Vragen en antwoorden: Agendapunt 8 Herontwikkeling Kerk op de Hoogte
Tekst van het document
Agendapunt 8 Herontwikkeling Kerk op de Hoogte, 3 opties Technische vraag HvW (R.C.A. Westenberg) Wij willen graag de cijfermatige onderbouwing zien welke hoort bij bijlage 2, de exploitatiecijfers. En ontvangen deze graag voor het weekend, zodat we het mee kunnen nemen bij de behandeling van het voorstel.
Technische vraag BBB (A. Schelhaas) In de stukken daar zit een exploitatierekening van drie scenario’s. Veel kosten bij die berekeningen zijn bij alle scenario’s gelijk onder andere personeelskosten. Het lijkt ons een beetje vreemd dat dat kan kloppen, dus concreet de vraag: kunnen wij een duidelijker en een uitgesplitste exploitatierekening krijgen waaruit we kunnen zien waar de kosten op zijn gebaseerd. Technische vragen Weststellingwerfs Belang (M. Rooks) 1. Welke subsidies zijn inmiddels aangevraagd en om welke bedragen gaat het? In principe zijn er nog geen subsidies aangevraagd;. Welke bedragen verwacht het college daadwerkelijk binnen te kunnen halen? Dat is afhankelijk van het plan wat we kunnen indienen. Er zit een bijlage met mogelijke subsidies bij het raadsvoorstel. 2. Wat zijn de financiële gevolgen als de verwachte subsidies geheel of gedeeltelijk niet worden toegekend? Met dit raadsvoorstel worden subsidies voor renovatie niet meegenomen. Het niet-
toekennen van een dergelijke subsidie zal daarom geen financiële gevolgen hebben. Dit raadsvoorstel is dus het worst-case scenario. Welk bedrag moet de gemeente dan eventueel zelf extra opbrengen? Zie hierboven. 3. Onvoorziene kosten 5% is bij een dergelijke verbouwing laag. Waarom is hiervoor gekozen? (historische panden verbouwen wordt doorgaans 15 tot 25% opgenomen i.v.m. verborgen verbreken, optrekkend vocht. Speciale eisen monumentenzorg, mogelijke problemen bij aansluiting nieuw op oude gebouw, archeologische vondsten kunnen werk stilleggen en extra kosten….) Door het begeleiden van een expert op dit gebied, architectenbureau Kijlstra-Brouwer, is de overtuiging dat de raming reëel is. 4. Het is raadzaam om een bouwhistorisch en constructief onderzoek uit te voeren om financiële risico’s te beperken of te elimineren. Is er al een uitgebreide omgevingsvergunning voor rijksmonumenten aangevraagd? Er is gekozen om eerst de gemeenteraad te laten bepalen welke richting verder uitgewerkt moet worden. In de kostenramingen zijn de plankosten en de noodzakelijke onderzoeken meegenomen. De gemeente is in deze ook het bevoegd gezag. De RCE en welstand adviseren formeel pas wanneer de gemeente hierom vraagt. 5. Eerdere uitbouwplannen aan de noordzijde werden afgewezen vanwege de beschermde status en het doorbreken van de symmetrie van de kerk.
Waarom zou nu wel de zuidzijde worden goedgekeurd en heeft er al overleg plaatsgevonden met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed? Zo ja, welke aandachtspunten zijn daarbij naar voren gekomen? Zie antwoorden bij vraag 3 en 4. 6. Welke risico's ziet het college bij de monumentale toetsing en de vergunningverlening? En kunnen deze nog leiden tot extra kosten of vertraging? De kans op grote aanpassingen die voortkomen uit monumentale toetsing is volgens de architect Kijlstra-Brouwer (die veel vaker met dergelijke projecten heeft gewerkt) hierop uitermate klein. Mocht in het bijna theoretische geval toetsing leiden tot extra kosten, dan zal dit vertraging opleveren omdat dan terug moet worden gegaan naar de raad met een nieuw voorstel. 7. Op welke weerstandsratio komt de gemeente uit als dit voorstel wordt uitgevoerd? Onder de 1,5%. Het percentage is niet exact te bepalen. 8. Welke aannames liggen precies ten grondslag aan het verwachte exploitatietekort van € 5.642 per jaar? Zie hiervoor de bijlage. Dit tekort betreft vooral een afronding. De cijfers zijn in nauw overleg met de initiatiefgroep tot stand gekomen en voor optie 3 gebaseerd op de verstrekte uitgangspunten op 19 mei 2025. Kleine wijzigingen zijn verwerkt. 9. Is in de exploitatiebegroting rekening gehouden met de inzet van vrijwilligers? Zo ja, op welke manier en voor welke omvang? Ja.
