Memo bepalen ombuigingstaakstelling 2026 ev
Tekst van het document
Zaaknummer: 0098236947 Documentnummer: 0098652038
Memo Aan: Van: Team: Datum: Onderwerp: Bijlage memo: N.a.v. toezegging raad d.d.:
Gemeenteraad van Weststellingwerf College van Burgemeester en wethouders A&O 7 oktober 2024 Bepalen ombuigingstaakstelling 2
Inleiding Zoals u in de programmabegroting 2025-2028 hebt kunnen lezen, voorzien wij een tekort vanaf 2026. We schreven in de begroting ook dat, wanneer het Rijk niet over de brug komt met extra financiële middelen, we een ombuigingstaakstelling op moeten nemen. Dit moeten we doen om financieel gezond te blijven. In deze memo nemen we u mee in de meest recente ontwikkelingen om op die manier te komen tot de bepaling van de ombuigingstaakstelling. Allereerst gaan we in deze memo nog in op het ontstaan van de problematiek vanaf 2026. Hoe is ‘het ravijn’ ontstaan? Er zijn verschillende redenen te noemen waarom wij vanaf 2026 een tekort hebben. De meest voorname reden hiervoor is dat de vergoeding die wij krijgen van het Rijk, via het gemeentefonds, vanaf 2026 veel lager wordt. Onze inkomsten dalen hierdoor. Een andere reden is dat onze uitgaven door indexatie (loon- en prijsstijgingen) stijgen. Alles wordt duurder. Deze indexatie wordt niet volledig gecompenseerd door het Rijk. Er ontstaat daardoor een gat. Dit speelt met name ook voor de zorg gerelateerde kosten. Tot slot zien we dat we steeds meer taken krijgen. Om deze taken uit te voeren krijgen we extra middelen. Helaas zijn de extra middelen lang niet altijd toereikend om de taken uit te voeren. Met andere woorden: we krijgen te weinig inkomsten om alle taken uit te voeren.
We houden toch elk jaar geld over? De laatste jaren hebben we bij de jaarrekening een overschot. Dit is verklaarbaar. Anders dan bij het Rijk, mogen gemeenten geen tekort begroten. Wij moeten altijd een sluitende begroting opstellen. Dat heeft tot gevolg dat elke meevaller aan het einde van het jaar een overschot oplevert. Daarnaast zien we de trend dat juist het Rijk in de laatste maand van het jaar nog hele grote bedragen overmaakt naar de gemeenten. Dit geld kunnen en mogen wij niet begroten en ook niet tijdig uitgeven, waardoor het meteen een incidenteel overschot oplevert. Dat we de laatste jaren bij de jaarrekening een overschot hebben, betekent helaas niet dat wij vanaf 2026 geen probleem hebben. We moeten een structureel sluitende begroting opstellen. Onze uitgaven en inkomsten zijn vanaf 2026 niet meer in balans. Hoe staat gemeente Weststellingwerf er voor? De huidige begroting laat zien dat we in 2026 een tekort verwachten van ruim € 1,7 miljoen. In 2027 wordt dit tekort iets minder, maar vanaf 2028 stijgt het tekort naar bijna € 1,9 miljoen. Dat betekent
2
dat we bij gelijkblijvende omstandigheden in ieder geval € 1,9 miljoen moeten bezuinigen om een sluitende begroting op te kunnen stellen. De omstandigheden zijn echter gewijzigd. We zien de nodige ontwikkelingen op ons afkomen waardoor het tekort wijzigt. Hieronder gaan we in op deze ontwikkelingen. De septembercirculaire 2024 Op 17 september hebben we de septembercirculaire ontvangen. De septembercirculaire vertelt ons hoeveel inkomsten wij de komende jaren vanuit het gemeentefonds mogen verwachten. De miljoenennota van het Rijk is opgenomen in deze laatste circulaire. Maar zoals de VNG stelt: “De Miljoenennota stelt teleur”. Er is nog weinig te zien van een oplossing voor gemeenten. De septembercirculaire geeft daarom niet het nieuws waarop we hadden gehoopt. Op hoofdlijnen geeft de septembercirculaire aan dat we vanaf 2026 ongeveer € 500.000 extra inkomsten ontvangen in de komende jaren. Een uitgebreidere analyse van de septembercirculaire is als bijlage (bijlage 1) opgenomen bij deze memo. Toenemende kosten jeugdzorg In de najaarsnota 2024 hebben we u geïnformeerd over de toenemende jeugdzorgkosten in 2024. We zien echter dat deze trend zich voortzet. We voorzien daardoor dat we de komende jaren extra uitgaven moeten ramen voor de jeugdzorg. We gaan er van uit dat we jaarlijks € 1,4 miljoen extra uitgaven moeten ramen vanaf 2025.
