21 01 Gezond blijvende begroting startnotitie

Startnotitie Gezond blijvende begroting december 2020

Inleiding

Op woensdag 25 november heeft de gemeenteraad van Westvoorne unaniem de motie: Gezond blijvende begroting unaniem vastgesteld. Hieronder wordt de tekst integraal weergegeven: De gemeenteraad van Westvoorne in vergadering bijeen op woensdag 25 november 2020 Constaterende Dat het College voor de raadsvergadering van 25 november 2020 een uitwerking heeft gegeven aan de motie van de raad tot verlenging van het afschrijvingstermijn van haar woningen. Dat voor een structureel sluitende begroting 2021-2023 uitname uit de algemene reserve nodig blijkt. Westvoorne in het traject van een bestuurlijke fusie zit samen met Brielle en Hellevoetsluis. Westvoorne een bijzondere positie inneemt met haar woonbedrijf. Het woonbedrijf een afdeling is binnen de ambtelijke organisatie van Westvoorne. Dat er middels een amendement besloten is tot het instellen van een “fonds maatschappelijke projecten Westvoorne” dat in het verdere fusietraject net als andere investeringen onder het Arhi protocol valt. Overwegende Dat een regelmatige update van de uitgaven zoals die in de begroting zijn opgenomen verplicht is en onder de Arhi-procedures vallen. De inzet van de raad een structureel dekkende begroting blijft, teneinde ook een gezonde financiële uitgangspositie te creëren voor de nieuw te vormen gemeente Voorne.

Er ambities en opgaven liggen vanuit de samenleving die vragen om een afgewogen inzet van de middelen uit het te vormen” fonds maatschappelijke projecten Westvoorne ”. Er diverse ambities en opgaven liggen bij het Woonbedrijf op het terrein van kwantiteit, duurzaamheid, nieuwe woon- en bouwvormen die rekening moeten houden met de stikstofopgave . Spreekt uit dat het college zich inzet om: Inzichtelijk te maken welke mogelijkheden er redelijkerwijs zijn tot verlaging van de uitgaven in de begroting van Westvoorne en duidelijk te maken welke gevolgen deze verlaging heeft voor de begroting. Inzichtelijk te maken welke gestelde ambities en ontwikkelingen er liggen rondom het Woonbedrijf en hoe zich dit verhoudt tot de voor het Woonbedrijf beschikbare middelen op korte en langere termijn. Aan te geven langs welke beleidsmatige- en juridisch houdbare criteria “het fonds maatschappelijke projecten Westvoorne“ aangewend kan worden om een optimaal rendement te bereiken voor Westvoorne en dientengevolge ook in het licht van de nieuw te vormen gemeente Voorne. Hierin ook de maatschappelijke opgaves mee te nemen waar de gemeente Westvoorne voor staat in haar college programma. Hierover dit voorjaar te rapporteren aan de raad teneinde een goed geïnformeerd en gefundeerde besluitvorming over de volgende begroting te kunnen faciliteren.

Hierin ook samen te werken met onze beoogde fusiepartners en dit zo mogelijk met hen af te stemmen. Met deze startnotitie nemen we u mee in de eerste ideeën voor de uitvoering van de motie ‘gezond blijvende begroting’. U wordt uitgenodigd te reageren op de denkrichtingen, voorgestelde afbakening en de aanpak. Pas na overeenstemming over de kaders op hoofdlijnen wordt vervolg gegeven aan het proces. In deze startnotitie wordt het proces en de planning uiteengezet hoe uitvoering wordt gegeven aan deze motie. Aanleiding en doel De gemeente Westvoorne staat voor een herindeling en gaat fuseren met de gemeenten Brielle en Hellevoetsluis. De begroting van 2021 is de laatste begroting als zelfstandige gemeente Westvoorne. Daarmee is het ook het laatste moment waarop de raad investeringen kan doen om voorzieningen in de gemeente op een goed niveau niveau te brengen waarmee zij een solide basis zijn voor de nieuwe gemeente Voorne. Hiermee helpt de raad haar inwoners en verenigingen en is er een ‘goede bruidschat’ als een goede partner in de fusie. Het doel van de motie gezond blijvende begroting is een solide financieringsstructuur waarin balans is tussen inkomsten en uitgaven en niet langer maatregelen genomen moeten worden zoals met incidentele middelen Startnotitie gezond blijvende begroting Pagina 2

