CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

Onderzoeksrapport Rekenkamer inzake kwaliteit raadsvoorstellen

Algemene Raadscommissie 28 september 2026, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Rekenkamerrapport kwaliteit raadsvoorstellen16.115 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

De kwaliteit van raadsvoorstellen Rekenkameronderzoek naar de kwaliteit van raadsvoorstellen in Weststellingwerf augustus 2026 Inhoudsopgave Leeswijzer 2 Bestuurlijke nota 3 Essentie 4 Conclusies 6 Aanbevelingen 8 Bestuurlijke reactie 9 Nota van bevindingen 10 1. Inleiding 11 1.1 Aanleiding 11 1.2 Onderzoeksdoel en afbakening 11 1.3 Onderzoeksvraag en deelvragen 12 1.4 Onderzoeksaanpak en -verantwoording 13 1.5 Uitwerking van kwaliteit en normenkader 13 2. Bevindingen bij organisatie van kwaliteit 15 2.1 Inleiding 15 2.2 Kwaliteitscriteria binnen Weststellingwerf 15 2.3. Omschrijving van verantwoordelijkheden 18 2.4 Houvast bij beleidsvoorbereiding en training 19 3. Kwaliteit van de voorstellen 21 3.1 Inleiding 21 3.2 Aanleiding, voorgeschiedenis, probleembeschrijving 21 3.3 Politieke keuzes, belangenafweging en alternatieven 24 3.4 Inzicht in het voorkeursalternatief en afwegingen 27 3.5 Evaluatie 30 3.6 Betrokkenheid participatie en communicatie 31 3.7 Leesbaarheid 33 3.8 Wensen 34 3.9 Vergelijking met Ooststellingwerf en Opsterland 36 Bijlage 1 Bronnenlijst 38 Bijlage 2 Respondenten 39 Bijlage 3 Toelichting op het normenkader 40 Bijlage 4 Overzicht analyse raadsvoorstellen 45 Bijlage 5 Benchmark 48 Bijlage 6 Onderzoeksverantwoording 61 Leeswijzer Verschillende doelgroepen lezen een rekenkamerrapport ook op verschillende manieren.

Voor raadsleden en bestuurders is doorgaans de Bestuurlijke Nota het belangrijkst: daarin staan de conclusies en aanbevelingen die uit het onderzoek voortvloeien en daar is de bestuurlijke reactie van het college terug te vinden. Veel raadsleden beperken zich tot dit deel van het rapport. Een enkeling wil meer weten en duikt in de details die in de Nota van Bevindingen zijn terug te vinden. Om ook snel kennis te kunnen nemen van dit deel van het rapport, hebben we de belangrijkste bevindingen steeds in een kadertje opgenomen met een gekleurde achtergrond zoals hier weergege ven. De kadertjes zijn terug te vinden vanaf hoofdstuk 2. De liefhebber leest natuurlijk het hele rapport van A tot Z! Met in hoofdstuk 1 de aanleiding, vraagstelling en aanpak van het onderzoek en in de hoofdstukken 2 en 3 de resultaten. 2 Bestuurlijke nota 3 Essentie Jaarlijks bereiken ruim 60 voorstellen van het college de gemeenteraad van Weststellingwerf. De rekenkamer heeft onderzoek gedaan naar de vraag of de kwaliteit van deze voorstellen voldoende is om de gemeenteraad te helpen goede afwegingen te maken en besluiten te nemen. De kwaliteit van raadsvoorstellen is een cruciale randvoorwaarde om de raad goed in positie te brengen. Kernachtig geformuleerd zijn raadsleden neutraal tot positief over de kwaliteit en zij zien ook ruimte voor verbetering.

De rekenkamer ziet dat de kwaliteit van de raadsvoorstellen voldoende is en op bepaalde onderdelen verbeterd kan worden. Om een antwoord te kunnen geven op de onderzoeksvraag heeft de rekenkamer 12 raadsvoorstellen uit de afgelopen raadsperiode geselecteerd en beoordeeld. Bij de selectie is gezocht naar voorstellen over onderwerpen waar de gemeente ook (deels) zelf over gaat, die impact op de samenleving hebben, en waarbij de gemeente uiteenlopende belangen heeft afgewogen. De rekenkamer beredeneert dat raadsleden uit goede raadsvoorstellen moeten kunnen opmaken waarom en waarover wordt voorgesteld te besluiten en met wie . Daar komt volgens de rekenkamer nog bij dat de voorstellen goed leesbaar behoren te zijn. De vier begrippen ‘ waarom ’, ‘ waarover ’, ‘ met wie ’ en ‘ leesbaarheid ’ heeft de rekenkamer verder geconcretiseerd in 16 normen. Uit de analyse van de 12 voorstellen volgt dat de voorstellen op 3 thema´s voldoende ‘scoren’ op de kwaliteitsnormen. Met andere woorden: de kwaliteit is voldoende. In de analyse valt verder op dat de voorstellen vooral aan kwaliteit kunnen winnen door beter duidelijk te maken waarover het voorstel gaat (zie figuur 1). Figuur 1 Algemene beoordeling van de raadsvoorstellen Kijken we naar de 16 kwaliteitscriteria dan valt op dat het met name ontbreekt aan informatie over de beleidsruimte en de keuzes die voorliggen.

Daarnaast ontbreekt het vaak aan informatie over de wijze en het tijdstip waarop het voorstel geëvalueerd zal worden. En - in mindere mate - is niet altijd duidelijk hoe het college met het voorstel de afweging maakt tussen de belangen, dilemma’s en alternatieven die met het voorstel gepaard gaan. De voorstellen zijn in Weststellingwerf doorgaans voldoende leesbaar. Naast de kwaliteit van de raadsvoorstellen zelf heeft de rekenkamer aan de hand van vier kwaliteitscriteria gekeken naar de organisatie van kwaliteit: zijn de verantwoordelijkheden voor (toetsing van) de kwaliteit helder omschreven en aan 4

medewerkers toebedeeld? En is er voldoende houvast voor medewerkers dankzij handleidingen, instructies en/of training? De rekenkamer concludeert dat de borging van kwaliteit in de organisatie goed is, maar dat niet alle kwaliteitscriteria bij alle betrokkenen bekend zijn en dat er weinig aandacht is voor het ontwikkelen van politiek-bestuurlijke sensitiviteit bij de stellers van stukken. De rekenkamer heeft mogelijke verbeteringen vervat in 3 aanbevelingen. Lees in deze bestuurlijke nota onze conclusies en aanbevelingen en de reactie van het college daarop. 5 Conclusies In dit onderzoek staat de vraag centraal of de kwaliteit van de raadsvoorstellen in Weststellingwerf zodanig is dat zij de gemeenteraden voldoende helpen om goede afwegingen te kunnen maken en besluiten te nemen. De rekenkamer komt op basis van de onderzoeksresultaten tot de volgende hoofdconclusie. De rekenkamer is van oordeel dat de kwaliteit van de raadsvoorstellen voldoende is, maar er is nog duidelijk ruimte voor verbetering. Zo is de informatie over het waarom , met wie en de leesbaarheid voldoende, maar kan het waarover nog geoptimaliseerd worden . Ook kan de bekendheid van de kwaliteitscriteria worden versterkt. De hoofdconclusie wordt in de volgende 3 deelconclusies geconcretiseerd. 1.

De criteria die de gemeente Weststellingwerf hanteert, dragen bij aan de kwaliteit van raadsvoorstellen maar kunnen aangevuld worden . Veel voorstellen worden door de onderzoekers op diverse normen positief beoordeeld. Daarnaast vallen ook enkele normen op waarop het merendeel van de raadsvoorstellen onvoldoende ‘scoren’. Zo ontbreken in de voorstellen vaak de beleidsruimte en de keuzes en beleidsalternatieven die met het voorstel aan de orde zijn of zijn deze niet duidelijk. Het ontbreekt in veruit de meeste bestudeerde voorstellen aan duidelijke informatie over het tijdstip waarop het beleid geëvalueerd zal worden en hoe het college in de tussentijd vorm zal geven aan de actieve informatieplicht richting de gemeenteraad. 2. De borging van kwaliteit in de organisatie is goed, maar kan op enkele punten nog versterkt worden. Weststellingwerf hanteert een uitgebreid format met uitleg en instructies. Er is een uitgebreide en expliciete beschrijving van het bestuurlijk proces met daarin de verantwoordelijkheden en er is een cursus die medewerkers ontvangen van ervaren collega’s in de organisatie. Dit alles biedt houvast aan medewerkers bij het ontwikkelen van raadsvoorstellen. Tegelijkertijd valt op dat de cursus in de afgelopen 17 jaar 3 tot 4 keer is gegeven. Geconcludeerd moet worden dat een interval van 4 jaar te lang is voor een cursus om effectief te zijn.