Hiervan kunnen we, conform onze systematiek voor indexatie bij de kadernota, een deel (€ 400.000) opvangen binnen de post voor loon- en prijscompensatie. In bijlage 2 van deze memo wordt uitgebreider ingegaan op deze problematiek. Structurele kosten van de investeringen De komende jaren staan er veel investeringen op stapel. Met name in het centrum van Wolvega. De kapitaallasten (afschrijvingen en rente) zijn gedekt vanuit de reserves (dekkingsreserve kapitaallasten of dynamische investeringsagenda). Gebouwen, openbaar groen, parkeervoorzieningen, enzovoort hebben echter ook onderhoud nodig. Dit brengt structurele kosten met zich mee. Deze kosten zijn nog niet opgenomen in de begroting. Lelylijn en NuLelie We zien ook ontwikkelingen op het gebied van de nieuwe spoorlijn ‘de Lelylijn’. Het Rijk beschouwt de spoorverbinding om de bereikbaarheid van het Noorden te verbeteren, in het nieuwe regeerakkoord, als een ‘prioritair project’. Wat dit exact voor onze gemeente betekent is op dit moment nog niet te zeggen. De grootschalige werkzaamheden van het elektriciteitsnet Friesland en Noordoostpolder zijn vertraagd. Het uitbreidingsproject Netuitbreiding Lelie (NuLelie) wordt niet afgerond in 2025/2026. Dit betekent dat projecten mogelijk rekening moeten houden met langere wachttijden voor nieuwe of zwaardere aansluitingen.
Ook hierbij is nog niet duidelijk in hoeverre dit van invloed is op onze gemeenten en welke financiële effecten dit heeft. Voor beide onderwerpen geldt echter dat we hier in de toekomst wel rekening mee moeten houden. Mogen we ook nog iets van het Rijk verwachten? Vooralsnog zien we dat de bezuinigingen op het gemeentefonds niet worden teruggedraaid door het Rijk. Daarom is er in het overhedenoverleg (overleg tussen Rijk, VNG en provincies/waterschappen) afgesproken dat in oktober en november onderzoek wordt gedaan naar bepaalde thema’s. Van deze thema’s wordt onderzocht of de taken en middelen in balans zijn en welke stappen er gezamenlijk
3
gezet moeten worden als er sprake is van een disbalans. Doel van dit onderzoek is om zichtbaar te maken wat voor impact de disbalans tussen taken en middelen heeft op de ambities van het kabinet, de ambities van gemeenten en de consequenties voor inwoners. De conclusie voor nu is dat er op dit moment nog geen keiharde euro’s bij komen voor gemeenten. Wat is ons tekort als we bovenstaande ontwikkelingen meenemen? Wij verwachten dat ons tekort door de geschetste ontwikkelingen nog eens toe gaat nemen met € 500.000. Daardoor loopt ons structureel tekort op. In onderstaande tabel worden alle ontwikkelingen op een rijtje gezet. Ons tekort loopt op tot ruim € 2,8 miljoen. x € 1.000
Begrotingssaldi (najaarsnota + begroting) Septembercirculaire Indexatie jeugd Overige ontwikkelingen Ruimte voor nieuwe taken/beleid/inv Inzet post loon-prijs Saldi na ontwikkelingen
2024 743 835 1.578
2025 1.880 341 -1.400 400 1.221
2026 -1.714 471 -1.400 400 -2.243
2027 -1.559 518 -1.400 -500 400 -2.541
2028 -1.874 546 -1.400 -500 400 -2.828
Hoe hoog moet onze ombuigingstaakstelling zijn om financieel gezond te blijven? We willen financieel gezond blijven. Daarom stellen wij voor om de ombuigingstaakstelling te bepalen op € 3 miljoen. Dat betekent ook dat er maar heel beperkt ruimte is voor nieuwe taken, nieuw beleid en nieuwe investeringen. Als we daar meer ruimte voor willen maken, dan moet de taakstelling hoger worden vastgesteld. De taakstelling van € 3 miljoen is fors. Het is niet realistisch om de volledige taakstelling in 2026 in te boeken. We stellen daarom de volgende opbouw van de taakstelling voor: x € 1.000
Ombuigingstaakstelling
2024
2025
2026 2.000
2027 2.500
2028 3.000
Hoe gaan we deze taakstelling aanpakken? Omdat het om een forse taakstelling gaat, ligt een maatregelenpakket niet direct voorhanden. Er moet nagedacht worden en onderzoek gedaan worden naar mogelijke ombuigingsmaatregelen en het effect en de impact van die maatregelen. Vervolgens moet er een integrale afweging plaatsvinden over de te nemen maatregelen, maar ook de effecten van ontwikkelingen en eventueel nieuw beleid. Dit vindt plaats bij de Kadernota 2026. Het proces van de ombuigingen vormt daarmee input voor het kadernotaproces. Beide processen moeten op elkaar aansluiten. De raad wordt via de controlecommissie op de hoogte gehouden van de stand van zaken van het proces. Doel is om op 30 juni 2025 een besluit te nemen over de te nemen maatregelen bij de integrale afweging van de Kadernota 2026.