Onderzoeksrapport Rekenkamer inzake kwaliteit raadsvoorstellen
Tekst van het document
Een 30 passage uit het raadsvoorstel dat een voldoende krijgt voor het beschrijven van een evaluatie en tussentijdse informatievoorziening is onderstaand weergegeven. Figuur 3.4 Fragment uit het raadsvoorstel ‘ Beleidsplan Arbeidsdeelname en Participatie 2024-2026 Gemeente Weststellingwerf ’ Onderstaande tabel geeft de scores per raadsvoorstel. Tabel 3.7 Resultaten analyse raadsvoorstellen Weststellingwerf, norm 9 Norm (samengevat) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 9 Bevat tijdstip evaluatie en voortgangsinfo - N.v.t. +/- N.v.t. - - N.v.t. N.v.t. + N.v.t. - - Deze norm is niet bij de enquête betrokken, om de vragenlijst niet te lang te maken voor de respondenten. In het raadsgesprek is door de deelnemers geen opmerking gemaakt over de beschrijving van een evaluatiemoment of voortgangsinformatie in de raadsvoorstellen. 3.6 Betrokkenheid participatie en communicatie In veel voorstellen is het voor de raad van belang te weten wie bij de totstandkoming van het beleid zijn betrokken en hoe participatie mogelijk in de toekomst zal worden vormgegeven. De Rekenkamer formuleerde daarom onderstaande normen. Normen participatie en communicatie 10 Biedt inzicht in wie betrokken zal worden (of is geweest) bij het opstellen van de alternatieven / het beleid. 11 Omschrijft de wijze waarop en wanneer er communicatie plaats zal vinden.
De belangrijkste bevindingen in deze paragraaf zijn: - Iets meer dan de helft van de raadsvoorstellen geeft een goed inzicht in wie betrokken is geweest of zal worden. - Driekwart van de raadsvoorstellen geeft een goede omschrijving van de communicatie. 31
3.6.1 Beeld uit de analyse van raadsvoorstellen Iets meer dan de helft van de raadsvoorstellen beschrijft goed wie betrokken is geweest of zal worden bij het opstellen van het beleid. Een derde van de raadsvoorstellen geeft beperkt inzicht hierin. Eén raadsvoorstel geeft onvoldoende inzicht in de betrokkenen. Driekwart van de raadsvoorstellen geeft een goede omschrijving van wanneer en de manier waarop communicatie zal plaatsvinden. Twee raadsvoorstellen geven een beperkte beschrijving hiervan en één raadsvoorstel een onvoldoende beschrijving. Een raadsvoorstel dat zowel inzicht biedt in wie betrokken is als de communicatie goed beschrijft is het raadsvoorstel over de woonvisie en woonzorgvisie. Onderstaand een passage hieruit (de opsomming is langer, maar hier ingekort weergegeven in verband met de leesbaarheid). Figuur 3.5 Fragment uit het raadsvoorstel ‘ Woonvisie en woonzorgvisie 2024-2028 ’ Onderstaande tabel licht de normeringen toe per raadsvoorstel. Tabel 3.8 Resultaten analyse raadsvoorstellen Weststellingwerf, norm 10 en 11 Norm (samengevat) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 10 Biedt inzicht in wie betrokken is - + + + +/- + + +/- + + +/- +/- 11 Omschrijft wanneer en waarop communicatie + + - + + + + +/- + + + +/- Deze normen zijn niet bij de enquête betrokken in verband met het compact houden van de enquête.
In het raadsgesprek is niet besproken hoe deze normen terugkomen in de raadsvoorstellen. 32
3.7 Leesbaarheid Ongeacht de politieke inhoud van een raadsvoorstel is het belangrijk dat het voorstel leesbaar is. De Rekenkamer formuleerde in dat kader de volgende normen. Normen leesbaarheid 12 Het voorstel is zelfstandig leesbaar. Details en bijzaken zijn terug te vinden in de bijlagen. 13 Indien er bijlagen zijn, zijn deze nuttig: de bijlagen betreffen uitsluitend de uitwerking van hoofdzaken die in het raadsvoorstel zijn beschreven. Een toelichting of nadere uitwerking van de financiële consequenties indien noodzakelijk. 14 Het voorstel is opgebouwd volgens een heldere en logische structuur. 15 Het voorstel is to-the-point geschreven en bevat geen overbodige informatie. 16 Het voorstel is geschreven in goed Nederlands. De belangrijkste bevindingen in deze paragraaf zijn: - Iets minder dan de helft van de onderzochte raadsvoorstellen is geheel zelfstandig leesbaar. Om het voorstel te kunnen begrijpen moet vaak in de bijlagen worden gezocht. - Meer dan de helft van de raadsvoorstellen heeft een heldere en logische structuur. Zowel in de enquête als het raadsgesprek geven raadsleden aan dat ze tevreden zijn over het format. - Ruim 80% van de raadsvoorstellen bevat geen overbodige informatie. De helft van de raadsvoorstellen is geschreven in goed en duidelijk Nederlands.
- Een meerderheid van de raadsleden die de enquête invulden in Weststellingwerf is positief over de algemene leesbaarheid van de raadsvoorstellen. Met uitzondering van de bevindingen ten aanzien van de zelfstandige leesbaarheid komt dit overeen met de bevindingen uit de analyse van de raadsvoorstellen. 3.7.1 Beeld uit de analyse van raadsvoorstellen Iets minder dan de helft (vijf) van de onderzochte raadsvoorstellen is geheel zelfstandig leesbaar. Eveneens vijf voorstellen zijn beperkt zelfstandig leesbaar. Twee raadsvoorstellen zijn niet zelfstandig leesbaar. Als een raadsvoorstel bijlagen heeft, dan zijn deze op één uitzondering na nuttig. Dit hangt ook deels samen met de norm van zelfstandig leesbaarheid: als het raadsvoorstel niet de inhoudelijke informatie biedt om het voorstel goed te begrijpen dan bieden de bijlagen die informatie meestal wel. Meer dan de helft van de raadsvoorstellen heeft een heldere en logische structuur. Bij een aantal raadsvoorstellen is dit matig (de raadsvoorstellen volgen wel het format, maar de informatie is soms niet logisch weergegeven onder de titelkopjes). Ruim 80% van de raadsvoorstellen bevat geen overbodige informatie. Bij twee raadsvoorstellen zit er een mate van overlap in de teksten in het raadsvoorstel, waardoor ze een matige beoordeling krijgen. De helft van de raadsvoorstellen is geschreven in goed en duidelijk Nederlands.