Raadsleden en bestuurders spelen geen rol in deze cursus en de betrokkenheid bij de cursus vanuit de griffie is onduidelijk. Daarmee is er minder aandacht voor het ontwikkelen van politiek-bestuurlijke sensitiviteit bij de stellers van stukken. Verder valt op dat door het ontbreken van een centraal document met daarin een overzicht van de kwaliteitscriteria, deze niet voor alle betrokkenen bekend zijn. Zo zijn de kwaliteitscriteria die de agendacommissie hanteert niet bekend in de organisatie. 3. De meeste raadsleden oordelen over het algemeen neutraal tot positief over de raadsvoorstellen, wel zien zij nog mogelijkheden tot verbetering. De enquête en het groepsinterview leveren in het algemeen een positief beeld op. Er zijn enkele positieve ‘uitschieters’. Raadsleden vinden nadrukkelijk dat de voorstellen het debat in de raad 6 stimuleren, dat de voorstellen duidelijk zijn over de politiek-bestuurlijke keuzes die ermee gemaakt worden en dat de voorstellen zijn opgesteld in een duidelijk format. Waar onderzoekers aan raadsleden vragen naar wat (nog) beter kan, wordt bovenal onderstreept dat de kwaliteit blijvende aandacht verdient. Dit, omdat een goed voorstel helpt bij het tegengaan van onnodig veel (technische) vragen en het voeren van een goed debat over de belangrijkste keuzes die op dat moment voorliggen. Er zijn ook kritiekpunten.

Raadsleden geven aan dat het wenselijk is dat er ‘gebalanceerd’ aandacht is voor zowel de positieve als de negatieve kanten van het voorstel en dat soms een duidelijke voorgeschiedenis ontbreekt, wat vooral voor nieuwe raadsleden belangrijk wordt gevonden. 7 Aanbevelingen Naar aanleiding van voorgaande conclusies komt de rekenkamer tot de volgende aanbevelingen. 1. Geef het college opdracht om bij het opstellen van raadsvoorstellen nadrukkelijk aandacht te besteden aan de kwaliteitscriteria die niet altijd goed uit de verf komen. De raadsvoorstellen kunnen aan kwaliteit winnen als er beter duidelijk wordt gemaakt welke beleidsruimte er is en welke alternatieven er zijn en hoe deze door het college zijn gewogen. Beschrijf in de voorstellen duidelijk op welke wijze en wanneer het beleid geëvalueerd zal worden. 2. Laat door een vertegenwoordiging uit de raad en het college in samenspraak met de griffie een document opstellen met daarin alle kwaliteitscriteria die bij een raadsvoorstel aan de orde zijn. De kwaliteitscriteria zoals die nu worden gehanteerd zijn niet bij alle betrokkenen bekend. Daarom is het van belang dat er in gezamenlijkheid een overzichtelijk document wordt opgesteld waarin alle kwaliteitscriteria zijn opgenomen en daarmee voor alle betrokkenen kenbaar zijn.

Gebruik daarvoor de inventarisatie van kwaliteitscriteria die in de Nota van Bevindingen is opgenomen (hoofdstuk 2, paragraaf 2.2) en kijk waar er sprake is van overlap. Hanteer steeds dezelfde begrippen voor dezelfde kwaliteitscriteria en werk deze eenduidig uit. 3. Geef het college opdracht om nieuwe medewerkers aanvullend op de schrijftraining een cursus/training politiek-bestuurlijke sensitiviteit aan te bieden. Breng in het cursusaanbod voor stellers van raadsvoorstellen ook nadrukkelijk een politiek-bestuurlijke invalshoek onder de aandacht. Dit kan door het betrekken van raadsleden, bestuurders en de griffier in de uitvoering van het cursusaanbod. Een cursus politiek-bestuurlijke sensitiviteit kan dienen als aanvulling op de bestaande cursus waarin het schrijven van raadsvoorstellen meer technisch aan de orde is. Besteed in de cursus ook aandacht aan de kwaliteitscriteria waar de raadsvoorstellen nu niet altijd goed uit de verf komen (genoemd bij conclusie 2). Benut in de training de toelichting op de in dit onderzoek gehanteerde normen (in bijlage 3). Bij het ontwikkelen van een cursus waarin het politiek-bestuurlijk perspectief op besluitvorming centraal staat kan ook deze beoordelingskaart voor raadsvoorstellen behulpzaam zijn die de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden ontwikkelde: klik hier .

8 Bestuurlijke reactie 9 *0098832206* Aan: Rekenkamercommissie Weststellingwerf Ter attentie van: mevr. J. Rijpma Wolvega, 30 juni 2026 Zaaknummer: 0098294939 Documentnummer: 0098832206 Betreft: Bestuurlijke reactie onderzoek rekenkamer naar kwaliteit raadsvoorstellen Geachte leden van de rekenkamer, Allereerst willen wij u bedanken voor het rapport “De kwaliteit van raadsvoorstellen - Rekenkameronderzoek naar de kwaliteit van raadsvoorstellen in Weststellingwerf”. Onze eerste reactie na het lezen van het rapport is dat wij ons kunnen vinden in de gegeven conclusie en aanbevelingen. Inhoudelijke reactie op conclusie en aanbevelingen 1. Geef het college opdracht om bij het opstellen van raadsvoorstellen nadrukkelijk aandacht te besteden aan de kwaliteitscriteria die niet altijd goed uit de verf komen. U noemt in het rapport verschillende kwaliteitscriteria die niet altijd goed uit de verf komen: het geven van informatie over beleidsvrijheid en beleidsalternatieven, het benoemen wanneer beleid wordt geëvalueerd, en het aangeven hoe het college vormgeeft aan haar actieve informatieplicht. Het college neemt deze aanbeveling over. Op basis van aanbeveling 2 gaan we aan de slag met het maken van een lijst met alle kwaliteitscriteria en het ervoor zorgen dat deze lijst voor iedereen die ermee moet werken, beschikbaar is.

De onder aanbeveling 1 genoemde kwaliteitscriteria die niet altijd goed uit de verf komen, krijgen een plek op deze lijst. Daarnaast gaan we bekijken of het behulpzaam kan zijn om wijzigingen aan te brengen in ons format voor raadsvoorstellen. Zo zorgen we ervoor dat het format goed aansluit bij de gestelde kwaliteitscriteria. Gemeentehuis Griffioenpark 1, Wolvega Postadres Postbus 60, 8470 AB Wolvega Telefoon 140561 Fax (0561) 6136 06 Internet www.weststellingwerf.nl E-mail info@weststellingwerf.nl Zaaknummer: 0098294939 2 / 2 2. Laat door een vertegenwoordiging uit de raad en het college in samenspraak met de griffie een document opstellen met daarin alle kwaliteitscriteria die bij een raadsvoorstel aan de orde zijn. Het college neemt deze aanbeveling over en onderschrijft het belang dat er in gezamenlijkheid een overzichtelijk document wordt opgesteld waarin alle kwaliteitscriteria zijn opgenomen en dat dit document goed vindbaar is voor iedereen die werkt met deze criteria. Het college vraagt bij het opstellen van deze kwaliteitscriteria aandacht voor een goede balans tussen volledigheid en werkbaarheid. De ambtelijke organisatie en de griffie zullen het proces om te komen tot het document gezamenlijk vormgeven. Via de griffie wordt een delegatie van de raad betrokken.