de begroting sluitend te houden. Daarnaast wordt onderzocht welke mogelijkheden er zijn voor het inrichten van een maatschappelijk investeringsfonds gericht op een maatschappelijk voorzieningenniveau dat toekomstbestendig is en bijdraagt aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Om hier uitvoering aan te kunnen geven wordt deze opdracht in 3 deelprojecten geknipt: 1. Een structureel duurzaam sluitende begroting om te zorgen voor een houdbaar financieel beleid met een begrijpelijke en transparante begroting waar inkomsten en uitgaven in balans zijn; 2. Integraal doorrekenen van het portefeuilleplan Woonbedrijf en het opstellen van een investeringsstatuut. Het matchen van noodzakelijke en gewenste investeringen (duurzaamheid en anderen) met de beschikbare middelen. Daarbij ook betrekken de optie middelen van buiten aan te trekken (lenen) mits er sprake is van een solide “buisiness case”; 3. Een beleidsmatig en juridisch sluitend kader op te stellen voor bestedingen uit het fonds maatschappelijke projecten. Het college is de de stuurgroep tijdens dit project. De voortgang staat dan ook wekelijks op de collegeagenda. Wethouder Borgonjen is projectwethouder. Hij wordt bediend door een projectteam bestaande uit directeur Inwoners, de bestuursadviseur en 3 deelprojectleiders.

Deelproject 1: duurzaam sluitende begroting De begroting 2021 is sluitend (ook structureel) en conform richtlijnen van de toezichthouder. De weerstandsratio is hoog, dat is met name te danken aan reserves welke gevoed zijn door de verkoop van enecoaandelen. Daarnaast worden de komende jaren, door de verkoop van woningen, overschotten op de begroting verwacht die overigens volgens de geldende regelgeving als eenmalig zijn bestempeld. Het proces ‘gezond blijvende begroting’ staat niet op zichzelf, de resultaten van de herindelingsscan en het advies van de provincie ten aanzien van de begroting worden gebruikt. De uitvoering van het protocol arhi toezicht en het risico reductieplan zijn bepalend bij de uitvoering. In de volgende fase van de P&C cyclus is het mogelijk voorafgaand aan de kadernota de jaarrekening resultaten door te lichten en de budgetten van de programma’s inzichtelijk te maken. Er is dan ook geen directe (financiele) noodzaak, in de vorm van een (dreigend) tekort om de begroting door te lichten op mogelijke verlagingen in de uitgaven danwel verhoging van de inkomsten. In de begrotingsraad is echter wel de behoefte uitgesproken de begroting hierop door te lichten om zo ruimte te creëren voor eventuele nieuwe ambities. Om hieraan tegemoet te komen is de eerste stap een methode om quick wins te realiseren bedoeld om eventuele lucht uit de begroting te halen.

Daartoe wordt bijvoorbeeld naar de afgelopen jaarrekeningen gekeken om te zien of er budgetten zijn waarop structureel middelen over blijven. Ook zal de benchmark worden gebruikt. Uiteraard worden ook toekomstige ontwikkelingen betrokken die een kleinere (of grotere) financiele inzet van de gemeente mogelijk of nodig maken. De tweede stap vraagt meer uitwerking. Een uitgavenverlaging is uiteraard alleen te realiseren op budgetten die beinvloedbaar zijn. De beinvloedbaarheid kan variëren naar gelang ook politiek bestuurlijk wensen of keuzes. Niet (direct) beinvloedbaar door onze gemeente zijn kapitaallasten van reeds gedane investeringen, uitgaven die via een gemeenschappelijke regeling lopen, en specifieke uitkeringen gekoppeld aan een concreet doel zoals uitkeringen in het kader van de participatiewet. Het voorstel deze buiten de analyse te houden. Wel wordt in de verdere uitwerking duidelijk gemaakt om welke uitgaven het precies gaat. Van de overige uitgaven wordt inzichtelijk gemaakt wat de gevolgen zijn van de keuze van een verlaging. In het amendement dat in de begrotingsraad werd genoemd is daarbij een bedrag van 300.000 euro genoemd. Om (enige) houvast te hebben wordt dit bedrag als richtsnoer gehanteerd. Dit laat onverlet dat in principe alle budgetten in beeld worden gebracht met daarbij hun effect van een eventuele verlaging.

