21 04 Discussienotititie pré-mantelzorgwoningen

Discussienotitie Prémantelzorgwoningen Januari 2021

Inhoud 1. Inleiding ........................................................................................................................................................ 3 2. Doelstelling ................................................................................................................................................... 4 3. Wat wordt verstaan onder mantelzorg? ....................................................................................................... 4 4. Wat verstaan we onder pré-mantelzorgwoning? .......................................................................................... 4 5. Is er behoefte in de gemeente Westvoorne voor pré-mantelzorgwoningen?............................................... 5 5.1 Behoefte in Westvoorne .......................................................................................................................... 5 5.2 Bestaande mogelijkheden die gelijk zijn aan pré-mantelzorgwoningen ................................................. 5 5.2.1 Het in huis nemen van je ouders ...................................................................................................... 5 5.2.2. Het realiseren van een mantelzorgwoning ......................................................................................

5 5.2.3.Meergeneratiewoning ....................................................................................................................... 6 6. Wat zijn de knelpunten om pré-mantelzorgwoningen te realiseren? ........................................................... 6 6.1 Locaties en bestemmingen ..................................................................................................................... 6 6.2 Voorwaarden ........................................................................................................................................... 6 6.3 Juridische waarborging ........................................................................................................................... 7 7. Hoe zou het realiseren van pré mantelzorgwoningen mogelijk gemaakte kunnen worden? ....................... 8 7.1 Beleid opstellen ....................................................................................................................................... 8 7.2 Optie 1: het verlenen van een omgevingsvergunning ............................................................................ 8 7.2 Optie 2: aanpassen bestemmingsplan/omgevingsplan .......................................................................... 8 8.

Conclusie en kaderstellende discussiepunten ............................................................................................. 9

1. Inleiding Op 4 november 2020 is in de raadsvergadering unaniem een motie aangenomen over prémantelzorgwoningen. Deze motie stelt dat door het ontbreken van de mogelijkheden voor prémantelzorgwoningen de gemeente Westvoorne achterblijft in de maatschappij. Om dit tegen te gaan wordt verzocht om beleidsregels op te stellen op het gebied van pré-mantelzorg. Dit is de aanleiding voor het opstellen van deze discussienotitie. Zoals u bekend is in het collegeprogramma opgenomen dat wij als college willen streven naar een evenwichtig en toekomstbestendig woningaanbod. Dit wordt bereikt door het mogelijk maken van meer speciale woonvormen. Over een aantal van deze woonvormen bent u reeds al geïnformeerd. Dit betreft de onderwerpen huisvesting arbeidsmigranten en tiny houses. In deze discussienotitie wordt u als raad meegenomen in wat onder een pré-mantelzorgwoning wordt verstaan. Daarnaast wordt ook stilgestaan bij de behoefte aan pré-mantelzorgwoningen, de knelpunten bij het realiseren van pré-mantelzorgwoningen wordt geconcludeerd of medewerking gewenst is. . Afrondend worden een aantal vragen geformuleerd waarover u als raad de discussie kunt voeren.

2. Doelstelling Vanuit de gemeenteraad is aangegeven dat gekeken moet worden naar de mogelijkheden om prémantelzorgwoningen binnen de gemeente Westvoorne mogelijk te maken. Het doel is om mensen die op dit moment nog geen mantelzorgbehoefte hebben, alvast vooruitlopend op de toekomstige mantelzorgbehoefte op het erf te laten wonen. Dit betekent wel dat deze pré-mantelzorgwoning, en later mantelzorgwoning, moet worden verwijderd als de behoefte aan de mantelzorg er niet meer is. Het doel van deze discussienotitie is om de opinie van de raad te peilen met betrekking tot het ontwikkelen van beleid en/of mogelijkheden op het gebied van pré-mantelzorgwoningen. Hierbij wordt ingegaan op de mogelijkheden en noodzakelijkheid van beleid op het gebied van pré-mantelzorgwoningen. Afhankelijk van de uitkomst kan worden bekeken of het noodzakelijk is om beleid op te stellen.

