CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

I-9b Bijlage 1 Concept NRD 380kV verbinding Vierverlaten - Ens (0098531440)

Raadsvergadering 4 september 2023, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Ingekomen stukken12.264 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Concept notitie reikwijdte en detailniveau 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

Datum Status

12 mei 2023 definitief

Colofon

Projectnaam

380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

Documentnaam

Concept notitie reikwijdte en detailniveau

Versie

12 mei 2023

Bevoegd gezag

Minister voor Klimaat en Energie Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening

Projectteam

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat TenneT TSO B.V. Sweco Nederland B.V.

Auteur

Pagina 2 van 39

Sweco Nederland B.V.

| Concept notitie reikwijdte en detailniveau 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |

Leeswijzer Voor u ligt de concept notitie reikwijdte en detailniveau voor de mer-procedure van een nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding tussen Vierverlaten en Ens. Deze concept notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) is de eerste stap van de milieueffectrapportage (MER) waarin de milieueffecten van deze hoogspanningsverbinding worden beschreven. In de concept NRD staat het ‘waarom’ (nut en noodzaak) van het voorgenomen project, voor welke alternatieven de milieueffecten in beeld worden gebracht en de diepgang en methode van het onderzoek beschreven. Als bijlage bij de NRD is een notitie kansrijke alternatieven gevoegd. Deze notitie ligt ten grondslag aan de alternatieven zoals die in de NRD zijn opgenomen en die in het MER worden onderzocht.

Pagina 3 van 39

Inhoudsopgave

1 1.1 1.2 1.3 1.4

Inleiding—5 Een nieuwe hoogspanningsverbinding—5 Proces op hoofdlijnen—6 Het doel van deze concept notitie reikwijdte en detailniveau (NRD)—7 Samenhang met andere projecten—7

2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Het voorgenomen project—8 Inleiding—8 Opgave en doelstelling—8 Het huidige elektriciteitsnet—9 Waaruit blijkt dat er een knelpunt is?—10 Voorgeschiedenis—12

3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6

Alternatieven—13 Inleiding—13 Projectuitgangspunten—13 Mogelijke tracéalternatieven—15 Zeef 1: toetsing aan projectuitgangspunten—16 Zeef 2: toetsing op criteria—18 Tracéalternatieven—23

4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8

Aanpak milieueffectbeoordeling—25 Milieueffectrapportage—25 Referentiesituatie—25 Beleidskader—26 Beoordelingskader—26 Wijze van beoordelen—34 Mitigerende maatregelen—35 Kennisleemten, monitoring en evaluatie—35 Integrale effectenanalyse—35

5 5.1 5.2 5.3

Wettelijke procedures en te nemen besluiten—36 Projectprocedure—36 Participatie—38 Inspraak op de concept notitie reikwijdte en detailniveau—39

Bijlage:

Notitie kansrijke alternatieven

Pagina 4 van 39

| Concept notitie reikwijdte en detailniveau 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |

1

Inleiding

1.1

Een nieuwe hoogspanningsverbinding Het gebruik en transport van elektriciteit in Nederland neemt al decennia lang toe. Het hoogspanningsnet in Nederland wordt steeds zwaarder belast en door de energietransitie zet deze ontwikkeling de komende jaren door. Noord-Nederland neemt hierin een belangrijke plaats in door: • de aanlanding van (nieuwe) windparken op de Noordzee; • de verdergaande ontwikkeling van een grootindustrieel cluster met de opdracht te elektrificeren; • meerdere verbindingen met het Europese elektriciteitsnet. De nieuwe verbinding is nodig om de energietransitie te kunnen faciliteren en knelpunten in het elektriciteitsnet, die vanaf 2025 optreden en na 2030 sterk in risico toenemen, te voorkomen. Deze knelpunten ontstaan door meer duurzame opwek enerzijds en meer vraag naar elektriciteit van huishoudens en bedrijven anderzijds. Ook is de verbinding nodig om het internationale stroomtransport van en naar Duitsland en de rest van Europa mogelijk te maken. Ten slotte maakt de nieuwe verbinding ruimte vrij op het onderliggende net.

Om de nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding ruimtelijk mogelijk te maken heeft netbeheerder TenneT het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) gevraagd een ruimtelijke procedure te starten voor de aanleg van een nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding tussen de hoogspanningsstations Vierverlaten in de gemeente Groningen en Ens in de gemeente Noordoostpolder. TenneT is de initiatiefnemer voor de aanleg van de nieuwe hoogspanningsverbinding. De minister voor Klimaat en Energie is samen met de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening op grond van de rijkscoördinatieregeling het bevoegd gezag voor de besluitvorming over de ruimtelijke inpassing van de nieuwe hoogspanningsverbinding. De Minister voor Klimaat en Energie coördineert tevens de vergunningverlening. Milieueffectrapportage De aanleg en het in gebruik hebben van een hoogspanningsverbinding met bijbehorende infrastructuur hebben in potentie effecten op de mens en de omgeving. Bij het bepalen van het tracé voor een nieuwe hoogspanningsverbinding (het voorgenomen project) is het van belang om te onderzoeken welke effecten (kunnen) optreden. Een milieueffectrapportage (afgekort als mer) is een procedure die als doel heeft om het milieubelang een volwaardige plaats te geven in de voorbereiding en besluitvorming. In het milieueffectrapport (afgekort met de hoofdletters MER) worden de effecten beschreven.

Een mer-procedure is altijd gekoppeld aan een (ruimtelijk) besluit. Voor dit project gaat het om twee besluiten: • de voorkeursbeslissing (het besluit over het voorkeursalternatief) waarvoor een plan-MER wordt opgesteld; en • het projectbesluit, waarvoor een project-MER wordt opgesteld. In paragraaf 4.1 wordt dit nader toegelicht. Waar de nieuwe verbinding tussen de hoogspanningsstations komt te staan, is nog niet bekend. Het tracé tussen Vierverlaten en Ens wordt gezocht binnen het Pagina 5 van 39

zoekgebied (zie figuur 1-1, donkerblauw vlak). Uit de verkenning volgt het tracé. De verkenning is de eerste fase van de zogenaamde projectprocedure, waar de publicatie van voorliggende concept notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) ook onderdeel van uitmaakt. Paragraaf 1.2 beschrijft op hoofdlijnen wat de projectprocedure inhoudt.

Figuur 1-1 Zoekgebied (donkerblauw vlak) 380 kV-verbinding tussen Vierverlaten en Ens

Naast de verkenning voor een nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding tussen Vierverlaten en Ens is er ook een verkenning gestart naar een nieuwe 380 kVhoogspanningsverbinding tussen Diemen, Lelystad en Ens. Deze verkenning hangt hiermee samen, maar volgt een zelfstandige procedure. Daar waar de projecten raakvlakken hebben, worden beide procedures op elkaar afgestemd. 1.2

Proces op hoofdlijnen Deze paragraaf beschrijft in het kort welke stappen worden gezet. In paragraaf 5.1 is dit verder toegelicht. Voor de aanleg van de nieuwe hoogspanningsverbinding is de rijkscoördinatieregeling van toepassing. Op 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking. Het project wordt dan ook voorbereid conform de projectprocedure uit de Omgevingswet. De projectprocedure bevat een aantal stappen, waarin van grof naar fijn wordt gewerkt. De eerste stap is het publiceren van een kennisgeving, met daarin het voornemen voor dit project en het voorstel voor het te doorlopen participatieproces. Dit is op 17 november 2022 gebeurd. Vervolgens wordt de verkenning opgesteld, het project bevindt zich nu in deze fase. De verkenning bestaat uit de voorliggende Pagina 6 van 39

| Concept notitie reikwijdte en detailniveau 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |

notitie NRD en het hierna op te stellen plan-MER, waarin verschillende alternatieven worden onderzocht. In deze fase worden ook de kosten, de (technische) maakbaarheid, de omgeving en de toekomstvastheid van de alternatieven in beeld gebracht. Op basis van deze integrale effectenanalyse wordt één alternatief gekozen: het voorkeursalternatief. De milieueffecten worden daarin in samenhang met de overige effecten in beeld gebracht, zodat een afgewogen beslissing kan worden genomen. De minister voor Klimaat en Energie en de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening leggen samen vast welk voorkeursalternatief er wordt gekozen. Het besluit daarover heet de voorkeursbeslissing. Na de voorkeursbeslissing volgt de planuitwerkingsfase, daarin vindt meer onderzoek en uitwerking plaats van het voorkeursalternatief. Het kan zijn dat meerdere varianten binnen het voorkeursalternatief onderzocht en uitgewerkt gaan worden, om uiteindelijk te komen tot een definitief tracé. De locaties van de hoogspanningsstations in dit project staan vast, namelijk hoogspanningsstation Vierverlaten en hoogspanningsstation Ens. Bovenstaande komt in een projectbesluit te staan. 1.3

Het doel van deze concept notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) Het doel van deze NRD is het beschrijven van de reikwijdte en het detailniveau van de onderzoeksaanpak voor het plan-MER in de verkenningsfase en het project-MER in de planuitwerkingsfase. Bij reikwijdte gaat het om welke alternatieven worden onderzocht en voor welke milieuaspecten dat gebeurt. Bij het detailniveau gaat het om de wijze waarop het onderzoek en de beoordeling plaatsvindt.