Het uiteindelijk (te kiezen) bedrag kan daardoor hoger of lager uitvallen. Voortgangsrapportage Maandelijks wordt aan de commissie IZ/M een voortgangsrapportage voorgelegd. Daarnaast zullen (informele) raadsbijeenkomsten worden georganiseerd, indien nodig per deelproject. De uitkomsten van alle deelprojecten worden in een totaalproduct aangeboden (uiterlijk) aan de raad waarin ook de kadernota zal worden aangeboden. Indien tussentijds resultaten aanleiding geven voor extra verdieping wordt de planning hier op aangepast. Startnotitie gezond blijvende begroting Pagina 3

Planning Stap 1 Stap 2

tussenresultaten resultaten jaarrekening presentatie onderzoek percentages

maart mei

Capaciteit Dit deelproject is in te passen in de werkzaamheden van de reguliere P&C cyclus. Tijdens dit proces worden budgethouders gevraagd informatie aan te leveren waaruit blijkt waar budgetten nu aan worden besteed en wat de gevolgen van een eventuele verlaging zijn. Om niet onnodig veel druk op de P&C cyclus te zetten, zal voor dit project extra capaciteit worden ingehuurd. Momenteel is team financien weliswaar op orde, maar er zijn nog enkele vacatures in te vullen hetgeen de externe ondersteuning van dit project nodig maakt. Deelproject 2: ambitieus woonbedrijf Het woonbedrijf is een gezonde organisatie, onderdeel van de gemeente Westvoorne. Onderzoek van BDO consultants heeft begin 2020 de situatie van het woonbedrijf geanalyseerd en geconstateerd dat de bedrijfsvoering op orde is. Tegelijkertijd ligt er, ook voor het Woonbedrijf een duurzaamheidsopgave. Dit is toegelicht tijdens de informatieavond over het woonbedrijf op 8 december 2020. Inzichtelijk gemaakt wordt welke opgave er ligt, wat noodzakelijk is bijvoorbeeld als gevolg van wetgeving, en wat (gewenste) ambities zijn. Dit wordt gematcht met eigen beschikbare middelen en de mogelijkheid om externe financiering aan te trekken in relatie tot mogelijke besparingen als gevolg van deze investeringen en (dus) de afloscapaciteit van het Woonbedrijf.

Aanpak Bovenstaande krijgt vorm in het doorrekenen van een portefeuilleplan. Dit geeft zicht op de benodigde middelen voor de plannen die het woonbedrijf heeft om zijn kernopdracht te vervullen. Het opstellen van een investeringsstatuut geeft richting en kaders voor de investeringen in de toekomst waardoor een compleet beeld ontstaat. Hiermee kan de raad een betere afweging maken. Voor de noodzakelijke deskundigheid en capaciteit wordt een kredietvoorstel gedaan. Hiertoe wordt zoveel mogelijk aangesloten op de goede ervaringen van bureaus in het recente verleden. Planning Stap 1 Stap 2