Zo sluiten de kwaliteitscriteria aan bij de informatiebehoefte van de raad en bij de praktijk van het opstellen en behandelen van raadsvoorstellen. Vervolgens zorgen we ervoor dat de lijst met criteria bij alle betrokkenen bekend wordt. 3. Geef het college opdracht om nieuwe medewerkers aanvullend op de schrijftraining een cursus/training politiek-bestuurlijke sensitiviteit aan te bieden. Het college neemt de aanbeveling over. Het is van belang om medewerkers trainingen aan te bieden over de twee genoemde onderwerpen. We bekijken de komende tijd of de schrijftraining vaker kan worden aangeboden dan nu het geval is. Daarnaast bekijken we in hoeverre het mogelijk is om binnen deze trainingsmomenten ook aandacht te besteden aan politiek-bestuurlijke sensitiviteit. Mocht dit niet blijken te kunnen, dan gaan we kijken hoe we op andere manieren/op andere momenten invulling kunnen geven aan dat deel van de aanbeveling. We gaan ook meer aandacht besteden aan het thema politieke sensitiviteit in het inwerkprogramma voor nieuwe ambtenaren. In relatie tot beide onderdelen gaan we bekijken of en in hoeverre hiervoor voldoende ruimte is binnen het huidige opleidingsbudget. Het college van burgemeester en wethouders van Weststellingwerf, de secretaris, de burgemeester,

Nota van bevindingen 10 1. Inleiding 1.1 Aanleiding De rekenkamer heeft besloten onderzoek te doen naar de kwaliteit van raadsvoorstellen zoals deze de afgelopen raadsperiode aan de gemeenteraad zijn voorgelegd. In Weststellingwerf bereiken jaarlijks circa 65 voorstellen van het college de gemeenteraad. 1 De rekenkamer heeft belangstelling voor dit onderwerp omdat raadsvoorstellen de basis vormen voor de politieke besluitvorming binnen een gemeente. Voor de gemeenteraad zijn kwalitatief goede voorstellen van belang om zorgvuldig en goed geïnformeerd besluiten te kunnen nemen. Duidelijk opgestelde raadsvoorstellen zorgen ervoor dat raadsleden sneller en beter de kern van het voorstel kunnen begrijpen. Dit leidt tot effectievere en meer weloverwogen besluitvorming, omdat het politiek debat zich kan richten op de inhoud en de hoofdlijnen, in plaats van op het verduidelijken of begrijpen van onduidelijke of ingewikkelde teksten. En ook voor inwoners zijn heldere voorstellen van belang. Het vergroot de mogelijkheid om te begrijpen waarover de gemeenteraad beslist, waarom bepaalde keuzes worden gemaakt en welke gevolgen dat heeft. Met heldere en leesbare voorstellen kunnen meer mensen actief meedenken, inspreken of participeren, waarmee de legitimiteit en het draagvlak van besluiten wordt versterkt.

In het voorgaande ziet de rekenkamer aanleiding een onderzoek te starten naar dit onderwerp. Daarvoor is door onderzoeksbureau PA&O gekeken naar de kwaliteit van de voorstellen zoals deze de afgelopen raadsperiode aan de gemeenteraad zijn voorgelegd. 2 Met deze rapportage wil de rekenkamer de gemeenteraad inzicht geven in de kwaliteit van de voorstellen en aanbevelingen formuleren waarmee de voorstellen aan kwaliteit kunnen winnen. In een vooronderzoek heeft de rekenkamer gekeken naar eerder door lokale rekenkamers uitgevoerde onderzoeken op dit onderwerp. Daarbij heeft de rekenkamer ervoor gekozen in belangrijke mate eenzelfde aanpak te volgen met dezelfde onderzoeker als de rekenkamers van de gemeenten IJsselstein (2020), Vijfheerenlanden (2024) en De Bilt (2025). 1.2 Onderzoeksdoel en afbakening De rekenkamer wil met de onderzoeksresultaten de nieuwe gemeenteraad inzicht geven in hoe de opbouw, vormgeving en inhoud van een raadsvoorstel de raadsleden ondersteunt en faciliteert in hun rol. En wat hierin de mogelijke praktische verbeteringen kunnen zijn zoals deze ook door de organisatie kunnen worden doorgevoerd. Voor de raad die is aangetreden na de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2026, kunnen de inzichten een goed startpunt vormen voor zorgvuldige besluitvorming in de nieuwe raadsperiode.

2 Het onderzoek is uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van Rob Paulussen (PA&O) in samenwerking met Patricia Feelders (De datadenker). Etienne Lemmens (Prae Advies) fungeerde als tegenlezer. 1 Afgaande op de twee volledige kalenderjaren die in dit onderzoek betrokken zijn (2023 en 2024). 11 Het onderzoek is afgebakend tot die voorstellen die in de afgelopen raadsperiode aan de raad zijn voorgelegd. Daarbij kijken de onderzoekers naar de voorstellen zelf, de ervaringen van raadsleden daarmee en de organisatorische context waarbinnen de voorstellen tot stand komen. De rekenkamer hecht eraan te benadrukken dat binnen de onderzochte casuïstiek geen uitspraken over de kwaliteit van het uiteindelijk genomen besluit worden gedaan. Een besluit omvat deels een politieke weging van belangen en waarden die nadrukkelijk is voorbehouden aan de gemeenteraad. Daarnaast wordt de kwaliteit van een besluit door meer bepaald dan alleen de kwaliteit van de voorstellen. Zo is ook belangrijk hoe goed raadsleden zich (kunnen) voorbereiden, hoe zorgvuldig zij de stukken (kunnen) lezen, of hun vragen voldoende worden beantwoord en wat de kwaliteit was van de beraadslagingen en het debat in de commissie en gemeenteraad. Ondanks de vele factoren die de kwaliteit van een genomen besluit beïnvloeden, blijft de kwaliteit van het raadsvoorstel een erg belangrijke randvoorwaarde.

1.3 Onderzoeksvraag en deelvragen De rekenkamer heeft het onderzoek gelijktijdig laten uitvoeren voor de drie gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland. De bevindingen komen voor iedere gemeente terug in een afzonderlijke Nota van Bevindingen en Bestuurlijke Nota. Voor het onderzoek naar de kwaliteit van raadsvoorstellen heeft de rekenkamer de onderstaande vraagstelling opgesteld. Centrale onderzoeksvraag: Is de kwaliteit van de raadsvoorstellen in Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland zodanig dat zij de gemeenteraden voldoende helpen goede afwegingen te kunnen maken en besluiten te nemen? Organisatie en borging van kwaliteit (context) 1. Aan welke criteria moet een raadsvoorstel voldoen in de gemeenten? 2. Zijn deze criteria afdoende om een kwalitatief goed raadsvoorstel te schrijven? 3. Hoe wordt de kwaliteit van raadsvoorstellen in de gemeente geborgd? De kwaliteit van voorstellen zelf 4. Voldoen de raadsvoorstellen uit Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland aan de gestelde of aan de noodzakelijke criteria? 5. Draagt de wijze van opstellen van de raadsvoorstellen bij aan het politiek debat en een zorgvuldige besluitvorming in de gemeenteraden? 6. Hoe beoordelen raadsleden zelf de kwaliteit en de bruikbaarheid van de voorstellen? Aanbevelingen 7. Wat zijn inspirerende voorbeelden van de individuele en andere gemeenten? 8.

Zijn er verbeteringen in de organisatie, borging van kwaliteit en de voorstellen zelf mogelijk? Welke suggesties doen de betrokken actoren en welke volgen uit de analyse? 12 1.4 Onderzoeksaanpak en -verantwoording De onderzoekers hebben voor dit onderzoek enkele stappen gezet die gebruikelijk zijn bij rekenkameronderzoek. Denk daarbij aan: - Het organiseren van een startbijeenkomst waarin het onderzoek is toegelicht aan direct betrokkenen. - Een (initiële) uitvraag van documenten die iets zeggen over de wijze waarop de organisatie de kwaliteit van raadsvoorstellen probeert te borgen. - Interviews met uiteenlopende functionarissen. In enkele gevallen leidde dit tot een aanvullend verzoek om documentatie. Van alle gesprekken is verslag gemaakt. De verslagen zijn aan de gesprekspartners ter aanvulling en accordering voorgelegd. Een overzicht van respondenten is in bijlage 2 opgenomen. - Een ambtelijke feitencheck op de concept-Nota van Bevindingen die door de rekenkamer is voorgelegd. - Een groepsinterview met raads(commissie)leden. - Een bestuurlijk wederhoor om het college in de gelegenheid te stellen te reageren op de conclusies en aanbevelingen die de rekenkamer heeft geformuleerd. Naast deze gebruikelijke stappen zijn voor dit onderzoek ook enkele bijzondere activiteiten uitgevoerd. Deze zijn in bijlage 6 beschreven.

