22 06 Koersdocument Omgevingsvisie
Tekst van het document
KOERSDOCUMENT OMGEVINGSVISIE VOORNE AAN ZEE De eerste stap op weg naar een Omgevingsvisie 23 mei 2022
Koersdocument Omgevingsvisie
LEESWIJZER 2
Voorne aan Zee
Het Koersdocument Omgevingsvisie Voorne aan Zee bestaat uit vier hoofstukken. Hoofdstuk 1 schetst het doel van het document en plaatst deze stap in het wettelijk kader van de Omgevingswet. Hoofdstuk 2 beschrijft de uitgangspunten die we samen belangrijk vinden wanneer we als gemeente Voorne aan Zee gaan starten met het opstellen van de Omgevingsvisie. Hoofdstuk 3 beschrijft de kracht van de gemeente Voorne aan Zee en de belangrijkste thema’s die een plek moeten krijgen in de Omgevingsvisie. Het laatste hoofdstuk bevat een aantal conclusies en aanbevelingen voor het vervolgproces.
3
Koersdocument Omgevingsvisie
INHOUDSOPGAVE 4
Voorne aan Zee
1. Inleiding 1.1 Doel van dit Koersdocument 1.2 Wettelijk kader
6 7 8
2. Uitgangspunten 2.1 Inleiding 2.2 Inhoud 2.3 Vorm 2.4 Proces 2.5 Routekaart voor Voorne aan Zee
10 11 11 12 12 13
3. Inhoudelijke verdieping 3.1 Inleiding 3.2 De kracht van Voorne 3.3 Thema’s Voorne aan Zee
14 15 16 20
4
40
Conclusies en aanbevelingen
5
Koersdocument Omgevingsvisie
INLEIDING
1
6
Voorne aan Zee
1.1 Doel van dit Koersdocument De inwerkingtreding van de Omgevingswet, naar verwachting op 1 januari 2023, komt steeds dichterbij. De gemeenten Hellevoetsluis, Westvoorne en Brielle zullen bovendien per 1 januari 2023 één nieuwe gemeente vormen: Voorne aan Zee* . Als gemeente Voorne aan Zee wordt aan de hand van de ‘Minimale acties van de VNG’ gewerkt aan de implementatie van de Omgevingswet. Het overzicht minimale acties geeft aan welke voorbereidingen gemeenten minimaal moeten hebben getroffen vóór 1 januari 2023 om te kunnen starten met werken volgens de Omgevingswet. Eén van de minimale acties is het voorbereiden op de Omgevingsvisie. De Omgevingsvisie vormt de leidraad voor de inrichting van de fysieke leefomgeving voor de lange termijn. De bestaande kwaliteiten vormen daarbij het vertrekpunt. Deze visie moet helder aangeven waar de gemeente Voorne aan Zee naar toe wil. De Omgevingsvisie is daarmee de kapstok voor het toekomstig beleid en initiatieven voor ruimtelijke ontwikkelingen. Het Koersdocument is een tussenproduct en vormt het kader voor onze Omgevingsvisie: het is een programma van eisen waarin staat waaraan de Omgevingsvisie moet voldoen. Het Koersdocument gaat in op inhoud, vorm en proces van de op te stellen Omgevingsvisie. Daarmee biedt het Koersdocument de sturende principes voor de Omgevingsvisie.
Daarnaast geeft het Koersdocument een beschrijving van de thema’s die zullen moeten landen in de Omgevingsvisie. Deze thema’s hangen samen met de vier hoofdopgaven die Voorne aan Zee in haar Toekomstvisie (opgesteld in het kader van het fusietraject) heeft geformuleerd en die weergeven hoe Voorne aan Zee zichzelf ziet in het jaar 2040.
Figuur 1: vier verbeterdoelen van de Omgevingswet *In dit Koersdocument spreken we dan ook als één gemeente, de gemeente Voorne aan Zee. Wanneer het over één van de afzonderlijke drie gemeente gaat (Hellevoetsluis, Westvoorne of Brielle), benoemen we dit expliciet. 7
Koersdocument Omgevingsvisie
1.2 Wettelijk kader We bereiden ons als Voorne aan Zee voor op de Omgevingswet, die naar verwachting op 1 januari 2023 in werking treedt. Deze Omgevingswet bundelt de wetgeving en regels voor onder andere ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. De wet regelt daarmee het beheer en de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. Met de Omgevingswet wordt het stelsel van ruimtelijke regels volledig herzien. Dit vraagt om een andere werk- en denkwijze van de gemeente, maar ook van andere overheden, burgers en bedrijven. Er zijn straks minder regels die bovendien meer overzichtelijk zijn, er is meer ruimte voor initiatieven en lokaal maatwerk. Integrale afweging van initiatieven en het geven van vertrouwen zijn sleutelbegrippen. Het doel en de meerwaarde van een initiatief in de fysieke leefomgeving moet centraal staan in plaats van de vraag: ‘mag het wel?’ (zie ook afbeelding ‘De vier verbeteringen’). De Omgevingswet bevat een aantal instrumenten waarmee overheden de doelen van de wet in de praktijk kunnen brengen (zie ook figuur 2). Eén van de (verplichte) instrumenten voor gemeenten is de Omgevingsvisie. Bij het maken van een Omgevingsvisie kan een overheid op basis van doelen en ambities een nieuwe koers uitzetten. Of de bestaande koers handhaven. Evaluatie van het huidige beleid maakt helder wat de stand van zaken is.
Wat werkte wel? Wat niet? Welke keuzes zijn nodig? Dat is belangrijke basisinformatie voor de Omgevingsvisie. Deze basisinformatie is de essentie en aanleiding van ‘het Koersdocument’ dat als opmaat dient voor de Omgevingsvisie. In de uiteindelijke visie zal de samenhang tussen doelen van verschillende beleidsdocumenten gezocht worden. Het verbinden van bestaande doelen en nieuwe vraagstukken helpt om kansen en uitdagingen scherp te krijgen. Om de samenhang te vinden zal integraal gewerkt worden tussen verschillende bestaande beleidsvelden en nieuwe maatschappelijke opgaven.
8
Figuur 2: Instrumentarium Omgevingswet
In de Omgevingsvisie wordt dus – samen met inwoners, lokale partners en ondernemers – de integrale koers uitgezet naar de toekomst, gericht op de fysieke leefomgeving. De visie gaat in op de benodigde inspanningen voor essentiële hoofdopgaven in de komende jaren. De Omgevingsvisie biedt bovendien een ‘flexibel raamwerk’ (met ‘spelregels’) voor nieuwe ontwik-
kelingen met heldere uitgangspunten voor alle partijen; het is de toetssteen voor het gemeentelijk bestuur waarlangs plannen, projecten en initiatieven worden gelegd, maar ook een enthousiasmerende uitnodiging naar de samenleving. Kortom, een ‘integraal inspiratie- en afwegingskader’ voor de toekomst.
Voorne aan Zee
Figuur 3: de Omgevingsvisie maak je samen, iedereen heeft zijn eigen rol!
De Omgevingsvisie heeft een sterke relatie met het op te stellen Omgevingsplan. Ze bewegen samen in de beleidscyclus: beleidsontwikkeling – beleidsdoorwerking – uitvoering – terugkoppeling – wederom beleidsontwikkeling (zie figuur 4). Het Omgevingsplan bevat alle regels over de fysieke leefomgeving die de gemeente stelt binnen haar grondgebied.
Figuur 4: doorwerking van de Omgevingsvisie in de beleidscyclus
Het Omgevingsplan vervangt alle huidige bestemmingsplannen en is bindend voor iedereen. Op dit moment wordt er in Voorne aan Zee al gewerkt aan het Omgevingsplan. Momenteel werkt men aan een Plan van Aanpak en Handboek Wijzigen Omgevingsplan.
9
Koersdocument Omgevingsvisie
UITGANGSPUNTEN
2
10
Voorne aan Zee
2.1 Inleiding Het Koersdocument bevat een aantal cruciale uitgangspunten voor het verloop van het omgevingsvisietraject die leest als een programma van eisen. Het is namelijk nuttig om van tevoren al na te denken over de scope en reikwijdte van de Omgevingsvisie. Ook is het prettig om al een idee te hebben over de vorm en het detailniveau van het product. Dit helpt om straks gestructureerd en met een duidelijk, afgekaderd doel het omgevingsvisietraject in te gaan. Dit is voor Voorne aan Zee extra belangrijk omdat het eerste deel van het proces nog wordt doorlopen door de drie afzonderlijke gemeenten en de nieuwe fusiegemeente vanaf 1 januari 2023 het traject vervolgens overneemt en afrondt.
