I-3b Bijlage 1 - VTH beleid Fryslan voor de Basistaken.pdf
Tekst van het document
VTH-beleid Fryslan Uniform beleid voor vergunningverlening, toezicht en handhaving van de provinciale en gemeentelijke basistaken
VTH-beleid Fryslan Uniform beleid voor vergunningverlening, toezicht en handhaving van de provinciale en gemeentelijke basistaken
Datum 26 november 2020 Versie 1.0 Status Definitief Opgesteld door: Deelnemers van FUMO, omgevingsdienst Fryslan
Het bestuurlijk VTH-overleg Fryslan heeft 26 november 2020 ingestemd met het definitief concept VTH-beleid Fryslan. Onderdeel van dit beleids plan is een addendum opgesteld door de FUMO. Het addendum is een nadere toelichting op de werk- en benaderingswijze bij toezicht en handhaving door de FUMO.
Inhoud Proloog
6
Samenvatting
8
1
Inleiding 1.1 Achtergrond 1.2 VTH-beleid in de beleidscyclus 1.3 Basistaken 1.4 Ontwikkelingen 1.5 Leeswijzer
11 12 12 13 13 16
2
Uitgangspunten 2.1 Aansluiting bij strategische doelen van de deelnemers 2.2 Risicogericht werken 2.3 Impuls voor het ketentoezicht 2.4 Intensieve samenwerking tussen ketenpartners 2.5 Kwaliteitsborging
17 18 18 19 21 22
3
Beleid per basistaak 3.1 Milieubelastende activiteiten bij inrichtingen 3.2 Bodem 3.3 Asbest
24 25 27 29
Doorwerking van het VTH-beleid 4.1 VTH-strategieën 4.2 Jaarlijks uitvoeringsprogramma 4.3 Verslaglegging
32 32 33 33
4
4
VTH-beleid Fryslan
Bijlage 1 Operationalisering doelstellingen
35
Bijlage 2 Informatiegestuurd risicomodel
40
Bijlage 3 Risicoanalyse activiteiten
43
Bijlage 4 Risicoanalyse branches
50
Bijlage 5 Constateringen bodem en risico's
58
Bijlage 6 Preventiestrategie 6.1 Voorlichting 6.2 Beoordeling van conceptaanvragen 6.3 Pre-mediation 6.4 Actieve openbaarmaking 6.5 Samenwerking bij de preventie
60 61 61 61 62 62
Bijlage 7 Vergunningstrategie 7.1 Basiswerkwijze 7.2 Intrekken van vergunningen 7.3 Beoordelingskader sloopwerkzaamheden met asbest 7.4 Beoordelingskader milieu 7.5 Beoordelingskader bodem, bouwstoffen en grondstromen 7.6 Samenwerking bij de vergunningverlening
63 64 66 66 66 67 67
Bijlage 8 Toezichtstrategie 8.1 Aanleidingen voor toezicht 8.2 Vormen van toezicht 8.3 Toezicht sloopwerkzaamheden met asbest 8.4 Toezicht milieu 8.5 Toezicht bodem, bouwstoffen en grondstromen 8.6 Toezicht op basis van klachten, meldingen en handhavingsverzoeken 8.7 Ketentoezicht 8.8 Samenwerking bij het toezicht
68 69 69 70 71 72 74 74 75
Bijlage 9 Sanctiestrategie 9.1 Gelijkwaardige oplossing bij afwijking van voorschriften 9.2 Formele, legaliseerbare overtreding 9.3 Sanctie instrumenten 9.4 Passende reactie: bepalen van de sanctie 9.5 Overtredingen door de gemeentelijke of provinciale organisatie 9.6 Samenwerking bij het sanctioneren
76 77 77 77 78 83 83
Bijlage 10 Gedoogstrategie 10.1 Wat is gedogen? 10.2 Grensvlak tussen handhaven en gedogen 10.3 Soms ongewenste resultaten bij actief gedogen 10.4 Wanneer is gedogen aanvaardbaar? 10.5 Gedogen beperken in omvang en/of tijd 10.6 Gedogen expliciet en na zorgvuldige en kenbare belangenafweging 10.7 Gevallen waarin kan worden gedoogd 10.8 Toezicht bij gedogen 10.9 "Partieel handhaven" 10.10 Samenwerking bij het gedogen
84 85 85 85 86 86 87 87 88 89 89
Provinciale en gemeentelijke basistaken
5
Proloog Voor u ligt het eerste gezamenlijke beleidsplan voor vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) van de Friese gemeenten en provincie. Dit uitvoeringsgerichte VTH-beleid gaat over de basistaken die door de FUMO voor alle deelnemers wordt uitgevoerd. Een gezamenlijk VTH-beleid voor het gehele werkgebied van de FUMO is wettelijk vereist. Dit VTH-beleid voor de basistaken is onderdeel van uw gemeentelijke of provinciale brede VTH-beleid. U heeft immers als gemeente en provincie nog andere (bedrijfsgerichte) VTH-taken die u zelf uitvoert of ook (gedeeltelijk) laat uitvoeren door de FUMO.
Zoals gezegd, het is de eerste keer dat gewerkt is aan het maken van gezamenlijk beleid, doelen en uitvoeringswerkwijze (strategie) zodat de uitvoering ervan als uniforme opdracht van alle Friese deelnemers aan de FUMO dient. Het beleid is ontwikkeld vanuit het principe van risicogericht werken. Op basis van een ontwikkeld informatie gestuurd risicomodel zijn de risico's in kaart gebracht en vervolgens prioriteiten gesteld om de meest doeltreffende aanpak te kunnen kiezen. Een mooi resultaat, maar hoe moet het uniforme VTH-beleid en -uitvoering nu worden geduid en worden gebruikt? Moet het beleid worden vastgesteld terwijl het traject van de financieringssystematiek en daarmee herijking van de kengetallen nog niet is afgerond? En zijn bijvoorbeeld de voorgestelde controlefrequenties acceptabel en ligt dit dan vast voor een lange periode? In het VTH-beleid is rekening gehouden en uitgegaan van de huidige financiële kaders, dus budgettair neutraal voor opdrachtgevers en de FUMO. Budgettair neutraal betekent dat de uitvoering van het VTH-beleid niet tot meer, maar ook niet tot minder kosten voor gemeenten en provincie leidt. Dat is doorgerekend en dat past op basis van de huidige ervaringscijfers van de FUMO.
Met het VTH-beleid spreken de gemeenten en de provincie een uniform uitvoeringsniveau af. Het uniforme uitvoeringsniveau is de ondergrens; meer kan, minder niet. Meer kan voor de FUMO op twee manieren. Ten eerste kan een gemeente of provincie aangeven dat zij meer wil. Dit is dan maatwerk en leidt tot een aanvullende opdracht aan de FUMO met bijbehorende financiële middelen. Ten tweede kan tijdens de uitvoering blijken dat meer dienstverlening/productie - binnen de huidige financiële kaders - mogelijk is. In vergelijking tot de situatie in 2020 leidt het voorliggende VTH-beleid tot meer dienstverlening, zoals meer controles. Dit komt onder andere door de risicogerichte
6
VTH-beleid Fryslan
aanpak. Een wijziging van de kengetallen uit het traject van de financieringssystema tiek heeft invloed op de uitvoering/productie van het voorliggende VTH-beleid. De eerste signalen zijn dat de nieuwe kengetallen leiden tot meer dienstverlening dan in voorliggend document is beschreven. Maar dat zal de praktijk nog moeten uitwijzen en ook zullen voorgenomen efficiency-slagen om op het gewenste niveau te komen wellicht nog tijd vergen.