Bij de andere helft is er sprake van een paar stijl- of spelfouten en/of jargon. Deze zijn daarom als ‘matig’ beoordeeld. 33 Onderstaande tabel geeft de normering per raadsvoorstel weer. Tabel 3.9 Resultaten analyse raadsvoorstellen Weststellingwerf, norm 12 tot en met 16 Norm (samengevat) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 12 Voorstel is zelfstandig leesbaar + +/- + +/- + + - +/- +/- + +/- - 13 Bijlagen zijn nuttig + + + + + + + + + + + +/- 14 Voorstel heeft heldere en logische structuur + +/- +/- + + + + + +/- +/- +/- + 15 Voorstel heeft geen overbodige informatie +/- + + + + + +/- + + + + + 16 Goed en duidelijk Nederlands + +/- + + +/- + + +/- + +/- +/- +/- 3.7.2 Beeld uit de enquête en het raadsgesprek De enquête bevatte een stelling over de leesbaarheid in het algemeen en het format. Onderstaande tabel geeft de resultaten. Tabel 3.10 Resultaten enquête Weststellingwerf over de leesbaarheid (19 respondenten) Legenda: het meest genoemde antwoord is dikgedrukt Iets meer dan de helft van de respondenten uit Weststellingwerf vindt dat de raadsvoorstellen leesbaar zijn. Bijna de helft van de respondenten is het er zeer mee eens dat de raadsvoorstellen opgesteld zijn in een duidelijk format. Samen met de antwoordcategorie “Mee eens” vormt dit 90% die het format duidelijk vindt. In het raadsgesprek uitten raadsleden eveneens hun tevredenheid over het format.
Wel geven raadsleden daarbij aan dat het niet zozeer gaat om het format, maar om hoe het ingevuld wordt. 3.8 Wensen De onderzoekers hebben aan betrokkenen gevraagd welke wensen zij – terugkijkend op de afgelopen raadsperiode – hebben voor de raadsvoorstellen in de toekomst. Naast een vraag in de enquête onder raadsleden is dit nadrukkelijk aan de orde gekomen in de gesprekken die voor dit onderzoek met raadsleden, leden van het college van B&W, ambtenaren en griffie zijn gevoerd. 34
Het viel de onderzoekers op dat de meeste gesprekspartners wezen op het verband tussen de kwaliteit van het raadsvoorstel en de kwaliteit van de behandeling ervan in de raad. De gesprekspartners wezen ons erop dat een goed raadsvoorstel helpt bij het tegengaan van onnodig veel (technische) vragen en het debat te richten op de belangrijkste keuzes die op dat moment voorliggen. Uit de interviews tekenen de onderzoekers de volgende wensen op (zie onderstaand). Deze hebben niet allen (direct) betrekking op de kwaliteit van raadsvoorstellen, maar kunnen wel behulpzaam zijn bij het beter doorgronden van voorstellen door de raad. − Breidt de Lange Termijn Agenda (LTA) uit met de gewenste koers en de rol van de raad. − Geef iedere (nieuwe) medewerker een opleiding: waar moet een goed raadsvoorstel aan voldoen? − Geef als raad aan de voorkant aan welke informatie gewenst is en wanneer wel/niet alternatieven gewenst zijn, dat scheelt uitwerkingstijd en versterkt de behandeling later in de raad. − Wees duidelijk over de rol en bevoegdheden van de agendacommissie. − Neem de tijd om het raadsvoorstel goed op te stellen. − Zorg voor een goede interne toetsing van het raadsvoorstel. − Denk goed na over wat er in het raadsvoorstel moet staan. Besteed aandacht aan de volgende vragen: Waarom is dit zo’n goed voorstel? Waarom moeten we dit doen? − Besteed aandacht aan de leesbaarheid.
− Vul het format voor het raadsvoorstel gebalanceerd in: zowel aandacht voor de positieve als de negatieve kanten. − Bekijk de samenhang met andere onderwerpen; als je ergens bepaalde keuzes maakt dan heeft dit effect op wat je op een andere plek kunt doen. − Maak in het begin van de inleiding duidelijk of het besluit gaat over een autonome taak of een wettelijke taak, met daarbij wat de ruimte is voor uitvoering en welke link er is met bestaand beleid. − Geef aan in welke fase het besluit zich bevindt (kaderstellen of controleren). − Wees duidelijk over wat het besluit inhoudt. − Benoem concreet wat een voorstel betekent voor een inwoner (geen containerbegrippen gebruiken). − Gebruik genummerde argumenten en kanttekeningen (net zoals in Ooststellingwerf en Opsterland); dit dwingt je om na te denken over de redenen waarom je een besluit zou moeten nemen. − Beschrijf alternatieven uitgebreider. − Beschrijf waarom het college voor een bepaald scenario heeft gekozen. 35 − Wees transparant over de financiële gevolgen. Met de enquête onder raadsleden vroegen de onderzoekers aan te geven welke wensen er waren over de behandeling van raadsvoorstellen. Respondenten konden meerdere antwoorden aankruisen en/of zelf een antwoord noteren bij “Anders, namelijk: “.
Een derde van de respondenten geeft aan het de behandeling van het raadsvoorstel zou helpen als de raad voorafgaand meer gericht geïnformeerd zou worden. Daarnaast geeft een kwart van de respondenten aan dat het zou helpen als raadsleden meer tijd hadden om zich voorafgaand aan de behandeling te oriënteren/informeren. Tabel 3.11 Mogelijke verbeteringen volgens respondenten (19 respondenten) Legenda: het meest genoemde antwoord is dikgedrukt Bij “Anders, namelijk” werden de volgende zaken genoemd: - ‘T.o.v. startnotities en opinievoorstellen mogelijk toewerken naar een rondetafel-bijeenkomst zoals bijvoorbeeld in Leeuwarden. Meer gericht informeren: wellicht meer uitvragen bij de raad welke behoefte daar ligt als aanvulling op werkvergaderingen.’ - ‘In werkvergaderingen is vaak veel tijd en ruimte om vragen te stellen, beleidsalternatieven te bekijken, etc. Dit vind ik heel fijn en draagt volgens mij bij aan betere besluitvorming.’ 3.9 Vergelijking met Ooststellingwerf en Opsterland Dit onderzoek heeft gelijktijdig en op eenzelfde wijze plaatsgevonden in Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland. Dit maakt het mogelijk de resultaten van de gemeenten met elkaar te vergelijken. In deze paragraaf hebben de onderzoekers een samenvatting opgenomen van de bevindingen van deze vergelijking.
Bijlage 5 geeft de detailresultaten van de vergelijking met Ooststellingwerf en Opsterland voor zowel de onderzochte raadsvoorstellen als de enquête onder raadsleden. Het format voor de raadsvoorstellen in Weststellingwerf heeft ten opzichte van Ooststellingwerf minder onderdelen. De raadsvoorstellen in Ooststellingwerf bevatten bijvoorbeeld het kopje ‘Inwonersparticipatie’ dat niet aanwezig is in Weststellingwerf. Het format van Weststellingwerf heeft hetzelfde aantal onderdelen als in Opsterland (niet alle onderdelen hebben dezelfde inhoud). 36
De kwaliteit van de raadsvoorstellen in Weststellingwerf is op de veel punten vergelijkbaar met die in Ooststellingwerf en Opsterland. Op de volgende punten wijkt de kwaliteit af van Ooststellingwerf en/of Opsterland: - Het moment van evaluatie en tussentijdse informatievoorziening door het college: Opsterland heeft significant meer matige scores dan Weststellingwerf (in Weststellingwerf is er een relatief groot aantal raadsvoorstellen met een onvoldoende beoordeling op dit punt of een “Niet van toepassing”). - Communicatie: Weststellingwerf heeft meer positieve beoordelingen dan Ooststellingwerf en Opsterland. Daarnaast heeft Opsterland meer negatieve oordelen op dit punt dan Weststellingwerf (en ook Ooststellingwerf). Dit kan verklaard worden door het format van het raadsvoorstel van Opsterland, dat als enige geen kopje Communicatie bevat. De mening van raadsleden in Weststellingwerf over de kwaliteit van raadsvoorstellen is op veel onderdelen vergelijkbaar met de meningen in Ooststellingwerf en Opsterland. Op de volgende onderdelen zijn er wel significante verschillen in de mening over de raadsvoorstellen: − Duidelijkheid over wijzigingen van eerder genomen raadsbesluiten: Een aantal respondenten in Weststellingwerf is kritischer dan in Opsterland. − Beschrijving van de beleidsruimte: Er zijn meer neutrale respondenten in Weststellingwerf dan in Ooststellingwerf.