INHOUD
VORM
PROCES
Het Koersdocument bevat uitgangspunten op INHOUD, VORM en PROCES – geformuleerd op basis van de eerder opgestelde Startnotitie en op basis van gesprekken met de drie RO-wethouders en de drie gemeenteraden.
2.2 Inhoud
De Omgevingsvisie van de gemeente Voorne aan Zee…:
8. richt zich niet alleen op de gehele gemeente, maar ook specifiek op dorpen en wijken, landschappen, deelgebieden.
1. laat zien welke trends en ontwikkelingen op Voorne aan Zee afkomen. De SWOT-analyse die is opgesteld biedt hiervoor een goede basis.
9. heeft een weerslag op de opgaven sociaal domein in het fysieke domein.
INHOUD
2. laat zien wat de kracht van Voorne aan Zee is en hoe we die willen waarborgen en versterken. 3. laat de ‘stip op de horizon’ zien; wat voor gemeente we willen zijn, welke prioriteiten we stellen, welke doelen we willen bereiken, en hoe we dat willen doen. De Toekomstvisie van Voorne aan Zee biedt hiervoor een goede basis. 4. geeft richting aan de inrichting van de fysieke leefomgeving voor zowel gemeente als samenleving. 5. gaat uit van integrale doelen en brengt de beleidsthema’s samen. 6. betreft alle terreinen van de fysieke leefomgeving en het beheer ervan.
10. heeft oog voor het omgevingsbeleid van rijk, provincie en regio en laat zien welke positie Voorne aan Zee inneemt op regionale schaal. 11. is de toetssteen voor het gemeentelijk bestuur waarlangs plannen, projecten en initiatieven zullen worden gelegd en de kaderstelling richting college en initiatiefnemers over uitvoering. 12. bevat een dynamisch uitvoeringsprogramma dat de basis biedt voor grondbeleid en kostenverhaal. 13. neemt als basis bestaand beleid, maar wordt aangevuld met nieuw beleid waar nodig. 14. is een stevige basis voor regelgeving en is het beleidskader voor het integraal Omgevingsplan. 15. heeft als tijdshorizon 2040.
7. is thematisch en gebiedsgericht uitgewerkt.
11
Koersdocument Omgevingsvisie
VORM
2.3 Vorm
De Omgevingsvisie van de gemeente Voorne aan Zee…:
16. is een aantrekkelijk, beeldend en inspirerend document met verbeeldingen, sfeerimpressies en kaartmateriaal. 17. is geschreven in begrijpelijk Nederlands zonder al te veel jargon en goed leesbaar voor elke doelgroep (inwoners, ondernemers, politici).
2.4 Proces
De gemeente Voorne aan Zee…:
24. richt zich op een adaptief proces en kan inspelen op nieuwe ontwikkelingen. 25. biedt voldoende ruimte voor de dialoog, zowel intern als extern. 26. tuigt een open, transparant en verbindend communicatie- en participatieproces op.
18. heeft een overzichtelijke structuur en toont makkelijk de kernboodschap.
27. doorloopt een gedegen en flexibel intern proces waar alle partijen onderdeel van zijn.
19. is uitnodigend en geeft goed aan wat wel en niet wenselijk is.
28. hanteert de volgende kernwoorden voor het interne proces; vertrouwen | ruimte voor eigen inzet | gelijkwaardigheid.
20. heeft een passend detailniveau; sturend op belangrijke hoofddoelen en detail waar nodig of wenselijk. Het exacte detailniveau wordt gedurende het proces bepaald en de Omgevingsvisie sluit hierbij goed aan op de Toekomstvisie Voorne aan Zee. De voorkeur gaat uit naar een gedegen uitgewerkte visie die voldoende houvast biedt aan het opstellen van een Omgevingsplan. 21. is (eenvoudig) digitaal te raadplegen en makkelijk uit te wisselen. Een bondige publiekssamenvatting is een mooie extra. 22. is digitaal ontsloten in het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). 23. heeft juridisch de juiste vorm.
12
PROCES
29. zet in op de volgende interne organisatie bestaande uit het gemeentebestuur (college en gemeenteraad), een kernteam dat proces en inhoud bewaakt (met een ambtelijk projectleider per gemeente), een projectteam (met een afgevaardigde per beleidsthema). 30. gaat ook (informeel) buiten de raadscyclus om in gesprek met de raad. De gemeenteraadsleden worden uitgenodigd voor participatie-activiteiten.
31. maakt de Omgevingsvisie samen met haar belanghebbenden (binnen/buiten regio); inwoners, bedrijven, maatschappelijke partijen en (keten) partners (Veiligheidsregio, GGD, Omgevingsdienst, provincie, Waterschap en buurgemeenten, etc.). 32. betrekt de samenleving bij het concept Omgevingsvisie, betrekt de ketenpartners vroeg in proces doet aan participatie op dorps/gebiedsniveau en regionaal niveau. 33. werkt bovenstaande uit in een communicatiestrategie + plan van aanpak participatie. 34. inspireert en geeft ruimte aan eenieder om bij te dragen aan de doelen uit de Omgevingsvisie. 35. actualiseert de Omgevingsvisie door middel van een cyclische actualisatie; tenminste iedere vier jaar of wanneer de gemeentelijke organisatie het nodig acht (na monitoring en evaluatie). We volgen hierin de raadscyclus en evalueren jaarlijks of tweejaarlijks of actualisatie nodig is. Idealiter actualiseren we zo ongeveer in het midden van iedere raadsperiode. 36. bepaalt gedurende het traject of een m.e.r.-procedure noodzakelijk en/of wenselijk is.
F V AS OM AS E 3 ( 2 G TS 02 E TE 3) VIN LL GS IN VI G SI E
E SI F ON AS OM T E 2 GE WE VI RP N GS VI
F S AS (IN TA E 1 EN V RT AN ENT FAS AL AR E YS I S E) AT IE
IN O W (1 MG ER JA EV KI N IN NG UA G T RI SW RED 20 ET IN 23 G ) RE GEB (D P GI IE OR AR ON DS P TI AA NI SN CIP L VE IVE ATI N AU A E IV U EA EN , U)
OM
(Q GEV 2 IN – G ST Q S A 3 VI R 20 S T 22 IE )
K ( OE (Q VAS RS 2 TS D O 20 T C 22 EL UM ) LI E N N G T
Het proces voor het opstellen van de Omgevingsvisie bestaat uit een aantal onderdelen die we in een routekaart hebben verbeeld. Het Koersdocument dat nu voorligt is een eerste tussenproduct en zal naar verwachting in Q2 2022 worden vastgesteld. Ondertussen kan worden gestart met de aanbesteding van het omgevingsvisietraject. Een ‘standaard’-omgevingsvisietraject bestaat uit minimaal drie fasen met een verwachte doorlooptijd van circa 1,5 jaar; 1) startfase met inventarisatie en analyse, 2) ontwerpfase met koersbepaling, 3) vaststelling Omgevingsvisie. Tussen de fases 1 en 2, maar ook tussen de fasen 2 en 3 is er ruimte voor participatie op dorps-, gebieds- en regionaal niveau. Dit betreft zowel interne als externe participatie. Naar verwachting kan de Omgevingsvisie Voorne aan Zee in 2023 worden vastgesteld. Gelijktijdig aan dit proces zal er ook worden gewerkt aan het Omgevingsplan (en de uitwerking van het Handboek) en het Gebiedsprogramma Voorne aan Zee. De doorlooptijd van het Omgevingsplan is echter een stuk langer.
Voorne aan Zee
2.5 Routekaart voor Voorne aan Zee
13
Koersdocument Omgevingsvisie
INHOUDELIJKE VERDIEPING
3
14
Voorne aan Zee
3.1 Inleiding De nieuwe Omgevingsvisie moet integrale oplossingen bieden voor het Voorne aan Zee van de toekomst. De kernvraag is natuurlijk waar we naartoe willen met onze leefomgeving. Wat gaat de stip op de horizon zijn? In het kader van het fusietraject hebben we als gemeente Voorne aan Zee al een Toekomstvisie opgesteld. Hierin zijn vier hoofdopgaven benoemd die al een duidelijke richting geven aan die toekomst: 1. Het landschap centraal: in Voorne aan Zee staat de veilige, gezonde, beleefbare en duurzame leefomgeving centraal. De gemeente streeft naar een balans tussen rust en ruimte en het aantrekken van toerisme en ontwikkelen van recreatie. 2. Vitale en sociale dorpen en wijken: er is een diversiteit aan woningen beschikbaar passend bij de behoefte, er zijn basisvoorzieningen dicht bij de dorpen, de sociale samenhang is groot en de bereikbaarheid is goed. De gemeente stelt de leefomgeving en levensgebeurtenissen van inwoners nadrukkelijker centraal. 3. Werken en ondernemen stimuleren en ondersteunen: De gemeente stimuleert de economie van Voorne aan Zee door een rode loper aanpak voor ondernemers. Daarbij ligt de nadruk op sectoren die passen bij de identiteit van Voorne aan Zee.