Er is alleen een beheerder opgevoerd in de exploitatie, deze kan bij lange na niet alles doen en daarvoor is de inzet van vrijwilligers van wezenlijk belang. Er is geen omvang van vrijwilligers bepaald. 10. In het exploitatieschema valt op dat het aantal geraamde bezoekers per bijeenkomst nimmer hoger ligt dan ca 80. Waarom wordt er dan gekozen voor een theater dat geschikt is voor bijna 200 mensen? Er is gewerkt met gemiddelden. Ook zijn er gelegenheden (rouw, etc.) waarbij er sowieso meer bezoekers zijn. Tevens is er gekozen voor een raming in lijn met de exploitatie aannames van 19 mei 2025, met name de eerste jaren moet alles groeien. 11. Welke kosten zijn opgenomen voor onder andere programmering, administratie, verzekeringen, ICT, boekhouding en bestuur? Zie hiervoor de bijlage. De kosten voor programmering en techniek zijn afhankelijk van het aantal bezoekers en voorstellingen, de algemene kosten zijn volgens de aannames van 19 mei 2025. 12. Wat zijn de financiële gevolgen als er onvoldoende vrijwilligers beschikbaar zijn en een deel van het werk door betaalde krachten moet worden overgenomen? Dit is niet het uitgangspunt: de vrijwilligers zijn de basis voor ontmoeten en sociale cohesie. Mochten er in de toekomst onverhoopt te weinig vrijwilligers zijn, dan zullen we ons beraden -samen met het stichtingsbestuur- op hoe dan verder. 13.
Wat gebeurt er financieel als de bezoekersaantallen, verhuur of horeca-opbrengsten lager uitvallen dan verwacht? Er is uitgegaan van een reële inschatting, naar beneden bijgesteld. Er is jaarlijks een gesprek tussen de gemeente (als subsidiegever) en de Stichting. Het uitgangspunt daarbij is dat de Stichting niet in liquiditeitsproblemen komt bij eventuele tegenvallers. Verhuur en programmering met meer bezoekers vetgroten de mogelijkheden van de Stichting om opbrengsten te maken. 14. Is er een berekening gemaakt van wat er met het exploitatietekort gebeurt als de bezoekersaantallen en inkomsten uit verhuur en horeca bijvoorbeeld 10%, 20% of 30% lager uitvallen? Zo ja, kan de raad deze berekening ontvangen. Deels de gepresenteerde alternatieve exploitaties gaan uit van minder bezoekers en het ontbreken van Horeca. De voorkeursexploitatie is behoudens opgezet zie ook vraag 9. Technische vragen CDA (L. van der Hoef) Geacht college, Ter voorbereiding op de Algemene Commissievergadering van 28 september 2026 hebben wij de volgende technische vragen. Uitvoering amendement Via het amendement hebben wij het college opdracht gegeven om alle opties zodanig voor te bereiden dat de raad een definitieve keuze kan maken tussen de voorgestelde uitbouw (optie 3), alternatieve uitbouw (optie 2) of een gefaseerde herontwikkeling die start binnen de huidige kerkmuren (optie 1).
