I-7b Bijlage 2 - Notitie Woonlasten definitief
Tekst van het document
Notitie Woonlasten
Februari 2023, versie 2.0
Inhoudsopgave Inhoudsopgave
2
Inleiding
3
1
Definitie woonlasten
4
2
De woonlasten vergeleken
5
3
4
5
6
2.1
Landelijk
5
2.2
Provinciaal
7
Onroerende zaakbelasting
9
3.1
Ons beleid
9
3.2
Kerngegevens
9
3.3
Aan welke knoppen kunnen we draaien?
13
3.4
Ontwikkelingen
14
Afvalstoffenheffing
16
4.1
Ons beleid
16
4.2
Kerngegevens
16
4.3
Aan welke knoppen kunnen we draaien?
18
4.4
Ontwikkelingen
18
Rioolheffing
20
5.1
Ons beleid
20
5.2
Kerngegevens
20
5.3
Aan welke knoppen kunnen we draaien?
21
5.4
Ontwikkelingen
22
Kwijtschelding
23
6.1
Ons beleid
23
6.2
Kerngegevens
23
6.3
Aan welke knoppen kunnen we draaien?
23
Bronvermelding
25
Bijlage
26
2
Inleiding In ons collegeprogramma gaven we aan dat we onze financiën op orde willen houden door een evenwicht tussen de gemeentelijke inkomsten en uitgaven. Een belangrijk onderdeel van deze financiën is voor ons het betaalbaar wonen voor de inwoners van onze gemeente. Op dit moment zijn er diverse ontwikkelingen die effect hebben op de woonlasten van onze inwoners. Denk hierbij aan de economische ontwikkelingen in de afgelopen jaren, waarin de inflatie een grote rol speelde. Maar ook de toekomstige invoering van Diftar (aanpassing tarieven vanaf 2026). Deze ontwikkelingen zijn voor ons aanleiding om met u in gesprek te gaan over de gemeentelijke woonlasten. We willen u met deze notitie inzicht geven in onze gemeentelijke woonlasten. We geven onder andere inzicht in de omvang en de ontwikkeling van deze lasten. Op basis hiervan kunt u kaders stellen die wij vervolgens verwerken in de belastingvoorstellen voor het komende jaar.
3
1 Definitie woonlasten Huishoudens hebben woonlasten. Woonlasten zijn betalingen die huishoudens doen in verband met wonen. Dit zijn bijvoorbeeld huur of hypotheek(rente), belastingen en heffingen en gas- en elektriciteitslasten. In deze notitie gaan we in op de gemeentelijke woonlasten. Deze bestaan volgens de definitie van het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (het Coelo) uit de onroerende zaakbelasting (OZB), de rioolheffing en de afvalstoffenheffing. De gemeentelijke woonlasten bestaan voor huishoudens in een huurwoning uit de afvalstoffenheffing en soms een rioolheffing. Eigenaren betalen daarnaast ook OZB. In enkele gemeenten wordt hier nog een heffingskorting afgetrokken. In onze gemeente betalen huurders van woningen alleen afvalstoffenheffing. Eigenaren betalen daarnaast OZB en rioolheffing. Bij niet-woningen betalen zowel eigenaren als gebruikers OZB. Hoewel we in deze notitie alleen in gaan op de gemeentelijke woonlasten, willen we op deze plek nog aandacht geven aan de waterschapslasten. Ieder huishouden in onze gemeente betaalt namelijk één of meerdere vormen van waterschapsbelasting. De meeste eigenaren betalen naast een zuiveringsheffing een watersysteemheffing gebaseerd op de WOZ-waarde van de woning of bedrijfspand. De meeste huurders betalen naast een zuiveringsheffing een watersysteemheffing ingezetenen.
Als gemeente hebben wij geen invloed op de waterschapsbelasting. Daarover gaat het waterschap (in ons geval Wetterskip Fryslân). Toch gaat dit jaarlijks ook om een aanzienlijk bedrag, waardoor dit wel een behoorlijk onderdeel uitmaakt van de totale woonlasten. Om die reden is in de bijlage een overzicht opgenomen van de tarieven en bedragen per waterschap in Nederland. Voor de cijfers en vergelijkingen in deze notitie is gebruik gemaakt van de Atlas lokale lasten die het Coelo jaarlijks opstelt. Daarbij is de meest recente Atlas lokale lasten van 2023 gebruikt voor de vergelijkingen. Voor de historische gegevens is gebruik gemaakt van de oudere onderzoeken. Daarnaast hebben we gebruik gemaakt van de informatie uit onze eigen gemeentelijke systemen.
4
2 De woonlasten vergeleken Het vaststellen van de tarieven van de gemeentelijke belastingen en heffingen is een taak van de gemeenteraad. Voor de afvalstoffenheffing en rioolheffing geldt dat de begrote opbrengst niet hoger mag zijn dan de begrote kosten ter zake. Er is daarmee een maximum aan de hoogte van de tarieven. De tarieven mogen echter wel lager dan kostendekkend worden vastgesteld. Dit betekent dat een deel van de kosten van afvalinzameling en –verwerking of gemeentelijk waterbeheer wordt gedekt uit de algemene middelen (bijvoorbeeld OZB). Elke afzonderlijke gemeente is vrij om zelf de hoogte van de OZB-tarieven te bepalen.
2.1
Landelijk
In de gemeente Weststellingwerf zijn de woonlasten voor een meerpersoonshuishouden € 807 (eigenaar/bewoner). Op de ranglijst staat onze gemeente daarmee op een 39e plek. Dit rangnummer geeft aan hoe hoog de woonlasten in onze gemeente zijn in vergelijking met andere gemeenten in Nederland. Nummer 1 heeft hierbij de laagste woonlasten. Nummer 349 heeft de hoogste woonlasten. In de goedkoopste gemeente bedragen de woonlasten € 652 (Aalten) en in de duurste € 1.874 (Bloemendaal). De gemiddelde woonlasten voor eigenaar-bewoners liggen op € 944. Het grote verschil tussen de woonlasten in de goedkoopste en de duurste gemeente (€ 1.222) is enigszins misleidend. De frequentieverdeling van de gemeentelijke woonlasten is namelijk zeer vlak. In 79 % van de gemeenten liggen de woonlasten tussen de € 800 en de € 1.100. Aan de onderkant en de bovenkant van de verdeling zit een beperkt aantal uitschieters.
Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden met eigen woning (kaart 28 van Atlas lokale lasten 2023)
5
De woonlasten voor huurders in gemeente Weststellingwerf zijn voor een meerpersoonshuishouden € 290. Op de ranglijst staat onze gemeente daarmee op een 34e plek. Ook hierbij geldt dat nummer 1 de laagste woonlasten heeft en in dit geval nummer 354 de hoogste. Het verschil in het aantal rangnummers komt doordat een gemeente na een herindeling nog twee jaar afzonderlijke tarieven mag heffen in de voormalige gemeenten (met uitzondering van de OZB). Dat betekent dat de gemeentelijke woonlasten binnen een gemeente kunnen verschillen.
Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden met huurhuis (kaart 32 van Atlas lokale lasten 2023)
6
2.2
Provinciaal
Het Coelo geeft in de Atlas lokale lasten ook de woonlasten per provincie weer. Hierna wordt het overzicht getoond van de woonlasten per gemeente voor eigenaar-bewoners en huurders in de provincie Fryslân. Daarbij is de tabel qua rangschikking gesorteerd op de woonlasten van meerpersoonshuishoudens als eigenaar-bewoner.
eigenaar/bewoner eph mph 596 679 662 766 798 798 710 807 625 813 778 822 715 824 690 830 690 836 691 843 813 895 762 896 873 915 826 926 805 928 822 944 837 950 923 974
Fryslân Ameland Harlingen Terschelling Weststellingwerf Ooststellingwerf Súdwest Fryslân Opsterland Vlieland Leeuwarden De Fryske Marren Noardeast-Fryslân Schiermonnikoog Smallingerland Tytsjerksteradiel Waadhoeke Heerenveen Achtkarspelen Dantumadiel
huurder eph mph 324 406 213 316 396 396 193 290 232 420 296 341 412 521 365 505 276 422 348 500 436 518 381 515 338 380 283 383 490 613 387 509 458 571 393 444
*Eph = eenpersoonshuishouden Mph = meerpersoonshuishouden
De gemeente Weststellingwerf staat in onze provincie op een vierde plek als het gaat om de gemeentelijke woonlasten. Grafisch ziet een vergelijking van gemeente Weststellingwerf ten opzicht van het gemiddelde van de provincie en het landelijk gemiddelde er over de afgelopen jaren als volgt uit:
Woonlasten (mph) 1.200 1.000
€
800 600 400 200 0 2019
2020 Weststellingwerf
2021
2022
Provinciaal
Landelijk
2023
7
Woonlasten gesplitst We kunnen de woonlasten splitsen in de OZB, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Het overzicht hieronder toont de gesplitste woonlasten per gemeente ten opzicht van het landelijk gemiddelde en het provinciegemiddelde.
8
3 Onroerende zaakbelasting De OZB staat voor onroerendezaakbelastingen. Er zijn drie tarieven: één op het bezit van een woning, één op het bezit van een ander soort pand (niet-woningen) en één op het gebruik van een nietwoning. De belasting bedraagt een percentage van de waarde van de woning of niet-woning, de WOZ-waarde.
3.1
Ons beleid
De grondslag voor de OZB is sinds 1995 de WOZ-waarde van een woning of niet-woning. Deze wordt sinds 2007 ieder jaar opnieuw vastgesteld. De peildatum ligt steeds op 1 januari van het jaar ervoor. De peildatum in 2023 is dus 1 januari 2022. De Waarderingskamer controleert en beoordeelt gemeenten op de uitvoering van de Wet Onroerende Zaken (WOZ). De berekening van de taxaties voor woningen vindt sinds 2022 verplicht plaats op basis van de oppervlakte van een woning. Onze OZB-tarieven berekenen we door de gewenste opbrengst te delen door de belastinggrondslag. Als formule ziet dit er als volgt uit:
Gewenste opbrengst ÷
WOZ-waarden =
OZB-tarief
Doorgaans verhogen wij de OZB-opbrengst met de inflatiecorrectie. Dit doen wij op basis van de consumentenprijsindex van het Centraal Economisch Plan van het CPB. Vanwege de hoge inflatiecijfers van de afgelopen jaren hebben we in het collegeprogramma opgenomen dat we de OZBopbrengst maximaal verhogen met de gemiddelde prijsstijging van de 3 voorliggende jaren. Ontwikkeling WOZ-waarden vs ontwikkeling tarief Men is vaak bang dat een hogere WOZ-waarde leidt tot een evenredig grote stijging van de betaalde OZB. Dat hoeft niet zo te zijn. OZB-tarieven worden doorgaans afgeleid door de gewenste opbrengst te delen door de belastinggrondslag. Een hogere WOZ-waarde betekent bij gelijkblijvende opbrengst dus een lager tarief. Gemeenten houden bij het vaststellen van de OZB-tarieven rekening met de ontwikkeling van de WOZ-waarden. Dit betekent dat als de gemiddelde WOZ-waarden stijgen, het OZB-tarief daalt en omgekeerd. Het is echter niet zo dat de stijging van de WOZ-waarden leidt tot een evenredige daling van het OZB-tarief. Als het OZB-tarief ieder jaar in dezelfde mate zou dalen als de stijging van de WOZ-waarden (of omgekeerd) dan zou de OZB-opbrengst gelijk blijven. Gemeenten hebben echter net als iedereen te maken met stijgende kosten, bijvoorbeeld door inflatie.
3.2
Kerngegevens
De onroerende zaakbelasting (OZB) wordt betaald voor onroerende zaken. Dat zijn objecten, vooral gebouwen, die langdurig aan de grond gebonden zijn. Onze gemeente kent drie verschillende tarieven: 1. OZB voor eigenaren van woningen 2. OZB voor eigenaren van niet-woningen 3. OZB voor gebruikers van niet-woningen Hierna gaan we in op de drie verschillende tarieven.
9
OZB voor eigenaren van woningen In onderstaande tabel laten we zien hoe het OZB-tarief voor de eigenaren van woningen zich in onze gemeente in de afgelopen vijf jaar heeft ontwikkeld.