3. Wat wordt verstaan onder mantelzorg? Allereerst is het goed om stil te staan wat onder mantelzorg wordt verstaan. Sinds 2015 biedt de landelijke overheid meer mogelijkheden om mensen die mantelzorg nodig hebben bij de mantelzorgers op het erf te laten wonen. Dit is geregeld in bijlage II van het Besluit omgevingsrecht (Bor). Voor mantelzorg is de volgende definitie opgenomen: ‘Mantelzorg: intensieve zorg of intensieve ondersteuning, die niet in het kader van een hulpverlenend beroep wordt geboden aan een hulpbehoevende, ten behoeve van zelfredzaamheid of participatie, maar die rechtstreeks voortvloeit uit een tussen personen bestaande sociale relatie en die de gebruikelijke hulp van huisgenoten voor elkaar overstijgt. Door de extramuralisatie (het streven om buiten de muren van een intramurale instelling, waar iemand opgenomen wordt, gelijkwaardige zorg te bieden) van de zorg wordt van mensen verwacht dat zij, met of zonder beperking, zelfstandig thuis wonen. Dat heeft als gevolg dat er in toenemende mate een beroep wordt gedaan op mantelzorgers. Vanuit die ontwikkeling organiseren gemeenten in Nederland een steeds breder pallet om mantelzorgers te ondersteunen en ontlasten. Van logeerzorg tot tijdelijke huisvesting om vanaf een kortere afstand deeltijds mantelzorg te kunnen bieden.

Eén van die maatregelen is de optie tot een mantelzorgwoning op eigen terrein indien er sprake is van een mantelzorgbehoefte. Om zeker te kunnen stellen dat de mantelzorgbehoefte er is, is als voorwaarde gesteld dat dit moet worden bevestigd door een verklaring van een huisarts of een wijkverpleegkundige. Wanneer uiteindelijk ook aan deze voorwaarde wordt voldaan dan is het voor mensen mogelijk om onder de gestelde bouwmogelijkheden een mantelzorgwoning te realiseren. Hiervoor is veelal geen omgevingsvergunning nodig.

4. Wat verstaan we onder pré-mantelzorgwoning? Nu duidelijk is wat wij onder mantelzorg verstaan, kunnen wij verder met het onderwerp van deze discussienotitie, te weten pré-mantelzorg. Als pré-mantelzorgwoning, wordt voor deze discussienotitie uitgegaan van een woning waarin mensen wonen die op dit moment nog geen mantelzorg nodig hebben, maar waarvan de verwachting is dat deze mantelzorgbehoefte in de toekomst wel ontstaat. Deze mensen komen te wonen bij mensen die ook uitdrukkelijk bereid zijn in de toekomst de mantelzorg te verlenen.

5. Is er behoefte in de gemeente Westvoorne voor prémantelzorgwoningen? 5.1 Behoefte in Westvoorne Nadat in 2015 het beleid van mantelzorg is verruimd, hebben wij als gemeente enkele tientallen verzoeken gehad van mensen die op hun perceel een mantelzorgwoning willen plaatsen. In het merendeel van deze gevallen bleek inderdaad sprake van een mantelzorgbehoefte. Dit is bevestigd door het aanleveren van een verklaring van een huisarts. Dit was reden om in te stemmen met het realiseren van een mantelzorgwoning. De vraag die vervolgens gesteld moet worden is of er ook behoefte is aan het meewerken aan het realiseren van pré-mantelzorgwoningen binnen de gemeente Westvoorne. De volgende argumenten kunnen aanleiding zijn om pré-mantelzorgwoningen binnen de gemeente mogelijk te maken: • In de afgelopen jaren is ongeveer tien keer de vraag gesteld of het realiseren van een mantelzorgwoning kan gerealiseerd, vooruitlopend op de toekomstige situatie dat mantelzorgwoning nodig zou zijn, • Als gekeken wordt naar de huidige woningmarkt dan kan het realiseren van een prémantelzorgwoning ervoor zorgen dat minder druk ontstaat op de woningmarkt. De krapte op de woningmarkt is immers nog steeds aanwezig. Het realiseren van een pré-mantelzorgwoning is dan een goede aanvulling op het al bestaande woningaanbod.

• Vanuit volkshuisvestelijk perspectief is het wenselijk pré-mantelzorgwoningen toe te staan, omdat het een antwoord is op de toekomstige mismatch in de woningvoorraad. Er zijn steeds meer gemeenten in Nederland die ouderdom vanaf een bepaalde leeftijd labelen als medische noodzaak. Bij iemand van 80 die nog geen beperkingen heeft kan je namelijk redelijkerwijs verwachten dat diegene op termijn minder mobiel zal worden en ook andere beperkingen zal krijgen. De verwachting dat mantelzorg binnen afzienbare termijn nodig is, zou voldoende kunnen zijn om alvast een mantelzorgwoning te plaatsen. Dat biedt de toekomstige zorgbehoevenden vaak rust vanuit de gedachte ‘dat het geregeld is’. • Gemeenten die hun mantelzorgbeleid hebben verruimd lopen daarmee voor op de vergrijzing. Er zijn gemeenten die dit stimuleren. Hoe beter de woningvoorraad voorbereid is op de vergrijzingsgolf, des te lager zijn de WMO kosten in de toekomst (tussen 2026 en 2036). Die stijgen gelijkmatig met de vergrijzing, met gemiddeld een piek in 2030.