1.4

Samenhang met andere projecten Het tracé voor de nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding van Vierverlaten naar Ens wordt gezocht in een gebied waar ook andere projecten in ontwikkeling, in voorbereiding, in studie en gepland zijn. Dit kunnen lokale projecten zijn (zoals nieuwe woningbouw, bedrijventerreinen of infrastructuur), projecten van het waterschap (zoals peilveranderingen, dijkaanpassingen of aanpassingen aan watergangen), regionale projecten (zoals vanuit de regionale energiestrategieën of de NOVEX-afspraken) en andere rijksprojecten (zoals de Lelylijn, aanpassingen aan rijkswegen of andere hoogspanningsprojecten zoals de 380 kVhoogspanningsverbinding van Diemen via Lelystad naar Ens). Deze andere projecten maken de ruimtelijke inpassing van de nieuwe hoogspanningsverbinding complex. De nieuwe hoogspanningsverbinding biedt kansen om samen met andere opgaven in een gebied in te passen. Anderzijds kan de nieuwe hoogspanningsverbinding ook beperkend werken en zal afstemming plaatsvinden om de optimale invulling te kunnen kiezen. Gedurende de gehele doorlooptijd van het project voor de nieuwe hoogspanningsverbinding zal aandacht zijn voor andere projecten die (mogelijk) invloed op elkaar kunnen hebben en op de nieuwe hoogspanningsverbinding. Over een deel van de projecten heeft al besluitvorming plaatsgevonden en zijn procedures al gestart.

Met deze projecten is in deze fase al rekening gehouden. In het vervolg van de verkenningsfase en de latere planuitwerkingsfase is er continu aandacht voor andere projecten in hetzelfde gebied. Zo is het voornemen om in het begin van de verkenning samen met het project Lelylijn te onderzoeken of beide projecten naast elkaar ruimtelijk inpasbaar zijn.

Pagina 7 van 39

2

Het voorgenomen project

2.1

Inleiding Dit hoofdstuk beschrijft de voorgenomen activiteit van intitiatiefnemer TenneT en waarom een nieuwe hoogspanningsverbinding nodig is. Na een toelichting op de opgave en doelstelling in paragraaf 2.2, beschrijft paragraaf 2.3 het functioneren van het huidige elektriciteitsnet in Nederland. Paragraaf 2.4 gaat dieper in op de gesignaleerde knelpunten in het gebied tussen de hoogspanningsstations in Vierverlaten en Ens. Paragraaf 2.5 beschrijft welke onderzoeken hieraan voorafgegaan zijn. In dit hoofdstuk komen verschillende begrippen aan bod, zoals lijnen, hoogspanningsstations, verbindingen.

2.2

Opgave en doelstelling Als landelijk netbeheerder is TenneT verantwoordelijk voor het landelijke hoogspanningsnet, de ‘snelwegen’ van het Nederlandse elektriciteitsnet. Dit transportnet vormt de basis voor betrouwbaarheid en continuïteit van de Nederlandse elektriciteitsvoorziening: dit net koppelt regionale netten en zorgt voor de toegang tot de Europese elektriciteitsmarkt. Door groei van het verbruik en transport van elektriciteit en om de overgang naar een duurzame energievoorziening mogelijk te maken is het nodig het landelijke transportnet tijdig aan te passen en uit te breiden. Dit is een wettelijke taak voor TenneT. Op verschillende plaatsen werkt TenneT aan projecten voor uitbreiding, onderhoud en verbetering van het elektriciteitsnet om een toekomstvast net te realiseren waarmee de leveringszekerheid ook in de toekomst gegarandeerd is. Eind 2019 heeft TenneT het ministerie van EZK gevraagd om te starten met een verkenning naar de aanleg van een nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding vanaf Vierverlaten naar Diemen. Begin 2020 hebben EZK en TenneT eerst oriënterende gesprekken gevoerd met provincies, regionale netbeheerders en de Gasunie. Vervolgens is in samenspraak met de provincies en netbeheerders in 2021 door een extern bureau1 onderzoek gedaan naar de nut en noodzaak van het versterken van het hoogspanningsnet.

Dit onderzoek concludeert dat de onmiddellijke noodzaak voor een nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding tussen Vierverlaten en Ens wordt ingegeven door de verandering in vraag en aanbod van elektriciteit in NoordNederland. Hierdoor ontstaan knelpunten en dit leidt tot een serie netelementen (zowel circuits als transformatoren) die (zwaar) overbelast zijn in toekomstige situatie. Het is noodzakelijk om deze knelpunten op te lossen. De bestaande capaciteitsknelpunten in Noord-Nederland zijn bovendien van dien aard dat de mogelijkheden voor TenneT om circuits buiten bedrijf te stellen beperkt zijn. De nieuwe hoogspanningsverbinding is ook nodig om te voldoen aan de wettelijke bepaling dat het net veilig bedreven moet kunnen worden, ook bij onderhoud. Tot slot draagt de uitbreiding bij aan de Europese norm om capaciteit beschikbaar te stellen op buitenlandverbindingen. TenneT is daarom voornemens om een toekomstvaste nieuwe 380 kVhoogspanningsverbinding aan te leggen tussen de hoogspanningsstations Vierverlaten (gemeente Groningen) en Ens (gemeente Noordoostpolder). Onderdeel van de opgave is de aansluiting op de bestaande hoogspanningsstations in Ens en Vierverlaten en eventuele uitbreidingen van deze hoogspanningsstations. 1

Nut en Noodzaak Netversterking Noord-Nederland; onderzoek naar nut en noodzaak van versterking van hoogspanningsinfrastructuur in Noord-Nederland. Berenschot, rapportnummer 63670, 21 februari 2021.

Pagina 8 van 39

| Concept notitie reikwijdte en detailniveau 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |

Aansluitingen op andere stations of verdere opwaardering of uitbreiding zijn nu niet aan de orde, daar is op dit moment geen noodzaak voor. Wel is het uit netstrategisch oogpunt efficiënt om de netuitbreiding zo vorm te geven dat eventuele toekomstige uitbreidingen relatief eenvoudig zijn in te passen. Daarom wordt rekening gehouden met de geografische spreiding van het hoogspanningsnet, de nabijheid van (bestaande) hoogspanningsstations langs de route en de mogelijkheden voor een toekomstige opwaardering. Mocht gedurende de verkenningsfase blijken dat er een noodzaak is om het net verder te versterken, bijvoorbeeld door een koppeling te maken met het onderliggende net, dan zal dit naar voren komen in de integrale effectenanalyse. In het kader van de integrale effectenanalyse wordt namelijk naar toekomstvastheid gekeken en daarmee is het onderdeel van de besluitvorming over de voorkeursbeslissing. Een nieuwe verbinding vermindert de kwetsbaarheid van het landelijke 380 kVnetwerk bij geplande of ongeplande uitval, bijvoorbeeld bij onderhoud, storingen of calamiteiten. De nieuwe verbinding sluit aan op de landelijke ring (zie hiervoor de uitleg in paragraaf 2.3 en figuur 2-1).

