuk. De aard en omvang van de problematiek zijn moeilijk te definiëren en worden gekenmerkt door onzekerheid, vele onderlinge verbonden oorzaken en geen duidelijke, eenduidige oplossingen. Het aanpakken van kansengelijkheid vergt een lange adem en lange termijn commitment. Ongelijke kansen zijn het gevolg van verschillende (samenhangende) factoren en omstandigheden. Onderwijs fungeert als een krachtige hefboom om de kloof tussen kansarme en kansrijke individuen en groepen in de samenleving te verkleinen. Ongelijke kansen ontstaan ook door factoren en omstandigheden die buiten de beïnvloedingsfeer en bevoegdheden van het onderwijs vallen. Onze lokale onderwijspartners leveren al een belangrijke bijdrage bij het bevorderen van gelijke kansen. Kansengelijkheid wordt in een bredere maatschappelijke context aangepakt. We beperken ons bij de beantwoording tot het onderwijs in lijn met de gestelde vragen. Eerdere besluiten Niet van toepassing Antwoord van het college Het college is in overleg en afstemming met de lokale onderwijspartners tot beantwoording van de gestelde vragen gekomen.

Hiermee doet het college recht aan het gelijkwaardig partnerschap en de eigen verantwoordelijkheden en bevoegdheden van het onderwijs vallend onder de grondwettelijke vrijheid van onderwijs.

1. Is de wethouder op de hoogte van de GKA en de mogelijkheden die deze

alliantie biedt om op gemeentelijk niveau aan gelijke kansen te werken? Ja 2. In Nederland zijn al 101 gemeente aangesloten bij de GKA, gemeente

Wijchen is nog niet aangesloten. Welke mogelijkheden biedt aansluiting bij de GKA voor Wij-chen volgens de wethouder en waarom is Wijchen nog niet aangesloten bij de GKA? In september 2019 was er contact met de regiocoördinator van de Gelijke Kansen Alliantie. Hun focus lag toen op de 100.000+ gemeenten en centrumgemeenten van de 35 arbeidsmarktregio’s in Nederland. Die keuze is door de GKA gemaakt in relatie tot de voor hun beschikbare formatie en financiële middelen. Voor Gemeente Wijchen waren er destijds twee opties: 1) als arbeidsmarktregio Rijk van Nijmegen als geheel aansluiten; of 2) samen met de drie andere gemeenten in het Land van Maas Waal (totaal ca. 100.000 inwoners) aansluiten. De eerste optie viel af omdat Nijmegen al reeds met een eigen lokaal plan was aangesloten. De tweede optie is verkend met de diverse gemeenten en onderwijspartijen, maar kon om meerdere redenen niet op voldoende steun en draagvlak rekenen. Ook in onze gemeente ontbrak het daaraan voor deze optie.

Pagina 1 van 5

Openbaar

Zaaknummer: Z/23/137189

In het voorjaar 2022 is opnieuw op verzoek van onze onderwijspartners contact geweest met de Gelijke Kansen Alliantie. Inmiddels zijn er meer mogelijkheden voor kleinere gemeenten om ook met een eigen plan aan te sluiten. Het proces moest destijds in de spreekwoordelijke ijskast worden gezet, omdat de ambtelijke organisatie onvoldoende slagkracht had om dit op te pakken. Zij had destijds veel werk aan het nieuwkomersonderwijs voor Oekraïense ontheemden, toenemend aantal kinderen van statushouders en de nieuwe asielopgave binnen haar werkgebied. We verkennen de mogelijkheid om dit proces in 2024 weer op te starten. 3. Wat voor een activiteiten onderneemt de gemeente Wijchen op dit moment

om gelijke kansen in het onderwijs te bevorderen? Denk daarbij aan concrete interventies ter bevordering van kansengelijkheid in het onderwijs, het initiëren van samenwerkingsverbanden tussen onderwijspartners om kansenongelijkheid aan te pakken, alsook de verzameling en analyse van data om kansenongelijkheid door te tijd heen te monitoren? Ook zonder aansluiting bij de Gelijke Kansen Alliantie werken we in Wijchen aan kansengelijkheid. Het is een terugkerend onderwerp op de agenda van het bestuurlijk overleg tussen college en de lokale onderwijs- en kinderopvangpartners. We hebben het overzicht aan interventies verdeeld over drie categorieën: 1) Gezamenlijke beleidsinterventies met het onderwijs en kinderopvang; 2) Gemeente-eigen beleidsinterventies; en 3) Onderwijs-eigen beleidsinterventies zonder betrokkenheid van de gemeente op grond van hun eigen rol en verantwoordelijkheden. De beleidsinterventies in de laatste categorie vallen buiten de scope van elke gemeentelijke verantwoordelijkheid en het onderwijs legt daarover verantwoording af aan haar interne en externe toezichthouders. De gemeente is dat niet. 1. Gezamenlijke beleidsinterventies • Peuteropvang. Samen met De eerste stap realiseren we een toegankelijk, betaalbaar en kwalitatief goed aanbod voor peuteropvang.