OZB tarief, eigenaren woning (in procenten) Weststellingwerf Landelijk gemiddelde
2019 0,1351 0,1245
2020 0,1305 0,1218
2021 0,1199 0,1187
2022 0,1032 0,1114
2023 0,0892 0,0998
Landelijk gezien ligt bij 61 % van de gemeenten het OZB-tarief voor woningen tussen 0,08 en 0,12 procent. Het landelijk gemiddelde tarief ligt in 2023 op 0,0998 procent. Onze gemeente heeft een lager tarief dan dit landelijk gemiddelde. Een vergelijking van de tarieven is echter niet erg informatief, omdat gemeenten met goedkope woningen hogere tarieven nodig hebben om een bepaalde opbrengst te krijgen dan gemeenten met dure huizen. Om die reden heeft het Coelo de tarieven gecorrigeerd naar gestandaardiseerde tarieven. Onderstaande kaart geeft die vergelijking weer.
Gestandaardiseerd OZB-tarief woningen (kaart 8 van Atlas lokale lasten 2023)
10
Zoals hiervoor al werd geschetst, staat het OZB-tarief niet los van de ontwikkeling van de WOZwaarden. De WOZ-waarde is onder andere afhankelijk van de marktwerking. De WOZ-waarden in onze gemeente van de afgelopen vijf jaar zien er als volgt uit:
WOZ-waarden (woningen, in mln.) Eigenaar woningen
2019 2.200
2020 2.374
2021 2.649
2022 2.934
2023 3.449
De OZB-opbrengst van eigenaren van woningen over de afgelopen vijf jaar ziet er als volgt uit:
OZB-opbrengst (eigenaar woningen, in mln.) Weststellingwerf
2019 2,97
2020 3,10
2021 3,16
2022 3,02
2023 3,07*
* Dit is de begrote opbrengst, aangezien de jaarrekening 2023 nog niet is opgesteld.
OZB voor eigenaren en gebruikers van niet-woningen Eigenaren en gebruikers van niet-woningen betalen een ander, veelal hoger OZB-tarief dan eigenaren van woningen. De categorie niet-woningen bestaat naast bedrijven ook uit bijvoorbeeld ‘instellingen van sociaal belang’ zoals sportaccommodaties en dorpshuizen. Zowel de eigenaar als de gebruiker van een niet-woning betaalt OZB. In onderstaande tabel laten we zien hoe het OZB-tarief voor niet-woningen zich in onze gemeente in de afgelopen vijf jaar heeft ontwikkeld.
OZB tarief, niet-woning (in procenten) Weststellingwerf, tarief eigenaar niet-woning Landelijk gemiddelde, tarief eigenaar niet-woning Weststellingwerf, tarief gebruiker niet-woning Landelijk gemiddelde, tarief gebruiker niet-woning
2019 0,2019 0,2495 0,1977 0,1917
2020 0,2026 0,2591 0,2003 0,1973
2021 0,2082 0,2739 0,2068 0,2044
2022 0,2115 0,2828 0,2072 0,2073
2023 0,2125 0,2909 0,2067 0,2113
Een beeld dat volgens het Coelo vooral bij ondernemers bestaat, is dat gemeenten het OZB-tarief voor niet-woningen veel sterker laten stijgen dan dat voor woningen. Woningen zijn echter veel sterker in waarde gestegen dan niet-woningen. Dit betekent dat het vergelijken van de tarieven zonder rekening te houden met de verandering van de WOZ-waarden een vertekend beeld geeft van de lastenontwikkeling voor de belastingbetaler. Het Coelo heeft onderzocht hoe de tarieven zich landelijk gezien ontwikkelen, gecorrigeerd voor de WOZ-ontwikkeling. Hieruit blijkt dat de tariefontwikkeling min of meer parallel aan elkaar loopt voor de eigenaren van woningen en de eigenaren en gebruikers van niet-woningen. Gemeente Weststellingwerf hanteert in 2023 lagere tarieven voor de OZB niet-woningen dan het landelijk gemiddelde. Een vergelijking van de OZB-tarieven tussen gemeenten zegt echter betrekkelijk weinig. Zo kunnen twee gemeenten die dezelfde OZB-tarieven hanteren daar verschillende bedragen aan overhouden. De opbrengst hangt immers mede af van de belastinggrondslag. Een gemeente met veel dure bedrijfspanden behaalt met een bepaald tarief een hogere opbrengst dan een gemeente met weinig bedrijvigheid. Om die reden heeft Coelo ook bij de OZB niet-woningen een vergelijking opgesteld met gestandaardiseerde tarieven.
Dit zijn de tarieven die de gemeenten bij gelijke opbrengst zouden heffen wanneer ze een gemiddelde belastingcapaciteit hadden gehad. Onderstaande kaart geeft die vergelijking weer.
11
Gestandaardiseerd OZB-tarief niet-woningen (kaart 12 van Atlas lokale lasten 2023)
De WOZ-waarden van niet-woningen over de afgelopen vijf jaar zien er als volgt uit:
WOZ-waarden (niet-woningen, in mln.) Eigenaren niet-woningen Gebruikers niet-woningen
2019 513 386
2020 512 390
2021 505 388
2022 489 384
2023 493 385
12
De OZB-opbrengst van niet-woningen over de afgelopen vijf jaar:
OZB-opbrengst (niet-woningen, in mln.) Eigenaren niet-woningen Gebruikers niet-woningen
2019 1,04 0,76
2020 1,03 0,78
2021 1,04 0,79
2022 1,04 0,80
2023 1,05* 0,80*
* Dit is de begrote opbrengst, aangezien de jaarrekening 2023 nog niet is opgesteld.
3.3
Aan welke knoppen kunnen we draaien?