Het advies is dit VTH-beleid vast te stellen omdat: 1. er inhoudelijk draagvlak is voor de prioriteiten, doelen en strategie; 2. latere vaststelling kan leiden tot een jaar vertraging in uitvoering en doelrealisatie; 3. in het voorliggende VTH-beleid garanties zijn ingebouwd met budgettair neutrali teit en een uniform uitvoeringsniveau als ondergrens. Als de nieuwe kengetallen tot meer dienstverlening leiden, is dat mooi meegenomen. Met de garanties in het beleid is minder dienstverlening dan afgesproken of een hoger kostenniveau niet mogelijk; 4. er altijd ontwikkelingen en trajecten zullen zijn die invloed hebben op het VTHbeleid en de VTH-uitvoering. Denk bijvoorbeeld alleen al aan de implementatie van de Omgevingswet en de daaruit vloeiende gevolgen voor het basistakenpakket. Kortom, er is altijd wel een reden op ergens op te wachten; 5. het VTH-beleid niet in beton is gegoten en dat gedurende de uitvoering verande ringen en afwijkingen mogelijk zijn. Het VTH-beleid is flexibel. Hoe gaat dat in z'n werk? Het VTH-beleid wordt vertaald in het (jaarlijkse) uitvoeringsprogramma. Daardoor wordt voorafgaand aan het uitvoe ringsjaar bijvoorbeeld precies duidelijk hoeveel controles en type controles worden gepland. Zijn er wijzigingen, bijvoorbeeld nieuwe kengetallen, dan wordt het uitvoe ringsprogramma aangepast met inachtneming van de afgesproken garanties.
De FUMO maakt in het uitvoeringsprogramma inzichtelijk waar men anders omgaat met bijvoor beeld de controlefrequenties of verhouding aspect versus integrale controles. Ook kleine beleidswijzigingen als gevolg van ontwikkelingen kunnen in het jaarlijkse uitvoeringsprogramma met elkaar worden afgesproken. Grote veranderingen vereisen aanpassing van het VTH-beleid. Maar ook dat kan. Het VTH-beleid heeft geen vaste looptijd en kan worden aangepast als ontwikkelingen hierom vragen. Zeker gezien de onduidelijkheden en onzekerheden die in de nabije toekomst bestaan. Denk hierbij aan het activiteitengericht werken onder de Omgevingswet. Het VTH-beleid en -uitvoering moet tenslotte als groeimodel worden gezien. Het is de eerste keer, veel is nieuw en niet alles is bekend. Dit vraagt om ervaring op te doen, hiervan te leren en bij te stellen. Hierbij gaat het om alle facetten van het optimaliseren van de beleidscyclus en het verbeteren van de informatiehuishouding. Daarbij gaat het om: • De doorvertaling en het werken met het jaarlijkse uitvoeringsprogramma, goede beheersing hierop organiseren en adequate bijstelling en verantwoording verzorgen. • De voortgang van gestelde doelen kunnen monitoren op basis van kwalitatief goede gegevens. Er zijn goede stappen gezet bij het verbeteren van de gegevenskwaliteit, maar dit moet verder gaan.
• Het verbeteren en uitbouwen van het informatie gestuurde risicomodel. Nog niet voor alle risicovariabelen is de informatie beschikbaar en nog niet alle risico's zijn in beeld. Hierin moeten nog stappen worden gezet.
Provinciale en gemeentelijke basistaken
7
Samenvatting In voorliggend document is het beleid voor vergunningverlening, toezicht en hand having (VTH) van de basistaken in Fryslan uitgewerkt. De basistaken zijn de VTH-taken die de gemeenten en provincie wettelijk gezien verplicht bij een Omgevingsdienst moeten beleggen. De colleges van burgemeester & wethouders en Gedeputeerde Staten in Fryslan zijn bevoegd gezag voor het uitvoeren van deze taken. In het VTHbeleid maken we onderscheid in de volgende clusters van taken: • milieubelastende activiteiten bij inrichtingen; • bodem; • asbest.
Het voorliggend beleidsplan is uitvoeringsgericht beleid. Het beschrijft op welke wijze de gemeenten en provincie uitvoering willen geven aan de meer strategische ambities die zij in hun strategisch beleid hebben verwoord, bijvoorbeeld ten aanzien van de kwaliteit van de leefomgeving, milieu, ondermijning, externe veiligheid, energie besparing en klimaatadaptatie. Dit VTH-beleid voor de basistaken is een aanvulling op het bredere VTH-beleid dat door ieder van de colleges is vastgesteld voor de uitvoering van hun Wabo-taken. Diverse ontwikkelingen hebben gevolgen voor de VTH-taken. Denk daarbij met name aan de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2022, de toenemende aandacht voor nieuwe milieuthema's zoals Zeer Zorgwekkende Stoffen, klimaatadaptatie en circulaire economie én diverse interne ontwikkelingen binnen de gemeenten, provincie en FUMO. Waar mogelijk zijn deze ontwikkelingen verwerkt in voorliggend beleid; indien deze of andere ontwikkelingen in de nabije toekomst leiden tot wijzigingen van beleidsmatige keuzen, vindt bijstelling van het beleid plaats.
Uitgangspunten Uit de beleidsplannen van de gemeenten en provincie, de Omgevingsanalyse Fryslan en in overleg tussen de deelnemers en de FUMO zijn de uitgangspunten voor de uitvoering van de basistaken geconcretiseerd. De algemene uitgangspunten zijn: 1. Aansluiting bij strategische doelen van de gemeenten en provincie. De inzet van VTH-instrumenten voor de basistaken levert een bijdrage aan het gemeentelijk en provinciaal beleid voor onder meer een veilige, duurzame en schone omgeving; 2. Risicogericht werken. VTH zetten we in op de activiteiten met de grootste risico's. Op basis van risico's bepalen we hoe diepgaand de toetsing van meldingen en vergunningen dient plaats te vinden, bij welke objecten en wanneer een controle het meest effectief is én welke toezichtsvorm hier het beste bij past;
8
VTH-beleid Fryslan
3. Impuls voor ketentoezicht. De grootste risico's zien we bij de ketens voor grond- en afvalstromen. Om te verdiepen in ketens als geheel bundelen we de kennis en expertise voor het ketentoezicht; 4. Intensieve samenwerking tussen ketenpartners. De samenwerking met verschillende partners gebeurt thema- of procesgericht. Met sommigen structureel, met anderen op incidentele basis; 5. Kwaliteitsborging. Door kwaliteit te borging trachten we onze doelstellingen te realiseren én te voldoen aan de wettelijke eisen. Beschikbaarheid van vakmanschap en expertise is daarbij cruciaal.
Doelstellingen Door een evaluatie van het bestaande beleid, een inventarisatie van gemeentelijke en provinciale ambities én een analyse van problemen en risico's bij ieder van de clusters van basistaken zijn we gekomen tot 13 doelstellingen voor de uitvoering van de basistaken. 1. Bedrijven hebben inzicht in hun bijdrage aan en verantwoordelijkheid voor een klimaatbestendig, circulair en energieneutraal Fryslan; 2. Emissies naar water en lucht door industrie en landbouw worden gereduceerd door een branchegerichte aanpak; 3. Verbetering van de gegevenskwaliteit van de voornaamste risicovariabelen, zodat het informatie gestuurd risicomodel voor de clusters van basistaken optimaal kan functioneren; 4. De meest risicovolle grond- en afvalstromenketens zijn in beeld door een gerichte inzet van het ketentoezicht; 5. De FUMO voldoet voor de basistaken aan de landelijke kwaliteitscriteria; 6. Objecten met één of meerdere melding- of vergunningplichtige milieubelastende activiteit(en) beschikken over een actuele melding/vergunning; 7. De branches in de hoogste risicocategorie vertonen in 2024 een verbeterd naleefgedrag ten opzichte van 2020; 8. De voorschriften die gelden voor de activiteiten met de grootste milieurisico's worden in 2024 beter nageleefd dan in 2020; 9. Bij overige branches en activiteiten is in 2024 het naleefgedrag minimaal gelijk aan het naleefgedrag in 2020; 10.
Verbetering van het naleefgedrag bij bodemsaneringen Wbb in 2024 ten opzichte van 2020; 11. Verbetering van het gedrag van de uitvoerder van Bbk-werken in 2024 ten opzichte van 2020; 12. Inzicht in illegale activiteiten en het risico van niet gemelde bodemwerken en bepalen van de structureel benodigde inzet voor toezicht op niet gemelde bodemwerken in 2021; 13. Verbetering van het gedrag van de uitvoerder van asbestsaneringen in 2024 ten opzichte van 2020.