Dit maakt het mogelijk om duurzaam opgewekte elektriciteit ook na 2030 op grootschalige productielocaties (windparken op zee en zonneparken) te transporteren naar het landelijke 380 kV-netwerk, en om grote afnemers van elektriciteit te kunnen aansluiten op het 380 kV-net. Daarnaast kan de nieuwe hoogspanningsverbinding ook de beoogde capaciteitsuitbreiding van het regionale netwerk faciliteren. Het huidige hoogspanningsnet wordt nu voor een deel ook gebruikt voor het transport van elektriciteit vanuit de Eemshaven richting de landelijke ring. De nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding neemt deze transportfunctie over, waardoor op het onderliggende net transportcapaciteit vrijkomt. Voordat de nieuwe hoogspanningsverbinding gerealiseerd kan worden, dient een tracé bepaald te worden en de benodigde planologische en juridische toestemmingen verkregen te worden. Het streven is om een definitief projectbesluit in 2027-2028 gereed te hebben. Daarna start de realisatiefase van het project. Uit bovenstaande blijkt nut en noodzaak voor een nieuwe 380 kVhoogspanningsverbinding. Uit het onderzoek komt naar voren dat het aanleggen van een nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding in het noorden van Nederland noodzakelijk is om knelpunten in het elektriciteitsnet die vanaf 2025 optreden en na 2030 sterk in risico toenemen, te voorkomen.

Deze knelpunten ontstaan door meer duurzame fluctuerende opwek (door wind en zon) in Noord-Nederland en op de Noordzee. 2.3

Het huidige elektriciteitsnet Het elektriciteitsnet transporteert stroom van de producenten naar de gebruikers. Het gehele netwerk bestaat uit een combinatie van 380 kV, 220 kV, 150 kV en 110 kV-verbindingen (zie figuur 2-1). Het 380 kV-net verzorgt het transport van grootschalig opgewekt vermogen door heel Nederland, ook van en naar het buitenland, zoals Europees is voorgeschreven. Het 380 kV-net bestaat uit een hoofdringstructuur met daaromheen enkele subringen en verbindingen. De hoofdringstructuur loopt via de plaatsen Ens, Diemen, Geertruidenberg, Maasbracht, Dodewaard, Hengelo en Zwolle. De ringen staan in verbinding met de windparken op zee en met de ons omringende landen Groot-Brittannië, België, Duitsland, Denemarken en Noorwegen (de paarse lijnen). De ringstructuur zorgt voor de robuustheid van het net. Als een verbinding uitvalt, is het mogelijk om elektriciteit via een andere route aan te leveren. Zo kan TenneT voldoen aan de eisen op het gebied van leveringszekerheid.

Pagina 9 van 39

De 380 kV-hoogspanningsstations zijn de knooppunten in het landelijke netwerk voor de verdeling van elektriciteit. De meeste hoogspanningsstations transformeren elektriciteit naar een andere spanning en brengen deze naar het regionale netwerk via 110 kV- en 150 kV-verbindingen, voor verdere verspreiding door Nederland.

Figuur 2-1 Het Nederlandse hoogspanningsnet

2.4

Waaruit blijkt dat er een knelpunt is? Uit het investeringsplan van TenneT2 blijkt dat knelpunten in het hoogspanningsnet worden verwacht. Deze knelpunten worden hieronder verder toegelicht. Om deze knelpunten op te lossen is het noodzakelijk om het hoogspanningsnet in NoordNederland uit te breiden met een 380 kilovolt (hierna: kV) hoogspanningsverbinding tussen de hoogspanningsstations Vierverlaten en Ens. In 2021 heeft een extern bureau3 onderzoek gedaan naar de nut en noodzaak van het versterken van het hoogspanningsnet. Daaruit volgt de conclusie dat een nieuwe 380 kVhoogspanningsverbinding noodzakelijk is. De belangrijkste overwegingen daarvoor zijn hieronder benoemd. •

•

2 3

Vanaf 2025 ontstaan knelpunten in Noord-Nederland door toenemend vermogen van duurzame opwek en de elektrificatie van de energievraag. Zonder capaciteitsvergroting hebben de netbeheerders na 2030 nog meer moeite om alle producenten en gebruikers van elektriciteit te voorzien en komt de leveringszekerheid in het geding. Storingen zijn nu al moeilijk op te vangen en onderhoud is lastig uit te voeren. Met een nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding ontstaat een ringstructuur in Noord-Nederland, waardoor de leveringszekerheid ook bij

Investeringsplan Net op land 2022-2031. TenneT, 12 september 2022. Nut en Noodzaak Netversterking Noord-Nederland; onderzoek naar nut en noodzaak van versterking van hoogspanningsinfrastructuur in Noord-Nederland. Berenschot, rapportnummer 63670, 21 februari 2021.

Pagina 10 van 39

| Concept notitie reikwijdte en detailniveau 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |

•

storing en onderhoud is gewaarborgd. De nieuwe verbinding versterkt de betrouwbaarheid van het net in Noord-Nederland. Door nieuwe Europese wetgeving moet het net beschikbaar zijn voor transport van en naar het buitenland. Een nieuwe 380 kV-verbinding levert hier een belangrijke bijdrage aan.

En daarnaast ontlast een nieuwe 380 kV-verbinding het bestaande 220 kV-net indirect. Door aanleg van deze nieuwe 380 kV-verbinding wordt een deel van de transportfunctie van het bestaande 220 kV-net overgedragen naar de nieuwe 380 kV-verbinding. De beschikbaarheid van capaciteit op het 220 kV-net zorgt niet automatisch voor capaciteit op het onderliggende regionale net (110 kV en lager). Daarvoor is ook uitbreiding met transformatoren nodig. De nieuwe 380 kVverbinding geeft Liander en Enexis wel meer netuitbreidingsmogelijkheden. Vierverlaten en Ens Eemshaven is vanwege de ligging aan de kust aangewezen als één van de belangrijke productielocaties voor elektriciteit en aanlanding van offshore windenergie. In 2013 en 2015 zijn twee nieuwe nieuwe elektriciteitscentrales in gebruik genomen met een totaal vermogen van 3.000 megawatt (hierna afgekort met MW). Het rijk onderzoekt nu welke routes het meest geschikt zijn om de energie naar de Eemshaven te brengen. Dat gebeurt via het Programma Aansluiting Wind op Zee (PAWOZ) – Eemshaven. Eemshaven is daarmee één van de belangrijkste locaties voor elektriciteitsproductie en aansluiting van windparken op zee in Nederland. Eemshaven is daarnaast een belangrijk schakelpunt geworden in het internationale elektriciteitsnet, vanwege een verbinding met Noorwegen (NorNed) en met Denemarken (COBRAcable).

Deze ontwikkelingen leiden tot knelpunten in de afvoer van het opgewekte en geïmporteerde vermogen vanuit Eemshaven. Om deze capaciteitsknelpunten op te lossen, moet de transportcapaciteit tussen de Eemshaven en Diemen worden verhoogd. Deze knelpunten worden opgelost door een combinatie van opwaardering van een deel van het bestaande net (zwaardere kabels in de bestaande verbindingen) en het realiseren van nieuwe verbindingen. De nieuwe verbinding tussen Vierverlaten en Diemen is opgeknipt in twee delen. Het eerste deel is gepland tussen Vierverlaten en Ens. Het tweede loopt tussen Ens en Diemen, waarbij Lelystad eveneens wordt aangedaan. Ens vormt de schakel tussen beide nieuwe verbindingen. De keuze voor Ens wordt enerzijds gemotiveerd vanuit de georgrafische ligging (Ens ligt logisch op de route van Vierverlaten naar Diemen) anderzijds omdat het zeer ongewenst is om aan te sluiten op hoogspanningsstation Zwolle (Hessenweg). In Zwolle komt al een 380 kV-verbinding vanuit Eemshaven aan. Als de nieuwe 380 kV-verbinding ook bij Zwolle zou aansluiten op de hoogspannings ringstructuur, zou Zwolle een single point of failure zijn. Dit houdt in dat als er calamiteten optreden in Zwolle, alle 380 kV-verbindingen van Eemshaven naar de centrale ring niet meer zouden werken.

Daarnaast lopen tussen hoogspanningsstation Zwolle en Ens op korte afstand van elkaar al een 380 kVhoogspanningsverbinding en een 220 kV-hoogspanningsverbinding. Deze 380 kVverbinding is onderdeel van de centrale ring. Het toevoegen van een derde (in dit geval 380 kV-)hoogspanningsverbinding naast deze twee verbindingen, is uit oogpunt van leveringszekerheid minder wenselijk. Het gebied waarin gezocht wordt naar mogelijke routes voor de verbinding tussen Vierverlaten en Ens is in figuur 1.1 weergegeven.