Zoals hiervoor beschreven bedraagt de onroerend zaakbelasting een percentage van de WOZwaarde van de woning of niet-woning. Deze WOZ-waarde wordt volgens de wet WOZ vastgesteld. Helaas kan de nieuwe waarde van sommige objecten pas in een laat stadium definitief worden vastgesteld (onder meer als gevolg van bezwaar- en beroepsprocedures), waardoor gemeenten hun definitieve OZB-tarieven soms pas laat vaststellen. De OZB-tarieven moeten weliswaar voor het begin van het jaar worden gekozen, maar mogen in de loop van het jaar nog worden verlaagd (niet verhoogd). De waarde van de onroerende zaken binnen de gemeentegrenzen kan ook toenemen door nieuwbouw (of afgenomen door sloop). De zogeheten areaalontwikkeling. De gemeente is niet vrij in het bepalen van de WOZ-waarde. De knop waar de gemeente aan kan draaien bij de OZB is beperkt tot het bepalen van de gewenste opbrengst. De gewenste opbrengst kan verhoogd of verlaagd worden met een bepaald percentage, maar bijvoorbeeld ook met de geschatte opbrengst van de areaalontwikkeling (door nieuwbouw of sloop). Verevening van verschillen via het gemeentefonds Bij het vergelijken en vaststellen van OZB-tarieven moeten we rekening houden met een verevening die door de Rijksoverheid wordt toegepast.
Gemeenten met veel dure woningen en bedrijfspanden binnen hun grenzen ontvangen bij een bepaald OZB-tarief een hogere opbrengst dan gemeenten met minder dure onroerende zaken. Anders gezegd: gemeenten met veel dure onroerende zaken binnen hun grenzen kunnen met een laag OZB-tarief toch een redelijke opbrengst binnen halen. De Rijksoverheid verevent dergelijke verschillen gedeeltelijk door daarmee rekening te houden bij de verdeling van de algemene uitkering die gemeenten ontvangen uit het gemeentefonds. De Rijksoverheid geeft gemeenten met dure woningen een lagere uitkering uit het gemeentefonds. Als het verdeelsysteem van de algemene uitkering de verschillen in belastingcapaciteit volledig zou verevenen, zouden twee gemeenten met dezelfde OZB-tarieven per saldo dezelfde algemene middelen ontvangen (OZB en algemene uitkering opgeteld). De verevening is echter niet volledig. Bij woningen is deze 80%, bij niet-woningen is deze 70%. Artikel 12 Gemeenten die in ernstige financiële problemen verkeren, kunnen op grond van artikel 12 van de Financiële-verhoudingswet een aanvullende uitkering aanvragen. Dit kan als de algemene middelen van de gemeente aanmerkelijk en structureel tekortschieten om in de noodzakelijke behoeften te voorzien, terwijl de eigen inkomsten zich op een redelijk peil bevinden.
Dit laatste betekent (in 2023) concreet dat afvalstoffenheffing en rioolheffing kostendekkend moeten zijn en dat het gewogen gemiddelde OZB-tarief ten minste 0,1729 procent van de WOZ-waarde moet bedragen. Nietkostendekkende tarieven voor riool en reiniging zijn alleen toegestaan voor zover deze door een hoger OZB-tarief worden gecompenseerd. Artikel 12-gemeenten zijn dus genoodzaakt hoge tarieven te hanteren. Hefboomeffect Elke gemeente mag zelf bepalen hoeveel geld via de OZB wordt binnengehaald. Doordat de OZB een relatief kleine inkomstenbron voor gemeenten is, moeten zij deze wel aanzienlijk verhogen om een procentueel geringe uitgavenstijging te financieren. Dit wordt het hefboomeffect genoemd. Een maatstaf voor het hefboomeffect is het percentage waarmee de OZB-tarieven moeten worden
13
verhoogd om de uitgaven met één procent te laten toenemen. Onderstaande kaart laat het hefboomeffect van de gemeenten zien.
Hefboomeffect (kaart 15 van Atlas lokale lasten 2023)
Hieruit blijkt dat wij onze OZB-tarieven behoorlijk moeten verhogen om één procent extra uitgaven te kunnen doen.
3.4
Ontwikkelingen
De afgelopen jaren is er een toename van het aantal ingediende bezwaarschriften tegen de WOZ waarde. Ondanks voorlichting via de bijsluiter bij de aanslag, website, Waarderingskamer en aan de telefoon wordt er toch massaal gebruik gemaakt van de no cure no pay bedrijven (ncnp bedrijven). Ncnp bedrijven geven inwoners het gevoel dat ze worden ontzorgd. Landelijk ligt de verhouding tussen ingediende bezwaren door particulieren en ncnp bedrijven flink uit elkaar namelijk 70% ingesteld door ncnp bedrijven. De verhouding bij de gemeente Weststellingwerf is 50%/50%. De kosten voor de afhandeling door ncnp bedrijven, gedreven door de kostenvergoeding, rijzen hierdoor flink de pan uit.
14
In december 2023 gaat de Tweede Kamer zich buigen over de gevolgen van deze bedrijven en zijn er maatregelen getroffen om de kosten in de hand te houden. Deze maatregelen moeten de toename van het aantal bedrijven en daarmee bezwaren inperken. Tevens zal de belastingplichtige zich ook bewust moeten worden van de hoge kosten die hiermee gemoeid gaan en de invloed die dit heeft op de hoogte van de OZB. Deze kosten gaan we met z’n allen dragen. Op de uitkomst van het bezwaar heeft het totaal geen invloed, deze wordt objectief beoordeelt.
15
4 Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing (of reinigingsheffing) is een gemeentelijke bestemmingsheffing waarvan de opbrengst wordt gebruikt om de vuilnisinzameling en -verwerking te bekostigen. Huishoudens betalen in veel gevallen een vast bedrag per jaar. In steeds meer gemeenten betalen huishoudens echter een hoger bedrag naarmate ze meer afval produceren.
4.1
Ons beleid
Gemeenten hebben een wettelijke zorgplicht voor het inzamelen van huishoudelijk afval. Zij hebben de plicht om het huishoudelijk restafval en het (gescheiden aangeboden) gft-afval (groente, fruit en tuinafval) bij elk perceel in te zamelen. Daarnaast zijn zij verplicht een aantal droge componenten zoals papier en karton, glas, textiel, klein chemisch afval, elektr(on)ische apparaten, asbesthoudend afval gescheiden in te zamelen. Dit kan zijn huis aan huis maar een brengsysteem is hierin ook voldoende. Voor grof huishoudelijk afval geldt een plicht tot inzameling bij elk perceel (zonder minimale frequentie) en de plicht om een brengvoorziening beschikbaar te stellen. Al deze verplichtingen zijn vastgelegd in de Wet milieubeheer (Wm), de belangrijkste Nederlandse wetgeving op het gebied van afvalstoffen. Het tweede belangrijk nationaal beleidskader is het Landelijk AfvalbeheerPlan, kortweg LAP. Er zijn veel verschillende tariefsystemen binnen de afvalstoffenheffing. In onze gemeente is het tarief op dit moment afhankelijk van de grootte van het huishouden. We hebben twee tarieven: een tarief voor een eenpersoons huishouden en een tarief voor een meerpersoonshuishouden. De gemeenteraad heeft besloten om over te gaan op een gedifferentieerd tarief, ofwel diftar. Bij diftar betaalt men per kilo, per zak of per lediging vaak gecombineerd met een vastrecht.