5.2 Bestaande mogelijkheden die gelijk zijn aan pré-mantelzorgwoningen Het is goed om te stil te staan bij welke mogelijkheden er binnen de gemeente Westvoorne nu al zijn om, om je ouders bij je op het perceel te laten wonen of andersom. De onderstaande alinea’s gaan hier verder op in. 5.2.1 Het in huis nemen van je ouders Op basis van onze huidige planologische mogelijkheden is het mogelijk om met je ouders in één woning te verblijven. Hierbij is het dan van belang dat, gezien de definitie die hierover opgenomen in het bestemmingsplan/omgevingsplan, de ruimte qua indeling en gebruik geschikt moet zijn voor de huisvesting van één huishouden. Om aan deze definitie te voldoen is het realiseren van een tweede keuken niet mogelijk. Daarnaast moet het qua indeling niet door een simpele handeling te kunnen worden gesplitst in twee aparte woningen. Nadeel hiervan is dat de nieuwe samenstelling één huishouden zal vormen, wat verregaande (financiële) gevolgen kan hebben voor de betrokkenen. 5.2.2. Het realiseren van een mantelzorgwoning Zoals al eerder in dit voorstel aangegeven heeft de landelijke overheid in 2015 de mogelijkheden op dit gebied verruimd om, zodra de mantelzorgbehoefte er is, op een snelle manier ervoor te zorgen dat dit ook in de praktijk kan worden gebracht. Hier is dan geen omgevingsvergunning voor nodig.

Slechts een verklaring van een wijkverpleegkundige of een huisarts volstaat. Op de volgende manieren kan de mantelzorgwoning worden gerealiseerd: − Het plaatsen van een tijdelijke mantelzorgunit van maximaal tien vierkante meter − Het realiseren van twee woningen in de bestaande woning. Het realiseren van alle woonvoorzieningen, inclusief een keuken, is dan toegestaan.

− −

Het gebruiken van een bestaand bijgebouw als mantelzorgwoning. Hierin zijn ook alle woonvoorzieningen, inclusief een keuken toegestaan. Het plaatsen van een nieuw bijgebouw, binnen de bestaande bouwmogelijkheden, als mantelzorgwoning.

Van belang om op te merken is dat voor alle vier de situaties geldt dat zodra de mantelzorgsituatie eindigt de aangebrachte voorzieningen moeten worden verwijderd. Hierbij wordt uiteraard gekeken naar de minst ingrijpende aanpassingen en naar andere mogelijkheden. Hierbij kan gedacht aan het gebruiken van de voormalig mantelzorgwoning als gastenverblijf. Hiervoor moet dan, mits aan de gestelde voorwaarden kan worden voldaan, de keuken worden verwijderd en een omgevingsvergunning voor strijdig gebruik worden aangevraagd. Nadeel hiervan kan zijn dat mantelzorgers te maken krijgen met kapitaalvernietiging. Het willen zorgen voor een familielid wordt hiermee een prijzig streven. Het kan drempelverhogend werken en is voor veel inwoners door de hoge kosten geen optie. 5.2.3.Meergeneratiewoning Op dit moment wordt op het gebied van de meergeneratiewoning een discussienotitie opgesteld. De verwachting is dat u daar als raad in het eerste kwartaal van 2021 over wordt geïnformeerd.