Pagina 11 van 39

2.5

Voorgeschiedenis Het voorgenomen project van TenneT om een nieuwe 380 kVhoogspanningsverbinding tussen Vierverlaten en Ens aan te leggen is niet nieuw. In 2008 is door TenneT de nut en noodzaak onderzocht voor een nieuwe hoogspanningsverbinding tussen Eemshaven en Diemen (projectnaam: Noord-West 380 kV). Deze nieuwe verbinding was primair bedoeld om te voorzien in de behoefte aan extra transportcapaciteit als gevolg van de sterke uitbreiding van het productievermogen in de Eemshaven. In 2014 is besloten het project op te splitsen en alleen een nieuwe hoogspanningsverbinding aan te leggen tussen Eemshaven en Vierverlaten. De nut en noodzaak van de gehele verbinding kon op dat moment niet worden aangetoond omdat het productievermogen in Eemshaven achterbleef. Zoals beschreven in de voorgaande paragraaf zijn de marktomstandigheden op dit moment zodanig dat nieuwe capaciteitsknelpunten verwacht worden in het elektriciteitsnet in Noord-Nederland. Zonder een nieuwe 380 kVhoogspanningsverbinding tussen Vierverlaten en Ens komt de leveringszekerheid in gevaar en kan TenneT niet voldoen aan zijn wettelijke taken. Het in 2021 verschenen externe onderzoek van Berenschot (zie paragraaf 2.4) naar de nut en noodzaak van de nieuwe 380 kV-verbinding bevestigt deze conclusie.

Pagina 12 van 39

| Concept notitie reikwijdte en detailniveau 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |

3

Alternatieven

3.1

Inleiding Dit hoofdstuk beschrijft de alternatieven die in het plan-MER worden onderzocht. Eerst wordt kort het proces geschetst hoe deze alternatieven geselecteerd zijn. Dit is nader onderbouwd in de notitie kansrijke alternatieven, die in de bijlage is opgenomen.

3.2

Projectuitgangspunten Voor de nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding gelden de hieronder opgesomde nettechnische en ruimtelijke uitgangspunten. Deze uitgangspunten volgen deels uit de Nationale Omgevingsvisie (NOVI). • Het betreft een nieuwe 380 kV-verbinding tussen de bestaande hoogspanningsstations Vierverlaten en Ens. • De nieuwe hoogspanningsverbinding wordt in principe bovengronds aangelegd, tenzij er sprake is van bijzondere omstandigheden. Voor kortere trajecten kan de verbinding bij uitzondering ook ondergronds worden aangelegd, als dit vanuit het oogpunt van leveringszekerheid verantwoord is. De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) geeft nog een voorwaarde: de maatschappelijke meerwaarde van ondergrondse aanleg moet duidelijk zijn en de kosten verantwoord. • Om (nieuwe) doorsnijdingen van het landschap zoveel mogelijk te voorkomen, wordt de nieuwe hoogspanningsverbinding: o waar mogelijk en zinvol op één mast(enrij) gecombineerd met een bestaande hoogspanningsverbinding. In het zoekgebied kan dit met 110 kVof 220 kV-verbindingen; o waar mogelijk en zinvol gebundeld met bovenregionale infrastructuur (wegen, water, spoor) of met bestaande hoogspanningsverbindingen. De principes van combineren en bundelen worden in onderstaand tekstkader uitgelegd. • Het tracé tussen Vierverlaten en Ens wordt gezocht binnen het zoekgebied (zie figuur 1.1 voor de begrenzing van het zoekgebied).

• Combineren Bij het combineren wordt de nieuwe 380 kV-verbinding gecombineerd met een bestaande verbinding in één nieuwe verbinding. Uitgangspunt hierbij is dat de bestaande verbinding wordt verwijderd en dat de nieuwe 380 kVverbinding en de bestaande verbinding als één nieuwe verbinding wordt gerealiseerd. Dit geeft de ruimte om het tracé lokaal iets te verschuiven. Er kan dan een tracé worden gekozen waarbij bijvoorbeeld minder woningen binnen de magneetveldzone komen te liggen. Voor de nieuwe gecombineerde verbinding zijn meerdere uitvoeringsmogelijkheden denkbaar. In sommige gevallen kunnen de bestaande en nieuwe verbinding fysiek in één (grote) mast worden gerealiseerd die uit één mastlichaam bestaat. Een andere mogelijkheid is dat de mast(positie) uit twee mastlichamen bestaat. Een laatste mogelijkheid is dat een bestaande verbinding, mits 110 kV, wordt verkabeld en de nieuwe verbinding bovengronds wordt aangelegd.

Pagina 13 van 39

De volgende figuren tonen een mastverbinding met ondergrondse kabels (links) en een dubbele mastverbinding (rechts).

Onderstaande figuren tonen eveneens een mastverbinding met ondergrondse kabels (links) en een dubbele mastverbinding (rechts), maar dan in vogelvlucht.

Bundelen Bij het bundelen wordt de nieuwe 380 kV-verbinding in de directe nabijheid van een bestaande doorsnijding van het landschap gerealiseerd. Uitgangspunt is dat de bestaande verbinding in stand wordt gelaten en dat de nieuwe 380 kV-verbinding daar op een zo kort mogelijke afstand en zoveel mogelijk parallel aan wordt gerealiseerd. Vaak is de afstand tussen de nieuwe verbinding en de bestaande verbinding wel groter dan bij combinatie mogelijk is. Bovendien zal het bij bundeling lastiger zijn om een gelijke afstand tussen de bestaande en nieuwe verbinding aan te houden. Als er een belemmering aanwezig is voor de nieuwe verbinding, dan wordt gezocht naar een oplossing zo dicht mogelijk bij de bestaande verbinding waar mee gebundeld wordt. Een nieuwe gebundelde verbinding zal altijd als een nieuwe rij masten nabij de bestaande verbinding worden gerealiseerd. Een andere mogelijkheid is om te bundelen met bovenregionale infrastructuur. Onder bovenregionale infrastructuur wordt verstaan infrastructuur zoals snelwegen, kanalen en poorverbindingen die twee of meer regio’s met elkaar verbindt. Hierbij wordt in principe zo strak mogelijk gebundeld met de bovenregionale infrastructuur, rekening houdend met bestaande functies en afstandseisen tussen de nieuwe verbinding en de bestaande infrastructuur.

De volgende figuren tonen een mastverbinding langs bestaande een verbinding (links) en een mastverbinding langs bestaande infrastructuur (rechts). De twee onderste figuren tonen deze in vogelvlucht.

Pagina 14 van 39

| Concept notitie reikwijdte en detailniveau 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |

3.3

Mogelijke tracéalternatieven Binnen het zoekgebied zijn er verschillende tracéalternatieven mogelijk. Op basis van de projectuitgangspunten zijn drie tracéalternatieven ingetekend die kunnen combineren of bundelen met bestaande hoogspanningsverbindingen of kunnen bundelen met bovenregionale infrastructuur. Onder bovenregionale infrastructuur wordt verstaan infrastructuur die geen lokaal karakter heeft maar een duidelijk bovenregionale functie, zoals snelwegen, spoorlijnen en waterwegen. De drie ingetekende alternatieven betreffen de alternatieven langs de 220 kVhoogspanningsverbinding door Fryslân, langs de rijksweg A6/A7en langs de 220 kVhoogspanningsverbinding door Drenthe. Aan de omgeving is gevraagd om alternatieven aan te dragen die voldoen aan de projectuitgangspunten. Dit is gebeurd tijdens werksessies en als reactie op het document ‘Voornemen en voorstel participatie; Nieuwe 380 kVhoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens’. Hierbij zijn de reeds ingetekende drie alternatieven bevestigd en aangevuld met nieuwe alternatieven. In figuur 3-1 zijn alle mogelijke tracéalternatieven weergegeven. In de naamgeving is onderscheid gemaakt tussen complete alternatieven (C), noordelijke alternatieven (N) en zuidelijke alternatieven (Z). De complete alternatieven zijn de volledig op zichzelf staande alternatieven tussen de hoogspanningsstations Vierverlaten en Ens.

Er zijn daarnaast ook alternatieven die zijn op te knippen in een noordelijk deel en een zuidelijk deel. Alle (niet-complete) tracés volgen een route ten westen van Heerenveen, nabij het bestaande hoogspanningsstation Oudehaske. Het noordelijk deel loopt in dat geval tussen hoogspanningsstation Vierverlaten en Oudehaske (Heerenveen) en het zuidelijk deel tussen Oudehaske en hoogspanningsstation Ens. Hoogspanningsstation Oudehaske wordt hier gebruikt als topografische aanduiding als onderscheid tussen de noordelijke en zuidelijke tracés. Aansluiting op of aanpassing van hoogspanningsstation Oudehaske is geen onderdeel van de scope van het project 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens.