Daarnaast is meegegeven om pas definitief financiële middelen voor de uitvoering beschikbaar te stellen nadat de uitgewerkte varianten inclusief een geactualiseerde exploitatiebegroting aan de raad zijn voorgelegd voor finale besluitvorming. We hebben via dit Raadsvoorstel meer inzicht gekregen in de verschillende (concept) exploitaties. Dat schetsontwerpen van optie 1 en optie 3 in het verlengde van elkaar liggen (met name als optie 1 zonder uitbouw wordt gerealiseerd inclusief dezelfde positionering van de toiletten als optie 3), biedt mogelijkheden voor een gefaseerde ontwikkeling. In het dictum (onder b.2) is ook opgenomen dat Optie 1 (zonder uitbouw) als volwaardig alternatief wordt uitgewerkt. In het huidige voorstel heeft optie 1 ook een uitbouw, dat daarmee logischerwijs gevolgen heeft voor het financiële overzicht dat nu voorligt. Vraag 1: In hoeverre is in de voorbereiding op dit Raadsvoorstel daadwerkelijk rekening gehouden met het gevraagde scenario “Optie 1 (zonder uitbouw), en dus binnen de bestaande kerkmuren? De drie opties zijn allemaal tot hetzelfde niveau uitgewerkt en doorgerekend. Optie 1 is daarbij uitgewerkt mét uitbouw (baarhuisje), omdat zonder uitbouw onvoldoende functionele ruimte ontstaat voor foyer, toiletten en logistiek.
Het scenario “Optie 1 zonder uitbouw” is wel verkend, maar niet tot hetzelfde detailniveau uitgewerkt omdat deze variant functioneel tekortschiet en daardoor niet als volwaardig exploitabel alternatief werd beoordeeld. Vraag 2: Hoe ziet de totale investering er op dit moment uit bij een variant van het theater binnen de bestaande kerkmuren? (met toiletten ook binnen de kerkmuren op de locatie van optie 3, zodat een gefaseerde ontwikkeling mogelijk blijft) Op het moment dat de toiletten op de locatie van optie 3 gesitueerd worden zoals u voorstelt, binnen de kerkmuren, is er onvoldoende ruimte voor foyer en garderobe. Het effect van de vergroting van de foyer door de verplaatsbare herenbanken wordt tenietgedaan op het moment dat de entree wordt ‘volgebouwd’ met toiletten. De doorgang wordt dan te smal om nog van een ‘foyer’ te kunnen spreken. Zie afbeelding hieronder. Door het tekort aan deze ondersteunende functies zal de exploitatie dalen. Zoals aangeven op pagina 20 van bijlage 1 kan er ook gefaseerd gebouwd met een combinatie tussen optie 1 en optie 3. Dit geeft in de eerste fase van de verbouwing dezelfde problematiek als hierboven omschreven. Hieronder nogmaals de nadelen voor gefaseerd bouwen zoals genoemd in bijlage 1, pag. 20: • Ondanks dat de herenbanken naar voren worden geschoven creëer je niet een hele grote foyerruimte.
Daarnaast zijn er in deze fase dan ook maar twee toiletten beschikbaar. Dit leidt ertoe dat de kerkzaal op zich wel bruikbaarder gemaakt is, maar dat deze nog steeds niet goed in de markt te zetten is, aangezien de ondersteunede functies niet toereikend zijn. • Het kerkgebouw is lastiger te gebruiken als er een bouwterrein naast ligt i.v.m. overlast. • Doordat in twee fases gebouwd wordt, stijgen de bouwkosten. Dit heeft enerzijds te maken met het feit dat twee keer de algemene bouwplaats kosten betaald moeten worden (terrein, beschermende maatregelen, werkvoorbereiding, etc.). Daarnaast stijgen de bouwkosten elk jaar. Tenslotte kan er efficiënter gebouwd worden als het geheel in één keer wordt gebouwd. Zoals wij ernaar gekeken hebben is het gebouw niet functioneel bij alleen verbouw van de kerk, inpandig. Het geheel is niet rendabel. De kosten voor de nieuwbouw (aanbouw noordzijde, optie 1) komen hierbij te vervallen, maar omdat het gebouw niet optimaal bruikbaar is, is het moeilijk in de markt te zetten, met negatief effect op de exploitatie. Uit het Raadsvoorstel blijkt dat voor optie 1 een doorbraak moet komen in de torenmuur en worden de raampartijen aan de zuidzijde vergroot. Vraag 3: Waarom moeten de raampartijen aan de zuidzijde vergroot worden? Zoals aangegeven op pagina 8 van bijlage 1.