Spelenderwijs ontwikkelen peuters zich op de vier ontwikkelgebieden taal, rekenen, motoriek en sociaal-emotioneel als voorbereiding op de basisschool. De eerste stap houdt de ontwikkeling van kinderen bij in een kindvolgsysteem. Eventuele achterstanden worden met in een gedifferentieerde aanpak door pedagogisch medewerkers aangepakt of gedeeld met relevante ketenpartners. • Voor- en vroegschoolse educatie. De eerste stap verzorgt het aanbod voorschoolse educatie voor peuters met een achterstand in de Nederlandse taal. Dit is een verrijkend programma om de taalachterstand aan te pakken. De eerste stap registreert de ontwikkelingen in een kindvolgsysteem. Bij de overgang naar de basisschool vindt er een warme overdracht plaats en er wordt gewerkt aan doorgaande leerlijnen. De basisschool pakt het in de kleuterperiode verder op (=vroegschoolse educatie). In maart van dit jaar nam uw Raad de beleidsnota Onderwijsachterstandenbeleid 2023-2026 aan daarin is ons beleid met betrekking tot peuteropvang en voor- en vroegschoolse educatie uitgebreid beschreven. • Nieuwkomersonderwijs. Met Kans & Kleur gaan we vanaf dit najaar afspraken maken over het nieuwkomersonderwijs in lijn met artikel 193c Wet op het Primair Onderwijs. Dit is geregeld in de Wet tijdelijke nieuwkomersvoorzieningen in het onderwijs, welke eind september door de Eerste Kamer wordt behandeld.

Er worden afspraken gemaakt over 1) voldoende onderwijsplaatsen voor nieuwkomers; 2) inschrijving van nieuwkomers op een school; 3) de organisatie van een doorlopende leerlijn voor nieuwkomers. Voorheen was dit alleen een

Pagina 2 van 5

Openbaar

•

•

•

•

•

Zaaknummer: Z/23/137189

taak van het onderwijs. Het huidige kabinet besloot tot een regierol voor het college van burgemeester en wethouders als gevolg van de grote instroom aan asielzoekers. In de Wet op het Voortgezet Onderwijs is een gelijkluidende taak neergelegd. Het Pontem College is de school voor alle nieuwkomersleerlingen tussen 12 en 18 jaar oud uit de hele regio Rijk van Nijmegen. De school is in Nijmegen gevestigd. Daarmee ligt de genoemde regierol bij het college van de gemeente Nijmegen. Met het Maaswaal College maakt het college dus geen aparte afspraken. Leesoffensief Wijchen. Vorig schooljaar zijn de kinderopvang, het onderwijs en de Bibliotheek Wijchen gestart met de uitvoering van het actieplan Leesoffensief Wijchen. De gemeente was niet inhoudelijk betrokken bij de opstelling van het actieplan noch bij de uitvoering ervan. Wij hebben financieel bijgedragen vanuit de incidentele middelen van het Nationaal Programma Onderwijs. Het actieplan loopt tot aan het einde van dit schooljaar. De gezamenlijke partners zullen dit actieplan evalueren aan het einde van planperiode. Onderdeel van het Leesoffensief is uitvoeren van een monitoronderzoek. Lezen is een basisvaardigheid. Goede leesvaardigheid draagt bij aan betere prestaties op school en betere kansen op de arbeidsmarkt en in de samenleving. Voorziening tijdelijke opvang leerlingen.

Het Maaswaal College heeft sinds enkele jaren een preventieve voorziening voor leerlingen voor wie ondersteuning in de reguliere setting onvoldoende blijkt. Bij deze leerlingen is sprake van motivatie-, werkhouding- of gedragsproblematiek. Of een combinatie hiervan. Deze problematiek ontstaat onder meer door problemen in de directe leefomgeving of problemen van psychische aard. Deze voorziening heet de Tijdelijke Voorziening Leerling, of afgekort TOL. Het doel ervan is om te voorkomen dat deze leerlingen vroegtijdig het onderwijs verlaten, om meer rust en veiligheid te creëren in de klas voor leerlingen en docenten, in het gebouw en op het schoolplein. Terugkeer naar de reguliere onderwijssetting is het streven. Vroegtijdig schoolverlaten verminderd kansen. De gemeente subsidieert in een co-financieringsconstructie deze voorziening. De school registreert de voortgang en resultaten. Aan het eind van subsidieperiode worden deze met uw Raad gedeeld. Mentale weerbaarheid en veerkracht. Samen met het Maaswaal College, GGD en GGZ werken we aan een project om de mentale weerbaarheid en veerkracht van leerlingen in het voortgezet onderwijs te versterken. Leerlingen die beter is staat zijn om teleurstelling, tegenslag en stress om te gaan hebben doen het beter op school en in het leven. Het versterken van mentale weerbaarheid en veerkracht kan ongelijke kansen verminderen.