Egalisatiereserve Onze gemeente berekent afvalstoffenheffing aan onze inwoners. Deze heffing wordt 100% kostendekkend begroot. Onvoorziene mee- en tegenvallers in de realisatie zorgen ervoor dat er soms een overschot en soms een tekort ontstaat. We hebben een reserve die ervoor zorgt dat deze schommelingen kunnen worden opgevangen, zonder dat dit zorgt voor een jaarlijks wisselend tarief. Dit is een egalisatiereserve. Deze egalisatiereserve fungeert als een egalisatierekening voor de kosten en opbrengsten en dient tevens als reserve waarmee jaarlijkse schommelingen in de afvalstoffenheffing kunnen worden opgevangen. Kostentoerekening Wij rekenen kosten toe conform de richtlijnen van de BBV. De kosten die direct aan het product afval worden toegerekend, zijn de directe salariskosten, de kapitaallasten en overige exploitatielasten. Van de kosten voor straatreiniging wordt 40% toegerekend aan het product afval. Dit percentage is op basis van historische gegevens vastgesteld. Naast de directe kosten zijn ook de overheadkosten die samenhangen met het product toegerekend. De systematiek die hiervoor is gehanteerd, is een opslagpercentage op de directe salarislasten. Tot slot worden de opbrengsten uit het dividend van Omrin ook meegenomen in de kostentoerekening. Ons uitgangspunt is 100% kostendekkendheid.
4.2
Kerngegevens
Hieronder laten we een aantal kerngegevens zien met betrekking tot de afvalstoffenheffing. Onze tarieven van de afgelopen vijf jaar zijn als volgt:
Tarief afvalstoffenheffing (in €) Eenpersoonshuishouden Meerpersoonshuishouden
2019 161 249
2020 170 260
2021 193 290
2022 193 290
2023 193 290
16
Het landelijk gemiddelde tarief voor eenpersoonshuishoudens is in 2023 € 266. Het landelijk gemiddelde van meerpersoonshuishoudens ligt in 2023 op € 329. De kaartjes hierna geven het landelijke beeld weer.
Tarief afvalstoffenheffing een- (links) en meerpersoonshuishoudens (rechts) (kaart 17 en 18 van Atlas lokale lasten 2023)
De opbrengst vanuit de afvalstoffenheffing heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld:
Ontwikkeling opbrengst afvalstoffenheffing (in € mln.) Weststellingwerf
2019 2,50
2020 2,65
2021 2,99
2022 3,00
2023 3,05*
2021 102%
2022 105%
2023 100%*
2021 311
2022 456
2023 501*
* Dit is de begrote opbrengst, aangezien de jaarrekening 2023 nog niet is opgesteld.
De kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing van de afgelopen jaren ziet er als volgt uit:
Ontwikkeling kostendekkendheid afvalstoffenheffing Weststellingwerf
2019 90%
2020 90%
* Dit is de begrote kostendekkendheid aangezien de jaarrekening 2023 nog niet is opgesteld.
De egalisatiereserve afvalstoffenverwijdering kent de volgende ontwikkeling:
Stand egalisatiereserve afvalstoffenverwijdering per 31-12 (x € 1.000) 2019 2020 Weststellingwerf 526 221 * Dit is de begrote stand aangezien de jaarrekening 2023 nog niet is opgesteld.
17
4.3
Aan welke knoppen kunnen we draaien?
De mogelijkheid om een afvalstoffenheffing in te stellen is geregeld in de Wet milieubeheer. De wet schrijft daarbij voor dat de heffing moet worden opgelegd aan de gebruikers van een perceel waarvoor de gemeente een inzamelplicht heeft. Ook bepaalt de wet nader wie als gebruikers moeten worden aangemerkt. Andere criteria waaraan de afvalstoffenheffing moet voldoen, schrijft de wet niet voor. De afvalstoffenheffing is een bestemmingsbelasting. Een bestemmingsbelasting is een belasting waarvan de opbrengsten bestemd zijn voor specifieke taken of voorzieningen met een duidelijk algemeen belang. Voor bestemmingsbelastingen geldt dat de gemeente niet meer mag heffen dan de kosten die zij voor de betreffende taak of voorziening maakt. De gemeenteraad kan een eigen afweging maken over een aantal elementen:
4.4
-
De mate van kostendekkendheid van de opbrengst. De kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing mag niet meer zijn dan 100%, maar wel minder. Dat betekent dat een deel van de kosten voor de afvalinzameling en –verwerking gedekt moet worden door de algemene middelen. Daarnaast kan er, binnen de richtlijnen, een afweging worden gemaakt welke kosten we toerekenen aan het product. Als voorbeeld noemen we hier bijvoorbeeld de dividendopbrengsten of de kosten (minder opbrengsten) van de kwijtschelding.
-
De maatstaven die de heffing bepalen. Dit kan een vast bedrag zijn per huishouden of adres, of bijvoorbeeld het aantal containers, de omvang van de containers, het gewicht, het aantal ledigingen, enzovoort.
-
De hoogte en differentiatie van de tarieven. Er kunnen verschillende tarieven worden gehanteerd.
-
Eventuele vrijstelling van belastingplichtige. De gemeenteraad kan bepaalde belastingplichtige vrijstellen van de afvalstoffenheffing.
Ontwikkelingen
VANG Met het vaststellen van de strategienota Grondstoffen in de gemeenteraad van 7 juni 2021 is een belangrijke stap richting een circulaire economie gezet. Hierin staan het nastreven van de VANGdoelstellingen. VANG staat voor Van Afval Naar Grondstoffen. Het doel is om geen afval meer te verbranden maar als grondstof opnieuw te gebruiken. Ons restafval bestaat nu nog voor een groot deel uit herbruikbare grondstoffen. Zoals etensresten, groente-, fruit- en tuinafval (GFT), papier en glas. Dit hoort daar niet thuis. Door deze grondstoffen beter te scheiden, vermindert de hoeveelheid restafval en daarom is besloten om diftar+ in te voeren.