1.5 Uitwerking van kwaliteit en normenkader Bij de beoordeling van de raadsvoorstellen maken de onderzoekers gebruik van een normenkader. Dit normenkader is eerder ontwikkeld voor de rekenkamer IJsselstein en nadien getest en verfijnd voor onderzoek door de rekenkamer Vijfheerenlanden en de rekenkamer De Bilt. Kern van het gehanteerde normenkader is de notie dat raadsleden uit goede raadsvoorstellen moeten kunnen opmaken waarom en waarover wordt voorgesteld te besluiten en met wie . Daar komt nog bij dat de voorstellen goed leesbaar behoren te zijn. De vier begrippen ‘waarom’, ‘waarover’, ‘wie’ en ‘leesbaar’ zijn verder geconcretiseerd in 16 normen (zie onderstaande tabel). Normen voor de analyse van raadsvoorstellen Waarom 1 Bevat een omschrijving van het procesdoel van het voorstel. 2 Bevat een beschrijving van de aanleiding met een voorgeschiedenis van het voorstel en indien relevant de besluitgeschiedenis. 3 Bevat een probleembeschrijving / probleemstelling. Dit betekent dat de beschrijving het probleem als volgt beschrijft (en/of): − zoals het zich in de samenleving manifesteert; − aan de hand van alle uiteenlopende belangen van groepen inwoners, ondernemers of maatschappelijke organisaties die ermee gemoeid zijn − de dilemma’s die bestaan in de uitvoering.

Waarover 4 Beschrijft het juridische kader voor zover dat relevant is om de beleidsruimte van de gemeente inzichtelijk te maken. 5 Bevat een vertaling van de beleidsruimte in de politiek-bestuurlijke keuzes en belangenafweging(en) die voorliggen. 13 Normen voor de analyse van raadsvoorstellen 6 Voorliggende keuzes zijn evenwichtig, onderbouwd en zo concreet mogelijk vertaald in beleidsalternatieven. Dit wordt beoordeeld door na te gaan in hoeverre een voorstel de volgende elementen bevat: − Inhoudelijke beschrijving van ieder alternatief: geeft zicht in de bijdrage aan de aanpak van het probleem en de te nemen maatregelen. − Evenwichtige voorstelling van argumenten pro en contra: voor alle genoemde alternatieven. − Inschatting van de risico’s die met de alternatieven gepaard gaan. − Te verwachte positieve en negatieve consequenties voor de samenleving (inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers/bedrijven). 7 Geeft inzicht in de voorkeur van het college van B&W voor een bepaald alternatief door te beschrijven: − Hoe het college van B&W de afweging maakt tussen de in het geding zijnde belangen en dilemma’s (onder 3 genoemd) of de afweging tussen beleidsalternatieven (onder 6 genoemd) − Welke concrete doelen met het voorkeursalternatief worden nagestreefd. − Wat de financiële consequenties zijn van het voorkeursalternatief.

8 Omschrijft duidelijk wat het besluit inhoudt (incl. mogelijkheid tot amenderen) en wat de gevolgen zijn ervan. 9 Omschrijft het tijdstip waarop het beleid geëvalueerd zal worden en hoe het college van B&W in de tussentijd vorm zal geven aan de actieve informatieplicht richting de gemeenteraad. Met wie 10 Biedt inzicht in wie betrokken zal worden (of is geweest) bij het opstellen van de alternatieven / het beleid. 11 Omschrijft de wijze waarop en wanneer er communicatie plaats zal vinden. Leesbaarheid 12 Het voorstel is zelfstandig leesbaar. Details en bijzaken zijn terug te vinden in bijlagen. 13 Er zijn nuttige bijlagen bij het raadsvoorstel opgenomen: de bijlagen betreffen uitsluitend de uitwerking van hoofdzaken die in het raadsvoorstel zijn beschreven. Een toelichting of nadere uitwerking van de financiële consequenties indien noodzakelijk. 14 Het voorstel is opgebouwd volgens een heldere en logische structuur. 15 Het voorstel is to-the-point geschreven en bevat geen overbodige informatie. 16 Het voorstel is geschreven in goed Nederlands. Normen voor de organisatorische context 17 Het gemeentebestuur heeft globaal omschreven wat zij onder kwaliteit verstaat als het gaat om voorstellen aan de raad. 18 De verantwoordelijkheden voor (toetsing van) de kwaliteit van raadsvoorstellen zijn helder omschreven en aan medewerkers toebedeeld.

19 Beleidsvoorbereiding is bij wijze van houvast in handleidingen en/of instructies uitgewerkt. 20 Beleidsvoorbereiding is onderwerp van training voor (beleids-) medewerkers. In bijlage 3 is een uitgebreide toelichting op de normen opgenomen. 14 2. Bevindingen bij organisatie van kwaliteit 2.1 Inleiding In dit hoofdstuk gaan we in op de context waarbinnen voorstellen aan de raad worden ontwikkeld. Dit hoofdstuk gaat daarmee in op de eerste drie deelvragen uit het onderzoek voor Weststellingwerf: 1. Aan welke criteria moet een raadsvoorstel voldoen in de gemeente? 2. Zijn deze criteria afdoende om een kwalitatief goed raadsvoorstel te schrijven? 3. Hoe wordt de kwaliteit van raadsvoorstellen in de gemeente geborgd? Raadsvoorstellen komen niet tot stand in een vacuüm. Gemeenten spannen zich op uiteenlopende manieren in om de stellers van stukken te ondersteunen bij het ontwikkelen en opstellen van de voorstellen. Cursussen, protocollen, formats, schrijfcoaches en handreikingen kunnen medewerkers het noodzakelijke houvast geven. Gemeenten hanteren in het bestuurlijke proces doorgaans ook vormen van toezicht of controle om de kwaliteit van de voorstellen te toetsen en te bewaken. In dit hoofdstuk beschrijven en beoordelen we de organisatorische context, of anders gezegd, de ‘borging’ van kwaliteit in Weststellingwerf.

Ten behoeve van deze beschrijving en waardering heeft de rekenkamer een viertal normen gehanteerd (zie onderstaand). Normen organisatorische context 17 Het gemeentebestuur heeft globaal omschreven wat zij onder kwaliteit verstaat als het gaat om voorstellen aan de raad. 18 De verantwoordelijkheden voor (toetsing van) de kwaliteit van raadsvoorstellen zijn helder omschreven en aan medewerkers toebedeeld. 19 Beleidsvoorbereiding is bij wijze van houvast in handleidingen en/of instructies uitgewerkt. 20 Beleidsvoorbereiding is onderwerp van training voor (beleids-) medewerkers. Een uitwerking van deze normen is opgenomen in bijlage 3. Daarin zijn ook enkele voorbeelden uitgewerkt van hoe deze normen in andere gemeenten zijn vormgegeven. In de paragrafen 2.2 tot en met 2.4 is beschreven hoe deze normen in Weststellingwerf tot uitdrukking komen. 2.2 Kwaliteitscriteria binnen Weststellingwerf De belangrijkste bevindingen in deze paragraaf zijn: - De gemeenteraad van Weststellingwerf heeft geen nadrukkelijk besluit genomen over waarop gelet moet worden bij het toetsen van de kwaliteit van raadsvoorstellen. - Er bestaat in Weststellingwerf ook geen centraal document, bekend bij alle betrokkenen, waarin expliciet de kwaliteitscriteria of -eisen die aan een raadsvoorstel worden gesteld zijn uitgewerkt.

- De organisatie hanteert wel uiteenlopende documenten waarin – bij wijze van houvast voor de stellers van stukken – kwaliteitscriteria zijn uitgewerkt. 15 - Ook de agendacommissie en griffie hanteren een lijst van kwaliteitscriteria waarmee invulling wordt gegeven aan de ‘toetsende rol’ van de agendacommissie. Deze lijst is niet vastgesteld door de raad. - De opgestelde (lijsten met) kwaliteitscriteria zijn niet bij alle betrokkenen bekend. - Er bestaat ook een format met uitleg en invulinstructies. - De meeste kwaliteitscriteria worden met de invulinstructies toegelicht en staan ook centraal in een cursus voor de opstellers van voorstellen. - In Weststellingwerf wordt naast reguliere voorstellen sporadisch met startnotities gewerkt. Hiervoor bestaat geen format en er zijn voor deze startnotities ook geen kwaliteitseisen geformuleerd. De gemeente is gevraagd documenten aan te leveren waarin is opgenomen wat het gemeentebestuur heeft afgesproken over wat kan worden verstaan onder kwaliteit van raadsvoorstellen of kwaliteit van informatievoorziening. Er bestaat in Weststellingwerf geen centraal document waarin het gemeentebestuur deze kwaliteit heeft beschreven. Wel treffen de onderzoekers een reeks van documenten aan waarin diverse kwaliteitsaspecten zijn uitgewerkt.