In Ooststellingwerf is meer dan de helft van de respondenten het er (zeer) mee eens dat dit duidelijk gebeurt. − Beschrijving van de financiële risico’s: In Weststellingwerf zijn meer respondenten het er niet mee eens dat de raadsvoorstellen duidelijk zijn hierin dan in Ooststellingwerf. In Ooststellingwerf is een relatief groot aantal respondenten daar neutraal over. − Duidelijkheid van politiek-bestuurlijke keuzes: In Weststellingwerf zijn hier meer respondenten positief over dan in Ooststellingwerf en Opsterland. Tegelijkertijd is het aandeel neutrale respondenten groter in Ooststellingwerf dan in Weststellingwerf. − Duidelijke deelbesluiten: In Weststellingwerf is een relatief groot deel van de respondenten het daar zeer mee eens. Dit is groter dan in Ooststellingwerf (waar niemand het er zeer mee eens is). − Leesbaarheid: In Ooststellingwerf zijn meer respondenten kritisch (het er mee oneens) dan in Weststellingwerf, waar meer dan de helft van de respondenten positief is over de leesbaarheid. 37 Bijlage 1 Bronnenlijst Weststellingwerf Gemeente Weststellingwerf, Bureau Taal, Gemeente Weststellingwerf schrijft in heldere taal, z.d. Gemeente Weststellingwerf, Proces op route brengen van collegevoorstellen, raadsvoorstellen, memo’s voor de gemeente raad en/of B&W , z.d. Gemeente Weststellingwerf, De hoofdprincipes van de besturingsfilosofie van Weststellingwerf, z.d.
Gemeente Weststellingwerf, Collegebesluiten, raadsbesluiten en burgemeestersbesluiten, sheets training , z.d. Gemeente Weststellingwerf, De raad in stelling!, Instructie voor raadsleden gemeente Weststellingwerf , januari 2026. Gemeente Weststellingwerf, Het schrijven van een collegevoorstel, raadsvoorstel of burgemeestervoorstel , versie 2.2., oktober 2023. Gemeente Weststellingwerf, Format Collegevoorstel , z.d. Gemeente Weststellingwerf, Format Raadsvoorstel , z.d. Gemeente Weststellingwerf, Format Collegevoorstel OWO-samenwerking , z.d. Gemeente Weststellingwerf, Evaluatie vergaderstructuur , januari 2018. Gemeente Weststellingwerf, Handleiding iBabs Stellers, z.d. Gemeente Weststellingwerf, Memo Uitkomsten evaluatie pilot informatieve markt , juli 2024. Gemeente Weststellingwerf, Organisatiebesluit Weststellingwerf 2025. Gemeente Weststellingwerf, Voortgangslijst Raad/Commissie , bijgewerkt tot en met de vergadering van de Raad van 3 november 2025. Gemeente Weststellingwerf, Lange Termijn Agenda augustus 2025 , actueel en voltooid. Gemeente Weststellingwerf, Reglement van Orde Gemeenteraad Weststellingwerf , januari 2026. Andere bronnen LVE (Loo van Eck), Helder en strategisch adviseren , Samenvatting gemeente Ooststellingwerf en sheets, juni 2024. LVE (Loo van Eck), Heldere voorstellen schrijven, sheets, juli 2024.
Rekenkamer De Bilt, Biltse voordrachten, rekenkameronderzoek naar de kwaliteit van raadsvoorstellen , mei 2025. Rekenkamer IJsselstein, Aldus besloten, een onderzoek naar de kwaliteit van raadsvoorstellen , november 2020. Rekenkamer Vijfheerenlanden, In overweging, onderzoek naar de kwaliteit van raadsvoorstellen in Vijfheerenlanden , november 2024. 38 Bijlage 2 Respondenten Voor dit onderzoek zijn interviews afgenomen en is een enquête gehouden onder raadsleden. Met de volgende functionarissen zijn (groeps-)interviews afgenomen: - Gemeentesecretaris - Directiesecretaressse - Griffier - Raadsleden - Beleidsadviseurs - Burgemeester - Wethouders De enquête is uitgezet onder raadsleden. 39 Bijlage 3 Toelichting op het normenkader Bij het opstellen van normen voor dit onderzoek is de rekenkamer uitgegaan van een beproefd normenkader. Kern van dat normenkader is de notie dat raadsleden uit goede raadsvoorstellen moeten kunnen opmaken waarom en waarover wordt voorgesteld te besluiten en met wie . Daar komt nog bij dat de voorstellen goed leesbaar behoren te zijn. Naast de normen die betrekking hebben op de raadsvoorstellen heeft de rekenkamer ook vier normen geformuleerd die gericht zijn op de organisatorische aspecten bij de kwaliteit van raadsvoorstellen (‘borging’).
In deze bijlage geeft de rekenkamer de achtergrond van deze normen weer zoals deze ook in eerder uitgevoerde rekenkameronderzoeken zijn gebruikt. Deze toelichting kan behulpzaam zijn bij de implementatie van de aanbevelingen van de rekenkamer, bijvoorbeeld in trainingen of te ontwikkelen protocollen en procesbeschrijvingen. Normen voor de analyse van raadsvoorstellen Waarom 1 Bevat een omschrijving van het procesdoel van het voorstel. 2 Bevat een beschrijving van de aanleiding met een voorgeschiedenis van het voorstel en indien relevant de besluitgeschiedenis. 3 Bevat een probleembeschrijving / probleemstelling. Dit betekent dat de beschrijving het probleem als volgt beschrijft (en/of): − zoals het zich in de samenleving manifesteert; − aan de hand van alle uiteenlopende belangen van groepen inwoners, ondernemers of maatschappelijke organisaties die ermee gemoeid zijn − de dilemma’s die bestaan in de uitvoering. Waarover 4 Beschrijft het juridische kader voor zover dat relevant is om de beleidsruimte van de gemeente inzichtelijk te maken. 5 Bevat een vertaling van de beleidsruimte in de politiek-bestuurlijke keuzes en belangenafweging(en) die voorliggen. 6 Voorliggende keuzes zijn evenwichtig, onderbouwd en zo concreet mogelijk vertaald in beleidsalternatieven.
Dit wordt beoordeeld door na te gaan in hoeverre een voorstel de volgende elementen bevat: − Inhoudelijke beschrijving van ieder alternatief: geeft zicht in de bijdrage aan de aanpak van het probleem en de te nemen maatregelen. − Evenwichtige voorstelling van argumenten pro en contra: voor alle genoemde alternatieven. − Inschatting van de risico’s die met de alternatieven gepaard gaan. − Te verwachte positieve en negatieve consequenties voor de samenleving (inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers/bedrijven). 40 Normen voor de analyse van raadsvoorstellen 7 Geeft inzicht in de voorkeur van het college van B&W voor een bepaald alternatief door te beschrijven: − Hoe het college van B&W de afweging maakt tussen de in het geding zijnde belangen en dilemma’s (onder 3 genoemd) of de afweging tussen beleidsalternatieven (onder 6 genoemd) − Welke concrete doelen met het voorkeursalternatief worden nagestreefd. − Wat de financiële consequenties zijn van het voorkeursalternatief. 8 Omschrijft duidelijk wat het besluit inhoudt (incl. mogelijkheid tot amenderen) en wat de gevolgen zijn ervan. 9 Omschrijft het tijdstip waarop het beleid geëvalueerd zal worden en hoe het college van B&W in de tussentijd vorm zal geven aan de actieve informatieplicht richting de gemeenteraad.