Werkgroep Zorg binnen Onderwijs. De gemeente heeft een wettelijke verplichting vanuit de Jeugdwet om ondersteuning te bieden aan jeugdigen, ook onder onderwijstijd, niet zijn onderwijsinhoudelijke ondersteuning. Dat laatste is een wettelijke opdracht aan scholen en samenwerkingsverbanden vanuit de Wet op het Passend Onderwijs. Tussen beide verantwoordelijkheid bestaat een grijs gebied omdat cases niet altijd netjes passen binnen deze juridische scheidslijn. De werkgroep werkt op casusniveau naar een passende onderwijsplek. We voorkomen hiermee dat kinderen te lang niet naar school gaan, het zogeheten thuiszitten. Thuiszitters lopen het risico achterstanden op te lopen en kunnen deze minder goed in te lopen als thuiszitten te lang duurt. Inclusiever onderwijs. Voor 2035 ligt er een belangrijke transitieopdracht voor het onderwijs. Het onderwijssysteem moet inclusiever worden. Het streven is dat 98% van de leerlingen naar een reguliere school gaan. Inclusiever onderwijs moet bijdragen aan een grotere kansengelijkheid. Eind september sprak het college met Kans & Kleur af een lokale routekaart te ontwikkelen, zodat gemeentelijke beleid en regelgeving op het gebied van onderwijs en jeugdhulp synchroon lopen met het tempo van de Wijchense basisscholen bij deze transitie.

Pagina 3 van 5

Openbaar •

•

•

Zaaknummer: Z/23/137189

In het voortgezet onderwijs wordt de transitieopdracht ook op bestuursniveau opgepakt. Voor Pro College Wijchen en Maaswaal College geldt dat we hierover regionaal met de regiogemeenten afspraken maken met eventueel een verbijzondering voor de lokale situatie. Verbinding onderwijs en de arbeidsmarkt. Een van de aandachtspunten in het Strategisch Kompas Wijchen 2035 is het stimuleren van meer lokale samenwerking tussen overheid, onderwijs en ondernemers. Het versterken van de verbinding tussen onderwijs en de arbeidsmarkt speelt een cruciale rol bij het bevorderen van kansengelijkheid. Er zal nadrukkelijk aandacht moeten zijn voor de specifieke behoeften van kwetsbare en achtergestelde groepen in de samenleving voor duurzame arbeidsparticipatie. Op dit moment wordt een ambtelijke verkenning uitgevoerd door betrokken teams binnen de WDW. Wij zullen dit op een later moment met onze onderwijspartners bespreken en met uw Raad delen op een moment dat dit tot concrete beleidsinterventies leidt. Beleidsprogramma horizonverbreding. Eind september spraken we met de lokale partners af om een gezamenlijk beleidsprogramma te ontwikkelen. Het centrale uitgangspunt daarin is de wereld van kansarme kinderen/jongeren te verbreden.

Het beleidsprogramma heeft drie speerpunten, te weten: 1) talentontwikkeling; 2) het opbouwen van een eigen (sociaal) netwerk; en 3) het ecosysteem waarin het kind/de jongere zich ontwikkeld/opgroeit. In het gezamenlijk ontwikkelproces wordt de doelgroep sterkt afgebakend. Er komt geen generiek aanbod voor alle kinderen/jongeren.

2. Gemeente-eigen beleidsinterventies • Leerplicht. Het handhaven van de Leerplichtwet 1969 zorgt ervoor dat alle kinderen toegang hebben tot kwalitatief goed onderwijs. Dit is van groot belang voor de persoonlijke ontwikkeling en kansen van kinderen en voor een gezonde en welvarende samenleving. De leerplichtambtenaar kan in het onderzoek ook signaleren of er andere problemen spelen in het gezin. Door de korte lijnen kan zij het gezin in contact met andere vormen hulp en ondersteuning om daarmee de gezinssituatie duurzaam te verbeteren en de ontwikkelkansen van kinderen in bredere zin bevorderen. • Regionaal programma voortijdig school verlaten. De regiogemeenten werken samen om iedere jongere (tot 23 jaar) een goed toekomstperspectief te bieden. Iedere jongere zonder startkwalificatie willen we (terug)leiden naar een passende (vervolg)opleiding, arbeidsplaats, zorg of een combinatie daarvan. • Leerlingenvervoer. In Wijchen is een breed aanbod onderwijsvoorzieningen aanwezig. Voor de meeste leerlingen biedt dit een passende onderwijsplek. Sommige leerlingen hebben specifieke onderwijsbehoeften. Leerlingenvervoer zorgt ervoor dat kinderen die verder van een passende school daartoe toch toegang toe hebben. Dit garandeert bijvoorbeeld dat leerlingen met een beperking dezelfde onderwijskansen hebben als hun leeftijdsgenoten zonder beperking. • Logopedische screening 5-jarigen.