3 In het Reglement voor de gemeenteraad in Weststellingwerf is bepaald dat de agendacommissie de door het college ingediende voorstellen ‘toetst op volledigheid’. 4 De toetsende rol van de agendacommissie is door de griffie uitgewerkt in een document ‘ Inhoudelijke kwaliteitseisen voor raadsvoorstellen vanuit de agendacommissie ’. Dit document wordt in de praktijk door de griffie en agendacommissie gebruikt voor het invullen van de toetsende rol van de agendacommissie. De daarin opgenomen criteria en checklist is niet formeel door de gemeenteraad vastgesteld. Uit de interviews blijkt dat deze kwaliteitscriteria en checklist ook niet bekend zijn in de organisatie. In het document zijn kwaliteitscriteria opgenomen die zijn weergegeven in tabel 2.1.. Tabel 2.1. Kwaliteitscriteria door agendacommissie gehanteerd. Criterium Betekenis Praktisch voorbeeld Volledig Alle relevante informatie staat erin, geen losse eindjes. Bevat financiële paragraaf, risico’s en alternatieven. Begrijpelijk Helder taalgebruik zonder jargon. Zinnen kort houden, uitleg geven bij beleidsbegrippen. Evenwichtig Voor- en nadelen eerlijk benoemd. Ook mogelijke bezwaren en risico’s benoemen. Consistent Cijfers, data en besluiten kloppen overal. Geen verschil tussen toelichting en besluittekst. Controleerbaar De raad kan nalezen of het klopt. Bronvermelding en verwijzing naar beleidskaders.

Toekomstgericht Neemt ook uitvoerbaarheid en effecten mee. Planning, evaluatiemomenten en meetbare doelen opnemen. 4 Reglement van Orde voor de gemeenteraad Weststellingwerf 2026, titel VII, artikel 1, lid 3. 3 Deze documenten zijn terug te vinden in bijlage 1. 16 Besluitgericht Helpt de raad om te besluiten. Helder beslispunt met duidelijke keuzemogelijkheden. Daarnaast toetst de agendacommissie ook op de vraag of de raadsvoorstellen ‘rijp voor besluitvorming’ zijn. Dit criterium is verder uitgewerkt aan de hand van een checklist zoals in tabel 2.2. is opgenomen. Tabel 2.2. Uitwerking ‘rijp voor besluitvorming’ Checklist ‘rijp voor besluitvorming?’ - Duidelijk beslispunt? - Duidelijke aanleiding en doelstelling? - Goed onderbouwde analyse en afweging? - Financieel juist (voor zover te overzien) en transparant? - Risico’s en juridische aspecten benoemd? - Draagvlak en participatie zichtbaar? - Uitvoering en monitoring helder? - Helder, begrijpelijke taal? Als de agendacommissie een raadsvoorstel heeft overgedragen aan de Algemene Commissie dan kan deze commissie het voorstel ook niet rijp voor besluitvorming vinden. Omdat de Algemene Commissie advies uitbrengt aan de raad, en alleen de raad over voorstellen van het college besluit, moet de raad over een advies van de Algemene Commissie dan nog wel besluiten.

Ook binnen de organisatie bestaan diverse documenten waarin uiteenlopende criteria zijn opgenomen. Een belangrijk document betreft een uitgebreide ‘reader’ uit 2023 geheel gericht op wat in Weststellingwerf van belang wordt gevonden bij het schrijven van een collegevoorstel, raadsvoorstel of burgemeestervoorstel. Dit document is een uitwerking van wat een ‘besturingsfilosofie’ wordt genoemd. De besturingsfilosofie betreft feitelijk een uitleg van de verschillende bestuursorganen (college, raad), organisatie en griffie met inbegrip van de verschillende rollen en verhouding daartussen. Ook is er een uitgebreide uitwerking van het gehanteerde format waarin wordt uitgelegd wat bij de kopjes uit het format de bedoeling is. 5 Inhoudelijk kan de rekenkamer de volgende kwaliteitscriteria (in de vorm van instructies) uit de uitleg van het format samenvatten (cursief zijn enkele citaten uit de reader opgenomen): - Neem een ‘meetbaar’ doel op. ‘ Beschrijf in het kort in één alinea wat het doel van het voorstel is. Geef alleen relevante informatie en laat details en eerdere informatie (historie) weg of neem het op in een bijlage.’ […] ‘Wanneer is de uitvoering klaar of succesvol? Benoem de meetpunten hiervoor.’ - Neem argumenten op en een uitleg hoe dat moet .

‘ Het doel is het beargumenteren waarom dit beluit, dan wel deze beslispunten nodig zijn.’ 5 In bijlage 2, daar wordt het format van een collegevoorstel uitgelegd, wat in Weststellingwerf gelijk is aan een raadsvoorstel. Hoewel het format voor beide type voorstellen gelijk is wordt in de reader wel ingegaan op de verschillen tussen de voorstellen. 17 - Beperk je tot belangrijke informatie. ‘ Schrijf alleen de voor de lezer belangrijke informatie op. Voorkom te veel details en waar nodig verwijs je naar onderzoeksrapporten of andere documenten in de bijlage.’ - Neem kanttekeningen op en een uitleg hoe dat moet. ‘ de zorgen/risico’s waarvan duidelijk is dat de beslisser ze niet mag missen. Zorg er altijd voor dat je meer argumenten dan kanttekeningen hebt, zodat de balans logisch is .’ - Neem de afweging van kanttekeningen aan de hand van argumenten op: ‘ Neutraliseer je kanttekeningen waar mogelijk. Voorbeeld 1. Inschatten: ‘toch denken we dat het wel meevalt, want … 2. Compenseren: ‘het groene aanzicht verdwijnt op die plek, maar … Is neutralisatie niet mogelijk, laat dan de keuze aan de beslisser.’ - Uitvoeringsgerichtheid. ‘ Beschrijf kort wie wat moet doen om het voorstel uit te voeren. En kun je wat zeggen over het hoe?’ […] - Duidelijkheid over participatie .

‘ Beschrijf hoe de participatie van inwoners of andere belanghebbenden eruit ziet, de mate van invloed en het doel. Mogen inwoners meeweten, meedenken, meewerken of meebepalen?’ - Duidelijkheid over communicatie ; doelgroepen, wijze van informeren, het belang van communicatie voor de uitvoering en het mogelijke nut van een communicatieplan. ‘ Beschrijf feitelijk met wie je wanneer gaat communiceren nadat het besluit genomen is. En dus niet met wie er al gecommuniceerd is. Indien van toepassing: waarom is dit voorstel niet openbaar?’` - Neem de impact op duurzaamheid op. - Duidelijkheid over financiën: kosten, opbrengsten, dekking en duidelijkheid over incidentele of structurele uitgaven. - Bijlagen zo min mogelijk en uitsluitend ter onderbouwing. Streef naar zo min mogelijk bijlagen en voeg alleen bijlagen toe die nodig zijn om het besluit te nemen.’ Voor medewerkers is er een cursus ‘Collegebesluiten, raadsbesluiten en burgemeesterbesluiten’ waarin een deel van de hiervoor beschreven kwaliteitseisen aan de orde komen (zie verder par 2.4). In Weststellingwerf wordt zeer sporadisch gewerkt met startnotities. Deze zijn vormvrij: er bestaat geen format voor en geen kwaliteitscriteria. 2.3.

Omschrijving van verantwoordelijkheden De belangrijkste bevindingen in deze paragraaf zijn: - De verantwoordelijkheden in het bestuurlijk proces (van initiatief tot besluit door de raad) zijn in een ‘reader’ uitgebreid beschreven. De rol van de agendacommissie is daarin niet opgenomen. - Verantwoordelijkheden die zijn beschreven of die worden genoemd betreffen vooral de verantwoordelijkheden tot de behandeling van het voorstel in het college. Met de reader Schrijven van een collegevoorstel, raadsvoorstel of burgemeestervoorstel beschikt Weststellingwerf over een expliciete beschrijving van de verantwoordelijkheden in het bestuurlijk proces voor (het toezien op) de kwaliteit van (raads)voorstellen. Het betreft een uitgebreide beschrijving gericht op de totstandkoming van raadsvoorstellen, collegevoorstellen en burgemeestervoorstellen. Naast de technische-administratieve processen komen hierbij ook de verschillende soorten voorstellen en 18 verantwoordelijkheden aan de orde. De kwaliteitscriteria waar de agendacommissie op let zijn hierin niet beschreven en uit de interviews blijkt dat deze ook niet bekend zijn in de organisatie.