Met wie 10 Biedt inzicht in wie betrokken zal worden (of is geweest) bij het opstellen van de alternatieven / het beleid. 11 Omschrijft de wijze waarop en wanneer er communicatie plaats zal vinden. Leesbaarheid 12 Het voorstel is zelfstandig leesbaar. Details en bijzaken zijn terug te vinden in bijlagen. 13 Er zijn nuttige bijlagen bij het raadsvoorstel opgenomen: de bijlagen betreffen uitsluitend de uitwerking van hoofdzaken die in het raadsvoorstel zijn beschreven. Een toelichting of nadere uitwerking van de financiële consequenties indien noodzakelijk. 14 Het voorstel is opgebouwd volgens een heldere en logische structuur. 15 Het voorstel is to-the-point geschreven en bevat geen overbodige informatie. 16 Het voorstel is geschreven in goed Nederlands. Normen voor de organisatorische context 17 Het gemeentebestuur heeft globaal omschreven wat zij onder kwaliteit verstaat als het gaat om voorstellen aan de raad. 18 De verantwoordelijkheden voor (toetsing van) de kwaliteit van raadsvoorstellen zijn helder omschreven en aan medewerkers toebedeeld. 19 Beleidsvoorbereiding is bij wijze van houvast in handleidingen en/of instructies uitgewerkt. 20 Beleidsvoorbereiding is onderwerp van training voor (beleids-) medewerkers.
Wat is ‘kwaliteit’? Bij wijze van startpunt stelt de rekenkamer dat het nuttig is om een heldere omschrijving te maken van wat de gemeente verstaat onder de kwaliteit van raadsvoorstellen. Ook het proces binnen een gemeente om te komen tot een dergelijke omschrijving kan op zichzelf al behulpzaam zijn: door in een dialoog met betrokkenen (raadsleden, collegeleden, ambtenaren) te verduidelijken wat je onder kwaliteit verstaat, en waarom dit van belang is voor goede besluitvorming, kunnen de wederzijdse verwachtingen enigszins worden afgestemd en de uitkomst ervan houvast geven aan alle betrokkenen. Ook kan de uitkomst van die dialoog richting geven aan de verdere inrichting van instructies, handleidingen, en trainingen die aan medewerkers worden gegeven. 41 Zijn de verantwoordelijkheden duidelijk? De rekenkamer stelt als norm dat de verantwoordelijkheden voor de kwaliteit van raadsvoorstellen duidelijk aan betrokken functionarissen zijn toebedeeld. Daarbij ligt voor de hand dat een belangrijke verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van stukken bij de directie en -vanuit het oogpunt van de gemeenteraad - het college ligt. Een andere vanzelfsprekendheid is de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de raadsvoorstellen die in de eerste plaats bij de opsteller van de stukken zelf ligt.
Deze verzamelt, analyseert en weegt de onderliggende informatie, adviseert over de inhoudelijke- en processtappen die in het beleidsproces moeten worden genomen, stelt op basis daarvan op enig moment een voorstel aan de raad op en draagt zorg voor de kwaliteit ervan. Waar het gaat om de agenderende taak van de gemeenteraad maken gemeenten uiteenlopende keuzes. Sommige gemeenteraden vatten deze taak in de dagelijkse praktijk pro forma op: alle stukken die het college ter besluitvorming aanbiedt worden in de praktijk dan ook geagendeerd. Er vindt daarmee geen kwaliteitstoets meer plaats tussen het moment dat het college het voorstel en onderliggende stukken heeft verzonden en het moment waarop het aan de raadsommissie wordt voorgelegd. Andere gemeenten kiezen wel voor een toets met een nadrukkelijke rol van de agendacommissie / het presidium daarin (zie kader). Voorbeelden uitwerking actieve rol presidium bij kwaliteit raadsvoorstellen In gemeente Hilvarenbeek kiest men ervoor het presidium ook de taak te geven tot ‘het bewaken van procedures voor de aanlevering van de vergaderstukken op kwaliteit, tijdigheid en volledigheid, anders dan inhoudelijk’ (Gemeente Hilvarenbeek, Reglement van Orde van het presidium 2018, art. 1, c).
Gemeente Zoetermeer spreekt in de verordening voor het presidium over het beoordelen van ‘behandelrijpheid’ van een voorstel door het presidium: ‘[…] het presidium [kan] besluiten een voorstel niet te agenderen als het naar zijn oordeel niet behandelrijp is. Bijvoorbeeld omdat het besluit onhelder is of de bevoegdheidsverdeling onjuist, het stuk zich niet leent voor een bespreking in raad of commissie, opties ontbreken, etc. In die gevallen stuurt het presidium het stuk terug naar het college.’ (Gemeente Zoetermeer, Toelichting op de Verordening Presidium 2021). Weer andere gemeenten zien ook voor de griffie een rol weggelegd. Het betreft dan veelal een adviserende rol aan het presidium. Of een directe toets door de griffie, vaak op basis van ‘harde’ duidelijk geformuleerde vormvereisten waarover de raad zich heeft uitgesproken. Voorbeelden uitwerking actieve rol griffie bij kwaliteit raadsvoorstellen Zo blijkt uit een onderzoek van de rekenkamer Maastricht dat de griffie van het presidium toestemming heeft om een raadsvoorstel op een aantal punten zelfstandig te beoordelen: 42 1. Is in het raadsvoorstel een correct geformuleerd besluit opgenomen? De raadsleden moeten voor of tegen kunnen stemmen. 2. Is het raadsvoorstel juridisch correct geformuleerd? 3. Is het raadsvoorstel volledig? Zijn alle bijlagen bijgevoegd? 4.
Is het format gebruikt? De rol van de griffie is daarbij als volgt omschreven: “De griffie is geen speler op het democratisch speelveld en dus toetsen zij niet op de inhoud van de raadsvoorstellen. We toetsen ook niet op leesbaarheid. Het college heeft op basis van art. 169 Gemeentewet de plicht om inlichtingen te verstrekken. Daar hoort ook bij dat op begrijpelijke en leesbare wijze de inlichtingen worden verstrekt.” Eveneens in de gemeente Zoetermeer zien we een rol voor de griffie: ‘De griffie beoordeelt collegevoorstellen naast vormaspecten ook op behandelrijpheid en adviseert het presidium daarover.’ Beleidsvoorbereiding Raadsvoorstellen zijn het resultaat van beleidsvoorbereiding. Dit betreft een reeks van activiteiten die worden ondernomen om tot een raadsvoorstel te komen. Die activiteiten zijn erop gericht om aan betrokkenen duidelijk te kunnen maken waarom er besloten moet worden (wat is het probleem), waarover besloten kan worden (waarover gaat het gemeentebestuur, welke mogelijkheden zijn er) en met wie het gemeentebestuur besluit (participatie). Omdat de opsteller van de stukken een belangrijke verantwoordelijkheid heeft voor de kwaliteit van deze stukken, is het van belang dat deze beschikt over kennis en vaardigheden om deze activiteiten goed uit te kunnen voeren.