MENT KOERSDOCUVISIE OMGEVINGSN ZEE VOORNE AA De eerste stap
op weg naar
gsvisie
een Omgevin
14 maart 2022
4. Samen duurzaam: voor een duurzamer Voorne aan Zee zijn verschillende ontwikkelingen nodig – energietransitie, circulaire economie, een duurzaam voedselsysteem, en klimaatadaptatie. De gemeente pakt die opgaven in samenhang op, in samenwerking met de regio. Deze bovenstaande hoofdopgaven laten zien dat het erg belangrijk is voor Voorne aan Zee om te bouwen op haar kracht, op haar bestaande kernkwaliteiten. In paragraaf 3.1. hebben we daarom eerst in beeld gebracht wat die ‘kracht van Voorne aan Zee’ is als het gaat om de fysieke leefomgeving. Hiermee geven we aan wat we in de toekomst willen beschermen, behouden of versterken. Vervolgens geven we in paragraaf 3.2. een doorvertaling van de vier hoofdopgaven uit de Toekomstvisie in acht thema’s voor de fysieke leefomgeving. Het is aan te raden in ieder geval deze acht thema’s te beschrijven en uit te werken in de Omgevingsvisie. Ieder thema is daarbij voorzien van speerpunten, opgaven en bespreekpunten voor de verdere uitwerking in de Omgevingsvisie Voorne aan Zee. Sommige thema’s zullen botsen met elkaar. Het is dan ook belangrijk om aan te geven dat het maken van keuzen pas plaatsvindt in het omgevingsvisietraject.
15
Koersdocument Omgevingsvisie
3.2 De kracht van Voorne Landschapstypen Het landschap is de drager van bijna alle kwaliteiten in de gemeente Voorne aan Zee. In de gemeente bevinden zich dan ook een groot aantal diverse landschapstypen:
à Kustlandschap; een gebied waar strand, duinen en binnenduinranden samenkomen. Dit gebied is onderdeel van Natura 2000-gebied. à Deltalandschap; is gevormd door het Haringvliet, de rivier het Spui, de schorren en slikken. Het is een nat gebied met veel riet en bosopslag. Ook is het onderdeel van het Natura2000-gebied. à Zanderijen: als overgangsgebied bestaande uit een halfopen landschap met richting het duingebied een grotere mate van begroeiing en bospercelen en richting de agrarische polders een groeiende mate van openheid. à Oude zeekleipolders; hebben voornamelijk een agrarische functie en heeft als kenmerk open weides en akkers gelegen tussen dijken.
à Jonge zeekleipolders; zijn grootschaliger dan de oude zeekleipolders en zijn vaak te herkennen aan de hoekige vormen en rechte polderwegen, ze zijn planmatig verkaveld. à Glastuinbouwcomplexen; worden geconcentreerd in delen van de gemeente en de omgeving heeft een groene uitstraling à Veenpolders; zijn één van de oudste polders van Voorne en hebben als kenmerk een onregelmatig verkavelingspatroon, een ringvorm en laag liggend land die omringd is met dijken. De grond is nat en licht brak waardoor er veel ruimte is voor biodiversiteit. à Grote water- en groenstructuren; zijn erg typerend voor het landschap in Voorne aan Zee. Er zijn veel wateren; Brielse Meer, Oostvoornse Meer, Haringvliet en in het noorden van de gemeente bevindt zich een belangrijke groene buffer, Noordrand Voorne-Putten, tussen het eiland en de haven. De kernwaarden van Voorne aan Zee laten zich goed verdelen onder de landschappelijke kwaliteiten, de cultuurhistorisch kwaliteiten en de gebruikswaarden.
Bron: Energieverkenning Voorne-Putten, Feddes/Olthof en Pondera Consult 16
De landschappelijke waarden betreffen de huidige landschappelijke kwaliteiten; landschappelijke structuren en de beleving van het landschap zijn hier onderdeel van. Voorne aan Zee heeft veel diversiteit van duinen tot weide en akkerlanden. De kwaliteiten zijn ingedeeld in verschillende gebieden; de randen van het eiland en de polders en bossen, de dorpen en wijken en netwerken in het binnenland.
Op de randen van het eiland à De weidsheid van het kust- en deltalandschap is aansprekend. Zo ook de weidsheid bij het Haringvliet met uitzicht op groot open water. In Voorne aan Zee zijn brede, aantrekkelijke stranden aanwezig wat veel toerisme aan trekt.
à De duinen en de binnenduinrand hebben een hoge natuurwaarde en een grote biodiversiteit en zorgen voor een goede overgang van het strand richting het openlandschap.
Voorne aan Zee
Landschappelijke waarden
In het binnenland: polders à In het buitengebied is er een openheid doordat je veruit kan kijken over de agrarische- en poldergebieden. Regelmaat uit zich op veel plekken in de verkaveling. à De erven dienen als groene eilanden in de polders à De omlijsting van de veenpolders door dijken zorgt voor ruimte voor biodiversiteit en een begrenzing van het open landschap.
Bron: Energieverkenning Voorne-Putten, Feddes/Olthof en Pondera Consult 17
Koersdocument Omgevingsvisie
In het binnenland: de bebouwing en netwerken à Kreken zijn kleine watergeulen die zijn gevormd door dijkdoorbraken of het is een restant van een ingedijkte vroegere getijdengeul. Kenmerken zijn: een onregelmatige slingerende vorm en ze geven een natuurlijke invulling aan het landschap. De kreken dienen als belangrijke ecologische verbindingen. à Bossen in de gemeente zorgen voor een recreatiemogelijkheid en een uitloopgebied voor inwoners. Ook zijn er afwisselingen in soorten bossen. Zo heb je productiebossen en natuurlijke bossen. à In Voorne aan Zee zijn twee vestingsteden en diverse dorpen te vinden: Brielle, Vierpolders, Zwartewaal, Rockanje, Oostvoorne, Tinte, Helle-
voetsluis, Nieuwenhoorn en Oudenhoorn. Door de diversiteit en eigenzinnigheid van de verschillende kernen hebben ze allemaal een eigen DNA en karakter.
Cultuurhistorische waarden De cultuurhistorische waarden zijn terugkomende aspecten of structuren die in het diverse landschap kenmerken laten zien van de oude historie in de gemeente. De historie van het gebied is belangrijk voor de identiteit waarop wordt voortgebouwd. De kwaliteiten vormen het landschap en de kernen tot hoe ze nu zijn.
à De landgoederen dragen bij aan meer recreatie, ruimte voor planten en dieren. Ze zijn onderdeel van het cultuurhistorisch erfgoed. Bekende landgoederen in Voorne aan Zee zijn; landgoed Strypenmonde, Olaertsduin, Kranenhout, ’t Reigersnest, De Leyse et cetera. à In de gemeente bevinden zich verschillende historische verdedigingswerken. Maas-Haringvlietstelling is nog duidelijk herkenbaar in het landschap en bestaat uit een waterlinie met forten. Daarnaast zijn overblijfselen van de Atlantikwall uit de Tweede Wereldoorlog aanwezig. à In Voorne aan Zee zijn twee vestingsteden; Brielle en Hellevoetsluis. De vestingsteden hebben een geschiedenis om de stad te beschermen. Kenmerken van de vestingsteden zijn grachten, poorten, de stervormen, bunkers en vestingwallen. à Voorne aan Zee bevat veel polders en hierbij hoort een rijke inpolderingsgeschiedenis. Het toevoegen van dijken/polderdijken heeft ervoor gezorgd dat men hier kon wonen en economische activiteiten konden plaatsvinden. Karakteristiek zijn de fijnmazige veenpolderverkaveling en de grootschalige regelmatige verkaveling van bijvoorbeeld de Zuidpolder. Oude boerderijen zorgen in Voorne aan Zee voor een historisch karakter. à Het Kanaal door Voorne is een kaarsrechte waterweg die een zichtlijn dwars door het buitengebied creëert. In 1830 is hij gegraven voor een waterverbinding tussen de zee en de Rotterdamse haven.
à In 1971 is de Haringvlietdam geopend en is een onderdeel van de Deltawerken ontstaan. Het draagt bij aan de rust in het Haringvliet, de verdeling van de kust, voorkomt overstromingen en het is de zuidelijke entree van het eiland.