Diftar+ Diftar+ helpt om de hoeveelheid restafval te verminderen. Dat is nodig omdat nog veel restafval wordt verbrand. Het verbranden van restafval is slecht voor het milieu. Daarnaast blijven de kosten voor het verbranden maar stijgen door de verbrandingsbelasting. Als de gemeente geen maatregelen tegen de hoeveelheid restafval neemt, wordt het verwerken van afval duurder voor iedereen. Onder invloed van onder andere de huidige marktontwikkelingen nemen de kosten voor afval hoe dan ook aanzienlijk toe. Met diftar+ heb je zélf invloed op hoeveel je betaalt voor je afval. Je betaalt niet langer één vast bedrag. Je betaalt met diftar+ namelijk een vast basisbedrag én een variabel tarief per kilo restafval die je aanbiedt. Hoe minder afval je hebt, hoe minder je dus betaalt. Dat is op individueel niveau goed voor inwoners en het verminderd de financiële kwetsbaarheid voor algehele lastenstijgingen voor de gemeente.
Toekomstbestendigheid afvalinzameling De gemeente zamelt nu zelf het huishoudelijk (rest)afval in. Hiervoor wordt eigen personeel en materieel ingezet. Om invulling te geven aan het genomen besluit van diftar+ zijn grote investeringen noodzakelijk. Om de toekomstbestendigheid en het kritische proces van afvalinzameling te borgen en
18
de toenemende mate van kwetsbaarheid met de bijbehorende investeringslast te voorkomen, wordt de gemeenteraad in januari 2024 voorgesteld om de inzameling van het huishoudelijk afval onder te brengen bij Omrin. Gemeente Weststellingwerf kent Omrin goed, laat het ingezamelde afval daar al verwerken en is één van de aandeelhoudende gemeenten van de organisatie.
19
5 Rioolheffing De rioolheffing is een gemeentelijke bestemmingsheffing waarvan de opbrengst wordt gebruikt om werkzaamheden in het gemeentelijke waterbeheer te bekostigen. De grootste watertaak voor gemeenten is het rioolbeheer.
5.1
Ons beleid
Een gemeentelijk rioleringsplan (GRP) beschrijft het beleid voor de uitvoering van de drie watertaken die gemeenten volgens de wet hebben. Deze drie wettelijke watertaken zijn het inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater, het verwerken van hemelwater (neerslagwater), en een zorgplicht voor de grondwaterstand in stedelijk gebied. Alleen de verplichting tot het hebben van een vastgesteld GRP, nu nog opgenomen in de wet Milieubeheer, verdwijnt met invoering van de Omgevingswet. Het ministerie heeft een nieuw model rioolverordening uitgegeven naar aanleiding van het Watertakenprogramma 2025 voor de gemeenten. Deze watertaken staan nu nog in verschillende wetten, maar zijn vrijwel ongewijzigd overgenomen in de Omgevingswet. De tarieven zijn conform het GRP 2021 - 2025. In dit plan zijn diverse klimaatmaatregelen opgenomen om met name wateroverlast in de wijken te voorkomen. In 2023 is het bestaande GRP geactualiseerd. In 2025 worden de voorbereidingen opgestart voor het nieuwe GRP. Het huidige GRP loopt tot en met 31-12-2025. Wij hanteren bij de rioolheffing een tarief voor afvalwater en een tarief voor hemel- en grondwater. Beide zijn vaste bedragen per perceel. De belasting wordt geheven van de eigenaren van het perceel. Egalisatiereserve Onze gemeente berekent rioolheffing aan onze inwoners. Deze heffing wordt 100% kostendekkend begroot.
Onvoorziene mee- en tegenvallers in de realisatie zorgen ervoor dat er soms een overschot en soms een tekort ontstaat. We hebben een reserve die ervoor zorgt dat deze schommelingen kunnen worden opgevangen, zonder dat dit zorgt voor een jaarlijks wisselend tarief. Dit is een egalisatiereserve. Deze egalisatiereserve fungeert als een egalisatierekening voor de kosten en opbrengsten en dient tevens als reserve waarmee jaarlijkse schommelingen in de rioolheffing kunnen worden opgevangen. Kostentoerekening Wij rekenen kosten toe conform de richtlijnen van de BBV. De kosten die direct aan het product riool worden toegerekend, zijn de directe salariskosten, de kapitaallasten en overige exploitatielasten. De kosten voor straatreiniging wordt voor 40% toegerekend aan het product riool, dit is in het nieuwe GRP opgenomen. Naast de directe kosten zijn ook de overheadkosten die samenhangen met het product toegerekend. De systematiek die hiervoor is gehanteerd, is een opslagpercentage op de directe salarislasten. Ons uitgangspunt is 100% kostendekkendheid.
5.2
Kerngegevens
Hieronder laten we een aantal kerngegevens zien met betrekking tot de afvalstoffenheffing. Onze tarieven van de afgelopen vijf jaar zijn als volgt:
Tarief rioolheffing (in € ) Eenpersoonshuishouden Meerpersoonshuishouden
2019 164 164
2020 167 167
2021 174 174
2022 182 182
2023 191 191
20
Wij maken alleen onderscheid in een tarief voor afvalwater en een tarief voor hemel- en grondwater. Om die reden is het tarief voor een eenpersoonshuishouden gelijk aan het tarief voor een meerpersoonshuishouden. De belasting wordt geheven van de eigenaren van een perceel. Het landelijk gemiddelde tarief van rioolheffing voor eenpersoonshuishoudens is in 2023 € 199. Het landelijk gemiddelde van de rioolheffing voor meerpersoonshuishoudens ligt in 2023 op € 213. De kaartjes hierna geven het landelijke beeld weer.