De rekenkamer heeft daarom twee normen geformuleerd die betrekking hebben op die beleidsvoorbereidende activiteiten. Een norm gaat over het (onderhouden van) het kennis- en vaardighedenniveau van medewerkers: ‘beleidsvoorbereiding is onderwerp van training voor (beleids)medewerkers’. Een andere norm betreft houvast die geboden wordt met instructies of handleidingen waarin de belangrijkste activiteiten globaal beschreven zijn. De rekenkamer onderscheidt bij deze twee normen vier beleidsvoorbereidende kernactiviteiten die bij handleiding/instructie en training centraal zouden moeten staan: 1. Probleemvinding en -analyse. (Weten waarom je besluit) Voordat adequate besluitvorming plaats kan vinden moet zoveel mogelijk duidelijk zijn welke feiten onderdeel van het probleem zijn dat aanleiding geeft tot het formuleren van beleid. En welke oorzaken van het probleem bekend zijn. Deze activiteit betreft in hoge mate het verzamelen van informatie en soms ook uitvoeren van enkele onderzoeksactiviteiten. Medewerkers ontvangen training en instructie over het verzamelen van statistieken, rapporten, expertadvies en andere bronnen om een dieper begrip van het probleem te krijgen en mogelijke oorzaken te identificeren. 43 2. Ontdekken beleidsruimte, beleidsalternatieven en de besluitgeschiedenis.
(Weten waarover je besluit) Voordat er besluitvorming kan plaatsvinden moet duidelijk zijn welke ruimte er voor de gemeenteraad is om zelfstandig over eventuele maatregelen te besluiten (beleidsruimte), welke realistische keuzeopties er bestaan (beleidsalternatieven) en welke besluiten het gemeentebestuur eerder heeft genomen (besluitgeschiedenis). Heel concreet moet hier gedacht worden aan het juridisch kader (binnen welke wet- en regelgeving kan de gemeente zelfstandig besluiten) en door maatregelen en instrumenten te beschrijven waarvoor gekozen kan worden. Bij het ontwikkelen van beleidsalternatieven kan het nodig zijn een haalbaarheids- of uitvoerbaarheidstoets uit te voeren: het is immers alleen zinvol een keuze te maken uit alternatieven die ook werkelijk in uitvoering gebracht kunnen worden. 3. Vormgeven aan eventuele participatie binnen de besluitvorming. (Weten met wie je besluit) Hoe worden partijen buiten het gemeentehuis (inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties) betrokken bij de besluitvorming? Participatie kan voorafgaand aan het raadsvoorstel worden vormgegeven (en dus inhoudelijk onderdeel uitmaken van wat aan de raad wordt voorgelegd) of na het raadsvoorstel (waarmee het raadsvoorstel zelf dus een procesvoorstel is).
Veel gemeenten maken hierbij gebruik van een beschrijving van de mogelijke rollen die externe partijen kunnen spelen in de beleidsvorming (vaak een ‘participatieladder’ genoemd). 4. Schrijven van het raadsvoorstel en onderliggende stukken. Het schrijven is vanzelfsprekend een belangrijke activiteit. De rekenkamer onderzocht ook op dat punt of er binnen de gemeente training, instructies / handleidingen bestaan die daarbij behulpzaam zijn. 44 Bijlage 4 Overzicht analyse raadsvoorstellen In Weststellingwerf zijn onderstaande 12 raadsvoorstellen geselecteerd en geanalyseerd. Tabel B4.1 Geanalyseerde raadsvoorstellen Weststellingwerf Datum | Raadsvoorstel raads- vergadering 1 | 04-07-2022 | Vaststellen van het facetbestemmingsplan geitenhouderijen 2 | 16-10-2023 | Kadernotitie Gemeentelijk Verkeer- en Vervoersplan 3 | 18-12-2023 | Integraal Veiligheidsbeleid 2024 - 2027 4 | 18-12-2023 | Woonvisie en woonzorgvisie Weststellingwerf 2024- 2028 5 | 29-01-2024 | Invoering Diftar+ 6 | 04-03-2024 | Verordening individuele inkomenstoeslag Weststellingwerf 2024 7 | 10-06-2024 | Vaststellen bestemmingsplan Groene hart van Wolvega 8 | 21-10-2024 | Visiedocument FUMO 2024-2028 9 | 21-10-2024 | Beleidsplan Arbeidsdeelname en Participatie 2024- 2026 Gemeente Weststellingwerf 10 | 10-03-2025 | Definitieve weigering Verklaring van geen bedenkingen ontwikkeling gaswinlocatie Rottum 11 | 10-03-2025
| Kader lokaal preventief jeugdbeleid 2025-2028 12 | 19-05-2025 | Herijking visie op de dienstverlening In de analyse gaat het om de raadsvoorstellen zoals ze door het college aan de raad zijn aangeboden (niet een versie die is geamendeerd door de raad zelf). Onderstaande tabel beschrijft de normering per raadsvoorstel. 45 Tabel B4.2 Normering per onderzocht raadsvoorstel Weststellingwerf Norm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Waarom 1 Bevat een omschrijving van het procesdoel van het voorstel. + + + + + + + + + + + + 2 Bevat een beschrijving van de aanleiding met een voorgeschiedenis van het voorstel en indien relevant de besluitgeschiedenis. + + + + + + + +/- +/- + - + 3 Bevat een probleembeschrijving / probleemstelling. Dit betekent dat de beschrijving het probleem als volgt beschrijft (en/of): − zoals het zich in de samenleving manifesteert; − aan de hand van alle uiteenlopende belangen van groepen inwoners, ondernemers of maatschappelijke organisaties die ermee gemoeid zijn − de dilemma’s die bestaan in de uitvoering. + +/- +/- + + + +/- + + + +/- +/- Waarover 4 Beschrijft het juridische kader voor zover dat relevant is om de beleidsruimte van de gemeente inzichtelijk te maken. - N.v.t. + +/- N.v.t. + + + + + + N.v.t. 5 Bevat een vertaling van de beleidsruimte in de politiek-bestuurlijke keuzes en belangenafweging(en) die voorliggen.
+/- - + - + + +/- + - + +/- - 6 Voorliggende keuzes zijn evenwichtig, onderbouwd en zo concreet mogelijk vertaald in beleidsalternatieven. Dit wordt beoordeeld door na te gaan in hoeverre een voorstel de volgende elementen bevat: − Inhoudelijke beschrijving van ieder alternatief: geeft zicht in de bijdrage aan de aanpak van het probleem en de te nemen maatregelen. − Evenwichtige voorstelling van argumenten pro en contra: voor alle genoemde alternatieven. − Inschatting van de risico’s die met de alternatieven gepaard gaan. − Te verwachte positieve en negatieve consequenties voor de samenleving (inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers/bedrijven). +/- - +/- +/- + + - + +/- + +/- - 46 Norm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 7 Geeft inzicht in de voorkeur van het college van B&W voor een bepaald alternatief door te beschrijven: − Hoe het college van B&W de afweging maakt tussen de in het geding zijnde belangen en dilemma’s (onder 3 genoemd) of de afweging tussen beleidsalternatieven (onder 6 genoemd) − Welke concrete doelen met het voorkeursalternatief worden nagestreefd. − Wat de financiële consequenties zijn van het voorkeursalternatief. + +/- +/- +/- + + +/- + +/- + +/- - 8 Omschrijft duidelijk wat het besluit inhoudt (incl. mogelijkheid tot amenderen) en wat de gevolgen zijn ervan.