2.4 Houvast bij beleidsvoorbereiding en training De belangrijkste bevindingen in deze paragraaf zijn : - Gemeente Weststellingwerf heeft aandacht voor de stellers van voorstellen: er zijn ‘beleidscoaches’ en ondersteunende stukken die de helpende hand bieden. - Er bestaat een cursus die wordt aangeboden en ingaat op het schrijven van voorstellen. Deze cursus sluit aan op de meeste onderdelen die ook in het format voor raadsvoorstellen worden genoemd. In de uitvoering van de cursus spelen uiteenlopende medewerkers vanuit de organisatie, een rol. De cursus wordt door collega’s vanuit de organisatie gegeven. - Er is onduidelijkheid over de betrokkenheid van de griffier in de cursus. Raadsleden en bestuurders hebben geen rol in de uitvoering van de cursus. Zoals eerder genoemd biedt de organisatie aan de stellers van stukken in Weststellingwerf een cursus ‘Collegebesluiten, raadsbesluiten en burgemeesterbesluiten’ aan. Deze cursus is door de organisatie zelf gemaakt. De cursus wordt ook door ervaren medewerkers gegeven: de directiesecretaresse, directieadviseur en medewerkers van juridische zaken. Uit de interviews die met betrokkenen in de organisatie, griffie, gemeenteraad en college van B&W zijn gevoerd komen verschillende beelden over de rol van de griffier bij de training naar voren.

Zo bestaat het beeld dat de griffier in de uitvoering van de training betrokken is, maar bestaat ook het beeld dat dat niet het geval is.. De cursus is 17 jaren geleden ontwikkeld in sindsdien 3 - 4 keer gegeven. De cursus gaat in op de inhoud van de al in paragraaf 2.2. genoemde reader ‘ Het schrijven van een collegevoorstel, raadsvoorstel of burgemeestervoorstel ’. Naast de besproken ‘besturingsfilosofie’ wordt in de cursus ieders verantwoordelijkheid binnen de politiek-bestuurlijke besluitvorming binnen de gemeente besproken. In de cursus wordt verder enige aandacht gegeven aan de verschillende invalshoeken die er bij politiek-bestuurlijke besluitvorming bestaat. Zo wordt gesteld dat een raadsvoorstel en collegevoorstel weliswaar een grotendeels zelfde format hebben, de lezer is echter ‘ wel anders en daarmee kunnen ook de beslispunten, argumenten en kanttekeningen anders zijn’ . Er moet daarom ‘ vanuit de informatiebehoefte van de lezer’ geschreven worden, zo valt terug te lezen in de opzet van de cursus. In de cursus is er daarmee enige aandacht voor de wijze waarop raadsleden en bestuurders in Weststellingwerf aankijken tegen voorstellen en adviezen (de politiek-bestuurlijke invalshoek van besluitvorming), hoewel dit weinig is uitgewerkt, zo wordt ook in de interviews aangegeven.

Daarmee draagt de cursus beperkt bij aan het ontwikkelen van politiek-bestuurlijke sensitiviteit bij de stellers van stukken. 19 Naast de cursus en de reader bestaan er nog meer documenten die houvast geven. Zo is er een document met 21 punten waarmee stellers de leesbaarheid van teksten kunnen verbeteren. En is er een document waarin belangrijke technisch-administratieve afspraken voor het ‘op route brengen van voorstellen en memo’s’ zijn uitgewerkt. 6 Voor het opstellen van voorstellen bestaat een format voor collegevoorstellen en een format voor raadsvoorstellen. Beide formats zijn nagenoeg gelijk aan elkaar. En er is een handleiding waarmee de steller van stukken geholpen wordt om voorstellen, besluiten en memo’s op de juiste wijze in iBabs te zetten. 7 Naast documenten die stellers van stukken kunnen raadplegen heeft de organisatie medewerkers aangewezen als ‘beleidscoach.’ Deze coaches zijn aangesteld met het oog op het verloop en het aantal junioren op de afdelingen. Deze beleidscoaches helpen de minder ervaren stellers van stukken om tot een goed voorstel te komen. In de interviews wordt aangegeven dat hier in de praktijk ook veel gebruik van gemaakt wordt. De meeste stukken doorlopen een digitale parafenroute waarbij betrokken afdelingen, communicatie en planning en control een conceptvoorstel met een paraaf goedkeuren. 7 De ‘ Handleiding iBabs Stellers’ .

6 Respectievelijk de documenten: ‘ Gemeente Weststellingwerf schrijft in heldere taal ’ en ‘ Proces op route brengen van collegevoorstellen, raadsvoorstellen, memo’s voor de gemeenteraad en/of B&W’ . 20 3. Kwaliteit van de voorstellen 3.1 Inleiding Dit hoofdstuk gaat in op de kwaliteit van de raadsvoorstellen in Weststellingwerf, zoals beoordeeld door de onderzoekers en hoe raadsleden de kwaliteit ervaren. Zoals in het inleidende hoofdstuk is beschreven, gebruikten de onderzoekers een uitgewerkt normenkader om de kwaliteit van voorstellen uit de praktijk van de gemeenteraad van Weststellingwerf te waarderen. Daarnaast zijn de onderzoekers met behulp van een enquête en een gesprek met raadsleden (een “raadsgesprek”) nagegaan hoe deze de kwaliteit ervaren. De resultaten uit deze onderzoeksmethoden dienen in dit hoofdstuk om in de bestuurlijke nota de volgende deelvragen te beantwoorden: 4. Voldoen de raadsvoorstellen uit Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland aan de gestelde of aan de noodzakelijke criteria? 5. Draagt de wijze van opstellen van de raadsvoorstellen bij aan het politiek debat en een zorgvuldige besluitvorming in de gemeenteraden? 6.

Hoe beoordelen raadsleden zelf de kwaliteit en de bruikbaarheid van de voorstellen? Het hoofdstuk volgt de indeling van het normenkader: − Aanleiding, voorgeschiedenis, probleembeschrijving (paragraaf 3.2) − Politieke keuzes, belangenafweging en beleidsalternatieven (paragraaf 3.3) − Inzicht in voorkeursalternatief en gemaakte afwegingen (paragraaf 3.4) − Evaluatie (paragraaf 3.5) − Betrokkenheid stakeholders en communicatie (paragraaf 3.6) − Leesbaarheid (paragraaf 3.7) In de paragrafen worden allereerst de gebruikte normen weergegeven, waarna de belangrijkste bevindingen in een kader vetgedrukt zijn weergegeven. Dit wordt gevolgd door een toelichting hierop met behulp van de belangrijkste resultaten van het onderzoek (analyse voorstellen en beoordeling vanuit de enquête en het raadsgesprek). Een volledig overzicht van de resultaten van de analyse is terug te vinden in bijlage 4. Dit hoofdstuk beschrijft vervolgens de wensen die geïnterviewden hebben genoemd in de enquête en de gesprekken. Het hoofdstuk sluit af met een vergelijking van de resultaten in Weststellingwerf met de gevonden resultaten in Ooststellingwerf en Opsterland.

3.2 Aanleiding, voorgeschiedenis, probleembeschrijving Om goed te kunnen begrijpen waarom een raadsvoorstel aan de gemeenteraad wordt voorgelegd, is het belangrijk dat er een duidelijk doel, een aanleiding met voorgeschiedenis en een probleembeschrijving in het raadsvoorstel zijn opgenomen. De Rekenkamer formuleerde hiervoor de volgende normen: 21 Normen aanleiding, voorgeschiedenis en probleembeschrijving 1 Bevat een omschrijving van het procesdoel van het voorstel. 2 Bevat een beschrijving van de aanleiding met een voorgeschiedenis van het voorstel en indien relevant de besluitgeschiedenis. 3 Bevat een probleembeschrijving / probleemstelling. Dit betekent dat de beschrijving het probleem als volgt beschrijft (en/of): - zoals het zich in de samenleving manifesteert; - aan de hand van alle uiteenlopende belangen van groepen inwoners; ondernemers of maatschappelijke organisaties die ermee gemoeid zijn - de dilemma’s die bestaan in de uitvoering. De belangrijkste bevindingen in deze paragraaf zijn: - De 12 onderzochte raadsvoorstellen in Weststellingwerf bevatten allemaal een procesdoel. - Driekwart van de onderzochte raadsvoorstellen geeft een goede omschrijving van de aanleiding en voorgeschiedenis. - Ruim de helft van de raadsvoorstellen bevat een goede beschrijving van het probleem zoals het zich in de samenleving manifesteert.