Pagina 15 van 39

Figuur 3-1 Mogelijke tracéalternatieven

3.4

Zeef 1: toetsing aan projectuitgangspunten In deze stap zijn alle tracéalternatieven getoetst aan de volgende projectuitgangspunten: • 380 kV-verbinding tussen Vierverlaten en Ens; • binnen zoekgebied; • bovengronds tenzij; • combineren of bundelen. In de notitie kansrijke alternatieven in de bijlage zijn de projectuitgangspunten nader toegelicht. Zie paragraaf 3.2 voor impressies van combinatie- en bundelingsmogelijkheden. Als eerste stap zijn alle tracéalternatieven getoetst aan de projectuitgangspunten. De drie alternatieven die al in de kennisgeving waren opgenomen, voldoen aan de uitgangspunten. De alternatieven die door de omgeving zijn ingebracht, voldoen niet allemaal aan de projectuitgangspunten. De tracéalternatieven die niet voldoen aan de projectuitgangspunten zijn afgevallen. Tracéalternatieven die wel voldoen aan de projectuitgangspunten zijn verder beoordeeld aan de hand van een aantal criteria (zeef 2), dit wordt verderop toegelicht. Op basis van de toetsing aan de projectuitgangspunten volgt dat er meerdere tracéalternatieven afvallen. Alle tracéalternatieven, met uitzondering van C1 (IJsselmeer - Diemen), voorzien in een verbinding tussen de hoogspanningsstations van Vierverlaten en Ens. Tracéalternatief C1 voorziet in een aansluiting bij Diemen en valt daarom af.

Alle tracéalternatieven, met uitzondering van C1 (IJsselmeerDiemen) en Z1 (dijk Noordoostpolder), vallen binnen het zoekgebied. Pagina 16 van 39

| Concept notitie reikwijdte en detailniveau 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |

Tracéalternatieven C1 en Z1 liggen deels buiten het zoekgebied en vallen daarom af. De tracéalternatieven C1, C3, C4, C5, C6, N4, N5 en Z1 vallen af omdat niet wordt voldaan aan het projectuitgangspunt combineren of bundelen. De resultaten van de toetsing aan de projectuitgangspunten (zeef 1) zijn samengevat in de onderstaande tabellen. Tabel 3-1 Toetsing tracéalternatieven aan projectuitgangspunten Nr.

Complete

Vierverlaten –

Binnen zoek-

Bovengronds,

Combineren

alternatieven

Ens

gebied

tenzij

of bundelen

C1

IJsselmeer-Diemen

X

X

√

X

C2

Prinses Margrietkanaal/

√

√

√

√

√

√

√

X

Van Starkenborghkanaal C3

Tracé door middengebied

C4

Rechte lijn

√

√

√

X

C5

N371 / kanaal Drenthe

√

√

√

X

C6

Meppel-Lheebroek-

√

√

√

X

Fochteloo-Lieveren C7

220kV via Drenthe

√

√

√

√

C8

220kV via Drenthe en

√

√

√

√

Ten noorden van

Vierverlaten –

Binnen zoek-

Bovengronds,

Combineren

Oudehaske

Ens

gebied

tenzij

of bundelen

Spoor Leeuwarden-

√

√

√

√

Hessenweg Nr.

N1

Groningen N2

220kV via Fryslân noord

√

√

√

√

N3

Rijksweg A7

√

√

√

√

N4

Heerenveen-Bergum-

√

√

√

X

Groningen N5

110kV via Oosterwolde

√

√

√

X

Nr

Ten zuiden van

Vierverlaten –

Binnen zoek-

Bovengronds,

Combineren

Oudehaske

Ens

gebied

tenzij

of bundelen

Z1

Dijk Noordoostpolder

√

X

√

X

Z2

Rijksweg A6 / N50

√

√

√

√

Z3

220kV via Fryslân zuid

√

√

√

√

Z4

110kV Noordoostpolder

√

√

√

√

Z5

Rijksweg A32

√

√

√

√ Pagina 17 van 39

3.5

Zeef 2: toetsing op criteria In zeef 1 zijn achttien mogelijke (deel)tracéalternatieven getoetst aan de projectuitgangspunten. Hierbij zijn acht tracéalternatieven afgevallen omdat ze niet voldoen aan de projectuitgangspunten. Het gaat om de tracéalternatieven C1, C3 t/m C6, N4, N5 en Z1. De resterende tien tracéalternatieven zijn in zeef 2 nader onderzocht op de criteria nettechniek (toekomstvastheid), gevoelige bestemmingen en bebouwing, ecologie, landschap, cultuurhistorie en kosten. De tracéalternatieven die worden onderzocht zijn weergegeven in figuur 3-2.

Figuur 3-2 Mogelijke tracéalternatieven

De tien mogelijke (deel)tracéalternatieven zijn op basis van het onderstaande beoordelingskader (zie tabel 3-2) onderzocht. Bij de beoordeling is gekeken naar een zone van 2,5 kilometer aan weerszijden van het tracé (de corridor)4. Bij de beoordeling van de tracéalternatieven is de volgende driepuntsschaal gehanteerd: Rood: De ontwikkeling van het tracé kent grote belemmeringen en/of grote effecten. Ruimtelijke inpassing is onzeker, er zijn mogelijk ingrijpende maatregelen nodig (zoals verbreding van de corridor of verkabeling). Oranje: De ontwikkeling van het tracé kent belemmeringen en/of effecten, maar is naar verwachting ruimtelijk inpasbaar.

4

Hierbij is specifiek gekeken naar een strook van 2,5 km aan weerszijden van de bestaande hoogspanningsverbinding en bovenregionale infrastructuur (5 km brede zones, corridors genaamd). Uitgangspunt is om een verbinding te realiseren zo dicht mogelijk bij de bestaande lijn. Er is echter een ruime zone rondom de bestaande lijn aangehouden, om oplossingsruimte te hebben op specifieke plekken waar het niet mogelijk is om op korte afstand de nieuwe verbinding te realiseren. In beginsel wordt dan een oplossing gezocht binnen deze corridor.

Pagina 18 van 39

| Concept notitie reikwijdte en detailniveau 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |

Groen: De ontwikkeling van het tracé kent geen wezenlijke belemmeringen en/of effecten, of biedt kansen om huidige knelpunten op te lossen. Het tracé is ruimtelijk inpasbaar. Tabel 3-2 Wijze beoordeling tracéalternatieven Thema

Werkwijze

Wijze beoordeling

(Net)techniek

Toekomstvast hoogspanningsnet Een 380 kV-verbinding door een gebied waar nog geen 380 kV-verbinding aanwezig is en nabij bestaande hoogspanningsstations ligt, levert een betrouwbaarder net op met meer kansen voor oplossing van mogelijke toekomstige wensen voor uitbreiding of verzwaring van het net.

Tracés die langs de oostzijde van het zoekgebied lopen dragen het minste bij aan een toekomstvast hoogspanningsnet. In het westelijke deel van het zoekgebied dragen tracés in de buurt van 220 kVverbindingen en bestaande stations het meeste bij aan de toekomstvastheid van het hoogspanningsnet.

Gevoelige bestemmingen en bebouwing

Vanwege (mogelijke) gezondheidseffecten geldt voor nieuwe hoogspanningsverbindingen het voorzorgbeleid magneetvelden.

Groen: bebouwingsconcentratie/rode contour ligt niet binnen corridor

De concentraties gevoelige bestemmingen (o.a. woningen) en bebouwing zijn in beeld gebracht. Ook zijn nieuwe ontwikkelingen meegenomen (via ruimtelijkeplannen.nl en de ‘rode contouren’ van bestaand stedelijk gebied zoals provincies die hebben vastgelegd) en is input ontvangen vanuit de omgeving.

Ecologie

Oranje: bebouwingsconcentratie ligt deels binnen corridor en/of raakt meerdere gevoelige bestemmingen, passage is mogelijk Rood: Veel gevoelige bestemmingen, bebouwingsconcentratie blokkeert corridor, passage binnen corridor is niet mogelijk, maar door verbreding corridor/verkabeling mogelijk wel oplosbaar

Natura 2000 De bescherming van Natura 2000gebieden is gebaseerd op Europese regelgeving en bij significante effecten dient onder andere gemotiveerd te worden dat geen alternatieven aanwezig zijn. Daarom is bepaald of sprake is van doorsnijding van Natura 2000-gebied.