Tarief rioolheffing een- (links) en meerpersoonshuishoudens (rechts) (kaart 22 en 23 van Atlas lokale lasten 2023)
De opbrengst vanuit de rioolheffing heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld:
Ontwikkeling opbrengst rioolheffing (in € mln.) Weststellingwerf
2019 1,91
2020 1,96
2021 2,07
2022 2,19
2023 2,28*
2022 106%
2023 99%*
2022 1.696
2023 1.365*
* Dit is de begrote opbrengst, aangezien de jaarrekening 2023 nog niet is opgesteld.
De kostendekkendheid van de rioolheffing van de afgelopen jaren ziet er als volgt uit:
Ontwikkeling kostendekkendheid rioolheffing Weststellingwerf
2019 100%
2020 98%
2021 103%
* Dit is de begrote kostendekkendheid aangezien de jaarrekening 2023 nog niet is opgesteld.
De egalisatiereserve vervanging/onderhoud riolering kent de volgende ontwikkeling:
Stand egalisatiereserve vervanging/onderhoud riolering per 31-12 (x € 1.000) 2019 2020 Weststellingwerf 1.554 1.509
2021 1.572
* Dit is de begrote stand aangezien de jaarrekening 2023 nog niet is opgesteld.
5.3
Aan welke knoppen kunnen we draaien?
De gemeentelijke watertaken omvatten veel meer dan alleen de afvoer van afvalwater. De naam ‘rioolheffing’ roept echter het beeld op van een ondergronds buizenstelsel waar de afvoer van het
21
toilet op uitkomt. Daardoor voelt het tegenstrijdig om percelen die geen aansluiting hebben op het buizenstelsel in de heffing te betrekken terwijl zij net zo goed profijt van de gemeentelijke maatregelen hebben. Vaak beseft men niet dat de gemeente ook verantwoordelijk is voor de verwerking en regulering van hemel- en grondwater, maar ook voor maatregelen tegen droogte. De kosten die deze taken met zich meebrengen, zijn de laatste jaren enorm gestegen. De rioolheffing is net als de afvalstoffenheffing een bestemmingsbelasting. Een bestemmingsbelasting is een belasting waarvan de opbrengsten bestemd zijn voor specifieke taken of voorzieningen met een duidelijk algemeen belang. Voor bestemmingsbelastingen geldt dat de gemeente niet meer mag heffen dan de kosten die zij voor de betreffende taak of voorziening maakt. De gemeenteraad kan een eigen afweging maken over een aantal elementen:
5.4
-
De mate van kostendekkendheid van de opbrengst. De kostendekkendheid van de rioolheffing mag niet meer zijn dan 100%, maar wel minder. Dat betekent dat een deel van de kosten voor de gemeentelijke watertaken gedekt moet worden door de algemene middelen. Daarnaast kan er, binnen de richtlijnen, een afweging worden gemaakt welke kosten we toerekenen aan het product.
-
De maatstaven die de heffing bepalen. De rioolheffing kan van de eigenaar (aansluitrecht), van de gebruiker (afvoerrecht) of van allebei worden geheven. Het tarief kan een vast bedrag zijn, maar het tarief kan ook gekoppeld zijn aan het waterverbruik, de huishoudensomvang of de WOZ-waarde van een woning.
-
De hoogte en differentiatie van de tarieven. Er kunnen verschillende tarieven worden gehanteerd.
-
Eventuele vrijstelling van belastingplichtige. De gemeenteraad kan bepaalde belastingplichtige vrijstellen van de afvalstoffenheffing.
-
De wetgeving deelt aan de gemeente een zorgplicht voor de inzameling van stedelijk afvalwater en voor hemelwater en grondwater toe. Hoe de gemeente hier invulling aangeeft en wat de ambitieniveau is, geeft de gemeente aan in haar Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP). De keuze van het ambitieniveau heeft invloed op de hoogte van de heffing.
Ontwikkelingen
Elk jaar presenteert het KNMI klimaatscenario’s. Deze geven aan welke klimaatveranderingen in Nederland in de toekomst plausibel zijn. Deze volgen wij en indien nodig stellen wij voor om ons beleid daar op aan te passen.
22
6 Kwijtschelding De wettelijke regels gaan ervan uit dat een belastingplichtige de ontvangen aanslag moet betalen. Alleen in een beperkt aantal uitzonderlijke situaties kan kwijtschelding worden verleend. Dat kan bovendien alleen als de gemeenteraad die mogelijkheid heeft vastgesteld. De gemeenteraad moet het gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid vaststellen. Dit beleid bepaalt de belastingen waarvan kwijtschelding mogelijk is en de voorwaarden waaronder kwijtschelding plaatsvindt. De gemeenteraad is hierbij gebonden aan landelijk voorgeschreven regels van de staatssecretaris van Financiën. Deze regels komen erop neer dat alleen burgers met een inkomen tot ongeveer bijstandsniveau en zonder vermogen voor kwijtschelding in aanmerking komen. Bevoegdheid om kwijtschelding te verlenen Het verlenen van kwijtschelding is geen verplichting maar een bevoegdheid. De Invorderingswet zegt namelijk dat gehele of gedeeltelijke kwijtschelding kan worden verleend aan een belastingplichtige die zijn belastingaanslag of een deel daarvan niet anders dan met buitengewoon bezwaar kan betalen. De raad bepaalt of, en zo ja van welke belasting kwijtschelding wordt verleend. Het is vervolgens de invorderingsambtenaar van de gemeente die de kwijtschelding verleent.
6.1
Ons beleid
In onze gemeente kan op de onroerende zaakbelasting en de afvalstoffenheffing kwijtschelding worden verleend. Op de rioolheffing wordt geen kwijtschelding verleend. Voor kwijtschelding komt iemand met een inkomen op bijstandsniveau bijna altijd in aanmerking, tenzij er sprake is van vermogen (spaargeld of eigen woning). We hanteren bij kwijtschelding 100% van de bijstandsnorm. Daarmee hanteren we de maximaal door het rijk toegestane normen.
6.2
Kerngegevens
In onderstaande tabel worden een aantal kerngegeven over de kwijtschelding binnen gemeente Weststellingwerf weergegeven.
Kwijtschelding Aantal aanvragen Toegewezen Toegewezen t.o.v. totaal (in%) Kosten (in € )
2019 561 494 88% 103.000
2020 600 489 82% 103.000
2021 563 469 83% 110.000
2022 605 468 77% 102.000
Het overgrote deel (99%) van de kwijtscheldingen betreft de afvalstoffenheffing. De kwijtschelding wordt verantwoord onder taakveld 6.3 Inkomensregelingen in onze jaarrekening.