resultaat doorrekenen portefeuilleplan voorstel investeringsstatuut

maart mei

Capaciteit Voor het begeleiden van het doorrekenen van het portefeuilleplan en opstellen investeringsstatuut is inhuur van derden gewenst. De verdere inzet is mogelijk vanuit de huidige capaciteit van het woonbedrijf. Deelproject 3: maatschappelijk investeringsfonds De gemeente Westvoorne heeft als doel met het fonds het toekomstbestendig houden van maatschappelijk relevante voorzieningen. Hiervoor is in de begrotingsraad het fonds maatschappelijke projecten in het leven geroepen met een inbreng van €10 miljoen eenmalig geld. Ondanks de stevige inleg, als ook de middelen in de algemene reserve, overstijgen ambities en wensen mogelijk nog de beschikbare middelen. Om daarin een goede afweging te kunnen maken is een financieel beleidsmatig kader nodig. Daarnaast is het mogelijk dat relevante maatschappelijke (investerings) projecten geen onderdeel zijn van de gemeentelijk organisatie of eigendommen. Zo zijn er in de raad moties ingediend voor ondersteuning van maatschappelijke organisaties in hun gewenste opgaven. Indien blijkt dat het hiervoor ter beschikking stellen van geld wenselijk is zal een juridisch kader aanwezig moeten zijn om dat mogelijk te maken. Het bezien van het huidig juridisch intstrumenterium en het –eventueel- doen van voorstellen ter aanpassing hiervan is onderdeel van de opdracht.

Aanpak

Startnotitie gezond blijvende begroting Pagina 4

Voor het beleidskader hoeven we niet bij nul te beginnen. Begin volgend jaar worden de resultaten uit de dorpsvisies verwacht. Deze vormen uiteraard een belangrijke input. Naast de dorpsvisies zijn er in de begroting 19 strategische projecten benoemt die ook betrokken worden bij dede inrichting van het fonds maatschappelijke projecten. Criteria die bijvoorbeeld een rol kunnen spelen zijn het versterken van de identiteit of gemeenschapszin in het dorp, de vitaliteit of leefbaarheid van een dorp of aan culturele initiatieven die de gemeente voor bezoekers / toeristen op de kaart zet, gewenste of noodzakelijke investeringen in voorzieningen als onderwijs, duurzaamheid en ten behoeve van toerisme. Planning Stap 1 Stap 2

scenario’s inrichting maatschappelijk fonds uitwerking kaders en criteria, kadernota

maart juni

Capaciteit Binnen de huidige ambtelijke capaciteit is ruimte te vinden. Voor de uitvoering van eventuele invensteringen uit een maatschappelijk fonds moet niet alleen de financiele ruimte aanwezig zijn maar ook de ambtelijke capaciteit. Dit zal worden opgenomen in de uitwerking van het maatschappelijk fonds waarbij eventuele inhuur om een project (toch) te realiseren een optie is. Resultaat hoofdopdracht en planning Bij de kadernota is de uitwerking van de besluiten over de deelprojecten verwerkt en kan een integrale afweging gemaakt worden. Aanvullend aan de kadernota worden resultaten gepresenteerd en ter besluitvorming voorgelegd. Instemmen college met startnotitie Commissie IZ/M Vaststellen startnotitie door gemeenteraad Sessie met informele raad maandelijks voortgangsnotitie ← eindresultaat te verwerken in kadernota

22 december 2020 20 januari 2021 maart en mei 2021 juni 2021

Relatie met Hellevoetsluis en Brielle Informele bestuurlijke afstemming vindt plaats via BRT. Formele besluitvorming vindt plaats via het Arhiprotocol . Budget en capaciteit - De regie op de hoofdopdracht kan binnen bestaande capaciteit uitgevoerd worden; - Voor deelproject 1 is inhuur gewenst, benodigd budget € 29.000. Dit is noodzakelijk om de druk op team financien niet groter te maken omdat hier nog mee uitdagingen liggen en in 2021 het zeer belangrijk is dat de P&C cyclus goed verloopt; - Voor deelproject 2 is inhuur gewenst, benodigd budget is € 20.000; - Voor deelproject 3 kan worden volstaan met huidige capaciteit en middelen.

Startnotitie gezond blijvende begroting Pagina 5