Groen: Corridor doorsnijdt geen Natura 2000

Natuur Netwerk Nederland (NNN) De bescherming van NNN-gebieden is gebaseerd op nationale regelgeving, uitgewerkt door de provincies. Bij NNN zijn meer mogelijkheden voor ruimtelijke inpassing en eventueel compensatie dan bij Natura 2000-gebied, waardoor NNN niet tot een ’rode’ beoordeling leidt. De doorsnijding is in beeld gebracht. Weidevogelgebieden De bescherming van weidevogelgebieden is gebaseerd op nationale regelgeving,

Groen: Binnen corridor is NNN te vermijden

Oranje: Binnen corridor ligt Natura 2000, passage Natura 2000 binnen corridor is mogelijk Rood: Binnen corridor ligt Natura 2000, doorsnijding Natura 2000 is binnen de corridor niet te vermijden

Oranje: Binnen corridor ligt NNN, doorsnijding NNN is binnen de corridor niet te vermijden Rood: n.v.t. Groen: Binnen corridor zijn weidevogelgebieden te vermijden

Pagina 19 van 39

Thema

Werkwijze uitgewerkt door de provincies. Bij weidevogelgebieden zijn meer mogelijkheden voor ruimtelijke inpassing en eventueel compensatie dan bij Natura 2000-gebied, waardoor weidevogelgebied niet tot een ’rode’ beoordeling leidt. De doorsnijding is in beeld gebracht.

Landschap

Een eenvoudige rechte lijn die los staat van de patronen en karakteristieken van het landschap voorkomt verrommeling van het landschap. Het uitgangspunt van de NOVI: combineren/bundelen met bestaande hoogspanningsverbindingen of bundelen met bovenregionale infrastructuur sluit hier goed op aan. Door te combineren of te bundelen worden nieuwe doorsnijdingen van het landschap voorkomen en kan een nieuwe verbinding gerealiseerd worden met een behoorlijke rechtstand. Bovendien is combineren en bundelen uit oogpunt van zuinig en efficiënt ruimtegebruik wenselijk, doordat hinderzones overlappen.

Wijze beoordeling Oranje: Binnen corridor liggen weidevogelgebieden, doorsnijding weidevogelgebieden niet te vermijden Rood: n.v.t. Groen: Nieuwe verbinding kan bundelen/ combineren met een bestaande hoogspanningsverbinding van 220 of 380 kV Oranje: Visuele extra doorsnijding (bundeling met bovenregionale infrastructuur of 110 kVhoogspanning) Rood: De voordelen van combineren of bundelen treden niet op doordat geen goede parallelloop mogelijk is

Bij enkele lijnen is op voorhand duidelijk dat een goede parallelloop met een andere lijn niet mogelijk is, doordat bijvoorbeeld over grote lengtes moet worden afgeweken van de bestaande lijn. Dit doet zich voor bij een spoorlijn die veel kernen aandoet. De voordelen van combineren of bundelen treden dan niet op. Dit is als ’rood’ beoordeeld. Combineren met 110 kV is minder gunstig, omdat deze verbindingen doorgaans lager zijn en onderweg meer stations aandoen. Dit betekent dat een rechte lijn minder goed mogelijk is. Het bundelen met bovenregionale infrastructuur zorgt eveneens voor een visueel nieuwe doorsnijding. Beide situaties zijn ’oranje’ beoordeeld. Cultuurhistorie

In beeld brengen internationaalrechtelijk beschermde gebieden van cultuurhistorische waarde (UNESCO) en nationaalrechtelijk beschermde gebieden (van aardkundige en archeologische aard), met name als het grote vlakken betreft waar het voorgenomen project door beperkt kan worden.

Groen: Geen doorsnijding internationaalrechtelijk beschermde gebieden Oranje: Beperkte doorsnijding internationaalrechtelijk beschermde gebieden, passage is wel mogelijk Rood: Grote doorsnijding internationaalrechtelijk beschermde gebieden, passage binnen de corridor niet goed mogelijk

Pagina 20 van 39

| Concept notitie reikwijdte en detailniveau 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |

Thema

Werkwijze

Wijze beoordeling

Kosten

Bepalen indicatieve hypothetische kosten tracé door lengte tracé te vermenigvuldigen met een eenheidsprijs per kilometer. In deze fase van het project is nog geen realistisch beeld van de werkelijke kosten te maken, aangezien het tracé nog niet exact bekend is en omdat de kosten ook mede worden bepaald door de gekozen oplossing bij knelpunten.

Kosten zijn in deze beoordeling geen doorslaggevende factor en zijn in dit stadium enkel inzichtelijk gemaakt ter indicatie.

Conclusie Op basis van de trechtering en analyse is gekeken welke redelijke alternatieven in beschouwing worden genomen. Deze trechtering is opgenomen in de notitie kansrijke alternatieven, die als bijlage bij deze NRD is opgenomen. De analyse leidt tot kansrijke alternatieven, waar binnen de corridor van 5 kilometer een hoogspanningsverbinding ontwikkeld kan worden. Dit zijn de alternatieven die in het plan-MER worden onderzocht. In het plan-MER worden enkel de redelijke alternatieven onderzocht. Het is weliswaar niet uitgesloten dat de andere alternatieven (technisch) te realiseren zijn, maar ze kennen een dusdanig grotere complexiteit en/of dragen minder bij aan de projectdoelstelling dat een nadere vergelijking in het plan-MER niet zinvol is. Hiermee wordt ook invulling gegeven aan de wens van het bestuurlijk overleg om alleen de meest kansrijke alternatieven te onderzoeken. Dit biedt duidelijkheid over het zoekgebied waarbinnen oplossingen het meest kansrijk zijn en geeft ook invulling aan de urgentie voor de aanleg van deze verbinding. Onderstaande tabel geeft een totaaloverzicht van de beoordeling uit zeef 2 voor elk van de tracéalternatieven. In de notitie kansrijke alternatieven is meer achtergrondinformatie opgenomen hoe tot deze inschatting is gekomen.

Pagina 21 van 39

Tabel 3-3 Samengevatte totaalbeoordeling tracéalternatieven zeef 2 Nr.

Alternatief

Nettechniek

C2

Prinses Draagt bij aan Margrietkanaal/ toekomstvastheid Van Starkenborghkanaal

C7

220kV via Drenthe

C8

220kV via Drenthe en Hessenweg

N1

Spoor Leeuwarden- Draagt bij aan Groningen toekomstvastheid

Meerdere aandachtspunten

Meerdere aandachts- Geen eenvoudige punten Natura 2000, lijn / weinig NNN en rechtstand weidevogelgebied

Aandachtspunten voor cultuurhistorische, archeologische en aardkundige waarden

Gemiddeld / Hoog

N2

220kV via Fryslân noord

Draagt in hoge mate bij aan toekomstvastheid

Enkele aandachtspunten

Enkele aandachtsGeen Aandachtspunten punten Natura 2000, aandachtspunten5 voor cultuurNNN en historische, weidevogelgebied archeologische en aardkundige waarden

Gemiddeld / Hoog

N3

Rijksweg A7

Draagt bij aan toekomstvastheid

Knelpunt bij Vierverlaten

Eén knelpunt Natura 2000-gebied

Visuele impact

Aandachtspunten Laag / voor archeologische Gemiddeld en aardkundige waarden

Z2

Rijksweg A6 / N50

Draagt in hoge mate bij aan toekomstvastheid

Enkele aandachtspunten

Enkele aandachtspunten Natura 2000-gebied

Visuele impact

Geen aandachtspunten

Z3

220kV via Fryslân Zuid

Draagt in hoge mate bij aan toekomstvastheid

Enkele aandachtspunten

Eén knelpunt Natura 2000-gebied

Geen Aandachtspunten Laag / aandachtspunten5 voor cultuurGemiddeld historische waarden

Z4

110kV Noordoostpolder

Draagt in hoge mate bij aan toekomstvastheid

Enkele aandachtspunten

Enkele aandachtsNieuwe punten Natura 2000, doorsnijding van NNN en het landschap weidevogelgebied

Aandachtspunten Laag / Hoog voor cultuurhistorische waarden

Z5

Rijksweg A32

Draagt bij aan toekomstvastheid

Enkele aandachtspunten

Groot knelpunt Natura 2000-gebied

Aandachtspunten voor cultuurhistorische en aardkundige waarden

5

Gevoelige bestemmingen

Ecologie

Landschap

Knelpunt bij Bergum

Meerdere aandachts- Geen eenvoudige Twee punten Natura 2000, lijn / weinig aandachtspunten NNN en rechtstand weidevogelgebied

Gemiddeld

Draagt in beperkte Twee knelpunten mate bij aan toekomstvastheid

Groot knelpunt Natura 2000-gebied

Nieuwe doorsnijding van het landschap

Aandachtspunten voor cultuurhistorische, archeologische en aardkundige waarden

Gemiddeld

Draagt in beperkte Twee knelpunten mate bij aan toekomstvastheid

Enkele knelpunten Natura 2000-gebied

Geen Aandachtspunten aandachtspunten5 voor cultuurhistorische, archeologische en aardkundige waarden

Gemiddeld

Nieuwe doorsnijding van het landschap

Cultuurhistorie

Kosten

Laag / Gemiddeld

Hoog

Geen aandachtspunten voor deze fase van het project op grond waarvan het alternatief als minder kansrijk wordt beschouwd. Alle alternatieven kennen uiteraard landschappelijke aandachtspunten. Deze komen in de volgende fasen van het project aan de orde.