6.3
Aan welke knoppen kunnen we draaien?
De raad kan een ruimer kwijtscheldingsbeleid voeren. De Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990 stelt de kosten van bestaan op 90% van de bijstandsnorm. De gemeenteraad kan in afwijking hiervan besluiten de kosten van bestaan te stellen op maximaal 100% van de bijstandsnorm. Dat is in onze gemeente het geval. Het hanteren van de 100%-norm leidt er in de praktijk veelal toe dat een belastingschuldige met een bijstandsuitkering voor kwijtschelding in aanmerking komt. Belastingschuldigen met enkel een AOW-uitkering komen in beginsel niet voor kwijtschelding in aanmerking. Om ervoor te zorgen dat AOW’ers wel voor kwijtschelding in aanmerking komen, kan de raad besluiten de kosten van bestaan te stellen op 100% van de toepasselijke netto AOW-bedragen in plaats van op de bijstandsnorm.
23
Daarnaast mag de gemeente op de reguliere vermogensnorm een verhoging toepassen van maximaal € 2.000 (voor echtgenoten en geregistreerde partners). Voor een alleenstaande bedraagt de verhoging 75% van de verhoging voor echtgenoten en geregistreerde partners en voor een alleenstaande ouder bedraagt de verhoging 90% van de verhoging voor echtgenoten en geregistreerde partners. Tot slot kan de gemeenteraad besluiten om bij het verlenen van kwijtschelding rekening te houden met de netto-kosten die huishoudens voor kinderopvang moeten maken. Gemeenten kunnen zelf bepalen welke gemeentelijke belastingen onder het kwijtscheldingsbeleid vallen. Daarnaast heeft de gemeenteraad ook de vrijheid te besluiten minder kwijt te schelden dan de rijksregels toestaan, of zelfs in het geheel geen kwijtschelding te verlenen. Zo komt het bijvoorbeeld voor dat er een plafond wordt gesteld aan het kwijt te schelden bedrag. Dit komt vooral voor bij de afvalstoffenheffing en de gemeenten die het tarief hebben gekoppeld aan de hoeveelheid aangeboden afval (diftar). Door bijvoorbeeld alleen kwijtschelding te verlenen van het vastrechtgedeelte blijft de prikkel behouden om de afvalstroom te beperken. Ook wordt zo voorkomen dat buren hun afval gratis in de container kunnen gooien van iemand waarvan de aanslag toch wordt kwijtgescholden.
24
Bronvermelding -
Atlas van de lokale lasten 2023, COELO, Groningen Rekenbestand Gemeentelijke belastingen 2019, versie 4 dd. 23-11-2020, COELO, Groningen Rekenbestand Gemeentelijke belastingen 2020, versie 7 dd. 04-02-2021, COELO, Groningen Rekenbestand Gemeentelijke belastingen 2021, versie 4 dd. 23-05-2023, COELO, Groningen Rekenbestand Gemeentelijke belastingen 2022, versie 3 dd. 23-05-2023, COELO, Groningen Rekenbestand Gemeentelijke belastingen 2023, versie 2 dd. 31-5-2023, COELO, Groningen Verordening op de heffing en invordering van onroerende-zaakbelastingen 2023, vastgesteld op 12 december 2022, Gemeente Weststellingwerf Verordening op de heffing en invordering van afvalstoffenheffing 2021, vastgesteld op 7 december 2020, Gemeente Weststellingwerf Verordening op de heffing en invordering van rioolheffing 2023, vastgesteld op 12 december 2022, Gemeente Weststellingwerf Verordening kwijtschelding gemeentelijke belastingen Weststellingwerf 2023, vastgesteld op 12 december 2022, Gemeente Weststellingwerf
25
Bijlage
Gegevens waterschappen 2023 Tarieven en bedragen
euro 156 187 206 169 192 297 201 182 186 228 226 204 232 188 207 197 216 200 196 191 198
euro 68 136 70 50 99 121 115 107 113 114 78 72 105 80 114 123 135 122 59 86 94
%* euro 0,0316 97 0,0125 106 0,0295 91 0,0188 69 0,0209 118 0,0245 183 0,0390 90 0,0563 110 0,0342 138 0,0248 115 0,0387 74 0,0228 76 0,0484 96 0,0336 59 0,0194 134 0,0368 120 0,0542 92 0,0191 123 0,0173 59 0,0308 65 0,0352 118 * % van de WOZ
euro 6,06 3,55 5,23 3,43 6,29 4,40 5,59 8,67 5,62 6,11 6,48 4,09 7,63 5,36 4,00 6,27 10,87 3,94 3,27 4,73 11,34
euro 0 0 0 0 0 0 0 0 37 17 0 0 0 0 0 49 0 51 0 0 0
d On ge bo uw d Na tu ur
Ge bo uw
et en en In ge z
W
0654 0155 0652 0539 0636 0372 0664 0653 0651 0655 0646 0665 0647 0152 0616 0621 0661 0656 0662 0663 0650
euro Aa en Maas 52 Amstel, Gooi en Vecht 62 Brabantse Delta 69 De Dommel 56 De Stichtse Rijnlanden 64 Delfland 99 Drents Overijsselse Delta 67 Fryslan 61 Hollands Noorderkwartier 62 Hollandse Delta 76 HunzeenAas 75 Limburg 68 Noorderzijlvest 77 Rijn en IJssel 63 Rijnland 69 Rivierenland 66 Scheldestromen 72 Schieland en de Krimpenerwaard 67 Vallei en Veluwe 65 Vechtstromen 64 Zuiderzeeland 66
Wegenheffing
On ge bo uw d Na tu ur
Watersysteemheffing
Eé np er so on sh ui M sh ee ou rp de er so n on s h In ui ge sh ze ou te de ne n n Ge bo uw d
Zuiveringsheffing
Co de
at er sc ha p
© COELO, Groningen
% 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0079 0,0062 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0105 0,0000 0,0207 0,0000 0,0000 0,0000
euro 0 0 0 0 0 0 0 0 40 0 0 0 0 0 0 15 0 41 0 0 0
euro 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 1,75 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 1,81 0,00 40,53 0,00 0,00 0,00
26