Doorwerking van het beleid Bovengenoemde doelstellingen zijn een onderdeel van een sluitende beleidscyclus. Zij zijn in bijlage 1 geconcretiseerd in indicatoren en normen. In het jaarverslag van de FUMO wordt jaarlijks verantwoording over de realisatie afgelegd. Daarnaast zijn deze doelstellingen (wat we willen bereiken?) in de bijlagen uitgewerkt in een strategie (hoe we dit willen bereiken?). Deze strategie bestaat uit een aantal
Provinciale en gemeentelijke basistaken
9
componenten: preventie, vergunningverlening, toezicht, sanctioneren en gedogen. Zij vormen de uitwerking op hoofdlijnen van de werkwijze en intensiteit van de werk zaamheden door de FUMO. Jaarlijks vindt een uitwerking van dit VTH-beleid in een uitvoeringsprogramma plaats. In dit programma wordt benoemd welke VTH-instrumenten de FUMO concreet gaat inzetten en wat de formatieve en financiële gevolgen zijn. Eventuele aanscherping van ambities kan ook in dit uitvoeringsprogramma plaatsvinden.
10 VTH-beleid Fryslan
'A. ï'.
Inleiding Voor u ligt het uniforme beleid voor de uitvoering van vergunningen, toezicht en handhaving (hierna: VTH) van de basistaken die de FUMO voor alle gemeenten in Fryslan en de provincie Fryslan uitvoert.
De gemeenten, provincie en FUMO hebben een gemeenschappelijk belang en een gezamenlijke ambitie in het behouden van een duurzame, veilige en gezonde fysieke leefomgeving. Door prioriteiten en beleidsdoelen met elkaar af te spreken, bevorderen we een duurzame naleving van wet- en regelgeving en kunnen we risico's voor de leefomgeving beter beheersen. Met een uniforme manier van taakuitvoering en een gelijke behandeling van ondernemers en inwoners bij de uitvoering van de basistaken bevorderen we een gelijk speelveld in ons gebied. Met dit beleidskader leggen we hiervoor een basis. Dit beleid geldt voor de basistaken die door de FUMO worden uitgevoerd voor alle gemeenten en provincie. Het betreft de taken die wettelijk verplicht door de gemeen ten en provincie bij de FUMO zijn ingebracht. Het beleid is onderdeel van de beleids cyclus en vormt voor de basistaken het raamwerk voor het uitvoeringsprogramma van de gemeenten en provincie. In dit beleid zijn de prioriteiten, doelstellingen en werk wijzen opgenomen voor VTH en de samenwerking met externe partners. Het bevat dus zowel strategische, tactische als operationele elementen.
Provinciale en gemeentelijke basistaken
11
1.1 Achtergrond Gemeenten en provincies zijn voor een groot deel verantwoordelijk voor de uitvoering van de VTH-taken binnen het omgevingsrecht. Het omgevingsrecht regelt de fysieke omgeving waarin wij leven. Daartoe behoren milieu, water, natuur en ruimtelijke ordening. Het omgevingsrecht is vaak aan veranderingen onderhevig en complex. Ondanks dat er veel wetgeving wordt vereenvoudigd, blijft er altijd regelgeving nodig voor de bescherming van het milieu en meer specifiek voor geluid, geur, lucht, licht, water, bodem, trilling, natuur, afval en externe veiligheid. Ter bevordering van de kwaliteit van de uitvoering van de VTH-taken binnen het omgevingsrecht zijn landelijk 29 omgevingsdiensten opgericht. Binnen de provincie Fryslan verzorgt de FUMO voor alle gemeenten en de provincie de basistaken. Voor enkele van deze deelnemers en Wetterskip Fryslan verzorgt de FUMO ook aanvullende taken (zogenaamde plustaken). In 2017 is een wettelijke verplichting voor gemeenten en provincies ingevoerd om ten aanzien van VTH op het gebied van de wettelijke basistaken uniform VTH-beleid op te stellen; dit met het doel om de kwaliteit en uniformiteit van de VTH-taken binnen het omgevingsrecht te vergroten.
Dit VTH-beleid voor de basistaken is tot stand gekomen met inbreng van deelnemers aan de Gemeenschappelijke Regeling van de FUMO, FUMO, veiligheidsregio en Wetterskip Fryslan, onder begeleiding van adviesbureau Arena Consulting. Vóór besluitvorming is dit beleid ter consultatie voorgelegd aan de omliggende omgevingsdiensten, veiligheidsregio (brandweer en GGD), Wetterskip Fryslan en het Openbaar Ministerie.
1.2 VTH-beleid in de beleidscyclus Het voorliggend beleidsplan is uitvoeringsgericht beleid. Het beschrijft op welke wijze de gemeenten en provincie uitvoering willen geven aan de meer strategische ambities die zij in hun strategisch beleid hebben verwoord, bijvoorbeeld ten aanzien van de kwaliteit van de leefomgeving, milieu, ondermijning, externe veiligheid, energiebespa ring en klimaatadaptatie. In 2019 is door het bestuurlijk VTH-overleg Fryslan de Omgevingsanalyse Fryslan vastgesteld. Met deze analyse is per bestuurlijk thema (o.a. klimaatopgave, energietransitie, leefbare en vitale kernen, biodiversiteit en toekomstbestendige landbouw) uitgewerkt welke bijdrage VTH kan leveren aan de bestuurlijke ambities. In voor liggend beleid is voor de basistaken, als onderdeel van de brede VTH-taken, een concretisering hiervan gemaakt. Dit VTH-beleid voor de basistaken is een aanvulling op het bredere VTH-beleid dat door ieder van de colleges is vastgesteld voor uitvoering van hun Wabo-taken. In het omgevingsrecht worden regels gesteld waar het bevoegd gezag zich aan moet houden bij het uitvoeren van de VTH-taken. De eisen aan de inrichting van processen zijn wettelijk vastgelegd in de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) en de daarbij behorende algemene maatregelen van bestuur.
Na de inwerkingtreding van de Omgevingswet worden de regels binnen dit nieuwe wettelijke kader van kracht.
12 VTH-beleid Fryslan
Zowel in de huidige als in de nieuwe situatie zijn de zogenaam de procescriteria leidend voor het VTH-beleid. De procescriteria beschrijven de eisen die gesteld worden aan de sluitende beleids cyclus, de BIG-8 cyclus. Voorliggend VTH-beleid heeft betrekking op de bovenste drie stappen en is richtinggevend voor de operatio nele beleidscyclus. In het figuur hiernaast zijn deze groen weerge geven. Deze strategische beleids cyclus wordt over het algemeen iedere vier jaar doorlopen, maar kan op basis van veranderende omgevingsfactoren, wetten of beleidsambities een andere frequentie hebben.
lid 2
Strategisch beleidskader Art. 7.2, lid 2 & 7.7 BOR
Rapportage & evaluatie
Strategisch beleidscyclus -
Operationeel beleidskader
x-jaarlijks Irt 7 2
Planning & control
Operationele beleidscyclus -
Voorbereiden
Monitoren
jaarlijks
Uitvoeren
1.3 Basistaken Zoals aangegeven geldt dit beleidsplan voor de basistaken die door de FUMO voor alle deelnemers worden uitgevoerd. De basistaken zijn in dit beleidsplan ondergebracht in drie clusters: • Milieubelastende activiteiten bij inrichtingen; • Bodem; • Asbest. Dit betekent dat de volgende clusters van basistaken buiten dit beleidsplan zijn gehouden, omdat de FUMO deze taken niet, of alleen voor de provincie, uitvoert: • Majeure risicobedrijven (BRZO- en RIE-4 inrichtingen); • Vuurwerkevenementen; • Bouw-, reclame-, inrit-, kap- en sloopactiviteiten (BRIKS). Voor ieder van bovengenoemde taken is door de provincie Fryslan specifiek provinciaal VTH-beleid uitgewerkt. Voor de majeure risicobedrijven geldt dit beleid tezamen met het beleid dat door de provincies Groningen en Drenthe is gemaakt in de Noordelijke maat.
1.4 Ontwikkelingen Diverse ontwikkelingen hebben gevolgen voor de VTH-taken. Waar mogelijk zijn deze ontwikkelingen verwerkt in voorliggend beleid; indien deze of andere ontwikkelingen leiden tot wijzigingen van beleidsmatige keuzen, vindt bijstelling van het beleid plaats.
Provinciale en gemeentelijke basistaken
13
1.4.1 Omgevingswet Het doel van deze wet is om de geldende regels voor inwoners, bedrijven en overheden inzichtelijker te maken en de ontwikkeling en het beheer van de fysieke leefomgeving beter beheersbaar te maken. Deze wet gaat ook uit van de eigen verantwoordelijkheid van inwoners en bedrijven. De uitgangspunten van de Omgevingswet zijn minder en overzichtelijke regels, meer ruimte voor initiatieven, lokaal maatwerk en vertrouwen. De inwerkingtreding van de Omgevingswet is op 1 januari 2022.