Het vergroten van de raampartijen is opgenomen om de relatie tussen kerkzaal en het omliggende park te versterken, meer daglicht te creëren en de beleving van het gebouw te verbeteren. Dit is een stedenbouwkundige en architectonische keuze die voortkomt uit de visie op de toekomstige plek van het theater in het park. Vraag 4a: Als ook de raampartijen niet vergroot hoeven worden, klopt het dan dat optie 1 (zonder uitbouw) het rijksmonument het meest intact houdt in relatie tot de voorliggende opties 2 & 3? Nee. De ingrepen in het monument zijn bij alle opties vergelijkbaar. ‘Het rijksmonument’ betreft niet alleen de gevels. Zie 4b.
Vraag 4b: Als het antwoord op vraag 4a “nee” is, waar zit het hem dan precies in? Alle opties bevatten ingrepen in de kerkzaal. Bij optie 1 zijn de ingrepen zelfs omvangrijker door het schuifbaar maken van de herenbanken. De monumentale impact verschilt dus niet wezenlijk tussen de opties. Het karakter van de Kerk (Uniek, monumentaal & beeldbepalend) Bij een ingrijpende verbouwing en/of aanbouw van een rijksmonument is een formeel advies van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (vanaf nu: RCE) wettelijk verplicht. De RCE toetst of de cultuurhistorische en monumentale waarden van zowel het interieur als exterieur niet onaanvaardbaar worden aangetast. Uit het Raadsvoorstel blijkt dat nog steeds niet is achterhaald of de voorliggende varianten vanwege o.a. de monumentale status wel en/of niet mogelijk zijn. Dit is relevante informatie voor de haalbaarheid van de voorliggende opties. Vraag 5: Waarom is niet vooraf aan dit voorstel de benodigde informatie ingewonnen? Er is gekozen om eerst de gemeenteraad te laten bepalen welke richting verder uitgewerkt moet worden. De gemeente is in deze ook het bevoegd gezag. De RCE en welstand adviseren formeel pas wanneer de gemeente hierom vraagt. Over het algemeen wordt dit advies overgenomen, maar het is niet bindend. Door niet vooraf de benodigde informatie in te winnen blijft de onzekerheid hieromtrent bestaan.
Uit het Raadsvoorstel blijkt duidelijk dat er mogelijk nog aanpassingen nodig zijn (zie: kanttekeningen). Dit is voor alle drie de opties het geval. Dus hierin wordt de keuze niet anders. Vraag 6a: Wat gebeurt er als er aanpassingen nodig zijn en hoe wordt de Raad daarbij betrokken? Wanneer de RCE of welstand aanpassingen noodzakelijk achten, worden deze verwerkt in het ontwerp. Indien de aanpassingen (theoretisch) grote financiële of functionele gevolgen hebben, dan kan het college niet door met de voorgestelde vast te stellen richting en zal het college terug moeten naar de Raad. Vraag 6b: Wat betekent zo’n aanpassing voor de andere opties (die niet meer worden uitgewerkt)? Zie 6a: het college komt met een nieuw voorstel naar de Raad. De kans is volgens de architect Kijlstra-Brouwer (die veel vaker met dergelijke projecten heeft gewerkt) hierop uitermate klein. Het beeldbepalende karakter van de Kerk wordt mede bepaald door de omliggende omgeving. Als er een uitbouw volgt, heeft dat al impact op de kerk. Ook tonen de voorliggende schetsen veel groen en vrijheid, hetgeen niet overeen lijkt te komen met de werkelijkheid.
Vraag 7a: In hoeverre is bij deze schetsontwerpen al rekening gehouden met de omliggende bebouwing en mogelijk nog te ontwikkelen park en/of parkeeroplossing? Het plan is ontwikkeld met Ruimtelijke Denkers Wissing, op basis van het plan wat zij reeds gemaakt hadden voor het gehele gebied. In overleg met de landschapsarchitect is de nieuwbouw ingepast in het nieuwe plan. Hierbij is rekening gehouden met: • bestaande bebouwing, • zichtlijnen, • toekomstige plannen voor park en parkeeroplossingen. In deze fase gaat het om een ruimtelijke verkenning; exacte inrichting volgt in de volgende ontwerpfase. In de volgende fase zal ook Ruimtelijke Denkers Wissing betrokken blijven. Vraag 7b: Als uit antwoord 7a blijkt dat daar nog onvoldoende rekening mee gehouden is, wanneer wordt daaromtrent meer duidelijk? Er is al rekening mee gehouden, zie vraag 7a. Een en ander wordt uiteraard verder uitgewerkt in samenspraak met de landschapsarchitect bij de uitwerking van de voorkeursvariant. Financiën, verantwoordelijkheden & toekomst Hier volgen een aantal vragen over de financiën, verantwoordelijkheden en toekomst. Vraag 8: Op pagina 8 staat het totale bedrag voor optie 3 voor renovatie, verbouw en uitbouw. Graag ontvangen wij de onderverdeling/specificatie van het totale bedrag voor renovatie, verbouw en uitbouw. Zie hiervoor blz. 19 van bijlage 1, ‘Drie opties Kijlstra Brouwer’.