Bron: Energieverkenning Voorne-Putten, Feddes/Olthof en Pondera Consult 18
De gebruikswaarden hebben betrekking op de functies die in het landschap worden uitgevoerd. In Voorne aan Zee zijn gebruikswaarden die eruit springen namelijk landbouw en recreatie. Wat kunnen bezoekers doen in het gebied, maar ook wat zijn belangrijke gebieden voor bewoners. à De gemeente is een oase van rust en ruimte in een drukke regio, dicht gelegen bij het havengebied van Rotterdam. Er is ruimte om tot rust te komen in de mooie landschappen met een enorme weidsheid. à Recreatiemogelijkheden op het water bij het Oostvoornse Meer, Brielse Meer en Haringvliet met de activiteiten watersporten, pleziervaart en vissen etc. Daarnaast zijn de brede en rustige stranden, zoals bij Rockanje, geschikt voor zwemliefhebbers en zonaanbidders.
à Er bevinden zich veel verschillende recreatieve routes voor; fietsers, wandelaars, ruiters. De oude trambaan is een recreatieve fietsroute en draagt daarnaast ook bij aan de cultuurhistorische waarde.
Voorne aan Zee
Gebruikswaarden
à Veel agrarische bedrijven bevinden zich in de gemeente; akkerbouw, glastuinbouw, veeteelt. Er zijn twee grootschalige glastuinbouwclusters en enkele bedrijventerreinen, namelijk de Kickersbloem, Seggelant, de Pinnepot, Moolhoek en ’t Woud. à In de gemeente is er een aanbod van verblijfsaccommodaties zoals; vakantie- en recreatieparken, campings, hotels en B&B’s. Bezoekers kunnen hier overnachten en gebruik maken van dagrecreatie. à De dagrecreatie in Voorne aan Zee is zeer divers; badstranden, mooie natuurbeleving, recreatie aan het water, watersporten, recreatieve routes en het bezoeken van cultuurhistorisch erfgoed zoals monumenten en kerken.
Bron: Energieverkenning Voorne-Putten, Feddes/Olthof en Pondera Consult 19
Koersdocument Omgevingsvisie
3.3 Thema’s Voorne aan Zee Richting de Omgevingsvisie van Voorne aan Zee zetten we acht thema’s uiteen. Per thema komen verschillende opgaven die hiermee verbonden zijn aan bod. We maken eerst een koppeling met de kernkwaliteiten van Voorne aan Zee uit paragraaf 3.1. en formuleren daarna de opgaven en ambities waarover in de Omgevingsvisie uiteindelijk een keuze moet worden gemaakt. Hierbij is het belangrijk te melden dat de verschillende thema’s nauw met elkaar samenhangen en dus ook om een integrale oplossing vragen. De acht thema’s zijn; 1.
N ATUURLI J K VO O RNE A A N ZEE
2.
O N D ERN EMEND VO O RNE A A N ZEE
3.
REC REATI EF & BELEE F B AAR VO O RNE A A N ZEE
4.
A A NTREKKELI J K W O NE N VOOR I E D E R E E N I N VO O RNE A A N ZEE
5.
S O C I A A L EN LEEFBAAR VO O RNE A A N ZEE
6.
GEZO N D EN V EI LI G VO O RNE A A N ZEE
7.
D UURZ A A M EN KLI M AAT B E ST E ND I G VO O RNE A A N ZEE
8.
BEREI KBA A R VO O RNE A A N ZEE
20
De thema’s vormen tezamen de brede opgave Voor Voorne aan Zee en de te varen koers (per deelgebied) zal om een integrale afweging vragen. Dit proces is onderdeel van de Omgevingsvisie. De thema’s moeten in balans met elkaar zijn.
€
Voorne aan Zee
3.3.1 Natuurlijk Voorne aan Zee Inleiding Het thema ‘Natuurlijk Voorne aan Zee’ gaat in op de verschillende landschappen van Voorne aan Zee, waarbinnen voornamelijk het strand & duingebied en het deltalandschap een belangrijke rol spelen. Daarnaast gaat dit thema over natuur, biodiversiteit, ecologie en (openbaar) groen.
Kernkwaliteiten Het samenspel van dynamische kust- en deltalandschappen en het open polderlandschap is een belangrijke kwaliteit van Voorne aan Zee. De gemeente functioneert als groene, blauwe recreatieve buitenhof van de regio/Randstad. De landschappen zijn divers en hebben ieder een eigen karakter. De krachtige landschappelijke randen en openheid en rust in het middengebied zijn kenmerkend. De kreken, dijken en bebouwingslinten slingeren hier als het ware doorheen. In deze natuurrijke landschappen van Voorne aan Zee komen ook bijzondere dieren voor. Enkele voorbeelden zijn; de libelle, de bunzing, de Noordse woelmuis, de rietzanger, de bever (signaal dat otter in aantocht is), de nachtegaal, de lepelaar, de zeehond en de nauwe korfslak.
Dynamische kust- en deltalandschappen In Hellevoetsluis zijn de hoge dijken, de buitendijkse gorzen (aangeslibd land) en het open water van het Haringvliet en de Voordelta kenmerkend (onderdeel Natura 2000-gebied). De Quackgors, een nat natuurgebied bestaande uit met name rietveld, slikken en grasland is hierin een bijzonder element en van belangrijke waarde vanwege de vele vogelsoorten die hier voorkomen. De kust van Westvoorne bestaat voornamelijk uit strand en duinen. Het Voornes duinlandschap is zeer gevarieerd met veel natuurlijke overgangen: twee grote duinmeren (onder andere Tenellaplas) en meerdere kleine poelen en moerassen, grotere bosgebieden en struweel, bloemrijke duingraslanden en natte duinvalleien. De soortenrijkdom is hier groot en het duingebied maakt dan ook onderdeel uit van Natura 2000-gebied. Het natuurgebied de Westplaat en de Hinderplaat maken deel uit van de Voordelta. In het zeewater van de Voordelta maken eb en vloed dat twee keer per dag de slikken droogvallen en zandplaten verschijnen. En ook schorren zijn volop aanwezig (hoger gelegen delen die boven de waterlijn uitsteken waarop planten voorkomen). De slikken, zandplaten en schorren zijn van grote waarde voor de natuur. Vogels komen hier voedsel zoeken en zeehonden rusten uit op de zandplaten. Het ondiepe water van de Voordelta is bovendien een kraamkamer voor diverse vissoorten.
De landschappelijke Noordrand (nu onderdeel van
gemeenten Brielle en Westvoorne) kenmerkt zich tot slot als een groene, waterrijke zone. Hier ligt ook het Brielse Meer dat van grote recreatieve waarde is, net als het Oostvoornse Meer.
Open polderlandschappen Het open middengebied van Voorne aan Zee bestaat uit verschillende polderlandschappen. Er is een onderscheid te maken tussen veenpolders, oude zeekleipolders en jonge zeekleipolders. De oudste polders zijn omringd door ringdijken, de nieuwere polders zijn daaruit ontgonnen. De veenpolders bevinden zich rondom Zwartewaal (Brielle). De veenpolders hebben een kleinschalig karakter met onregelmatige verkaveling en liggen wat lager dan het omringende land. Deze polders zijn dan ook natter, waardoor het bijzondere vegetatie heeft en weidevogels trekt. In Westvoorne gaat het kustlandschap in eerste instantie over in een gesloten binnenduinrand waarin verschillende landgoederen en zanderijen en de heveringen (gebied waar duingrond is afgegraven voor landbouw) zich bevinden. De oude ringpolders liggen hier tegenaan en kennen een kleinschaliger karakter dan de nieuwe zeekleipolders. De nieuwe zeekleipolders zijn ontstaan door stelselmatige inpoldering en kennen daardoor een overwegend hoekige vorm. Deze grootschalige, open polders bevinden zich zowel in Hellevoetsluis, Westvoorne als Brielle.
21
Koersdocument Omgevingsvisie 22
Opgaven en ambities
Versterken van biodiversiteit
Het landschap centraal stellen
De biodiversiteit in het landelijk gebied is in Nederland in de afgelopen jaren hard achteruitgegaan. Ook in Voorne aan Zee is dit merkbaar. Veel inheemse dieren- en plantensoorten gaan achteruit, terwijl exoten, zoals de Japans duizendknoop en de rivierkreeft, zich verspreiden. De natuurlijke soortenrijkdom staat hierdoor onder druk. Dit speelt in de natuurgebieden, maar vooral ook daarbuiten in de agrarische polderlandschappen. Hier is met name de intensivering van de landbouw de oorzaak van de achteruitgang van de biodiversiteit. De belangrijkste opgaven die voorliggen zijn het met elkaar verbinden van natuurgebieden door ecologische verbindingszones (het NatuurNetwerk Nederland) aan te leggen en het verbeteren van de ecologische kwaliteit van landbouwgebieden. Dit hangt sterk samen met andere opgaven, waaronder de duurzame landbouwtransitie, het klimaatadaptief inrichten van de leefomgeving, het verminderen van de stikstofuitstoot en het tegengaan van bodemdaling.