De logopedische screening is een preventieve maatregel om spraak- en taalproblemen bij jonge kinderen te identificeren zodat tijdig een passende interventie kan worden ingezet om de communicatievaardigheden van kinderen te verbeteren. Een vroege interventie helpt kinderen om succesvol te zijn in de schoolomgeving. • Onderwijshuisvesting. Als gemeente hebben we een wettelijke zorgplicht voor onderwijshuisvesting. Daarin kan een gemeente zich onderscheiden, ook ten aanzien van kansengelijkheid. Goede scholen en een ruimhartig onderwijshuisvestingsbeleid scheppen de juiste voorwaarden voor goed onderwijs en kansengelijkheid. In Wijchen kiezen we ervoor om basisscholen te huisvesten in buurten en dorpen, zodat er altijd een basisschool in de directe woonomgeving is. In basisscholen brengen we onderwijs en kinderopvang onder één dak samen.

Pagina 4 van 5

Openbaar

Zaaknummer: Z/23/137189

Daarmee is peuteropvang, kinderdagopvang en/of buitenschoolse opvang ook thuisnabij aanwezig in een voor kinderen vertrouwde omgeving. We investeren ook in goede en voldoende onderwijshuisvesting voor het voortgezet onderwijs. Daardoor is in Wijchen voor de meeste jongeren thuisnabij voortgezet onderwijs; van praktijkonderwijs tot gymnasium. Alle schoolgebouwen zijn ook toegankelijk voor leerlingen met een beperking. Verder zorgen we voor veilige loop- en fietsroutes naar de scholen. 3. Onderwijs-eigen beleidsinterventies • Kwalitatief goed onderwijs. Scholen zijn verantwoordelijk dat het onderwijs van een goede kwaliteit is dat voldoet aan landelijke kwaliteitsnormen. Scholen investeren in getalenteerde docenten, actueel lesmateriaal en moderne leermiddelen om de kwaliteit te waarborgen. De Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht om te garanderen dat het onderwijs voor alle leerlingen van kwalitatief goed is. • Differentiatie in hun aanbod. Scholen passen hun onderwijsaanbod aan om rekening te houden met de diverse leerbehoeften van hun leerlingen. Denk hierbij aan differentiatie in instructie, waarbij docenten hun aanpak aanpassen aan de niveaus en behoeften van individuele leerlingen. Voor meer begaafde leerlingen zijn er bijvoorbeeld plusklassen en arrangementen voor leerlingen die juist extra ondersteuning nodig hebben. • Schoolklimaat.

Scholen creëren een positieve en veilige schoolomgeving waarin pesten en discriminatie niet getolereerd worden. Een positief en veilig schoolklimaat bevordert het welzijn van alle leerlingen. Als een leerling goed in zijn of haar vel zit, dan heeft dit een positief effect op de leerprestaties. • Gegevensverzameling. Scholen verzamelen gegevens over de prestaties en het welzijn van leerlingen. Zij evalueren voortdurend hun inspanningen om kansengelijkheid te bevorderen. Ze passen hun aanpak aan op basis van de resultaten. Voorgaande is een overzicht van de inspanningen die wij en onze kinderopvangonderwijspartners verrichten om gelijke kansen te bevorderen. Dit is gericht op kinderen van grofweg 2 tot 18 jaar oud. Daarnaast verbeteren wij via een breed educatief aanbod, samen met onder meer ROC Nijmegen en Bibliotheek de basisvaardigheden van inwoners van 18 jaar ouder. Onder basisvaardigheden we lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden. Het voldoende beheersen van basisvaardigheden is essentieel voor een volwaardige deelname aan de samenleving. Het versterken van basisvaardigheden van ouders draagt ook bij aan gelijke kansen voor hun kinderen. Sinds 2022 heeft de gemeente ook een regie- en coördinatierol in de inburgering van statushouders. Ook hier geldt dat een goede inburgering van ouders de kansen van hun kinderen kan vergroten. Geheimhouding Niet van toepassing.

Pagina 5 van 5