Vraag 9: Er valt te lezen dat optie 3 de nodige impact heeft op onze algemene reserve. Hoe wordt bewaakt dat dit project slaagt en financieel geen spreekwoordelijk “blok aan het been” wordt voor de gemeente Weststellingwerf op lange termijn & welke concrete acties kunnen wij daarin verwachten of worden daarin al gezet? Er is een stichting Op de Hoogte opgericht en de gemeente heeft regelmatig overleggen met dit stichtingsbestuur om vinger aan de pols te houden. Kern is de door hen ingediende exploitatiebegroting. Ter verduidelijking: deze stichting ‘doet’ zowel het Huis op de Hoogte als ook het Theater op de Hoogte. Uiteraard blijft er een risico bestaan dat het theater niet aanslaat, echter door onderzoek (bij u bekend de inwoners enquête Bestemming Wolvega) blijkt hieruit dat er onder de inwoners van Wolvega grote behoefte is aan een Theater-, cultuur-, film- en ontmoetingslocatie. Vraag 11: Zijn daarover ook al afspraken gemaakt met de betrokkenen van theater op de hoogte? En zo ja, wanneer worden wij daarover geïnformeerd? Zie vraag 10. Vraag 12: Hoe is de gemeentelijke organisatie voorbereid op financieel ongunstige scenario’s? Zie vraag 9. Vraag 13: Naast financiën speelt er ook het maatschappelijke succes. Hoe wordt bewaakt dat het theater op de hoogte een succes wordt voor zoveel mogelijk inwoners binnen Weststellingwerf? Zie hiervoor nogmaals het antwoord op vraag 9.
En uiteraard wordt dan gesproken over: • samenwerking met lokale verenigingen, scholen en culturele organisaties, • programmering gericht op brede doelgroepen, • toegankelijkheid (prijs, bereikbaarheid, diversiteit van aanbod), • monitoring van bezoekersaantallen en tevredenheid, • inzet op regionale samenwerking en marketing, • subsidiemogelijkheden van stichtingen, instellingen, overheden, etc., • periodieke evaluatie van maatschappelijke impact. Het doel is een theater dat breed gedragen wordt en aansluit bij de culturele behoefte van inwoners van Weststellingwerf. Technische vraag FvD (W. Poppen-Hofstee) Als antwoord op uw vraag “Waarom zijn in de drie varianten de personeelskosten gelijk?” kan ik uw antwoorden dat de huidige formatieve afspraken t.a.v. de beheerder als personeelskosten zijn opgevoerd. Deze kosten blijven bij ieder scenario gelijk. De rest van de (extra) werkzaamheden dienen vrijwilligers te doen. Technische vragen LRW en FvD (S.B. Saton en S. Milius) en beantwoording In aanvulling op de reeds gezamenlijk door BBB, FvD en LRW ingediende vraag om een duidelijke en uitgesplitste exploitatierekening, worden de volgende technische vragen gesteld: 1.