+ +/- + + + + +/- +/- +/- + +/- +/- 9 Omschrijft het tijdstip waarop het beleid geëvalueerd zal worden en hoe het college van B&W in de tussentijd vorm zal geven aan de actieve informatieplicht richting de gemeenteraad. - N.v.t. +/- N.v.t. - - N.v.t. N.v.t. + N.v.t. - - Met wie 10 Biedt inzicht in wie betrokken zal worden (of is geweest) bij het opstellen van de alternatieven / het beleid. - + + + +/- + + +/- + + +/- +/- 11 Omschrijft de wijze waarop en wanneer er communicatie plaats zal vinden. + + - + + + + +/- + + + +/- Leesbaarheid 12 Het voorstel is zelfstandig leesbaar. Details en bijzaken zijn terug te vinden in de bijlagen. + +/- + +/- + + - +/- +/- + +/- - 13 Indien er bijlagen zijn, zijn deze nuttig: de bijlagen betreffen uitsluitend de uitwerking van hoofdzaken die in het raadsvoorstel zijn beschreven. Een toelichting of nadere uitwerking van de financiële consequenties indien noodzakelijk. + + + + + + + + + + + +/- 14 Het voorstel is opgebouwd volgens een heldere en logische structuur. + +/- +/- + + + + + +/- +/- +/- + 15 Het voorstel is to-the-point geschreven en bevat geen overbodige informatie. +/- + + + + + +/- + + + + + 16 Het voorstel is geschreven in goed Nederlands.
+ +/- + + +/- + + +/- + +/- +/- +/- 47 Bijlage 5 Benchmark De analyse van 12 raadsvoorstellen en de enquête heeft op eenzelfde wijze plaatsgevonden in Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland. Hierdoor kunnen de resultaten onderling met elkaar worden vergeleken. B5.1 Vergelijking van de formats voor de raadsvoorstellen De formats in de drie OWO-gemeenten hebben allen een verschillende opbouw. Onderstaande tabel geeft de opbouw weer. Tabel B5.1 Opbouw van de raadsvoorstellen (2025) Ooststellingwerf Weststellingwerf Opsterland Voorgesteld besluit Stelt de raad voor om Voorstel Openbaar Bijlagen Inleiding Inleiding Inleiding Beoogd effect en/of resultaat Argumenten Argumenten Argumenten Kanttekeningen Kanttekeningen Kanttekeningen Financiële toelichting Aanpak/uitvoering Middelen SDG’s Communicatie SDG's Inwonersparticipatie Duurzaamheid Evaluatie Publicatie voor bekendmaking Kosten, opbrengsten en dekking Bijlagen Vervolg Planning & communicatie Evaluatie Bijlagen Geheime stukken Ooststellingwerf heeft het meest uitgebreide format. Naast het voorgestelde besluit en de bijlagen zijn er vijf kopjes in de formats die hetzelfde heten of dezelfde strekking hebben in alle drie de gemeenten: inleiding, argumenten, kanttekeningen, financiën (middelen) en SDG’s (duurzaamheid).
Er zijn drie inhoudelijke kopjes die in slechts een gemeente gebruikt worden: ● Ooststellingwerf hanteert Inwonersparticipatie; ● Weststellingwerf hanteert Aanpak/uitvoering (hier kan overlap zijn met het kopje Inwonersparticipatie en Vervolg uit Ooststellingwerf); ● Opsterland hanteert Beoogd effect en/of resultaat. B5.2 Resultaten van de analyse van de raadsvoorstellen Deze sectie beschrijft de analyse van de raadsvoorstellen in alle onderzochte gemeenten. De analyse wordt beschreven op volgorde van het gehanteerde normenkader: ● Waarom: Aanleiding, voorgeschiedenis, probleembeschrijving 48 ● Waarover ruimte: Politieke keuzes, belangenafweging en beleidsalternatieven ● Waarover voorkeur: Inzicht in voorkeursalternatief en gemaakte afwegingen ● Waarover vervolg: Evaluatiemoment ● Met wie: Betrokkenheid stakeholders en communicatie ● Leesbaarheid Tot slot beschrijft deze sectie de resultaten van een gemeenschappelijk raadsvoorstel dat in alle drie de OWO-gemeenten is behandeld. Waarom: Aanleiding, voorgeschiedenis, probleembeschrijving De raadsvoorstellen van Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland bevatten allemaal een procesdoel. In alle drie de gemeenten bevat minimaal de helft van de onderzochte raadsvoorstellen een goede aanleiding en voorgeschiedenis.
In Opsterland is er geen enkel raadsvoorstel met een onvoldoende, maar de helft van de raadsvoorstellen heeft een matige score. De verschillen tussen de OWO-gemeenten zijn niet significant. In Weststellingwerf bevat meer dan de helft van de raadsvoorstellen een goede probleembeschrijving. Ooststellingwerf heeft twee raadsvoorstellen waarin het probleem onvoldoende werd beschreven. Desondanks zijn de verschillen niet groot genoeg tussen de OWO-gemeenten om significant te verschillen van elkaar. 49
Waarover ruimte: Politieke keuzes, belangenafweging en beleidsalternatieven In de gevallen waar een juridisch kader nodig werd geacht, werd dit in alle drie de gemeenten in minimaal de helft van de raadsvoorstellen duidelijk beschreven. De verschillen tussen de OWO-gemeenten zijn dan ook niet significant verschillend van elkaar. De onderzochte raadsvoorstellen tonen in alle drie de gemeenten vergelijkbare, gemengde resultaten als het gaat over hoe zij de beleidsruimte beschrijven. In alle drie de gemeenten bevatten weinig van de onderzochte raadsvoorstellen duidelijke beleidsalternatieven. De gemeenten verschillen hierin niet significant van elkaar. 50
Waarover voorkeur: Inzicht in voorkeursalternatief en gemaakte afwegingen In zowel Ooststellingwerf, Weststellingwerf als Opsterland geeft ongeveer de helft van de raadsvoorstellen matig inzicht in hoe het voorkeursalternatief is geselecteerd. De resultaten tussen de gemeenten zijn dan ook niet significant verschillend van elkaar. Net als in Weststellingwerf is bij de helft of meer van de raadsvoorstellen in Ooststellingwerf en Opsterland het te nemen besluit en de gevolgen daarvan matig omschreven. Waarover vervolg: evaluatie Alle drie de gemeenten tonen gemengde resultaten over het beschrijven van het moment van evaluatie en tussentijdse informatievoorziening door het college. Opsterland heeft significant meer matige scores dan Weststellingwerf. 51
Met wie: betrokkenheid stakeholders en communicatie I n alle drie de gemeenten worden de raadsvoorstellen gemengd beoordeeld op het punt wie er betrokken is geweest of zal worden bij het opstellen van het beleid. De gemeenten verschillen hierin niet significant van elkaar. In Ooststellingwerf scoort een kwart van de raadsvoorstellen onvoldoende op dit punt, terwijl Ooststellingwerf als enige OWO-gemeente het kopje Inwonersparticipatie in het format heeft. Dit kopje is er echter pas sinds eind 2024. De beoordeling van de beschrijving van de communicatie laat grote verschillen zien tussen de OWO-gemeenten. Weststellingwerf heeft meer goede beoordelingen dan Ooststellingwerf en Opsterland. Opsterland heeft meer onvoldoendes dan Weststellingwerf (en ook Ooststellingwerf). Dit kan verklaard worden door het format van het raadsvoorstel van Opsterland, dat als enige geen kopje Communicatie bevat. Leesbaarheid Bij alle drie de gemeenten zijn de meeste onderzochte raadsvoorstellen matig of onvoldoende zelfstandig leesbaar. De verschillen tussen de gemeenten zijn niet significant. 52