De Omgevingswet heeft voor de basistaken, op basis van de huidige juridische uitwerkingen van de Omgevingswet, met name de volgende impact: 1. alle vergunningprocedures, in principe, in acht weken; 2. het omgevingsplan vraagt om participatie en afweging bij de planvorming; 3. door duidelijke plannen is inzichtelijker wat wel en niet kan en zijn mogelijk minder vergunningen nodig en verschuift de focus naar toezicht en handhaving; 4. meer maatwerk, immers bij minder regels vergen de besluiten een goede afweging en onderbouwing; 5. taakvelden worden integraal samengevoegd: meer (keten)samenwerking; 6. processen worden straks nog meer dan nu geïnitieerd door inwoners en bedrijven en vragen om integrale afhandeling; 7. financiering kan wijzigen, doordat voor de milieuactiviteiten ook leges mogen worden geheven; 8. gedrag en cultuurverandering: competenties als oplossingsgericht denken, helicopterview en samenwerken worden belangrijker; 9. mogelijkheid voor financiële zekerheidsstelling bij afvalbedrijven; 10. overdracht van bevoegdheid van bodemtaken van provincie naar gemeenten; daarnaast gaat de bevoegdheid van enkele inrichtingen met IRPC-installaties van provincie naar gemeenten; 11. uitbreiding van het basistakenpakket, waardoor onder meer meerdere milieubelas tende activiteiten onder de (verplichte) uitvoering door de FUMO plaatsvinden; 12.
het begrip 'inrichting' vervalt; milieubelastende activiteiten staan centraler in de wetgeving en vragen een meer specifieke (op activiteiten gerichte) registratie; 13. transparantie van informatievoorziening. Alle digitale informatie is straks op één plek te vinden, het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Via het DSO kunnen initiatiefnemers, overheden en belanghebbenden snel zien wat mag in de fysieke leefomgeving. De inwoner, ondernemer beschikt daarmee over dezelfde informatie als de overheid.
De gemeenten, provincie en FUMO streven ernaar om, vooruitlopend op de invoering van de Omgevingswet, al zoveel mogelijk in de geest van de Omgevingswet te werken. Tot inwerkingtreding van de Omgevingswet staat een deel van bovenstaande implica ties nog landelijk ter discussie. Voor de uitwerking in dit beleidsplan zijn we uitgegaan van de concept wetsteksten in januari 2020; indien de feitelijke implicaties bij inwerkingtreding afwijken, kan worden besloten tot actualisatie van voorliggend beleidskader of aanscherping middels het jaarlijkse uitvoeringsprogramma.
1.4.2 Aandacht voor nieuwe milieuthema's Een aantal milieuthema's krijgt landelijk, provinciaal en lokaal steeds meer aandacht. Deze kunnen in de toekomst leiden tot actualisatie van voorliggend beleidskader of aanscherping middels het jaarlijkse uitvoeringsprogramma.
14 VTH-beleid Fryslan
In het Klimaatakkoord worden verschillende afspraken gemaakt die de bevoegdheden van de provincie en gemeenten raken. In Fryslan wordt stevig ingezet op energie besparing (25% ten opzichte van 2010) en duurzaam opgewekte energie (33% in 2030).
Intensivering van energiebesparing en het vergroten van het aandeel duurzaam opgewekte energie zijn belangrijke speerpunten van overheden. In het Energieakkoord 2013 is vastgelegd dat gemeenten en provincies prioriteit moeten geven aan handhaving van de energiebesparingsverplichtingen in de Wet milieubeheer. Vanaf 1 juli 2019 geldt een meldingsplicht voor middelgrote en grote energieverbruikers om te komen tot energiebesparende maatregelen en er geldt een verplichting voor het opstellen van energieaudits voor grote bedrijven. Hierdoor kan gericht toezicht gehouden worden op bedrijven die nog niet voldoen aan de energiebesparingsplicht. Een belangrijk en concreet aandachtspunt bij de voorgenoemde energietransitie is het overstappen van gas naar duurzame warmtebronnen. Omdat aardgas een fossiele brandstof is, zorgt het ook voor klimaatverandering. Om de klimaatdoelstellingen te halen moet Nederland van het gas af en overstappen op duurzame warmtebronnen voor onder meer verwarmen, koken en douchen.
In een circulaire economie worden afvalstoffen maximaal hergebruikt. Dit gebeurt nu nog vaak niet: veel bedrijfsafval wordt verbrand in plaats van het te gebruiken. De FUMO is één van de spelers die voor de uitdagende taak staan om bedrijven via vergunningen en toezicht aan te moedigen meer circulair te worden. Er ontstaat steeds meer zicht op de impact van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) voor mens en natuur. Denk daarbij aan onder meer PFAS, microplastics, medicijnresten / antibiotica en nanodeeltjes. Om aantasting van gezondheid en omgeving te voorko men zal bij vergunningverlening en toezicht hieraan steeds meer aandacht worden gegeven. Een goede registratie van bedrijven en toegepaste stoffen is noodzakelijk. In de loop van de tijd kan zo ook worden gevolgd of toepassing ervan wordt beperkt. ZZS herkennen en beoordeling ervan maken deel uit van de reguliere VTH-werkprocessen.
1.4.3 Interne ontwikkelingen Er zijn diverse ontwikkelingen bij en tussen de gemeenten, provincie en FUMO die gevolgen (kunnen) hebben voor de uitvoering van de basistaken. De gevolgen van deze ontwikkelingen nemen we mee bij de operationalisering van het beleid in het uitvoeringsprogramma en actualisaties van beleid. Enkele van deze ontwikkelingen zijn: 1. het actualiseren van de financieringssystematiek en governance-structuur van de FUMO, onder meer door actualisering van de kengetallen, verduidelijking van de rol van bestuur en opdrachtgevers en verbetering van de financiële sturing. 2. het opstellen van een uniform mandaat met bijbehorende escalatieladder, waarbij wordt uitgewerkt in welke gevallen opschaling van casuïstiek naar het bevoegd gezag plaatsvindt. 3. overdracht van een aantal basistaken die tot en met 31-12-2019 nog bij enkele gemeenten belegd waren. Het betrof onder meer de beoordeling en het toezicht van meldingen Besluit bodemkwaliteit (Bbk) en sloopmeldingen én het beoordelen van meldingen en toezicht op diverse meldingsplichtige bedrijven. Door de FUMO is nog maar beperkte ervaring opgedaan bij de uitvoering van deze taken.
Provinciale en gemeentelijke basistaken
15
4. actualisaties van gemeentelijk VTH-beleid. Een aantal gemeenten beschikt niet over actueel VTH-beleid en actualiseert dit zodoende op korte termijn. Voor de basis taken hanteren de gemeenten en provincie voorliggend beleid. 5. een provincie dekkende structuur voor de inzet van BOA's domein II (milieu, welzijn en infrastructuur) is opgezet en wordt in de praktijk toegepast.
1.5 Leeswijzer In het volgende hoofdstuk benoemen we de algemene uitgangspunten voor de uitvoering van de basistaken. De uitgangspunten die specifiek gelden voor de clusters van basistaken zijn uitgewerkt in hoofdstuk 3. In hoofdstuk 4 is uitgewerkt op welke wijze doorwerking van voorliggend beleid plaatsvindt in strategieën en het jaarlijks uitvoeringsprogramma.
16 VTH-beleid Fryslan
Uitgangspunten
Voor de uitvoering van de basistaken hebben de gemeenten in Fryslan en provincie Fryslan een aantal uitgangspunten bepaald. Deze uitgangspunten zijn afgeleid uit de beleidsplannen van de gemeenten en provincie, de Omgevingsanalyse Fryslan en in overleg tussen de deelnemers aan de FUMO geconcretiseerd voor de basistaken. Een deel van de uitgangspunten leidt ook tot specifieke doelstellingen (verwoord in kaders met grijze arcering), waarmee de bevoegde gezagen de voortgang van doelrealisatie de komende jaren willen blijven volgen. Over de mate van realisatie van deze doel stellingen legt de FUMO jaarlijks in haar jaarverslag verantwoording af. Dit hoofdstuk bevat de algemene uitgangspunten. In hoofdstuk 3 worden de uitgangs punten per cluster van basistaken (inrichtingen, bodem en asbest) benoemd. De uitgangspunten die specifiek gelden voor preventie, vergunningverlening, toezicht, sanctioneren en gedogen zijn uitgewerkt in de bijlagen 6 tot en met 10.