Pagina 22 van 39

| Concept notitie reikwijdte en detailniveau 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |

Dit leidt er toe dat de volgende tracéalternatieven als niet kansrijk respectievelijk kansrijk zijn beoordeeld: Niet kansrijke tracéalternatieven • Alternatief C2 Prinses Margrietkanaal/Van Starkenborghkanaal • Alternatief C7 220kV via Drenthe en Meppel • Alternatief C8 220kV via Drenthe en Hessenweg • Alternatief N1 Spoor Leeuwarden-Groningen • Alternatief Z5 Rijksweg A32 Kansrijke tracéalternatieven • Alternatief N2 220/110KV via Fryslân noord • Alternatief N3 Rijksweg A7 • Alternatief Z2 Rijksweg A6 / N50 • Alternatief Z3 220kV via Fryslân zuid • Alternatief Z4 110kV Noordoostpolder De kansrijke alternatieven zijn in deze NRD opgenomen als de te onderzoeken tracéalternatieven. 3.6

Tracéalternatieven De tracéalternatieven die nader worden onderzocht in het plan-MER zijn weergegeven in figuur 3-3. Deze bestaan uit twee noordelijke alternatieven en drie zuidelijke alternatieven. In de notitie kansrijke alternatieven in de bijlage zijn alle alternatieven, zowel de kansrijke als niet-kansrijke alternatieven beoordeeld.

Figuur 3-3 Tracéalternatieven plan-MER

Pagina 23 van 39

In het plan-MER vindt een nadere tracering binnen de 5 kilometer brede corridors plaats en wordt ook gekeken naar de uitvoeringswijze(n) per tracéalternatief. Dit is een iteratief proces waarbij rekening wordt gehouden met de bestaande kwaliteiten, aandachtspunten en mogelijkheden binnen de corridor. Alternatief N2 220/110KV via Fryslân noord Tracéalternatief N2 is een noordelijk tracé dat hoogspanningsstation Vierverlaten via de bestaande 220 kV-verbinding verbindt met Oudehaske. Het tracé loopt daarmee eerst in de richting van Leeuwarden, waarna het tracé afbuigt richting Heerenveen en Oudehaske. Dit tracéalternatief voorziet in een combinatie of bundeling met de bestaande 220 kV-verbinding die de provincie Fryslân doorsnijdt. Alternatief N3 Rijksweg A7 Tracéalternatief N3 verbindt hoogspanningsstation Vierverlaten via de A7 met Oudehaske. De A7 is een rijksweg die Groningen verbindt met Heerenveen. Dit tracéalternatief voorziet in een bundeling met bestaande bovenregionale weginfrastructuur (Rijksweg A7) en nabij Heerenveen in een bundeling met de bestaande 110 kV-verbinding. Alternatief Z2 Rijksweg A6 / N50 Tracéalternatief Z2 is een zuidelijk tracé dat Oudehaske verbindt met hoogspanningsstation Ens.

Het tracé volgt hierbij de A6 door de Noordoostpolder, een rijksweg die op grotere schaal Almere met Heerenveen verbindt en volgt vanaf Emmeloord de N50 (tussen Emmeloord en Kampen) naar station Ens. Dit tracéalternatief ligt deels gebundeld met bestaande weginfrastructuur en deels gebundeld met de bestaande 110 kV-verbinding. Alternatief Z3 220kV via Fryslân zuid Tracéalternatief Z3 is een zuidelijk tracé dat Oudehaske via de bestaande 220 kVverbinding verbindt met hoogspanningsstation Ens. Dit tracéalternatief ligt deels gecombineerd of gebundeld met de bestaande 220 kV-verbinding die de provincies Fryslân, Overijssel en Flevoland doorsnijdt. Alternatief Z4 110kV Noordoostpolder Tracéalternatief Z4 is een zuidelijk alternatief die Oudehaske verbindt met hoogspanningsstation Ens. Dit tracé ligt gebundeld met de bestaande 110 kVverbinding. Vanuit Oudehaske loopt het tracé via het Tjeukemeer in zuidwestelijke richting naar de noordoostelijke grens van de Noordoostpolder. Vanaf hier volgt het tracé de noordwestelijke grens van Overijssel en de oostelijke grens van de Noordoostpolder, waarna het tracé vanaf het transformatorstation bij Vollenhove afbuigt naar het westen en hoogspanningsstation Ens. Dit tracéalternatief ligt deels gecombineerd of gebundeld met de bestaande 110 kV-verbinding.

Pagina 24 van 39

| Concept notitie reikwijdte en detailniveau 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |

4

Aanpak milieueffectbeoordeling

4.1

Milieueffectrapportage Een milieueffectrapportage (afgekort als mer) is een procedure die als doel heeft om het milieubelang een volwaardige plaats te geven in de voorbereiding en besluitvorming. Dit gebeurt door de milieugevolgen van een plan of project transparant en objectief te onderzoeken en in beeld te brengen. Dat wordt vastgelegd in een rapport: het milieueffectrapport (afgekort met de hoofdletters MER). Een mer-procedure is altijd gekoppeld aan een (ruimtelijk) besluit. Voor dit project is dat eerst de voorkeursbeslissing (het besluit over het voorkeursalternatief) en uiteindelijk het projectbesluit (zie voor een verdere uitleg hierover hoofdstuk 6). Omdat in de verkenningsfase (de fase waar het project zich nu in bevindt) een voorkeursalternatief wordt gekozen en dit wordt vastgelegd in een voorkeursbeslissing, volgt uit de Omgevingswet de verplichting om een plan-MER op te stellen. Het plan-MER speelt een belangrijke rol bij de keuze van een voorkeursalternatief. Naast het aspect milieu (plan-MER) spelen ook techniek, toekomstvastheid, omgeving en kosten een rol in de besluitvorming (zie hoofdstuk 5). Ook in de planuitwerkingsfase wordt, gekoppeld aan het projectbesluit, een MER opgesteld. Het gaat dan om een project-MER waarin de effecten van het voorkeursalternatief nader worden onderzocht.

Dit is nodig voor projecten die in kolom 2 van bijlage V bij het Omgevingsbesluit staan. In dit geval gaat het om de aanleg van een bovengrondse hoogspanningsverbinding met een spanning van 220 kV of meer en langer dan 15 km.

4.2

Referentiesituatie In een MER worden de effecten van de alternatieven altijd vergeleken met de referentiesituatie. Dat is de situatie die in de toekomst ontstaat als het project, in dit geval de nieuwe hoogspanningsverbinding, niet wordt gerealiseerd. De referentiesituatie geeft de toestand van het milieu in de toekomst. De referentiesituatie is gebaseerd op de bestaande situatie van het milieu en een inschatting van de gevolgen van de zogenoemde autonome ontwikkeling. Bestaande situatie In het MER worden de vele functies en waarden die binnen het zoekgebied aanwezig zijn beschreven. Een beschrijving van de bestaande situatie is een belangrijke basis voor de beoordeling van milieueffecten. Autonome ontwikkeling Bij de beoordeling van effecten speelt ook de autonome ontwikkeling een rol. Door de autonome ontwikkeling in beeld te brengen, kan het effect van het voorgenomen project worden vergeleken met de situatie zoals die zou zijn als het voorgenomen project niet plaatsvindt. Welke ontwikkelingen tot de autonome ontwikkeling behoren wordt in het plan-MER gemotiveerd. Dit kan per thema verschillen. Het gaat erom dat een autonome ontwikkeling voldoende zeker en concreet is. Vastgestelde (beleids)plannen en projecten waarover bij het publiceren van deze concept NRD al besluitvorming heeft plaatsgevonden, of waarvan de besluitvorming in een vergevorderd stadium is, Pagina 25 van 39

worden in ieder geval meegenomen als autonome ontwikkelingen in de beschrijving van de referentiesituatie van het project. Omdat meerdere projecten in het gebied in voorbereiding zijn, wordt de referentiesituatie nu nog niet vastgelegd. Deze zal in het plan-MER ingevuld worden, afhankelijk van de status van de andere projecten op dat moment. Ontwikkelingen die nog onvoldoende concreet zijn, zijn geen onderdeel van de referentiesituatie. Deze ontwikkelingen kunnen wel een rol spelen in de (bestuurlijke) afweging bij de voorkeursbeslissing en ook bij de latere uitwerking in het project-MER. 4.3

Beleidskader De uitgangspunten en randvoorwaarden voor de besluitvorming over de nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding tussen Vierverlaten en Ens vloeien voort uit verdragen, internationale afspraken, wet- en regelgeving en beleid op het gebied van onder meer energie, ruimtelijke ordening, milieu, leefomgeving, natuur, veiligheid en cultuurhistorie. De relevante kaders worden in het plan-MER opgenomen. Daarbij wordt kort uitgelegd wat de relevantie en koppeling is naar het voorgenomen project.