- Raadsleden oordelen in de enquête vergelijkbaar met de onderzoekers: ze zijn over het algemeen tevreden over de beschrijving van het procesdoel, de aanleiding en voorgeschiedenis van het voorstel en de beschrijving van het maatschappelijk vraagstuk. Een toelichting volgt in de subparagrafen die hieronder volgen. 3.2.1 Beeld uit de analyse van raadsvoorstellen De 12 onderzochte raadsvoorstellen bevatten allen een duidelijk procesdoel. Driekwart van de onderzochte raadsvoorstellen geeft een duidelijke omschrijving van de aanleiding en voorgeschiedenis. Bij twee raadsvoorstellen is dit matig en bij één onvoldoende. Een voorbeeld van een raadsvoorstel waarbij de aanleiding en de voorgeschiedenis duidelijk zijn, is onderstaand weergegeven. 22 Figuur 3.1: Fragment uit het raadsvoorstel ’ Kadernotitie Gemeentelijk Verkeer- en Vervoersplan ’ Ruim de helft van de raadsvoorstellen bevat een goede beschrijving van het probleem zoals het zich in de samenleving manifesteert. Bij de overige raadsvoorstellen is dit beperkt beschreven. Zie onderstaande tabel voor de normering per raadsvoorstel.

Tabel 3.1 Resultaten analyse raadsvoorstellen Weststellingwerf, norm 1 tot en met 3 Norm (samengevat) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 Bevat een procesdoel + + + + + + + + + + + + 2 Bevat een aanleiding en voorgeschiedenis + + + + + + + +/- +/- + - + 3 Bevat een probleembeschrijving + +/- +/- + + + +/- + + + +/- +/- Legenda: + = scoort positief op norm, +/- = scoort matig op norm, - = scoort negatief op norm, N.v.t. = Niet van toepassing. 23

3.2.2 Beeld uit de enquête en het raadsgesprek Met de enquête vroegen de onderzoekers de raadsleden in de gemeenteraad te beoordelen hoe duidelijk zij raadsvoorstellen doorgaans vinden over de reden waarom het voorstel aan de raad wordt voorgelegd. Onderstaande tabel geeft de resultaten. Onder de tabel worden de resultaten toegelicht. Tabel 3.2 Resultaten enquête Weststellingwerf over het waarom van de raadsvoorstellen (19 respondenten) Legenda: het meest genoemde antwoord is dikgedrukt Iets meer dan de helft van de respondenten is het er mee eens dat het procesdoel van de voorstellen duidelijk is. Ruim de helft van de respondenten is het er mee eens dat raadsvoorstellen duidelijk zijn over de reden om het aan de raad voor te leggen. Meer dan een kwart is het hier zeer mee eens. De respondenten zijn gematigder in hun positieve oordeel als het aankomt op hoe duidelijk de raadsvoorstellen zijn over de voorgeschiedenis van het raadsvoorstel. Zowel ten aanzien van wat eerder besloten is als wat het raadsvoorstel wijzigt aan een eerder besluit geeft 37% aan het hier mee eens te zien. Een kwart van de respondenten geeft aan dat raadsvoorstellen niet duidelijk aangeven wat eerder door de raad is besloten. De deelnemers aan het raadsgesprek bevestigen dit beeld.

Ze geven aan dat een goed overzicht van de voorgeschiedenis zowel behulpzaam is voor nieuwe raadsleden als om het geheugen op te frissen van raadsleden die al langer meedraaien. Het helpt het debat om vanaf het eerder ingenomen standpunt verder te werken. Bijna twee derde van de respondenten is neutraal tot licht positief over hoe de raadsvoorstellen het maatschappelijk vraagstuk beschrijven. 3.3 Politieke keuzes, belangenafweging en alternatieven Om aan de gemeenteraad duidelijk te maken welke ruimte er is om besluiten te nemen, is het relevant dat het raadsvoorstel het juridisch kader beschrijft (de wet- en regelgeving 24

waaraan het besluit moet voldoen), de beleidsruimte (de mate van zelfstandigheid die de gemeente heeft om over eventuele maatregelen te besluiten) en welke realistische keuzeopties er bestaan (beleidsalternatieven). De Rekenkamer formuleerde hiervoor onderstaande normen. Normen politieke keuzes, belangenafweging en alternatieven 4 Beschrijft het juridische kader voor zover dat relevant is om de beleidsruimte van de gemeente inzichtelijk te maken. 5 Bevat een vertaling van de beleidsruimte in de politiek-bestuurlijke keuzes en belangenafweging(en) die voorliggen. 6 Voorliggende keuzes zijn evenwichtig, onderbouwd en zo concreet mogelijk vertaald in beleidsalternatieven. Dit wordt beoordeeld door na te gaan in hoeverre een voorstel de volgende elementen bevat: - Inhoudelijke beschrijving van ieder alternatief: geeft zicht in de bijdrage aan de aanpak van het probleem en de te nemen maatregelen. - Evenwichtige voorstelling van argumenten pro en contra: voor alle genoemde alternatieven. - Inschatting van de risico’s die met de alternatieven gepaard gaan. - Te verwachte positieve en negatieve consequenties voor de samenleving (inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers/bedrijven). De belangrijkste bevindingen in deze paragraaf zijn: - Meer dan de helft van de onderzochte raadsvoorstellen bevat een afdoende juridisch kader.

- Bij minder dan de helft van de onderzochte raadsvoorstellen wordt de beleidsruimte goed in kaart gebracht. - Een derde van de raadsvoorstellen bevat duidelijke beleidsalternatieven. - De beelden uit de enquête en het raadsgeprek komen overeen met de bevindingen over de beleidsruimte en de geboden alternatieven (het juridisch kader was geen vraag in de enquête). - Uit de enquête blijkt dat ruim de helft van de respondenten vindt dat de raadsvoorstellen het debat in de raad stimuleren. 3.3.1 Beeld uit de analyse van raadsvoorstellen Meer dan de helft van de onderzochte raadsvoorstellen bevat een afdoende juridisch kader. Bij één raadsvoorstel was dit beperkt aanwezig en bij één onvoldoende. Bij twee raadsvoorstellen was het niet nodig om te laten zien binnen welke wet- en regelgeving het besluit moest worden genomen. Bij minder dan de helft van de onderzochte raadsvoorstellen wordt de beleidsruimte goed in kaart gebracht. Bij een kwart van de raadsvoorstellen is dit beperkt en bij een derde van de raadsvoorstellen wordt de beleidsruimte onvoldoende beschreven. Een derde van de raadsvoorstellen bevat duidelijke beleidsalternatieven. De rest van de raadsvoorstellen laten deze matig zien (vijf voorstellen) of helemaal niet (drie voorstellen). 25 Een voorbeeld van een raadsvoorstel dat scenario’s beschrijft (in dit geval zelf doen of uitbesteden) is onderstaand weergegeven.

Figuur 3.2: Fragment uit het raadsvoorstel ‘ Invoering Diftar+ ’ Onderstaande tabel geeft bovenstaande normeringen weer per raadsvoorstel. Tabel 3.3 Resultaten analyse raadsvoorstellen Weststellingwerf, norm 4 tot en met 6 Norm (samengevat) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 4 Beschrijft het juridische kader - N.v.t. + +/- N.v.t. + + + + + + N.v.t. 5 Beschrijft de beleidsruimte +/- - + - + + +/- + - + +/- - 6 Bevat beleidsalternatieven +/- - +/- +/- + + - + +/- + +/- - Legenda: + = scoort positief op norm, +/- = scoort matig op norm, - = scoort negatief op norm, N.v.t. = Niet van toepassing. 3.3.2 Beeld uit de enquête en het raadsgesprek In de enquête is gevraagd of raadsvoorstellen duidelijk zijn over de beleidsruimte, de beleidsalternatieven en de voor- en nadelen van de alternatieven. Het inzichtelijk maken van de beleidsruimte en de beleidsalternatieven kan bijdragen aan het voeren van een debat in de raad. Daarom is in de enquête ook gevraagd of de raadsvoorstellen het debat in de raad stimuleren. Onderstaand de resultaten. 26

Tabel 3.4 Resultaten enquête Weststellingwerf over de ruimte van de raadsvoorstellen (19 respondenten) Legenda: het meest genoemde antwoord is dikgedrukt Meer dan de helft van de respondenten staat neutraal tegenover hoe de raadsvoorstellen de beleidsruimte van de gemeente weergeven. Dit correspondeert met het beeld uit de analyse, waarbij er een gemengd beeld te zien was. Respondenten zijn gematigd als het gaat om de presentatie van beleidsalternatieven in de raadsvoorstellen: een derde is neutraal en meer dan een kwart geeft aan dat de raadsvoorstellen niet duidelijk zijn over de alternatieven. Dit is consistent met de eerdere analyse van de raadsvoorstellen. In het raadsgesprek wordt aangegeven dat er soms maar één route voorligt met de boodschap dat dit de beste route is, zonder dat dit uitgebreid wordt toegelicht. Bij het beschrijven van de voor- en nadelen van beleidsalternatieven is een derde wederom neutraal, maar ruim een kwart vindt dat de raadsvoorstellen dit wel duidelijk beschrijven. Ruim de helft van de respondenten vindt dat de raadsvoorstellen het debat in de raad stimuleren. 3.4 Inzicht in het voorkeursalternatief en afwegingen In een raadsvoorstel legt het college een keuze voor een bepaald alternatief voor.