Provinciale en gemeentelijke basistaken
17
2.1 Aansluiting bij strategische doelen van de deelnemers Dit VTH-beleidsplan voor de basistaken sluit aan bij en ligt in het verlengde van het brede gemeentelijke en provinciale VTH-beleid en de omgevingsanalyse Fryslan zoals deze in 2019 is opgesteld. Het brede VTH-beleid heeft betrekking op de overige VTH-taken van de gemeente (o.a. bouwen, ruimtelijke ordening, APV en bijzondere wetten) en de provincie (o.a. natuur, zwemwater, ontgrondingen).
De inzet van het VTH-instrumentarium voor de basistaken levert een bijdrage aan onder meer de volgende strategische doelen in het gemeentelijke en het provinciale VTH-beleid. • Fryslan wordt klimaatbestendig ingericht en is energieneutraal in 2050; • Bedrijven opereren veilig, duurzaam en schoon; • Luchtkwaliteit in Fryslan (gezondheid) blijft minimaal op het huidig niveau; • Uitstoot van stikstof, fosfaat en overige stoffen die schadelijk zijn voor kwetsbare natuurgebieden neemt af; • Ernstige verontreinigingen in de bodem worden beperkt en worden zoveel mogelijk ongedaan gemaakt; we zorgen dat kwaliteit van bodem en water niet verslechtert; • Kernen en het platteland blijven vitaal, leefbaar en bereikbaar; • Friese economie wordt vergroend en meer circulair gemaakt, met extra aandacht voor hergebruik van grondstoffen; • Stortplaatsen worden goed beheerd, zodat geen nadelige gevolgen voor de omgeving ontstaan; • Een veilige fysieke leefomgeving waarin de risico's en mate van hinder op een aanvaardbaar niveau liggen; • Ondermijnende activiteiten zijn zoveel mogelijk in beeld en worden voorkomen. Deze bijdrage aan de gemeentelijke en provinciale doelstellingen richt zich voor de basistaken met name op de thema's 'Klimaat’, 'Luchtkwaliteit', 'Energietransitie', 'Veiligheid en hinder', 'Bodem' en 'Ondermijning'.
Voor de bijdrage van VTH aan deze thema's zijn de volgende doelstellingen geformuleerd. Doelstelling (zie bijlage 1 voor nadere uitwerking) 1. Bedrijven hebben inzicht in hun bijdrage aan en verantwoordelijkheid voor een klimaatbestendig, circulair en energieneutraal Fryslan. 2. Emissies naar water en lucht door industrie en landbouw worden gereduceerd door een branchegerichte aanpak.
2.2 Risicogericht werken Onze inzet voor VTH bij de basistaken richt zich op de grootste risico's. De activiteiten met de grootste kans op overtreding én de grootste effecten als het mis gaat, krijgen de meeste aandacht. Het risico is afhankelijk van een aantal variabelen. Zo is het milieurisico bij objecten met een grote stookinstallatie veel groter dan bij objecten waar een acculader in werking is. Iedere basistaak kent een aantal variabelen die het risico bepalen. Door een goed inzicht in deze variabelen en daarmee samenhangende risico's kunnen we onze werkzaamheden gericht inzetten.
18 VTH-beleid Fryslan
Om prioriteiten te kunnen stellen is een informatie gestuurd risicomodel uitgewerkt voor ieder van de clusters van basistaken. De effectiviteit van dit model wordt groter naarmate meer en betere informatie beschikbaar is. Deels is dit informatie waarvan de FUMO zelf bronhouder is (zoals controleresultaten, laatste controledatum en relevante activiteiten) en deels is dit informatie afkomstig van derden (zoals controleresultaten van andere inspectieorganen). De basis voor het model staat (zie bijlage 2); de komen de jaren wordt gewerkt aan de gegevenskwaliteit om het model ook optimaal te kunnen inzetten. Op basis van risico's bepalen we hoe diepgaand de toetsing van meldingen en vergun ningen dient plaats te vinden, bij welke objecten1 en wanneer een controle het meest effectief is én welke toezichtsvorm hier het beste bij past.
Doelstelling (zie bijlage 1 voor nadere uitwerking) 3. Verbetering van de gegevenskwaliteit van de voornaamste risicovariabelen, zodat het informatie gestuurd risicomodel voor de clusters van basistaken optimaal kan functioneren.
2.3 Impuls voor het ketentoezicht Een van de voornaamste redenen om landelijk te komen tot een stelsel van omgevingsdiensten is het verkrijgen van zicht en inzicht in complexe ketens van (milieugerelateerde) activiteiten. Het ketentoezicht is als instrument één van de basistaken die door de gemeenten en provincie bij de FUMO is belegd.
De FUMO geeft op twee wijzen invulling aan het ketengericht (milieu)toezicht: • Verbreding van het locatiedossier vindt plaats na signalen uit het reguliere (plaats gebonden) toezicht dat eerder of later overtredingen (kunnen) zijn begaan. Dit kan zijn op een eerder moment in de keten (bij toeleveranciers) of op een later moment in de keten (bij afnemers). De aanleiding is daarbij altijd een reguliere inspectie op een locatie bij een object of transport en het signaal is een min of meer toevallige bijvangst. Het ketentoezicht op deze wijze is reactief en beperkt zich tot de scha kels rond de betreffende locatie. Het resultaat van ketentoezicht op deze wijze is dat overtredingen kunnen worden gevonden bij bedrijven die ervoor of erna in de specifieke keten werkzaamheden uitvoeren.
•
Verdieping in de keten als geheel vindt plaats als er meerdere (gelijke of samen hangende) signalen uit het reguliere (plaatsgebonden) toezicht worden ontvangen, signalen van andere inspectieorganen worden ontvangen of landelijke prioriteiten worden benoemd. Na dergelijke signalen wordt op basis van specifieke risicovaria belen met een strategische en tactische analyse een keten of deel van de keten in beeld gebracht. Deze beperkt zich dan niet tot de betreffende locatie; ook locaties en activiteiten van branchegenoten worden onderzocht. Het resultaat van keten-
i
Onder een object verstaan we een locatie waar één of meerdere activiteiten plaatsvinden. Objecten met een of meerdere milieubelastende activiteiten worden inrichtingen genoemd.
Provinciale en gemeentelijke basistaken
19
toezicht op deze wijze is een rangorde (bijv. Top 50) van te inspecteren plaatsge bonden of mobiele activiteiten: deze patronen, incentives en rangorde waren met alleen reguliere (locatiegebonden) inspecties niet boven water gekomen.
De afgelopen jaren voerde de FUMO het ketentoezicht met name uit door het verbre den van locatiedossiers bij signalen uit het reguliere (plaatsgebonden) toezicht. Na een signaal bij een specifieke inrichting of transport dat in de keten ervóór of erna moge lijke overtredingen zijn begaan, wordt samenwerking gezocht met strafrechtelijke en andere bestuursrechtelijke partners. Samen met hen wordt dit deel van de keten verdiept en waar nodig handhavend opgetreden. Voorbeelden van dergelijke dossiers zijn de puin- en afvalopslag zonder vergunning, afvoer van AVI-bodemas als schoon puin naar Rotterdam, papierslib in een weiland en toepassing van met plastic vervuild tomatenloof uit België. Daarnaast zijn projecten opgestart voor afvaldumpingen (Toezichtkring natuurhandhaving) en vuurwerkhandel en wordt op basis van keten analyses van onder meer de politie op specifieke locaties toezicht gehouden. Behoud van het ketentoezicht om locatiedossiers te verbreden bij signalen uit het reguliere (plaatsgebonden) toezicht is essentieel; daarmee komen zaken boven water die buiten de directe scope van het specifieke object of transport plaatsvinden. De inzet van de BOA-capaciteit voor ketentoezicht wordt vastgelegd in een jaarplan dat via het VTH-overleg Fryslan wordt vastgesteld.
Deze beperkte invulling van het ketentoezicht tot het verbreden van het locatiedossier komt enerzijds door de beperkt gespecificeerde opdracht van de deelnemers voor uitvoering van ketentoezicht en anderzijds door de wijze waarop de FUMO het ketentoezicht heeft georganiseerd. Uren voor het ketentoezicht zijn door de FUMO verdeeld over een groot aantal toezichthouders, juristen en BOA's die ieder voor een klein deel van hun beschikbare uren ketentoezicht uitvoeren. Door een combinatie van beide redenen is door de FUMO afgelopen jaren maar beperkt proactief verdiept in ketens als geheel.