Welk bedrag heeft de gemeente tot nu toe in totaal uitgegeven aan de aankoop, voorbereiding, onderzoeken, onderhoud en planontwikkeling van de Kerk op de Hoogte en De Ark? In het kader van bestemming Wolvega is de eerste fase gerealiseerd. Dit project was regionaal gesubsidieerd: • Inrichting de Ark en de Kerk: € 110.000 • Bouwbegeleiding € 40.000 • Verbouwing de Ark € 271.000 • Inzet projectleider € 120.000 Ten laste van de kredieten zijn de volgende bedragen uitgegeven • Kerk op de Hoogte aankoop: € 245.000 • Kerk op de Hoogte onderhoud en onderzoek € 19.714 • De Ark aankoop: € 240.000 • De Ark, onderhoud en onderzoek € 11.281 • Planontwikkeling Architect en projectmanagement € 38.825 2. Welke noodzakelijke restauratie- en onderhoudswerkzaamheden, waaronder die aan de toren, zijn nog niet in de genoemde investeringsbedragen opgenomen? De restauratie bedragen welke nodig zijn zitten in de planvorming en dus in het raadsvoorstel. De onderhoudswerkzaamheden worden in het Meerjarenonderhoudsplan geregeld (MJOP) In aanvulling op de reeds gezamenlijk ingediende vraag om een duidelijke en uitgesplitste exploitatierekening worden de volgende specificaties gevraagd: 3. Kan per optie een overzicht worden gegeven van de geraamde jaarlijkse kosten voor energie, verwarming, onderhoud, beheer en verzekering? Op dit moment zijn deze kosten niet inzichtelijk gemaakt.
Inschatting is dat bij iedere optie per item andere bedragen komen maar dat deze bedragen niet veel van elkaar verschillen. 4. Waarom zijn de personeelskosten in de exploitatierekeningen van de drie opties gelijk, terwijl de omvang, functies en exploitatiemogelijkheden per optie verschillen? Kan per optie worden aangegeven van welke personeelsbezetting, functies, uren of fte’s en salariskosten is uitgegaan? De huidige formatieve afspraken t.a.v. de beheerder zijn als personeelskosten opgevoerd. 5. Welke bezoekersaantallen, aantallen activiteiten, verhuurmomenten en horecaopbrengsten zijn per optie in de exploitatieberekening opgenomen? In bijlage 2 wordt een opsomming gedaan. 6. Hoe wordt de hogere exploitatieopbrengst van optie 3b verklaard wanneer het verwachte bezoekersaantal niet of nauwelijks hoger is dan bij de andere opties? Er is gewerkt met gemiddelden. Ook zijn er gelegenheden (rouw, etc.) waarbij er sowieso meer bezoekers zijn. Tevens is er gekozen voor een raming in lijn met de exploitatie aannames van 19 mei 2025, met name de eerste jaren moet alles groeien. 7. Hoeveel vrijwilligersuren zijn structureel per week of per jaar nodig om de exploitatie sluitend te krijgen? Er is geen omvang van vrijwilligers bepaald. 8.
Welke extra personeelskosten ontstaan wanneer de geraamde inzet van vrijwilligers niet beschikbaar blijkt te zijn? Dit is niet het uitgangspunt: de vrijwilligers zijn de basis voor ontmoeten en sociale cohesie. Mochten er in de toekomst onverhoopt te weinig vrijwilligers zijn, dan zullen we ons beraden -samen met het stichtingsbestuur- op hoe dan verder. 9. Welke temperatuur moet vanwege het orgel en het behoud van het gebouw minimaal worden aangehouden en welke energiekosten zijn daarvoor in de exploitatie opgenomen? Circa 10 graden Celcius. Zie vraag 3. 10. Is er een kostenraming beschikbaar voor een minimale variant waarbij niet wordt verbouwd, maar uitsluitend noodzakelijk herstel en behoud plaatsvinden? Zo ja, kan deze met de raad worden gedeeld? Nee, die is er niet omdat dan de Kerk op de Hoogte niet te exploiteren valt. 11. Welke subsidies zijn aangevraagd of beschikbaar, welke bedragen zijn daarvan al toegezegd en welk financieel risico blijft voor de gemeente over wanneer subsidies niet worden verkregen? In principe zijn er nog geen subsidies aangevraagd. Dat is afhankelijk van het plan wat we kunnen indienen. Er zit een bijlage met mogelijke subsidies bij het raadsvoorstel. Met dit raadsvoorstel worden subsidies voor renovatie niet meegenomen. Het niet-toekennen van een dergelijke subsidie zal daarom geen financiële gevolgen hebben.
Dit raadsvoorstel is dus het worst-case scenario.