Het dynamische kustgebied, de prachtige natuurgebieden en cultuurhistorische elementen zijn van groot belang voor de belevingswaarde van het landschap van Voorne aan Zee. Het is belangrijk om het landschap centraal te stellen, ook om ontwikkelkansen op het gebied van recreatie en toerisme te vergroten. Dit is met name van belang in de omgang met nieuwe ruimteclaims in het buitengebied zoals energie, wonen en werken, en recreatie. Het uitgangspunt is om de diversiteit van de verschillende landschapstypen, hun natuurlijke karakter en cultuurhistorische elementen te behouden en waar mogelijk te versterken. Hiervoor moet de gemeente in haar Omgevingsvisie zoeken naar mogelijke koppelkansen/functiecombinaties en keuzen maken over welke activiteiten wenselijk zijn en onder welke randvoorwaarden – per deelgebied. Daarbij is het belangrijk om verrommeling van het landschap te voorkomen. De gemeente wil sterke landschappelijke randen creëren met een hoge natuurlijke en recreatieve waarde. Met name in de Noordrand liggen kansen om een groene, robuuste buffer te maken, ten opzichte van de industriële Rotterdamse haven (intergemeentelijke gebiedsvisie Geuzenlinie). In het open polderlandschap is het de ambitie om toe te werken naar een duurzaam agrarisch gebied, met eventueel ruimte voor nevenactiviteiten en kleinschalige recreatieve ontwikkelingen (wandelroutes bijvoorbeeld).
Tot slot moet in de Omgevingsvisie een keuze gemaakt worden over hoe wordt omgegaan met de stads- en dorpsranden. Hier spelen namelijk veel opgaven.
In Voorne aan Zee is men hiermee al aan de slag. Specifieke ambities die reeds zijn benoemd zijn het verbinden van de bos- en duingebieden in Hellevoetsluis, het inrichten van de natuurboulevard in Westvoorne (in combinatie met recreatie), natuurontwikkeling (in combinatie met recreatie- energielandschap) aan de landschappelijke Noordrand (Brielle en Westvoorne) en de kreken in het open polderlandschap inrichten als ecologische verbindingen. Tot slot is het belangrijk om bij concrete ruimtelijke ontwikkelingen maatregelen te nemen om de impact op natuur en biodiversiteit te beperken. Denk bijvoorbeeld aan mitigerende maatregelen bij windparken (zoals stilstand voorzieningen) om de schade aan (trek)vogels en vleermuizen te beperken.
Vergroenen van de dorpen en vestingsteden Door de verstening van de openbare ruimte en tuinen, blijft er steeds minder ruimte over voor planten en dieren in de bestaande dorpen en vestingsteden. Het is dan ook de uitdaging om de openbare ruimte in het stedelijk gebied te vergroenen en de biodiversiteit te verbeteren. Dit laatste bereikt men door het groen bloemrijk in te richten, waar het kan ecologisch te beheren en de groengebieden met elkaar te verbinden. Bij de aanplant van bomen, struiken/ heggen en (vaste) planten/perkjes is het bijvoorbeeld belangrijk om zoveel mogelijk voor soorten te kiezen die meerwaarde hebben voor vlinders en bijen en die ruimte bieden aan vogels, egels en insecten. Een stevige, bloemrijke groenstructuur draagt bovendien bij aan een aantrekkelijke leefomgeving. Om de biodiversiteit verder te versterken, is het daarnaast noodzakelijk dat bij ruimtelijke ontwikkelingen natuurinclusief bouwen wordt toegepast. Natuurinclusief bouwen houdt in dat zowel in de nieuwe bebouwing als in de openbare ruimte voorzieningen worden getroffen voor biodiversiteit. Denk aan het aanbrengen van verblijfplaatsen voor bijvoorbeeld vleermuizen, huismussen, en gierzwaluwen in de gebouwen (hiervoor heeft Hellevoetsluis ook al een Soortenmanagementplan opgesteld), maar ook het realiseren van groene daken en gevels.
Denk in de openbare ruimte aan het waar mogelijk toepassen van halfverharding en de aanleg/-plant van voldoende natuurvriendelijke oevers aanleggen en bloemrijke bomen, struiken en heggen. Deze maatregelen dragen bovendien ook bij aan het voorkomen van wateroverlast en hittestress – klimaatadaptieve omgeving (zie hiervoor ook het thema ‘Duurzaam en klimaatbestendig Voorne aan Zee’). Nieuwbouwont-
Voorne aan Zee
wikkelingen en herstructurering/revitalisering van bestaande wijken bieden de kans om hiermee aan de slag te gaan.
Speerpunten van dit thema à Landschap centraal stellen bij ruimteclaims wonen, energie, wonen en werken, recreëren door een goede landschappelijke inpassing als randvoorwaarde te stellen. Dit geldt ook voor de stads- en dorpsranden. à Behouden en versterken diversiteit van het landschap. à Creëren van een groene, robuuste buffer aan de Landschappelijke Noordrand. à Creëren van duurzaam polderlandschap in het middengebied. à Versterken van de biodiversiteit, zowel in natuurgebieden als in agrarisch gebied. à Versterken van het NatuurNetwerk: natuurontwikkeling (onder andere bosaanplant) en creëren ecologische verbindingen. à Versterken van de biodiversiteit in de kernen en toepassen van natuurinclusief bouwen.
23
Koersdocument Omgevingsvisie
3.3.2 Ondernemend Voorne aan Zee Inleiding Het thema ‘Ondernemend Voorne aan Zee’ gaat in op de aanwezige economische bedrijvigheid in de gemeente. Het gaat dan over het functioneren van de bedrijventerreinen, de detailhandel en horeca in de dorpen en vestingsteden en de landbouw/glastuinbouwgebieden in de polders.
Kernkwaliteiten Voorne aan Zee heeft een diverse economie. De gemeente profiteert van de strategische ligging ten opzichte van de Randstad. Het aantrekkelijke kustlandschap met recreatieve badplaatsen, het Brielse Meer en de authentieke vestingsteden zijn trekpleisters voor recreanten uit de regio. De ontplooiende vrijetijdseconomie zorgt voor veel werkgelegenheid. Een verdere toelichting hierop volgt in het thema ´Recreatief en beleefbaar Voorne aan Zee´. Door de nabijheid van de Randstad en dan met name het Rotterdamse havengebied, zijn er veel banen beschikbaar voor de bewoners van Voorne aan Zee. Er vindt dagelijks dan ook veel pendelverkeer plaats. Toch is ook in de eigen gemeente volop bedrijvigheid te vinden, wat zorgt voor een stabiele, lokale arbeidsmarkt.
24
€ Bedrijvigheid in en rondom de vestingsteden en dorpen Industrie-, logistiek en maakbedrijven huisvesten zich op de bedrijventerreinen aan de stads- en dorpsranden van de verschillende kernen in Voorne aan Zee. De meeste terreinen hebben een lokaal, gemengd karakter en huisvesten voornamelijk MKB-bedrijven. De bedrijventerreinen Kickersbloem bij Hellevoetsluis en Seggelant bij Vierpolders (Brielle) hebben vanwege hun ligging een (potentieel) meer regionaal karakter. Ook de Pinnepot bij Oostvoorne is een wat groter bedrijventerrein. In de authentieke vestingsteden Brielle en Hellevoetsluis en in mindere mate ook in de badplaatsen Rockanje en Oostvoorne is volop bedrijvigheid op het gebied van detailhandel en horeca te vinden. Niet alleen gericht op de eigen inwoners, maar zeker ook de recreanten en toeristen die verblijven in Voorne aan Zee. Verder is De Struytse Hoeck in Hellevoetsluis een belangrijk winkelcentrum voor zowel de eigen inwoners, als voor inwoners uit de omgeving (Goeree-Overflakkee). In de kleinere polderdorpen zijn weliswaar bijna geen winkels voor dagelijkse boodschappen (supermarkt en speciaalzaken) aanwezig, maar inwoners kunnen hiervoor terecht in Brielle, Hellevoetsluis, Oostvoorne en Rockanje.