De grootste risico's in ketens worden gezien: 1. bij bedrijven die meerdere schakels (activiteiten) in de keten in huis heb-ben, al dan niet verspreid over meerdere locaties (beperking administratie door intern trans port), met stoffen die relatief gemakkelijk in een an-dere categorie zijn te brengen; 2. bij activiteiten met veel financieel gewin / bedrijven die een buitensporige groei doormaken; 3. waar met veel verschillende grond- en afvalstoffen wordt gewerkt; 4. waar activiteiten plaatsvinden in afgelegen gebieden, met daardoor een lage pakkans; 5. waar veel maatschappelijke kosten gemaakt worden als bedrijven regels niet na leven; 6. waar activiteiten buiten kantooruren plaatsvinden. Om te verdiepen in ketens als geheel bundelen we de kennis en expertise voor het ketentoezicht in een team ketentoezicht. Dit team dient te voldoen aan de eisen
20 VTH-beleid Fryslan
gesteld in de kwaliteitscriteria; hiervoor ligt samenwerking met de omgevingsdiensten in Noord-Nederland en/of de ketenpartners in Fryslan voor de hand. Naast de bundeling van het ketentoezicht in dit team houden we ook ketentoezicht door het verbreden van het locatiedossier. Dit gebeurt na signalen uit het reguliere (plaatsgebonden) toezicht dat eerder of later overtredingen (kunnen) zijn begaan.
Inzet van het team ketentoezicht is het meest noodzakelijk in de ketens grond- en afvalstromen. Beide ketens (1) worden door toezichthouders het meest risicovol gevonden, (2) blijken uit de risicoanalyse ketentoezicht uit 20152 en grondstromen uit 2014 risicovol3, (3) hebben veel aandacht in de provinciale en landelijke media (4) zijn landelijke prioriteiten en daardoor zijn landelijke werkgroepen actief (5) worden door vrijwel alle gemeenten en provincie in hun VTH-beleidsplannen hoog geprioriteerd, (6) zijn door de FUMO afgelopen jaren ook de meeste ketenonderzoeken als verbreding van het locatiedossier uitgevoerd en (7) zijn verdiept in ketenonderzoeken van andere omgevingsdiensten.
Doelstelling (zie bijlage 1 voor nadere uitwerking) 4. De meest risicovolle grond- en afvalstromenketens zijn in beeld door een gerichte inzet van het ketentoezicht.
2.4 Intensieve samenwerking tussen ketenpartners In de uitvoering van onze taken werkt de FUMO samen met betrokken collega's van provincies en gemeenten, andere omgevingsdiensten en instanties als de politie. Rijkswaterstaat, veiligheidsregio (brandweer en GGD), Wetterskip Fryslan, Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, douane. Inspectie Leefomgeving en Transport, Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid en het Openbaar Ministerie. Door bundeling van kennis, taken en ervaring zorgen we voor een kwalitatieve en betrouwbare dienst verlening. Ook de ondernemers en de inwoners profiteren hiervan. De kwaliteit van de leefomgeving verbetert, de administratieve lasten voor bedrijven en inwoners verminderen, procedures verkorten en voorschriften zijn op elkaar afgestemd. Hierdoor ontstaat een gelijk speelveld voor onze klanten.
De samenwerking met verschillende partners gebeurt thema- of procesgericht. Met sommigen structureel, met anderen op incidentele basis. Samenwerking vindt op drie niveaus plaats: • Strategisch niveau: afstemming over VTH-beleid en uitvoering, handhavingsprojecten, zoals een handhavingsestafette of een regionaal samenwerkingsprogramma. • Tactisch niveau: doelgroep- en ketengericht, analyses, trend, inzet van handhavingsinstrumenten, aanpak probleem, informatie en kennisdeling; • Operationeel niveau: casusbesprekingen, lokaal karakter, acties, projecten, integrale aanpak. Tijdige en adequate afstemming met ketenpartners vereist een sterke politiek-bestuurlijke sensitiviteit van medewerkers.
2 3
FUMO en provincie Friesland, Risicoanalyse Ketentoezicht Fryslên, oktober 2015 Expertgroep ketentoezicht grondstromen, Risicoanalyse ketentoezicht grondstromen in Friesland, januari 2014
Provinciale en gemeentelijke basistaken
21
2.5 Kwaliteitsborging Cruciaal voor het leveren van kwaliteitsproducten is de beschikbaarheid van vakman schap en expertise en de borging van de kwaliteit. Als kwaliteitsafspraken niet worden vastgelegd, gemonitord en gerapporteerd is er een sterke mate van afhankelijkheid van de individuele medewerker. Kwaliteit is voor ons (1) het realiseren van de doelstellingen die we met elkaar hebben afgesproken en (2) het voldoen aan de wettelijke eisen. Deze doelstellingen zijn door B&W en GS vastgesteld en geven in de kern aan wat we vanuit VTH bijdragen aan de maatschappelijke opgaven.
Elk van de gemeenten en de provincie Fryslan heeft een Verordening kwaliteit VTH vastgesteld. In de verordening is een verplichting opgenomen om te voldoen aan de kwaliteitscriteria die in het Fries bestuurlijk VTH-Overleg zijn afgesproken en door B&W en GS zijn vastgesteld. Deze criteria zijn gebaseerd op de landelijke criteria en naar de Friese dimensie vertaald. De kwaliteitscriteria hebben zowel betrekking op de kwaliteit van de organisatie als de kwaliteit van de medewerkers. Tevens is in de verordening een verplichting opgenomen om doelen uit te werken op de volgende onderwerpen: • Uitvoeringskwaliteit • Dienstverlening • Financiën Voor de uitwerking van doelen voor 'dienstverlening' wordt verwezen naar de Produc ten- en Dienstencatalogus van de FUMO. Hierin staan servicetermijnen genoemd. Dit is primair een servicetermijn voor de gemeente en de provincie, maar werkt door naar burgers en bedrijven. Verder is onderstaande doelstelling 5 inzake de kwaliteitscriteria ook te linken aan dienstverlening. In bijlage 1 is de nadere uitwerking van deze doelstelling opgenomen en zijn ook dienstverleningsdoelstellingen verwoord.
De ambities ten aanzien van uitvoeringskwaliteit van de basistaken zijn in voorliggend VTH-beleid beschreven. Om de kwaliteit te borgen zorgt de FUMO voor: • Functiescheiding op: o persoonsniveau tussen vergunningverlener en toezichthouder, o objectniveau voor toetsing en toezicht door specialismen; • Roulatie van toezichthouders vindt plaats om een vaste handhavingsrelatie te voorkomen en kennisniveau te verdiepen. Anderzijds is voor sommige doelgroepen meer bestendigheid gewenst; frequentie van roulatie is afhankelijk van de branche; • Functiebeschrijvingen worden bijgehouden waarin minimaal de eisen (aan de functie) zijn opgenomen die in de wet zijn bepaald en bevoegdheden zijn vastgelegd; • Volgen en bijhouden van actuele vakkennis en permanente scholing; • Registreren en stimuleren van medewerkers om te voldoen aan de kwaliteitscriteria; • Goed functionerende en voldoende automatisering, materiaal en materieel om de werkzaamheden uit te kunnen voeren; • Registreren van zaak- en procesgegevens, gebaseerd op de strategieën en werkprocessen die we met elkaar hebben afgesproken;
22 VTH-beleid Fryslan
• • • • • •
Registreren van gegevens van objecten met gebruik van authentieke gegevens uit basisregistraties; Bijhouden van uitgewerkte procesbeschrijvingen, protocollen en werkinstructies die zijn gebaseerd op de vastgestelde strategieën; Gebruik van projectdossiers die zijn opgebouwd volgens de wettelijke archiefeisen; Vastleggen van regelingen voor aanbesteding en uitbesteding; Vastleggen van bereikbaarheids- en beschikbaarheidsregeling buiten kantoortijden; Inbedding in werkprocessen van vier ogen principe: toets door collega van alle besluiten en niet gestandaardiseerde brieven.