Om voor raadsleden navolgbaar te maken waarom het college voor dit alternatief kiest, is het behulpzaam als het raadsvoorstel laat zien welke afwegingen het college heeft gemaakt. Daarnaast is het van belang dat het besluit zelf duidelijk is en wat de gevolgen zijn als de gemeenteraad hier ‘ja’ tegen zegt. Dit is als volgt verwoord in het normenkader. 27

Normen voorkeursalternatief en afwegingen 7 Geeft inzicht in de voorkeur van het college van B&W voor een bepaald alternatief door te beschrijven: - Hoe het college van B&W de afweging maakt tussen de in het geding zijnde belangen en dilemma’s (onder 3 genoemd) of de afweging tussen beleidsalternatieven (onder 6 genoemd) - Welke concrete doelen met het voorkeursalternatief worden nagestreefd. - Wat de financiële consequenties zijn van het voorkeursalternatief. 8 Omschrijft duidelijk wat het besluit inhoudt (incl. mogelijkheid tot amenderen) en wat de gevolgen zijn ervan. De belangrijkste bevindingen in deze paragraaf zijn: - De helft van de raadsvoorstellen geeft beperkt inzicht in welke afwegingen van het college hebben geleid tot het aangeboden voorkeursalternatief. - De helft van de raadsvoorstellen geeft een goede omschrijving van het besluit en de gevolgen ervan. - De raadsleden zijn in de enquête redelijk positief over bovenstaande punten. Er is één uitzondering: diverse raadsleden vinden de raadsvoorstellen niet duidelijk beschrijven wat het gevolg is voor de samenleving. - De deelnemers aan het raadsgesprek vinden het belangrijk dat het raadsvoorstel de gevolgen voor inwoners en de financiële gevolgen duidelijk beschrijft. De bevindingen worden in de navolgende subparagrafen toegelicht.

3.4.1 Beeld uit de analyse van raadsvoorstellen De helft van de raadsvoorstellen geeft beperkt inzicht in welke afwegingen van het college hebben geleid tot het aangeboden voorkeursalternatief. Bij iets minder dan de helft van de onderzochte raadsvoorstellen is dit wel duidelijk. Eén raadsvoorstel geeft geen inzicht hierin. De helft van de onderzochte raadsvoorstellen geeft een goede omschrijving van het besluit en de gevolgen ervan. Bij de andere helft van de raadsvoorstellen is het besluit en de gevolgen matig beschreven. Onderstaande passage uit een van de raadsvoorstellen laat bijvoorbeeld goed zien wat er gebeurt nadat de gemeenteraad ‘ja’ zegt tegen het besluit. Figuur 3.3: Fragment uit het raadsvoorstel ‘ Definitieve weigering verklaring van geen bedenkingen ontwikkeling gaswinlocatie Rottum’ 28

Onderstaande tabel geeft de normeringen weer per raadsvoorstel. Tabel 3.5 Resultaten analyse raadsvoorstellen Weststellingwerf, norm 7 en 8 Norm (samengevat) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 7 Geeft inzicht in de voorkeur van het college van B&W + +/- +/- +/- + + +/- + +/- + +/- - 8 Omschrijft duidelijk het besluit en de gevolgen + +/- + + + + +/- +/- +/- + +/- +/- Legenda: + = scoort positief op norm, +/- = scoort matig op norm, - = scoort negatief op norm, N.v.t. = Niet van toepassing. 3.4.2 Beeld uit de enquête en het raadsgesprek De enquête bevatte stellingen over de duidelijkheid van: belangenafwegingen, de consequenties voor de samenleving, de (financiële) risico’s, de politiek-bestuurlijke keuzes en de deelbesluiten. In onderstaande tabel zijn de resultaten opgenomen. Tabel 3.6 Resultaten enquête Weststellingwerf over de voorkeur van de raadsvoorstellen (19 respondenten) Legenda: het meest genoemde antwoord is dikgedrukt Bijna de helft van de respondenten is licht positief over hoe raadsvoorstellen beschrijven welke belangenafwegingen er zijn gemaakt. Respondenten zijn vrij kritisch als het gaat over het beschrijven van de gevolgen van het besluit voor de samenleving. Bijna een derde van de respondenten geeft aan dat de raadsvoorstellen dit niet duidelijk aangeven. Een kwart van de respondenten is hier neutraal over en wederom een kwart licht positief.

Ook in het raadsgesprek werd 29

aangegeven dat raadsvoorstellen niet altijd concreet aangeven wat een besluit betekent voor de inwoner. Bijna een derde van de respondenten vindt dat raadsvoorstellen duidelijk zijn over de (financiële) risico’s. Een kwart geeft daarentegen aan dat deze niet duidelijk worden beschreven. In het raadsgesprek wordt aangegeven dat de financiële gevolgen van een besluit niet altijd helder worden weergeven in een raadsvoorstel. De deelnemers aan het raadsgesprek vinden het belangrijk dat de financiële gevolgen duidelijk zijn. Een ruime meerderheid van de respondenten geeft aan dat raadsvoorstellen duidelijk zijn over de politiek-bestuurlijke keuzes. Ruim twee derde van de respondenten geeft aan het er mee eens of zeer mee eens te zijn dat de raadsvoorstellen duidelijke deelbesluiten bevatten. In het raadsgesprek werd aangegeven dat het weleens voorkomt dat de agendacommissie een raadsvoorstel terugstuurt, omdat het besluit niet duidelijk is geformuleerd. Dit betekent dat de agendacommissie een dergelijk raadsvoorstel ‘afvangt’ en het besluit gecorrigeerd wordt voor het uiteindelijk bij de raad op de agenda komt. 3.5 Evaluatie Vanwege de controlerende taak van raadsleden is het van belang dat (nieuw) beleid periodiek geëvalueerd wordt en dat de gemeenteraad op de hoogte wordt gesteld van tussentijdse gebeurtenissen. De Rekenkamer formuleerde hiervoor de volgende norm.

Norm evaluatie 9 Omschrijft het tijdstip waarop het beleid geëvalueerd zal worden en hoe het college van B&W in de tussentijd vorm zal geven aan de actieve informatieplicht richting de gemeenteraad. De belangrijkste bevinding in deze paragraaf is: - Iets minder dan de helft van de onderzochte raadsvoorstellen geeft onvoldoende inzicht wanneer geëvalueerd zal worden en hoe het college van B&W in de tussentijd vorm zal geven aan de actieve informatieplicht richting de gemeenteraad. Een mogelijke verklaring hiervoor is het ontbreken van het onderdeel ‘Evaluatie’ in het format voor het raadsvoorstel. 3.5.1 Beeld uit de analyse van raadsvoorstellen Iets minder dan de helft van de onderzochte raadsvoorstellen geeft onvoldoende inzicht in de evaluatie en tussentijdse informatievoorziening. Een verklaring hiervoor kan zijn dat het format voor het raadsvoorstel in Weststellingwerf geen onderdeel “Evaluatie” bevat (Ooststellingwerf en Opsterland hanteren deze wel). Bij éen raadsvoorstel wordt de evaluatie en tussentijdse informatievoorziening beperkt beschreven en bij één raadsvoorstel voldoende. Bij vijf raadsvoorstellen is het niet van toepassing (het betreft drie visies die nog nader uitgewerkt moeten worden in beleid, één betreft een bestemmingsplan en één een weigering van een ‘verklaring van geen bedenkingen’).

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://weststellingwerf.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/02c23e3a-c317-4377-8815-ce2bdd458aab?agendaItemId=951a889b-8a28-49fe-a221-abcbe44b09e4