Sterke glastuinbouwclusters De agrarische sector bestaat voor een belangrijk deel uit de land- en tuinbouw en de glastuinbouw. Al van oudsher zijn (glas-)tuinbouwbedrijven aanwezig in Voorne aan Zee, vanwege het gunstige klimaat. Veel tuindersbedrijven waren oorspronkelijk in de binnenduinrand gevestigd. Vandaag de dag zijn de meeste bedrijven gevestigd in de aangewezen glastuinbouwclusters bij Tinte (Westvoorne) en ten westen van Brielle en Glaspark4P bij Vierpolders (Brielle). In de binnenduinrand is hierdoor nu meer ruimte voor natuurontwikkeling en recreatie. Verder zijn verspreid in het polderlandschap van Voorne aan Zee akkerbouw- en veeteeltbedrijven aanwezig en ook is her en der nog wel glastuinbouw te vinden.
Opgaven en ambities Profilering van de economie De gemeente heeft de ambitie om extra werkgelegenheid te creëren. Dit vraagt om een sterkere ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit (goed onderwijs, Leven Lang Ontwikkelen, nieuwe ondernemerschap). Daarnaast kiest de gemeente voor een zogenaamde ‘rode loper-aanpak’ in relevante sectoren. Dit houdt in dat de gemeente actief faciliteert bij nieuwvestiging en uitbreiding van bedrijven en adviseert bij verduurzaming van bedrijven. In de
Toekomstbestendig maken van… Het is belangrijk dat de lokale, gemengde bedrijventerreinen toekomstbestendig worden gemaakt. De bedrijventerreinen moeten voldoen aan de wensen van de nieuwe economie. Dit betekent onder andere een aantrekkelijke uitstraling, slim ruimtegebruik, duurzaam ingericht (circulair, 0 op de meter, klimaatadaptief, etc.) en goede (digitale) infrastructuur. Zware bedrijvigheid (milieu/verkeersoverlast) is wellicht in de toekomst niet meer wenselijk. In de Omgevingsvisie moet dan ook aandacht zijn voor revitaliserings- en herstructureringsmogelijkheden (eventueel ook transformatie) wanneer bedrijventerreinen niet meer voldoen of zelfs verloederen. Om meer kansen te bieden aan ondernemers en de arbeidsproductiviteit te verhogen vindt de gemeente het belangrijk dat MKB-bedrijven de mogelijkheid hebben om uit te bereiden en zich verder kunnen ontwikkelen. Hier moet dan wel ruimte voor zijn (ook
voor de huisvesting van arbeidskrachten) en de bedrijvigheid moet passen bij het betreffende gebied. In de Omgevingsvisie moeten hiervoor randvoorwaarden worden benoemd. In ieder geval wordt in Hellevoetsluis al wel gewerkt aan de (relatief) grootschalige uitbreiding van bedrijventerrein Kickersbloem met Kickersbloem III. Voor wat betreft detailhandel en horeca zet de gemeente Voorne aan Zee in op het stimuleren van lokaal ondernemerschap en promoten van streekproducten. In de dorpen is het een opgave om het huidige voorzieningenniveau te handhaven en waar nodig de voorzieningen een kwaliteitsimpuls te geven. Dit is ook erg belangrijk voor de leefbaarheid, zie ook ‘Sociaal en leefbaar Voorne aan Zee’. In de vestingsteden is het daarnaast vooral de opgave om de detailhandel en horeca te profileren als vrijetijdseconomie. Onderdeel hiervan is ook de doorontwikkeling van evenementen.
Duurzame landbouwtransitie In het polderlandschap is de duurzame landbouwtransitie de grootste opgave. De gemeente wil de agrarische bedrijven in Voorne aan Zee graag behouden, maar gezamenlijk moet wel worden toegewerkt naar duurzame landbouwvormen (volgend uit Rijksbeleid). Het stimuleren van steekproducten is daarnaast ook erg belangrijk. Hierdoor wordt de lokale ondernemer beter in beeld gebracht. Verder wil de gemeente ruimte bieden voor het agrarische nevenactiviteiten, zoals recreatiemogelijkheden, natuurontwikkelingof duurzame energieopwekking. Verder heeft het de voorkeur dat solitaire glastuinbouwbedrijven verplaatsen naar de aangewezen clusters (in Brielle afgerond) en intensieve veehouderijen zijn in de toekomst eventueel niet meer
wenselijk. Dit zorgt naar verwachting voor vrijkomende agrarische bebouwing en percelen (VAB’s) en daarvoor moet een nieuwe invulling worden gezocht. Het uitplaatsen geldt overigens ook voor andere solitaire zware bedrijvigheid in het buitengebied (om hier de fysieke veiligheid – onder andere uitstoot van stikstof, luchtkwaliteit, geluidshinder en stankoverlast – te verbeteren).
Voorne aan Zee
Omgevingsvisie moet deze ambitie nog wel verder worden onderbouwd, anders is de doelstelling onrealistisch. Ook moet een keuze worden gemaakt over de profilering van de economie. Als het gaat over toerisme en recreatie zou het voor de hand kunnen liggen dat Voorne aan Zee zich meer richt op of spiegelt aan Zeeland en West-Brabant. Met name de zogenaamde ‘senior economy’ biedt kansen. Of kiest Voorne aan Zee juist voor meer bedrijvigheid? In dat geval ligt het meer voor de hand om zich te spiegelen aan de metropoolregio Rotterdam-Den Haag. In beide gevallen heeft het gevolgen voor de ruimtelijke inrichting van het landschap en de beleving ervan. Specifieke opgaven zijn hieronder benoemd. Voor ambities en opgaven in de recreatie- en toerismesector, zie het thema ‘Recreatief en beleefbaar Voorne aan Zee’.
Speerpunten van dit thema à Verder concretiseren/onderbouwen van de doelstelling om extra werkgelegenheid te creëren. à Kiezen voor een duidelijke profilering van de Voornse economie. à Toekomstbestendig maken van de (lokale) bedrijventerreinen: afgestemd op nieuwe wensen. à Stimuleren van lokaal ondernemerschap: ruimte creëren voor uitbreiding van bedrijvigheid op de juiste locatie en voorzieningen waar nodig kwaliteitsimpuls geven. Hierbij ook zorgen voor passende huisvesting van arbeidskrachten. à Transitie naar natuurinclusieve, kringlooplandbouw en het creëren van ruimte voor agrarische nevenactiviteiten. Daarnaast zoeken naar oplossing voor vrijkomende agrarische bebouwing en percelen. à Verder concentreren van glastuinbouwbedrijven aan aangewezen clusters.
25
Koersdocument Omgevingsvisie
3.3.3 Recreatief & beleefbaar Voorne aan Zee Inleiding Het thema ‘Recreatief & beleefbaar Voorne aan Zee’ gaat in op de recreatieve mogelijkheden die het landschap en de vestingsteden en (kust)dorpen bieden. De rijke cultuurhistorie en de ‘strijd tegen het water’ door de eeuwen heen van Voorne aan Zee speelt hierin een belangrijke rol.
Kernkwaliteiten In de gemeente Voorne aan Zee is veel te doen voor bewoner en bezoeker. Het is, zoals eerder benoemd, de groene, blauwe recreatieve buitenhof van de regio/Randstad. Het vrijetijdslandschap kenmerkt zich door recreatieve, natuurrijke randen. De rijke cultuurhistorie (boven- en ondergronds) van Voorne aan Zee die nog goed zichtbaar is in het landschap biedt bovendien nog extra recreatieve mogelijkheden. Kortom, genoeg te beleven op het gebied van natuur, recreatie, cultuur en evenementen.
Sterke waterrecreatie en fiets- en wandelrecreatie Het strand- en duingebied trekt veel badgasten, voornamelijk in Westvoorne. De zandbanken voor het strand van Rockanje zorgen voor een rustige zee, waardoor het populair is bij gezinnen met (kleine) kinderen. Het strand bij Oostvoorne en op de zuidpunt van de Maasvlakte zijn erg in trek bij wind- en
26
kit surfers. De kitesurfspot op de zuidpunt verschuift overigens wel iets door het nieuwe windpark op de Maasvlakte. Het duingebied is vooral populair onder natuurrecreanten, met diverse wandel- en fietsroutes en een bezoekerscentrum. In de omgeving van het Haringvliet in Hellevoetsluis wordt veel gedaan aan watersport en in de Quackgors zijn veel natuurliefhebbers (onder andere vogelspotters) te vinden. Hellevoetsluis heeft meerdere havens die druk bezocht worden door recreanten. Verder is er veel te doen bij en rondom het Brielse Meer en Oostvoornse Meer dat een soort parkachtige structuur kent. Mensen kunnen hier watersporten beoefenen, wandelingen en fietstochten maken door de natuur en ook rustig genieten op het strand. Doordat de recreatieve aantrekkingskracht van Voorne aan Zee erg hoog is, zijn er ook veel mogelijkheden om te overnachten in de gemeente. Er zijn onder andere op campings, hotels en bed & breakfasts, maar ook grootschaligere recreatieparken. Daarnaast geeft de groeiende recreatiesector een impuls aan de lokale horecasector en in mindere mate ook aan de detailhandel sector.