Doelstelling (zie bijlage 1 voor nadere uitwerking) 5. De FUMO voldoet voor de basistaken aan de geldende landelijke Kwaliteitscriteria voor vergunningverlening, toezicht en handhaving.
Provinciale en gemeentelijke basistaken
23
Beleid per basistaak
3
Van de drie clusters van basistaken zijn in dit hoofdstuk de beleidsuitgangspunten beschreven. Deze zijn zoveel mogelijk gebaseerd op de risico's van de basistaak. In onderstaande paragrafen zijn eerst de risico's beschreven en op basis van deze risico's de beleidsmatige uitgangspunten benoemd. De uitgangspunten zijn dus afgeleid van risico's. Er is nog maar beperkt informatie opgebouwd over de resultaten van de controles (naleefgedrag). Het bepalen van de risico's is daardoor vooral nog gebeurd op basis van expert judgement van vergunningverleners, toezichthouders, boa's en juristen en adviesbureau. Door te investeren in risicogericht werken (zie paragraaf 2.2) bouwen we een betere informatiepositie op. Dit zal er ook toe leiden dat periodiek geëvalueerd kan worden of de inzet op de juiste activiteiten wordt ingezet; in het jaarverslag blikken we jaarlijks terug en in het uitvoeringsprogramma actualiseren we doelstellingen en aanpak.
24 VTH-beleid Fryslan
3.1 Milieubelastende activiteiten bij inrichtingen In de provincie Fryslan zijn anno 2020 zo'n 3.565 inrichtingen waarvoor de FUMO de beoordeling van meldingen4 uitvoert en vergunningaanvragen in behandeling neemt5 voor één of meerdere milieubelastende activiteiten en het toezicht en de handhaving op deze milieubelastende activiteiten uitvoert. Dit zijn basistaken voor in ieder geval de objecten6 met een vergunning voor milieubelastende activiteiten en voor een deel van de objecten met meldingsplichtige activiteiten. Volgens de begroting worden in 2020 zo'n 500 vergunningaanvragen verwacht en zijn zo'n 598 reguliere Ie controles gepland (dus excl. hercontroles en handhavingscontroles).
3.1.1 Risico's De intensiteit van het beoordelen van meldingen en besluiten op aanvragen vergun ningen, evenals het toezicht op milieubelastende activiteiten is beperkt bij wet vastgelegd. Zo geldt een plicht om regelmatig te bepalen of milieuvoorschriften in de vergunning nog toereikend zijn (actualiseringsplicht). In de Ministeriële Regeling omgevingsrecht (MOR) is verder vastgelegd dat elk object met een IPPC-instaIlatie met grote milieurisico's minimaal één keer per jaar een controlebezoek krijgt én elk object met een IPPC-installatie met beperkte milieurisico's minimaal één keer per drie jaar een controle-bezoek krijgt. Een gevolg van een dergelijk minimaal uitvoeringsniveau is dat veel objecten dan niet bezocht worden en daardoor na verloop van tijd niet over de juiste melding/vergun ning voor uitvoering van hun activiteiten beschikken. Controles zijn immers belangrijke momenten om te constateren dat de melding/vergunning niet meer actueel is.
Daarnaast is (de dreiging van) een controle en eventueel daaropvolgende sanctie een belangrijke drijfveer om de melding/vergunningsituatie op orde te hebben. Een actueel bedrijvenbestand draagt bij aan het verlagen van de milieudruk en verbeteren van naleefgedrag. Een actuele melding/vergunning is ook beter toetsbaar en handhaaf baar. En met een actuele melding/vergunning kunnen onze beleidsambities (bijv, energiebesparing en reductie van afvalstoffen) beter worden gerealiseerd. Met beperking van het toezicht op alle locaties waar milieubelastende activiteiten plaatsvinden, wordt de kans op en het effect van onomkeerbare situaties groter: hinder voor de omgeving, onveilige situaties voor omwonenden, verontreiniging van lucht, water en bodem met gevolgen voor gezondheid, aantasting van natuurwaarden, geen gelijk speelveld tussen bedrijven, ongewenste verschuiving van ondersteuning vooraf naar toezicht en handhaving, meer bezwaar- en beroepsprocedures, bouwwer ken die later aangepast moeten worden en het niet realiseren van beleidsambities ten aanzien van bijvoorbeeld energiebesparing, inzet van duurzame energie en reductie van afvalstoffen.
4
5
6
Tot de inwerkingtreding van de Omgevingswet Activiteitenbesluit en Vuurwerkbesluit. Daarna meldin gen voor milieubelastende activiteiten waarvoor in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) regels zijn gesteld. Tot de inwerkingtreding van de Omgevingswet geldt voor diverse activiteiten ook een omgevingsvergunning beperkte milieutoets (OBM). Deze zijn in dit document niet meer specifiek benoemd; hiervoor gelden dezelfde beleidslijnen als voor de vergunningplichtige activiteiten. Onder een object verstaan we een locatie waar één of meerdere activiteiten plaatsvinden. Objecten met een of meerdere milieubelastende activiteiten worden inrichtingen genoemd.
Provinciale en gemeentelijke basistaken
25
3.1.2 Beleidsuitgangspunten In aanvulling op de algemene uitgangspunten (zie hoofdstuk 2) gelden, op basis van voorgaande beschrijving van de risico's, voor de milieubelastende activiteiten bij objecten de volgende beleidsuitgangspunten: i. Objecten met een of meerdere melding- of vergunningplichtige milieubelastende activiteiten beschikken over een actuele melding of vergunning. Bij iedere controle wordt beoordeeld of de vigerende melding of vergunning nog actueel is (actualiteitstoets). 2. Alle meldingen en aanvragen voor vergunningen voor milieubelastende activiteiten worden beoordeeld op volledigheid op basis van de landelijke indieningsvereisten. 3. Alle relevante milieuaspecten uit iedere melding en (vergunning)aanvraag voor milieubelastende activiteiten worden globaal beoordeeld. Op basis van de impact van de aangevraagde activiteiten (zie bijlage 3 voor de risicoanalyse van activitei ten), de politiek-bestuurlijke gevoeligheid van de activiteiten op deze locatie/ ligging van het object én de verwachte emissies / hinder voor de omgeving vindt intensievere inhoudelijke beoordeling plaats. 4. Het prioriteren van risicovolle objecten met een of meerdere milieubelastende activiteiten gebeurt informatie gestuurd.
Op basis van risicovariabelen en input van deelnemers doet de FUMO jaarlijks een voorstel aan de bevoegde gezagen welke objecten integraal én welke objecten op specifieke aspecten een controlebezoek ontvangen. a. Het bevoegd gezag is verantwoordelijk voor de volledigheid van het overzicht van objecten met milieubelastende activiteiten (alle objecten in beeld). De deelnemer levert dit overzicht jaarlijks aan de FUMO, zodat de FUMO het voorstel voor te controleren objecten kan uitwerken. Het bevoegd gezag kan het beheer van het overzicht van objecten met milieubelastende activiteiten ook bij de FUMO beleggen. b. De FUMO is verantwoordelijk voor de volledigheid van benodigde gegevens van ieder van de objecten onder het basistakenpakket (benodigde gegevens van objecten in beeld). Bij het uitvoeren van controles actuali-seert de FUMO de gegevens; de gegevens van objecten die langere tijd niet gecontroleerd zijn, zijn daardoor minder actueel dan gegevens van recent gecontroleerde objecten. Mutaties van gegevens geeft FUMO aan het bevoegd gezag door, zodat het bevoegd gezag daarmee de volledigheid van het overzicht met objecten actueel kan houden. c. De volgende risicovariabelen worden in ieder geval in het risicomodel meegenomen: Het risico van de milieubelastende activiteit(en) van het object. Zie bijlage 3 i. voor een uitwerking van de risico's per activiteit. ii.