6. Wat zijn de knelpunten om pré-mantelzorgwoningen te realiseren? Als uw raad besluit om, na het voeren van de discussie, kaders op te gaan stellen om prémantelzorgwoningen te realiseren dan is het van belang ook de eventuele knelpunten en risico’s die aan het meewerken aan de realisatie van pré-mantelzorgwoningen zijn verbonden in kaart te brengen. 6.1 Locaties en bestemmingen Een belangrijk eerste knelpunt is op dit moment het geldende planologische regime binnen de gemeente. Op basis van de bestemming is het per perceel slechts mogelijk om één woning te realiseren. Wanneer een pré-mantelzorgwoning wordt geplaatst dan levert dit een strijdigheid op met de geldende regelgeving. Op dat moment staan fysiek twee woningen op het perceel. Dit zorgt voor een groot precedent. Wanneer deze woningen langer dan tien jaar op het perceel staan, dan bestaat de kans dat hier gelijke rechten aan kunnen worden ontleend wat zorgt dat eveneens 300m2 aan bebouwing is toegestaan. Het is aan de gemeente om te zorgen dat dergelijke situatie niet ontstaan door hier goede afspraken over te maken en consequente handhaving. Daarnaast is het ook planologische regime binnen de gemeente erop gericht om geen nieuwe woningen in het buitengebied toe te staan. De uitzondering hierop zijn de zogeheten ruimte- voor ruimte- locaties.

Tot slot is zowel binnen provinciaal als gemeentelijk beleid de doelstelling om verdere verdichting van het buitengebied tegen te gaan. Als wordt meegewerkt aan het toestaan van pré-mantelzorgwoningen dan wordt met dit beleid gebroken. Hiervan is alleen geen sprake als de voorwaarde gestelde wordt dat de te realiseren pré-mantelzorgwoning moet passen binnen de bestaande bouwmogelijkheden uit het geldende bestemmingsplan. 6.2 Voorwaarden Daarnaast zijn ook de te stellen voorwaarden een aandachtspunt. Uitgegaan wordt van het plaatsen van een mantelzorgwoning waarvan de daadwerkelijke behoefte pas in de toekomst zal ontstaan. De vraag of de mantelzorgbehoefte wel gaat ontstaan is een zeer onzekere gebeurtenis. De terechte vraag die dan kan worden gesteld is wat het verschil met het toestaan van een tweede woning op het perceel is. Daarnaast moet ook aan andere voorwaarden worden voldaan. Wat is dan de gewenste oppervlakte van de pré-mantelzorgwoning en welke goot- en bouwhoogte houden wij hiervoor aan? Daarnaast zijn er nog tal van andere voorwaarden waar over nagedacht moet worden. Wat is de relatie tot de mantelzorgers? Welke leeftijd vinden wij acceptabel dat redelijk zeker is dat op termijn mantelzorg nodig is? Wat is de maximale toegestane oppervlakte van de pré-mantelzorgwoning?

6.3 Juridische waarborging Een laatste knelpunt waar ook rekening mee moet worden gehouden is de juridisch borging dat geen misbruik wordt gemaakt van de situatie. Hiermee wordt bedoeld dat mensen op voorhand aangeven dat zij in de toekomst bereid zijn om mantelzorg toe te staan, maar vervolgens lange tijd een tweede woning op het perceel hebben staan zonder dat ooit sprake is van mantelzorg. Hiervoor is het in de eerste plaats noodzakelijk dat een overeenkomst wordt gesloten met de eigenaar van het perceel en de gebruiker van de pré-mantelzorgwoning. Hierbij moet ook duidelijk worden wat er gebeurd als het perceel wordt verkocht. Daarnaast moet ook bekeken worden hoe ermee moet worden omgegaan als uiteindelijk blijkt dat de mantelzorg er nooit is gekomen. Naast de privaatrechtelijke borging kan ook gekeken wordt of bestuursrechtelijk er een mogelijk is om te borgen dat toekomstig misbruik wordt voorkomen. Hierbij zou bijvoorbeeld gedacht kunnen worden aan het opleggen van een last onder dwangsom.

7. Hoe zou het realiseren van pré mantelzorgwoningen mogelijk gemaakte kunnen worden? Zoals eerder in deze notitie aangegeven bestaan op dit moment verschillende knelpunten om aan een prémantelzorgwoning mee te werken. Dit samen met de snelle procedures die kunnen wordt gevolgd voor mantelzorg, zorgt ervoor dat geen directe noodzaak bestaat om beleid op het gebied van prémantelzorgwoningen te realiseren. Als uw raad van mening is dat meegewerkt moet worden aan prémantelzorgwoningen dan zijn een aantal stappen te nemen.