Cultuurhistorische schatten Hellevoetsluis en Brielle zijn authentieke vestingsteden die aantrekkelijk zijn voor toeristen om te bezoeken. Ze hebben kenmerkende uitstralingen die verwijzen naar de geschiedenis van de stad, zoals
de authentieke gebouwen en straatjes en uiteraard de vesting die bestaat uit stadsmuren, stadswallen en schootsvelden daaromheen. De vestingsteden zijn onderdeel van Maas-Haringvlietstelling waarvan overblijfselen in het landschap te vinden zijn. De stelling bestaat verder uit inundatievelden (gebied dat onder water kon worden gezet), de liniedijk en verschillende forten. Aan de kust van Westvoorne zijn juist overblijfselen van verdedigingswerken uit de Tweede Wereldoorlog te vinden, de Atlantikwall. Ook zijn er verscheidene oude molens, kerken en burchten waar men de geschiedenis van Voorne aan Zee kan proeven, zoals de Jacoba Burcht, de oude vuurtoren Steenen Baak, Sint-Catharijne kerk en Korenmolen De Hoop. Verder zijn enkele gebieden in Voorne aan Zee aangewezen als waardevol archeologisch erfgoed. Tot slot kenmerken de deltawerken en ook het Kanaal door Voorne aan de strijd tegen het water en de bewerkbaarheid ervan door de mens. Het Kanaal is bovendien van grote betekenis geweest voor de economische vorming van Voorne aan Zee. De historie en het huidige DNA/karakteristiek van de verschillende dorpen en de twee vestingsteden zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Niet alleen door de cultuurhistorische schatten in het landschap en de monumenten zelf, maar ook doordat regelmatig wordt stilgestaan bij de geschiedenis van Voorne aan Zee.
Denk aan de jaarlijkse 1 april viering in Brielle waar de Watergeuzen de stad innemen, de
Voorne aan Zee
Vestingdagen in Hellevoetsluis, het Tintefeest in Tinte of de Burchtfeesten in Oostvoorne.
Opgaven en ambities Versterken recreatiemogelijkheden In Voorne aan Zee liggen veel ambities en opgaven op het gebied van recreatie en toerisme. De gemeente wil recreatiemogelijkheden aanbieden voor jong en oud, met focus op buitenrecreatie (waterrecreatie, wandelen/fietsen, et cetera.). De focus ligt op jaarrond recreatieve mogelijkheden, er moet het hele jaar door iets te beleven zijn in Voorne aan Zee. Dit zorgt voor een stabiele economie en voorkomt dat bepaalde gebieden alleen in zomer worden gebruikt. Het is een opgave om ervoor te zorgen dat de toenemende recreatiedruk niet zorgt voor een verstoring van het landschap en de natuurwaarden. Er moet onder andere een goede zonering komen in de natuurrijke gebieden. Daarnaast liggen in het poldergebied voldoende kansen om recreatieve ontwikkelingen te ontplooien, ter ontlasting van de natuurgebieden. De gemeente streeft naar het toegankelijk maken van het polderlandschap in de vorm van bijvoorbeeld laarzenpaden en de vorming van meerdere kleinschalige, duurzame recreatiepunten. In de Omgevingsvisie moeten dan wel keuzen worden gemaakt over de randvoorwaarden waaron-
der dit mogelijk is (omgang met horeca-initiatieven bijvoorbeeld). Verder spelen aan de Noordrand, met name in de omgeving van het Brielse Meer, ontwikkelingen die zich dan weer richten op intensievere (water)recreatiemogelijkheden (in combinatie met duurzame energieopwekking en natuurontwikkeling – intergemeentelijke gebiedsvisie Geuzenlinie). En ook rond het Oostvoornse Meer en Put van Heenvliet ligt de ambitie om (water)recreatiemogelijkheden uit te breiden. In de Omgevingsvisie moeten keuzen worden gemaakt over de randvoorwaarden waaronder intensievere recreatievoorzieningen mogelijk zijn en hoe dit kan worden ingepast in het landschap. Daarnaast zijn goede recreatieve routes (daartussen) ook erg belangrijk. Zeker met het oog op de ambitie van jaarronde recreatie. Fietsen, wandelen en vogels kijken kan immers altijd. Er ligt een opgave om de huidige routes voor wandelaars, fietsers en ruiters te versterken. De routes moeten duidelijk herkenbaar zijn (met een goede uitstraling) en het is prettig als voorzieningen, zoals bankjes, watertappunten aanwezig zijn. Ook is het belangrijk om de watersportmogelijkheden te blijven faciliteren en in ieder geval rondom de Haringvliet te versterken. Daarnaast is het belangrijk om de aantrekkingskracht van de dorpen en twee vestingsteden zelf te versterken.
Het toevoegen van horeca en winkels, het organiseren van kleinschalige evenementen, het versterken van de ruimtelijke kwaliteit en het leggen van een verbin-
ding met het omliggend landschap (strand, deltawerken, etc.) maakt de dorpen beleefbaar. Zowel voor eigen inwoners als de recreant. Tot slot is het belangrijk om de verblijfsmogelijkheden in Voorne aan Zee te versterken. Opgave is om tot een kwaliteitsimpuls van de accommodaties te komen en de flexibiliteit te verhogen. De gemeente streeft met name naar het toevoegen van accommodaties die passen bij het karakter van Voorne aan Zee (duurzaam en natuurlijk). Het is belangrijk om in de Omgevingsvisie keuzen te maken over in welke gebieden, onder welke randvoorwaarden ontwikkelingen op het gebied van recreatieve accommodaties mogelijk zijn.
27
Koersdocument Omgevingsvisie
Cultuurhistorie zichtbaar een beleefbaar Cultuurhistorie is een trekpleister voor toeristen. Het is belangrijk om de potentie van de cultuurhistorische schatten in Voorne aan Zee te benutten. De opgave is dan ook om de cultuurhistorische landschapsstructuren, elementen en monumenten zichtbaar te behouden, eventueel te herstellen en te koppelen aan recreatiemogelijkheden. Op deze manier wordt de cultuurhistorie ook beleefbaar. In Voorne aan Zee heeft de strijd tegen het water een centrale rol in haar verhaal, van zowel vroeger, nu als ook in de toekomst. Specifieke ambities zijn (Ambitiedocument Historisch Haringvliet):
à Creëren van jaarrond recreatieve mogelijkheden in Voorne aan Zee. à Voorkomen van verstoring van het landschap en de natuurwaarden, als gevolg van recreatiedruk. à Realiseren van meerdere, kleinschalige duurzame recreatiepunten in het polderlandschap. à Ontwikkeling van intensievere recreatievormen in onder andere Brielse Meer en omgeving. à Versterken van de huidige recreatieve routes.
à Behoud en versterken van de historische dijkstructuur;
à Versterken van de aantrekkingskracht van de dorpen en vestingsteden: impuls lokale economie.
à Het verhaal van de Watersnoodramp van 1953 onder voetlicht brengen;
à Verbeteren van de verblijfsmogelijkheden in Voorne aan Zee: duurzaam en natuurlijk.
à Beleefbaar maken van maritieme geschiedenis van Hellevoetsluis;
à Cultuurhistorische landschappen, elementen en monumenten behouden en beleefbaar maken – met focus op ‘de strijd tegen het water’ door de eeuwen heen.
à Stelling van de Monden van de Maas en het Haringvliet versterken. Met name de laatste ambitie is erg belangrijk. Deze omvat het behoud, herstel, herbestemming, beleefbaar en toegankelijk maken van de vestingsteden Brielle en Hellevoetsluis, de Forten Noorddijk en Penserdijk en de structuur. De visie voor de vesting van Hellevoetsluis (Zuidfront en ’t Land van Paling) en de Binnenstad- en Havenvisie voor Brielle zijn hiervan mooie voorbeelden. Tot slot is het belangrijk om bij nieuwe ruimtelijke planvorming, zeer zorgvuldig om te gaan met archeologie en cultuurhistorie.
28
Speerpunten van dit thema
à Zorgen voor zorgvuldige omgang met archeologie bij ruimtelijke ontwikkelingen.
