Presentatie GGD Fryslan - GBM Weststellingwerf - 7 september 2026
Tekst van het document
Gewasbeschermingsmiddelen en Gezondheid Joost de Bruijn – Milieugezondheidskundig adviseur Inhoud Gewasbeschermingsmiddelen: wanneer zijn ze schadelijk voor de volksgezondheid? Toelating van gewasbeschermingsmiddelen in Nederland Onderzoek in Nederland Onderzoek in het buitenland Adviezen GGD Fryslân Gewasbeschermingsmiddelen: wanneer zijn ze schadelijk voor de volksgezondheid? Gezondheidseffecten hangen af van: • Gevaar (type stof) • Welke stof • Mix van stoffen • Risico (blootstelling) • Hoe lang • Hoe vaak • Hoe veel
Gewasbeschermingsmiddelen: wanneer zijn ze schadelijk voor de volksgezondheid? Bron: Arbo-Online.nl Gewasbeschermingsmiddelen: blootstelling Via inslikken Door het eten van groenten/ fruit waar resten op zitten Door hand-mond-contact met huisstofdeeltjes waar resten op zitten Via inademing Door inademing van druppels of damp wanneer er (recent) in de buurt is gespoten Via de huid Door aanraking van oppervlakten, bloemen en/of gewassen waar resten op zitten
Toelating van gewasbeschermingsmiddelen in Nederland Beoordeling door het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) Op basis van wetenschappelijke onderzoeken uit binnen- en buitenland Gezondheidseffecten vaak met dierproeven onderzocht Vaststelling van ADI (aanvaardbare dagelijkse inname) Veiligheidsfactor van 1/100 bovenop de ADI
Toelating van gewasbeschermingsmiddelen in Nederland Beoordeling door het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) Op basis van wetenschappelijke onderzoeken uit binnen- en buitenland Gezondheidseffecten vaak met dierproeven onderzocht Vaststelling van ADI (aanvaardbare dagelijkse inname) Veiligheidsfactor van 1/100 bovenop de ADI Kanttekeningen: Combinaties van stoffen zijn (nog) niet goed te beoordelen Niet alle gezondheidseffecten zijn goed te onderzoeken (lange termijn, neurodegeneratie)
Onderzoek in Nederland OBO-1 (Onderzoek Bestrijdingsmiddelen Omwonenden) (2015-2019) Onderzocht blootstelling van omwonenden van bollenteelt Resten van gewasbeschermingsmiddelen gevonden in lucht, huisstof en urine Gewasbeschermingsmiddelen worden vaak gevonden tot op 250 meter afstand van percelen Gezondheidsverkenningen RIVM (2018 en 2020) Analyse van gezondheidsgegevens van Nederlanders in niet-stedelijke gebieden Mensen die binnen 250 meter van landbouwpercelen wonen, hebben niet meer gezondheidsproblemen dan mensen die er verder vandaan wonen Voor een aantal specifieke aandoeningen was het onduidelijk of er wel of geen hoger risico was.
Bijvoorbeeld: • Hoger geboortegewicht in de buurt van zomergerst • Ziekte van Parkinson in de buurt van fruitteelt Onderzoek in Nederland OBO-2 (2023-2031) Navolging op OBO-1 en de gezondheidsverkenningen van het RIVM Onderzoekt de gezondheid van telers en van mensen die dichtbij landbouwpercelen wonen Kijkt of blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen samenhangt met verschillende ziekten SPARK (2024-2029) Onderzoek naar de mogelijke relatie tussen bestrijdingsmiddelen en Parkinson Ontwikkelt nieuwe manieren om gezondheidsrisico’s van bestrijdingsmiddelen te testen bij de toelating op de markt Onderzoek in Nederland Onderzoek Universiteit Utrecht en Radboud UMC Nijmegen Tussen 2017 en 2022 kregen gemiddeld 3.724 mensen per jaar de diagnose parkinson in Nederland. Dit aantal blijft stabiel. Het totaal aantal mensen met parkinson groeit, omdat mensen langer leven met de ziekte. Parkinson komt vaker voor in Noord-Nederland dan in Zuid-Nederland. Het risico is groter bij mannen, ouderen en hoogopgeleiden.
Regionale verschillen kunnen niet verklaard worden door omgevingsfactoren zoals landbouwactiviteiten Onderzoek uit het buitenland Parkinson en beroepsmatig gebruik gewasbeschermingsmiddelen In Frankrijk, Duitsland en Italië is Parkinson een beroepsziekte onder boeren Gezondheidseffect gevonden op basis van diverse buitenlandse onderzoeken onder telers in Frankrijk, de VS en Noorwegen Gaat echt om beroepsmatig gebruik, en dus beroepsmatige blootstelling • Zelfrapportage: “ja”, “nee”, “soms” Naar verwachting eind 2026 advies van de onafhankelijke Adviescommissie Lijst beroepsziekten of Parkinson ook in Nederland een beroepsziekte moet worden Onderzoek uit het buitenland SPRINT is een groot Europees onderzoeksprogramma in meerdere landen.
Een aantal resultaten: • Veel gewasbeschermingsmiddelen zijn nog jaren na toepassing terug te vinden in het milieu • Mensen die dicht in de buurt van landbouwpercelen wonen, krijgen meer binnen dan mensen die verder weg wonen • Telers worden het meest blootgesteld • Mensen die vaak biologische producten eten, hadden minder resten van gewasbeschermingsmiddelen in hun lichaam • De meeste blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen is een mix van hele kleine hoeveelheden verschillende middelen • In alle gevallen was de blootstelling aan een enkel middel altijd onder de veilige grens • Het blijft onbekend of, en welke, gezondheidseffecten er zijn van blootstelling aan een mix van heel lage concentraties Adviezen GGD Fryslân Omdat de gezondheidsrisico's nog niet duidelijk zijn, adviseert GGD Fryslân om uit voorzorg de blootstelling van mensen aan gewasbeschermingsmiddelen zo veel als mogelijk te beperken 1. Stimuleer duurzame en biologische landbouw 2. Houd bij nieuwe ontwikkelingen zoveel mogelijk afstand tussen niet-biologische landbouwpercelen en gevoelige functies (spuitvrije zone) • 50 meter volgt uit rechtspraak, vanuit gezondheid is er (nog) geen afstand te adviseren 3. Bevorder de toepassing van, en onderzoek naar, drift-reducerende technieken en andere maatregelen die verspreiding naar de omgeving mogelijk kunnen beperken 4.
Faciliteer de dialoog tussen telers en omwonenden 5. Evalueer beleid wanneer nieuwe wetenschappelijke inzichten en adviezen beschikbaar komen Dank voor uw aandacht! Vragen?