7.1 Beleid opstellen In de eerste plaats wordt beleid worden opgesteld. Hierin wordt dan opgenomen waar het plaatsen van een pré-mantelzorgwoning aan moet voldoen. Zoals aangegeven kan hierbij gedacht worden aan leeftijd, noodzaak en oppervlakte. Verder moet hierin ook worden opgenomen op welke manier wordt geborgd dat de pré-mantelzorgwoning weer verdwijnt. Denk hierbij aan verkoop van het perceel of een verhuizing van de persoon in de pré-mantelzorgwoning. 7.2 Optie 1: het verlenen van een omgevingsvergunning Op basis van dit opgestelde beleid kan de gemeente meewerken aan pré-mantelzorgwoningen met een tijdelijke omgevingsvergunning. De Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) voorziet in de mogelijkheid om met een omgevingsvergunning af te wijken van het bestemmingsplan voor de toevoeging van een woning. Dat is voorzien in artikel 2.12, lid 1a, sub 2 van de Wabo juncto artikel 4 onderdeel 11 en artikel 5, lid 1c van bijlage II van het Besluit omgevingsrecht. Het college van burgemeester en wethouders is het bevoegd gezag. De omgevingsvergunning geldt voor een periode van maximaal tien jaar. Na tien jaar komt de omgevingsvergunning te vervallen (of eerder in geval van overlijden of verhuizing naar een verpleeghuis). De vergunning komt ook te vervallen als in de loop van de tien jaar een ‘echte’ mantelzorgsituatie ontstaat e waarbij de 2 woning vergunningsvrij is.

De termijn van tien jaar kan niet verlengd worden. Wanneer na tien jaar nog geen sprake is van een ‘echte’ mantelzorgsituatie, neemt de gemeente het besluit om voor dit bijzondere geval niet handhavend op te treden tegen het met het bestemmingsplan afwijkende gebruik. Houdt de (pré)mantelzorg op, dan mag het bouwwerk niet langer gebruikt worden als woning. Het bouwwerk hoeft niet afgebroken te worden maar de voorzieningen die het tot een woning maken, zoals bijvoorbeeld een keuken en een badkamer, moeten worden verwijderd. Dit heeft als groot nadeel dat niet duidelijk is hoe na tien jaar de situatie op het perceel is. Is de behoefte er al en als deze er niet is, wat is dan het vervolg. Verlenen we dan een nieuwe vergunning of moet de prémantelzorgwoning worden verwijderd?

7.2 Optie 2: aanpassen bestemmingsplan/omgevingsplan Een tweede mogelijkheid is het aanpassen van de geldende bestemmingsplannen. Dit is noodzakelijk, omdat op dit moment tweede woningen op percelen niet zijn toegestaan. Het aanpassen van de bestemmingsplannen en het omgevingsplan kost veel tijd en brengt de nodige kosten met zich mee. Daar komt bij dat vermoedelijk ook een risico aanwezig is dat sprake zal zijn van planschade als planmatig ineens een tweede woning op een perceel toestaan. Daarnaast druist dit in tegen het provinciaal en gemeentelijk beleid om geen extra woningen en verdere verdichting van het buitengebied tegen te gaan.

8. Conclusie en kaderstellende discussiepunten Op basis van deze notitie is duidelijk geworden dat het toestaan van pré-mantelzorgwoningen de nodige knelpunten met zich meebrengt. Zo is het in strijd met het gemeentelijk en provinciaal beleid en zijn er op dit moment al diverse mogelijkheden om het geschetste probleem, te weten het laten wonen van mensen die behoefte hebben aan mantelzorg, op te lossen. Als leidraad voor de discussie wordt in de onderstaande opsomming een aantal kader stellende vragen geformuleerd die bepalend zijn of en zo ja op welke wijze beleid moet worden opgesteld voor pre- mantelzorgwoningen. Het betreft geen limitatieve opsomming. -

Wilt uw raad mantelzorg stimuleren door enkele jaren voordat het nodig is een mantelzorgwoning reeds toe te staan? Vindt u als gemeenteraad dat er op dit moment al voldoende mogelijkheden zijn op het gebied van het plaatsen van een mantelzorgwoning? Hoe wordt gewaarborgd dat geen misbruik wordt gemaakt van pré-mantelzorgwoning? Wat vindt u van de geschetste voordelen en knelpunten op pré-mantelzorgwoningen toe te staan? Bent u het ermee eens dat de pré-mantelzorgwoning moet worden verwijderd als de behoefte er niet meer is? Welke uitgangspunten geeft u als raad nog mee als u na het voeren van de discussie nog van mening bent dat beleid op het gebied van pré-mantelzorgwoningen moet worden ontwikkeld?