Bijlagen bij een raadsvoorstel bevatten meestal de beleidsnota’s waar het raadsvoorstel betrekking op heeft. Deze worden in alle drie de gemeenten over het algemeen nuttig gevonden, omdat ze raadsleden meer gedetailleerde informatie verschaffen dan wat het raadsvoorstel samengevat weergeeft. De resultaten tussen de gemeenten zijn dan ook niet significant verschillend van elkaar. De raadsvoorstellen in de OWO-gemeenten zijn zeer vergelijkbaar als het gaat om de beoordeling van de structuur: deze wordt in de meeste gevallen als goed beoordeeld. Net als in Weststellingwerf bevatten de meeste raadsvoorstellen in de benchmarkgemeenten geen overbodige informatie. Er zijn geen significante verschillen tussen de gemeenten. 53
Weststellingwerf is vergelijkbaar met Ooststellingwerf en Opsterland ten aanzien van het taalgebruik in de raadsvoorstellen. In elke onderzochte gemeente is minimaal de helft van de raadsvoorstellen geschreven in goed Nederlands (geen stijl- of spelfouten), zonder technisch jargon. Geen enkel raadsvoorstel krijgt een onvoldoende op dit punt. Samenvattend: de kwaliteit van de raadsvoorstellen in Weststellingwerf is op veel punten vergelijkbaar met die in Ooststellingwerf en Opsterland. Op de volgende punten wijkt de kwaliteit af van Ooststellingwerf en/of Opsterland: - Het moment van evaluatie en tussentijdse informatievoorziening door het college: Opsterland heeft significant meer matige scores dan Weststellingwerf (in Weststellingwerf is er een relatief groot aantal raadsvoorstellen met een onvoldoende beoordeling op dit punt of een “Niet van toepassing”). - Communicatie: Weststellingwerf heeft meer positieve beoordelingen dan Ooststellingwerf en Opsterland. Daarnaast heeft Opsterland meer negatieve oordelen op dit punt dan Weststellingwerf (en ook Ooststellingwerf). Dit kan verklaard worden door het format van het raadsvoorstel van Opsterland, dat als enige geen kopje Communicatie bevat. Gemeenschappelijk raadsvoorstel Een van de 12 onderzochte raadsvoorstellen in de OWO-gemeenten betrof een raadsvoorstel dat aan alle drie de gemeenteraden is aangeboden.
Het onderwerp was de zienswijze tegen het Visiedocument FUMO 2024-2028 (in Weststellingwerf raadsvoorstel nummer 8 uit de analyse). Het raadsvoorstel van Ooststellingwerf en Weststellingwerf is ondanks het verschil in format eensluidend aangeboden in beide gemeenten. In Opsterland is de tekst ook vrijwel hetzelfde, maar een aantal titels van de argumenten en kanttekeningen is aangepast en er zijn op een aantal plaatsen wat zinnen toegevoegd. Er is een extra argument toegevoegd, omdat de behandeling door de gemeenteraad van Opsterland plaats zou vinden nadat de termijn voor het indienen van de zienswijze zou zijn verstreken. In het raadsvoorstel van Ooststellingwerf en Weststellingwerf worden financiële aspecten (met name FTE’s) benoemd in respectievelijk de kopjes Financiële Toelichting en Kosten, Opbrengsten & Dekking. In het raadsvoorstel van Opsterland staat bij Middelen “De zienswijze leidt niet tot financiële consequenties.” Deze verschillen hebben niet geleid tot een afwijkende normering in Opsterland. 54
B5.3 Resultaten van de enquête Waarom: Aanleiding, voorgeschiedenis, probleembeschrijving In alle drie de gemeenten vindt meer dan de helft van de respondenten dat de raadsvoorstellen duidelijk zijn over het proces waarbinnen het voorstel wordt gedaan. Er zijn dan ook geen significante verschillen. Een ruime meerderheid van de respondenten uit de drie gemeenten vindt dat de raadsvoorstellen duidelijk zijn over de reden om het aan de raad voor te leggen. De meningen zijn dan ook niet significant verschillend van elkaar. De helft van de respondenten uit alle drie de gemeenten vindt dat de raadsvoorstellen duidelijk zijn over wat eerder door de raad is besloten. De verschillen zijn niet significant. 55
Ruim de helft van de respondenten uit de OWO-gemeenten vindt dat de raadsvoorstellen duidelijk zijn over wat ze wijzigingen aan eerder genomen raadsbesluiten. Weststellingwerf heeft een aantal respondenten die het hier mee oneens zijn. Dit is (net) significant verschillend met Opsterland waar niemand het daarmee oneens is. I n alle drie de gemeenten vindt meer dan de helft van de respondenten dat de raadsvoorstellen duidelijk zijn over het maatschappelijk vraagstuk dat centraal staat. De meningen zijn dan ook niet significant verschillend van elkaar. Waarover ruimte: Politieke keuzes, belangenafweging en beleidsalternatieven De meningen in Weststellingwerf over de beschrijving van de beleidsruimte zijn niet significant anders dan die in Opsterland. Met Ooststellingwerf is er wel een significant verschil: In Weststellingwerf zijn meer respondenten neutraal over de beschrijving van de beleidsruimte dan in Ooststellingwerf. 56
De reacties op de vraag of de raadsvoorstellen duidelijk zijn over beleidsalternatieven zijn in alle drie de gemeenten gemengd. Deze meningen zijn niet significant verschillend van elkaar. Respondenten uit de drie gemeenten zijn niet uitgesproken positief of negatief over hoe hun raadsvoorstellen voor- en nadelen van beleidsalternatieven presenteren. Er zijn dan ook geen significante verschillen In Weststellingwerf en Ootstellingwerf vindt iets meer dan de helft van de respondenten dat de raadsvoorstellen het debat in de raad stimuleren. In Opsterland zijn de meningen wat gemengder. Deze meningen zijn echter niet significant anders dan die in Weststellingwerf. 57
Waarover voorkeur: Inzicht in voorkeursalternatief en gemaakte afwegingen Iets meer dan de helft van de respondenten in Weststellingwerf en Ooststellingwerf vindt dat de raadsvoorstellen duidelijk zijn over de gemaakte belangenafwegingen. In Opsterland is men vrij neutraal hierover. Desondanks zijn de meningen niet significant verschillend tussen de drie gemeenten. Respondenten uit alle drie de gemeenten zijn niet uitgesproken positief of negatief als het gaat om hoe raadsvoorstellen de gevolgen voor de samenleving beschrijven. De verschillen tussen de gemeenten zijn niet significant. In alle drie de gemeenten vindt ruim de helft van de respondenten dat de raadsvoorstellen goed de (financiële) risico’s beschrijven. Er zijn geen significante verschillen tussen Weststellingwerf en Opsterland. Er is wel een verschil tussen Weststellingwerf en Ooststellingwerf: Weststellingwerf heeft meer respondenten die dit als matig beoordelen dan Ooststellingwerf (daar is 1 persoon het er zeer mee oneens en geen enkele respondent het er mee oneens). 58