4.4

Beoordelingskader De beschrijving en beoordeling van de effecten vindt plaats aan de hand van een aantal milieuthema’s. Het beoordelingskader geeft aan welke effecten worden onderzocht (welke milieuthema’s), hoe het onderzoek plaatsvindt (welke methodes6) en hoe de effecten worden beoordeeld. Het beoordelingskader voor het plan-MER richt zich op (globale) milieu-informatie die onderscheidend is en relevant is voor de keuze van een voorkeursalternatief. De alternatieven worden niet in detail ontworpen, waardoor de milieueffecten ook niet in detail in beeld worden gebracht. Voor de meeste thema’s wordt op hoofdlijnen naar de effecten gekeken en waar nodig in meer detail. Dit is bijvoorbeeld aan de orde als een alternatief een Natura 2000-gebied doorkruist. Mogelijk worden delen van het tracé ondergronds aangelegd, om een ruimtelijk knelpunt op te lossen of als mitigerende maatregel om effecten te beperken of voorkomen. In dat geval worden de effecten van die aanlegwijze ook in beeld gebracht. Het beoordelingskader voor het project-MER is er vervolgens op gericht om gedetailleerder de milieugevolgen in beeld te brengen van het voorkeursalternatief, ter onderbouwing van het projectbesluit. De beoordeling gebeurt in het project-MER daarom ook in meer detail en meer kwantitatief dan in het plan-MER.

Milieueffecten van de hoogspanningsverbinding kunnen zich voordoen tijdens de aanleg- en gebruiksfase. Elk milieuthema is onderverdeeld in verschillende aspecten met bijbehorende onderzoekscriteria. In tabel 4-1 zijn alle criteria weergegeven waaraan in de milieuonderzoeken wordt getoetst.

6

Mogelijke methodes zijn kwalitatief bureauonderzoek, kwantitatief bureauonderzoek en oriënterend veldonderzoek. Kwalitatief onderzoek is beschrijvend onderzoek, waarbij geen berekeningen worden uitgevoerd. De resultaten worden uitgedrukt in woorden. Bij kwantitatief onderzoek worden cijfermatige metingen of berekeningen uitgevoerd. De resultaten worden zowel in cijfers als in woorden uitgedrukt. Bij oriënterend veldonderzoek worden op locatie, dus daar waar de ontwikkeling mogelijk plaats gaat vinden, metingen gedaan. De resultaten van deze metingen worden vervolgens gevat in een rapportage.

Pagina 26 van 39

| Concept notitie reikwijdte en detailniveau 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |

Tabel 4-1 Beoordelingskader dat in het plan-MER en project-MER wordt gehanteerd B* Bureauonderzoek (eventueel aangevuld met oriënterend veldonderzoek) V** Veld- of bodemonderzoek Aspect

Criterium

Methode

B*

Bodemkwaliteit

Invloed op de bodemkwaliteit (aanlegfase)

Plan-MER: beoordeling op basis van historische data. Project-MER: beoordeling o.b.v. veld- en bodemonderzoeken. Plan-MER: beoordelen zettingsrisico’s op basis van bodemopbouw-informatie. Project-MER: beoordeling o.b.v. veld- en bodemonderzoeken. Plan-MER: GIS7-analyse gevoelige gebieden en functies binnen beïnvloedingsgebied. Project-MER: beoordeling o.b.v. resultaten uit bemalingsadvies. Plan-MER: GIS-analyse waterwingebieden, grondwater-beschermingsgebieden en KRWgrondwaterlichamen binnen beïnvloedingsgebied. Project-MER: beoordeling o.b.v. resultaten uit bemalingsadvies. Plan-MER: GIS-analyse ligging / doorsnijding (lengte / oppervlakte). Waardebepaling van waterlichamen door bureauonderzoek. Project-MER: beoordeling o.b.v. hydrologisch onderzoek. Plan-MER: kwalitatief/kwantitatief bureauonderzoek op basis van instandhoudingsdoelen Natura 2000, verspreidingskaarten en dosis-effectrelaties uit literatuur. (voortoets/passende beoordeling) Project-MER: beoordeling o.b.v. resultaten uit voortoets/passende beoordeling. Plan-MER: kwalitatief bureauonderzoek op basis van verspreiding(kaarten) van soorten, (oriënterende veldbezoeken) en dosiseffectrelaties uit literatuur. Project-MER: beoordeling o.b.v. resultaten uit gericht soortenonderzoek. Plan-MER: berekenen oppervlakteverlies (GISanalyse). Waardebepaling van de houtopstanden door bureauonderzoek.

Project-MER: beoordeling o.b.v. resultaten uit bomeninventarisatie. Plan-MER: kwalitatief/kwantitatief bureauonderzoek op basis van (beleids)kaarten en dosis-effectrelaties uit literatuur. Project-MER: beoordeling o.b.v. resultaten vervolgonderzoek. Plan-MER: kwalitatieve beoordeling op het niveau van het landschap en ecosysteem. Project-MER: resultaten plan-MER, al dan niet aangevuld met gerichte veldbezoeken (indien nodig).

x

Draagkracht

Grondwater

Risico op zettingen (aanleg- en gebruiksfase)

Invloed op afgeleide effecten door veranderingen in grondwater (aanleg- en gebruiksfase) Invloed op waterwingebieden, grondwaterbeschermings-gebieden en KRW-grondwaterlichamen (aanleg- en gebruiksfase)

Oppervlaktewater

Natura 2000

Beschermde soorten

Houtopstanden

NNN

Biodiversiteit

Invloed op oppervlaktewaterkwaliteit en -kwantiteit (aanleg- en gebruiksfase)

Effecten op habitattypen en soorten Natura 2000-gebied (aanleg- en gebruiksfase)

Effecten op beschermde soorten (aanleg- en gebruiksfase)

Effecten op houtopstanden (aanlegfase)

Effecten op NNN, weidevogelgebieden en ganzenfoerageergebied (aanleg- en gebruiksfase)

Effect op biodiversiteit (aanleg- en gebruiksfase)

7

V**

x x x x x x

x x

x x

x

x

x

x x

x x

x

x

x x

GIS staat voor Geografische Informatie Systemen. Met GIS kunnen ruimtelijke gegevens of informatie over geografische objecten, zogeheten geo-informatie worden geanalyseerd en gepresenteerd. Pagina 27 van 39

Aspect

Criterium

Methode

B*

Landschap tracéniveau

Beïnvloeding landschappelijk hoofdpatroon (gebruiksfase)

Plan-MER: GIS-analyse ligging / doorsnijding (lengte / oppervlakte). Waardebepaling van landschappelijke patronen door bureauonderzoek. Project-MER: resultaten plan-MER, al dan niet aangevuld met gerichte veldbezoeken (indien nodig). Plan-MER: waardebepaling kwaliteit tracé door bureauonderzoek.

x

Kwaliteit tracé (autonome lijn) (gebruiksfase)

x

V**

x

x

Project-MER: n.v.t. Landschap lijnniveau

Beïnvloeding gebiedskarakteristiek (gebruiksfase)

Beïnvloeding van samenhang tussen specifieke elementen en hun context op lijnniveau (gebruiksfase)

Landschap – mastniveau

Cultuurhistorie

Beïnvloeding van samenhang tussen specifieke elementen en hun context op mastniveau (gebruiksfase)

Invloed op historische (steden)bouw (aanleg- en gebruiksfase)

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Weststellingwerf&id=03eb0f8d-b0b9-4f66-930d-11cfebf9d9e8