Voorne aan Zee
3.3.4 Aantrekkelijk wonen voor iedereen in Voorne aan Zee Inleiding
Gevarieerde woonmilieus
Opgaven en ambities
Het thema ‘Aantrekkelijk wonen (en verblijven) voor iedereen in Voorne aan Zee’ gaat in op het woon- en leefklimaat van de inwoners van Voorne aan Zee. Het gaat over aandachtspunten in de woningvoorraad, zoals de beschikbaarheid van woningen in relatie tot de woonbehoefte in de verschillende dorpen, maar ook de betaalbaarheid ervan en het type woningen.
Brielle en Hellevoetsluis zijn grotere kernen, met de historische vesting en daaromheen enkele uitbreidingswijken in de polder. Ze hebben wat meer een stedelijk karakter met de bijbehorende voorzieningen. Oostvoorne en Rockanje zijn echte (recreatieve) kustplaatsen. Zeker in Oostvoorne lopen de woonlanen vanuit de historische kern de duinen in. Vierpolders, Tinte en Nieuwenhoorn zijn dorpen die verspreid liggen in de polder van Voorne aan Zee. Het zijn allemaal uitgegroeide dijkdorpen, waarvan de bebouwing oorspronkelijk langs het dijklint lag, en hebben een echt dorps karakter. Hetzelfde geldt voor Zwartewaal, van oudsher een vissersdorp. Oudenhoorn is tot slot een kerkringdorp, met in het midden een ovaal omgrachte kerk(hof) met daaromheen de bebouwing. Deze verscheidenheid aan verschillende vestingsteden en dorpen met bijbehorende woonmilieus maakt het aantrekkelijk om in Voorne aan Zee te wonen. Er is een divers aanbod, zowel huur als koop. In de afgelopen jaren zijn bovendien al veel woningen passend bij de behoefte van jongeren en ouderen, toegevoegd. Toch ligt er nog wel een opgave om te zorgen voor een passende, duurzame woningvoorraad.
Woning(bouw)opgave – kwantitatief en kwalitatief
Kernkwaliteiten In Voorne aan Zee liggen de dorpen en de twee vestingsteden herkenbaar in het landschap. De kernen hebben allemaal een eigen DNA en karakteristiek. De gemeente kent een prettig woon- en leefklimaat en passende voorzieningen. Als buitenhof van de regio kent Voorne aan Zee uitgesproken landelijke woonmilieus, zoals de historische vestingsteden, authentieke polder- en dijkdorpen en exclusief wonen aan de zee. Veel mensen verhuizen naar Voorne aan Zee, vanwege de korte afstand van hun werk in de zuidrand van de Randstad, de rust en ruimte die het landschap biedt en de kindvriendelijke omgeving. Met een aantrekkelijk aanbod van stranden, bos, uitgestrekte polders en recreatiegebieden is er voor elk wat wils.
Veel mensen in Nederland vinden op dit moment geen geschikte woning. Eén van de redenen hiervan is het woningtekort. Dit komt onder andere doordat er simpelweg veel minder woningen zijn gebouwd in de afgelopen jaren in vergelijking met de behoefte. Daarnaast leidt de huishoudensverdunning ertoe dat er nu sowieso meer woningen nodig zijn dan voorheen voor hetzelfde aantal inwoners. Kijkend naar dit huidige woningtekort en naar de verwachte bevolkingsgroei van Voorne aan Zee (+ 3,7% in 2030, + 7,2% in 2040 en +9,7% in 2050 ten opzichte van 2020), dan ligt er voor de komende jaren een flinke opgave om nieuwe woningen te bouwen. Het toevoegen van woningen draagt er ook aan bij dat met name de kleinere dorpen leefbaar blijven en dat voorzieningen zoals een buurtsupermarkt en lokale sportvereniging kunnen blijven bestaan. Extra aandachtspunt is dat de vergrijzing van de bevolking, het feit dat er steeds meer ouderen zijn, ertoe leidt dat de bevolkingsopbouw uit balans raakt. Daarnaast staat de betaalbaarheid van woningen onder druk, waardoor het aantal benodigde betaalbare, sociale woningen heel hoog ligt. De opgave is dan ook gericht op het bouwen van de juiste
29
Koersdocument Omgevingsvisie
woningen, voor de juiste doelgroepen, op de juiste locatie. De woningbouwopgave gaat wat dat betreft niet alleen over aantallen woningen, maar dus ook over type woningen om te komen tot een meer gelijkwaardige, diverse en inclusieve woningmarkt. De doelstelling van de gemeente is om voor elke levensfase een geschikte woning te hebben. De focus ligt op de doelgroepen starters, jonge gezinnen en ouderen. Voor ouderen is het belangrijk om voldoende levensloopbestendige-/seniorenwoningen in combinatie met zorgaanbod te realiseren. Op deze manier wordt bovendien doorstroming in de woningmarkt gecreëerd. Voor starters en jonge gezinnen zijn betaalbare appartementen en (kleine) eengezinswoningen nodig. Als starters en jonge gezinnen in Voorne aan Zee kunnen (blijven) wonen, voorkomt dit bovendien een sterke disbalans in de bevolkingsopbouw. Tot slot moet er aandacht zijn voor de huisvesting van specifieke doelgroepen (arbeidsmigranten, statushouders, woonwagenbewoners en mensen met een specifieke zorgvraag) en men streeft naar een betere spreiding van sociale huurwoningen.
Afgestemd woningbouwprogramma Uit de bouwprogramma’s blijkt dat het beleid van Hellevoetsluis, Westvoorne en Brielle nog niet volledig op elkaar is afgestemd. De vraag die straks beantwoord moet worden in de Omgevingsvisie is ‘wat is de ambitie en welke locaties en woonvormen krijgen prioriteit?’. De woningbouwopgave wil de gemeente oppakken door zowel binnen de bestaande vestingsteden, dorpen en wijken inbreidingslocaties- en transformatielocaties aan te wijzen, als door kleinschalige, hoogwaardige gebiedsontwikkelingen aan de stads- en dorpsranden/in het buitengebied. Voor de haalbaarheid hiervan is het wel belangrijk om de (ruimtelijke) effecten van dergelijke ontwikkelingen te onderzoeken, zoals de geschiktheid in relatie tot bodem en water (klimaat), het parkeren/verkeerseffecten en de beschikbaarheid van maatschappelijke voorzieningen. De gemeente kijkt hierbij ook naar vernieuwende (tijdelijke) woonvormen. Het behoud en
30
versterking van het DNA en karakter van het desbetreffende dorp of vestingstad is een belangrijk uitgangspunt. Daarnaast is het belangrijk om in de Omgevingsvisie keuzen te maken over hoe wordt omgegaan met initiatieven voor kleinschalige woningbouw in het buitengebied (denk aan knarrenhofjes).
Een aantal woningbouwprojecten/ontwikkelingen dat momenteel binnen Voorne aan Zee loopt is: à Oude Goote Brielle; à Twee Getuigen Brielle; à Kloosterbos Brielle; à Hof van Maerlant Brielle; à Dorpshart Zwartewaal;
woonwijk De Drenkeling in Rockanje. Naast het aardgasvrij maken van de bestaande woningvoorraad (Warmtetransitievisie Voorne-Putten, 2020), is het vooral belangrijk om woningen goed te isoleren (levert energiebesparing op en vergroot het wooncomfort) en zonnepanelen op de daken te plaatsen. De verduurzaming van de sociale woningvoorraad gaat in samenwerking met de woningbouwcorporaties. Bij particulieren is het risico op energiearmoede echter een aandachtspunt. Huishoudens met een laag inkomen zijn een groot deel van hun inkomen kwijt aan hoge energiekosten en kunnen (daardoor) energiebesparende maatregelen niet of moeilijk betalen. Ruimtelijk gezien ligt de grootste opgave in de historische vestingsteden, historische dorpskernen en de oudere woonwijken, omdat de panden hier vaak oud zijn en dus een laag energielabel hebben.
à Drenkeling Rockanje; à Fazantenlaan Oostvoorne; à Veerhaven Hellevoetsluis;
Speerpunten van dit thema
à Acapella Wonen Hellevoetsluis; à De Nieuwe Vesting Hellevoetsluis; à De Boomgaard Hellevoetsluis;
Het is van belang om te realiseren dat het huidige woningtekort niet op korte termijn volledig opgelost kan worden, ondanks het streven om de woningbouw te versnellen. En dus moet de gemeente, samen met partners, onderzoeken hoe ze de toegankelijkheid en beschikbaar van woningen in de tussentijd al kan verbeteren.