In Weststellingwerf zijn respondenten het er bijna allemaal (zeer) mee eens dat de raadsvoorstellen de politiek-bestuurlijke keuzes duidelijk weergeven. Ooststellingwerf en Opsterland hebben significant minder respondenten dan Weststellingwerf die het daar mee eens zijn. Daarnaast is er nog een verschil tussen Ooststellingwerf en Weststellingwerf: Significant meer mensen in Ooststellingwerf zijn neutraal dan in Weststellingwerf. De mening in Weststellingwerf over de duidelijkheid van de deelbesluiten is niet anders dan die in Opsterland. Tussen Weststellingwerf en Ooststellingwerf is er wel een verschil: Het aantal respondenten dat het er zeer mee is, is significant hoger in Weststellingwerf. Leesbaarheid In Weststellingwerf en Opsterland vinden de meeste respondenten de raadsvoorstellen leesbaar. In Ooststellingwerf is dit bijna de helft. Deze meningen zijn niet significant verschillend van elkaar. Het aantal respondenten in Ooststellingwerf dat het er mee oneens is dat de raadsvoorstellen leesbaar zijn, is wel significant hoger dan in Weststellingwerf. 59
In alle drie de gemeenten vinden de meeste respondenten dat de raadsvoorstellen opgesteld zijn in een duidelijk format. Samenvattend: De mening van raadsleden in Weststellingwerf over de kwaliteit van raadsvoorstellen is op veel onderdelen vergelijkbaar met de meningen in Ooststellingwerf en Opsterland. Op de volgende onderdelen zijn er significante verschillen in de mening over de raadsvoorstellen: − Duidelijkheid over wijzigingen van eerder genomen raadsbesluiten: Een aantal respondenten in Weststellingwerf is kritischer (het er mee oneens) dan in Opsterland. − Beschrijving van de beleidsruimte: Er zijn meer neutrale respondenten in Weststellingwerf dan in Ooststellingwerf. In Ooststellingwerf is meer dan de helft van de respondenten het er (zeer) mee eens dat dit duidelijk gebeurt. − Beschrijving van de financiële risico’s: In Weststellingwerf zijn meer respondenten het er niet mee eens dat de raadsvoorstellen duidelijk zijn hierin dan in Ooststellingwerf. In Ooststellingwerf is een relatief groot aantal respondenten daar neutraal over. − Duidelijkheid van politiek-bestuurlijke keuzes: In Weststellingwerf zijn meer respondenten positief hierover dan in Ooststellingwerf en Opsterland. Tegelijkertijd is het aandeel neutrale respondenten groter in Ooststellingwerf dan in Weststellingwerf.
− Duidelijke deelbesluiten: In Weststellingwerf is een relatief groot deel van de respondenten het daar zeer mee eens. Dit is groter dan in Ooststellingwerf (waar niemand het er zeer mee eens is). − Leesbaarheid: In Ooststellingwerf zijn meer respondenten kritisch (het er mee oneens) dan in Weststellingwerf, waar meer dan de helft van de respondenten positief is over de leesbaarheid. 60
Bijlage 6 Onderzoeksverantwoording Naast de gebruikelijke stappen zijn voor dit onderzoek ook enkele bijzondere activiteiten uitgevoerd. Onderstaand lichten we deze toe. Selectie van de 12 raadsvoorstellen Uitgaande van alle voorstellen in de huidige collegeperiode, dus vanaf maart 2022, hebben de onderzoekers in de gemeente 12 voorstellen geselecteerd. De onderzoekers hebben daarvoor alle raadsvoorstellen in de raadsperiode verzameld. Dit leverde voor Ooststellingwerf een overzicht op van 312 voorstellen. 8 Al deze voorstellen zijn vervolgens door de onderzoekers gescoord aan de hand van de onderstaande criteria: - de onderwerpen hebben impact op de samenleving in de gemeenten (het voorstel heeft gevolgen voor burgers, maatschappelijke organisaties en/of bedrijven) - het voorstel is voldoende 'politiek' en leent zich daarmee bij uitstek voor aandacht in de gemeenteraad: er was sprake van belangentegenstellingen en de noodzaak hierin een knoop door te hakken om aan uitvoering toe te kunnen komen. - het voorstel omvat ook een substantiële beleidsruimte van de gemeente: oftewel de gemeente gaat erover. Hieruit volgde een voorlopige selectie waarna de onderzoekers in overleg met de rekenkamer een verdere selectie hebben gemaakt tot de 12 voorstellen.
Hierbij is met name gekeken of de voorstellen ook een evenwichtige verdeling over de beleidsterreinen van de gemeente representeert. Verder is besloten ook een tweetal startnotities in de selectie op te nemen. Daarmee kijkt de rekenkamer in het onderzoek ook naar de wijze waarop het college de raad in een vroegtijdig stadium van het besluitvormingsproces probeert te betrekken. Analyse van de voorstellen Na de selectie hebben de onderzoekers de analyse van de voorstellen uitgevoerd. Hierbij is geen gebruik gemaakt van kunstmatige intelligentie. Om de betrouwbaarheid en validiteit van de analyse te verhogen zijn enkele voorstellen door de onderzoekers samen beoordeeld. Een derde onderzoeker - verder niet intensief bij het onderzoek betrokken – heeft deze oordelen kritisch doorgenomen. In een daaropvolgende bijeenkomst (kalibratiesessie) zijn alle normen besproken en zijn enkele aanvullende technische afspraken gemaakt die gehanteerd zijn bij het scoren van de voorstellen op de normen. De analyse resulteert in een overzicht van ‘scores’ van de raadsvoorstellen op alle normen en een overzicht van relevante citaten uit de voorstellen die dienen als voorbeelden in dit onderzoeksrapport. Enquête De enquête om de ervaringen en wensen met raadsvoorstellen van raadsleden in kaart te brengen is op papier aangeboden ten tijde van een bijeenkomst van de raad.
Dit omdat 8 In de periode 2022-2025 respectievelijk 73 (2022), 82 (2023), 107 (2024) en 50 (2025) voorstellen. 61 de verwachting was dat dit zal bijdragen aan hogere respons dan in het geval de enquête uitsluitend digitaal zou zijn aangeboden. Na binnenkomst van de papieren vragenlijsten zijn individuele raadsleden die de enquête nog niet hadden ingevuld ook individueel benaderd met de mogelijkheid om deze alsnog via een link digitaal in te vullen. Deze werkwijze heeft in Ooststellingwerf geleid tot 19 respondenten op een totaal van 37 raadsleden, een respons van 46%. Afgaande op vergelijkbare onderzoeken een goede respons. Benchmark De resultaten van de analyse zijn verwerkt in een benchmark voor de in dit onderzoek betrokken gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland. 62