Het milieurisico van de branche waarin het bedrijf actief is. Om het risico van de branche te bepalen, wordt het naleefgedrag van de branche als geheel meegenomen én worden milieuas-pecten ten opzichte van elkaar gewogen. Deze weging, op basis van een risico-inschatting van deelnemers en FUMO, is: 1. Externe veiligheid: zwaarte 5 van 5; 2. Bodemkwaliteit: zwaarte 3 van 5; 3. Geluid: zwaarte 3 van 5; 4. Luchtkwaliteit en geur: zwaarte 3 van 5; 5. Waterkwaliteit: zwaarte 2 van 5;
26 VTH-beleid Fryslan
6. Gezondheid: zwaarte 4 van 5. Zie bijlage 4 voor een uitwerking van de risico's per branche. iii. De politiek-bestuurlijke gevoeligheid van het object. iv. De lengte van de periode dat geen milieucontrole heeft plaatsgevonden. v. Het gedrag van de drijver/eigenaar. d. De 10% objecten met de grootste risico's vallen onder de categorie hoog risico. De 25% objecten die hierna het grootste risico hebben, vallen onder de categorie matig risico. De overige 65% objecten is categorie laag risico.7 e. Voor de objecten met een IPPC-installatie geldt: de objecten in de categorie hoog risico worden anderhalf keer per jaar gecontroleerd, met een matig risico één keer per jaar en met een laag risico één keer per drie jaar. In een toezichtplan per object met een IPPC-installatie wordt benoemd wanneer integraal en wanneer op een of enkele aspecten wordt gecontroleerd. f. Voor de objecten zonder IPPC-installatie geldt: de objecten in de categorie hoog risico worden één keer per twee jaar gecontroleerd, met een matig risico één keer per vier jaar en met een laag risico minimaal één keer per 10 jaar. Van de controles bij objecten zonder IPPC-installatie is 50 tot 75% een aspectcontrole. In het uitvoeringsprogramma wordt door een efficiënte aanpak getracht de objecten met een laag risico frequenter te bezoeken dan één keer per 10 jaar. g.
Bij het ketentoezicht hebben de ketens van grond- en afvalstromen de hoogste prioriteit (zie hoofdstuk 2.3). Een onderbouwing en uitwerking van het keten toezicht is opgenomen in bijlage 8.7. Deze beleidsuitgangspunten zijn uitgewerkt in de vergunning- en toezichtstrategie in respectievelijk bijlage 7.4 en 8.4. Doelstelling (zie bijlage 1 voor nadere uitwerking) 6. Objecten met één of meerdere melding- of vergunningplichtige milieubelastende activiteit(en) beschikken over een actuele melding / vergunning. 7. De branches in de hoogste risicocategorie vertonen in 2024 een verbeterd naleefgedrag ten opzichte van 2020. 8. De voorschriften die gelden voor de activiteiten met de grootste milieurisico's worden in 2024 beter nageleefd dan in 2020. 9. Bij overige branches en activiteiten is in 2024 het naleefgedrag minimaal gelijk aan het naleefgedrag in 2020
3.2 Bodem Bij de uitvoering van de Wet bodembescherming (Wbb) ontvangen de bevoegde gezagen meldingen in het kader van het Besluit Uniforme Saneringen (BUS) of aan vragen voor saneringsbeschikkingen. Het toezicht tijdens het werk en de advisering over de sanctionering bij geconstateerde overtredingen aan het bevoegd gezag zijn basistaken. Dit geldt ook voor de beoordeling van het evaluatierapport en/of nazorgplan na afloop.
7
De indeling van objecten met milieubelastende activiteiten in de drie risicocategorieën wordt jaarlijks gemaakt op basis van actuele gegevens. Bedrijven die in het eerste jaar in de categorie laag risico vallen en niet gecontroleerd worden, worden het jaar erna met een hoger risico ingedeeld doordat de periode dat geen milieucontrole heeft plaatsgevonden (risicovariabele IV) langer is. Een toelichting op de percentages is opgenomen in bijlage 8.4 Toezichtstrategie milieu.
Provinciale en gemeentelijke basistaken
27
In het Bbk wordt het toepassen van schone en licht verontreinigde grond en bagger specie geregeld. Het doel daarvan is voldoen aan het 'stand still principe'; voorkomen van verdere achteruitgang van de bodemkwaliteit. De gemeenten zijn bevoegd gezag Bbk. Zowel de behandeling van meldingen Bbk als het toezicht op de uitvoering van het Bbk conform de melding en de landelijk geldende regels zijn basistaken.
3.2.1 Risico's Jaarlijks worden zo'n 120 werken gemeld in het kader van de Wbb. Het betreft zo'n 30 aanvragen voor saneringsbeschikkingen en zo'n 90 BUS-meldingen. De wet verplicht niet hoe intensief het toezicht Wbb dient plaats te vinden. Wettelijk gezien is het dus mogelijk dat het toezicht beperkt blijft tot het administratief beoordelen van en beschikken over het evaluatierapport en/of nazorgplan na afloop van het werk. Dit minimaal uitvoeringsniveau leidt tot een groot aantal risico's, waarvan in bijlage 5 een selectie is opgenomen.
Er worden in de praktijk veel afwijkingen van de bepalingen in de vergunning Wbb geconstateerd op de saneringslocaties. Bij ontvangst van een aanvraag Wbb is, op basis van ontvangen gegevens, geen goed beeld van de verwachte naleving, waardoor niet bepaald kan worden op welke locatie een controle meer nodig is dan elders. In 2019 vonden 90 controles plaats bij bodemsaneringen Wbb. Dit leidde tot veel aanpassingen in de praktijk, 16 waarschuwingen (11 schriftelijk en vijf mondeling), drie bestuurlijke strafbeschikkingen en éé bodemsignaal aan de strafrechtelijke partners. De tekortko mingen vonden plaats op veel verschillende locaties. Het is niet mogelijk gebleken om vooraf in te schatten waar het mis gaat; dit noodzaakt om ieder werk met een saneringsbeschikking of melding Wbb minimaal één keer te bezoeken. We ambiëren hier een meer risicogericht toezicht (zie doel-stelling in paragraaf 2.2). Volgens de begroting 2020 bedroeg in 2017-2018 het gemiddelde aantal meldingen Bbk jaarlijks 1.141. We verwachten op basis van intensivering van het toezicht Bbk dat 50% van de werken onterecht niet wordt gemeld.8 Risico's zijn door het (mogelijk bewust) niet melden hoger dan bij gemelde werken. Ook voor het Bbk is de intensiteit van het beoordelen van meldingen en het toezicht niet bij wet vastgelegd.
Indien de uitvoering plaatsvindt op dit wettelijk niveau, worden de grootste risico's gelopen bij werken met sterke twijfels bij de beoordeling van de melding Bbk, IBC-bouwstoffen, meldingen achteraf en toepassing immobilisatie (zie bijlage 5). Matige risico's zijn er bij tijdelijke en kortdurende opslag, partijen met meer dan 5% bodemvreemd materiaal, samengevoegde partijen en meldingen met herkomst buiten Fryslan.
Als gevolg van de Omgevingswet verschuiven diverse bodemwerkzaamheden van een meldingsplicht naar een informatieplicht. Hierdoor is een beperktere beoordeling mogelijk.
8
28 VTH-beleid Fryslan
Bij een project in twee gemeenten in Fryslên bleek door de inzet van 0,8 fte extra toezicht door FUMO het aantal mel-dingen Bbk toe te nemen van 92 in 2017 naar 223 in 2019.
3.2.2 Beleidsuitgangspunten In aanvulling op de algemene uitgangspunten (zie hoofdstuk 2) gelden, op basis van voorgaande beschrijving van de risico's, voor bodem de volgende beleidsuitgangs punten: 1. Alle meldingen Bbk worden beoordeeld op volledigheid op basis van de landelijke indieningsvereisten. 2. Alle relevante aspecten uit iedere melding Bbk worden globaal beoordeeld. Op basis van de risicocategorie, lengte van de opslagperiode en samenstelling en omvang van de grondstroom vindt intensievere inhoudelijke beoordeling plaats, 3. leder werk met een saneringsbeschikking of melding Wbb wordt op locatie op alle aspecten uit de beschikking en melding gecontroleerd. 4. De meldingen Bbk worden ingedeeld in drie risicocategorieën op basis van een beoordeling van de milieutechnische risico's én het gedrag van de uitvoerder. 10% van de meldingen wordt ingedeeld in de hoge risicocategorie, 25% in de matige risicocategorie en 65% in de lage risicocategorie. 5. De meldingen Bbk in de hoge risicocategorie worden allen gecontroleerd. De werken in de matige risicocategorie worden in 50% van de gevallen gecontroleerd en in de lage risicocategorie in 10% van de gevallen. Bij deze controles worden alle aspecten uit de melding gecontroleerd. 6. Bij het ketentoezicht hebben de ketens van grond- en afvalstromen de hoogste prioriteit (zie hoofdstuk 2.3).