CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

I-2c Bijlage 2 - Jaarprogramma VTH Fryslan.pdf

Raadsvergadering 3 april 2023, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Ingekomen stukken10.120 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Jaarprogramma VTH Fryslân basistaken 2023 Weststellingwerf

In opdracht van (de deelnemers) Opgesteld door

De Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing Postbus 3347 8901 DH LEEUWARDEN

Titel

Jaarprogramma VTH Fryslân basistaken 2023

Datum

16 december 2022

Status

Ter vaststelling door bevoegde gezagen

Versie

1.0

Contactpersoon

Roel Kouwen

Pagina 2 van 29

Inhoudsopgave 1.

Inleiding ............................................................................................................. 4

2.

Kaders en uitgangspunten .............................................................................. 5

3.

Ontwikkelingen ................................................................................................. 8

4.

Evaluatie 2021- vooruitblik evaluatie 2022 .................................................. 10

5.

Middelen en focus .......................................................................................... 11

5.1

Focus in toezicht............................................................................................... 11

6.

Jaarprogramma VTH Fryslân basistaken 2023 ........................................... 16

6.1

Regionaal programma (toezicht) ...................................................................... 16

6.2

Lokaal programma ........................................................................................... 17

6.3

Programma ketentoezicht (regionaal uitgevoerd) ............................................ 18

7.

Programma collectieve taken........................................................................ 19

8.

Monitoring, voortgang en evaluatie ............................................................. 22

9.

Afstemming en samenwerking ..................................................................... 23

Bijlage 1. Begrippenlijst ........................................................................................................ 24 Bijlage 2. Lokale programma’s per deelnemer ................................................................... 25 Weststellingwerf .................................................................. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Bijlage 3. Doorwerking VTH-beleid Fryslân ........................................................................ 28

Pagina 3 van 29

1. Inleiding Voor u ligt het tweede jaarprogramma op basis van het VTH-beleid Fryslân voor de basistaken en het sturings- en financieringsmodel FUMO. Dit ‘Jaarprogramma VTH Fryslân Basistaken 2023’ (jaarprogramma) gaat over alle basistaken voor vergunningverlening, toezicht en handhaving in Fryslân. Het is onderdeel van de BIG-8 beleidscyclus (beleid, programma, uitvoering, evaluatie en bijstelling enz.). De grondslag voor dit jaarprogramma ligt in artikel 7.3 van het Besluit omgevingsrecht (Bor). Zoals gezegd is dit het tweede jaarprogramma dat is gebaseerd op het gezamenlijke VTH-beleidsplan (vastgesteld door bevoegd gezagen in 2021) met het bijbehorende risicomodel van de Friese gemeenten en provincie. Dit betekent dat de aanpak en de opzet van het programma relatief nieuw is en we te maken hebben met een aantal onbekendheden. Als professionele en lerende(!) organisaties moeten we met elkaar het jaarprogramma uitwerken en in de praktijk aanscherpen. De kwaliteit die we in het VTH-beleid Fryslân hebben geformuleerd zullen we in gezamenlijkheid moeten borgen en waarmaken in dit programma. Dit vraagt draagvlak, betrokkenheid en samenwerking van alle betrokken partijen. Totstandkoming en vaststelling Dit programma is opgesteld door de FUMO, grotendeels op basis van de uitgangspunten zoals deze zijn bepaald in het besluit van het VTH Managementoverleg (VTH MO) d.d.

21 september 2022. Het VTH MO heeft de FUMO verzocht om op basis van de in dit besluit genoemde bouwstenen het jaarprogramma VTH Fryslân basistaken 2023 op te stellen. Inmiddels is op 14 oktober 2022 de datum van inwerkingtreding Omgevingswet met een half jaar uitgesteld naar 1 juli 2023. In het bijgaande jaarprogramma is in tegenstelling tot de bouwstenen die zijn vastgesteld door het VTH MO, nog geen rekening gehouden met het gewijzigde bevoegd gezag onder de Omgevingswet. Wel is het programma gebaseerd op een risicoanalyse die is gebaseerd op de milieubelastende activiteiten van een inrichting. Nu de wet is uitgesteld, wordt hierdoor vooruitgelopen op de Omgevingswet. Dit brengt geen risico’s met zich mee. Een concept van het jaarprogramma wordt behandeld in het Vakoverleg van 2 november 2022 en het VTH MO van 9 november 2022. Op 15 december 2022 heeft het AB FUMO ingestemd met het jaarprogramma en vervolgens ter vaststelling aangeboden aan de colleges van burgemeester en wethouders (B&W) en Gedeputeerde Staten (GS). Zij kunnen het jaarprogramma desgewenst gebruiken voor het informeren van gemeenteraden en Provinciale Staten (PS).

Doel en reikwijdte Het programma laat zien aan het dagelijks bestuur (DB), het algemeen bestuur (AB), de colleges van B&W van de Friese gemeenten en GS van Fryslân wat zij van de FUMO mogen verwachten aangaande de uitvoering van de reguliere VTH-taken voor inrichtinggebonden en nietinrichtinggebonden basistaken (zoals toezicht Besluit bodemkwaliteit (Bbk) en sloop-asbest). Ook is het programma voor ketentoezicht in hoofdlijnen opgenomen in dit jaarprogramma en een nadere uitwerking van de collectieve uren opgenomen in de begroting 2023. Het programma omvat niet de

Pagina 4 van 29

uitvoering van de VTH-taken voor Brzo1-bedrijven, de uitvoering hiervan ligt bij de Omgevingsdienst Groningen (ODG). Leeswijzer In hoofdstuk twee wordt ingegaan op de kaders waarbinnen en de uitgangspunten op basis waarvan het jaarprogramma is opgesteld. In hoofdstuk drie zijn de ontwikkelingen voor 2023 en de komende jaren beschreven. Vervolgens wordt in hoofdstuk vier kort ingegaan op de evaluatiepunten uit de afgelopen jaren. De beschikbare middelen en de focus die gelegd worden bij de uitvoering overeenkomstig de beschikbare middelen komt aan bod in hoofdstuk vijf. Het jaarprogramma bestaat uit een regionaal en lokaal programma. Dit ligt in lijn met het sturings- en financieringsmodel FUMO. Daarnaast is ook het programma voor ketentoezicht voor 2023 opgenomen. Alle drie de programma’s worden beschreven in hoofdstuk zes, waarna in hoofdstuk zeven het programma voor de uitvoering van de collectieve taken volgt. Het jaarprogramma sluit af met de wijze waarop de FUMO monitort en evalueert en met welke partijen wordt afgestemd en samengewerkt in hoofdstuk acht respectievelijk hoofdstuk negen. Aanvullend hierop is per individuele opdrachtgever het lokale jaarprogramma voor de basistaken nader uitgewerkt in bijlage 2.

In bijlage 3 wordt toegelicht op welke wijze invulling wordt gegeven met onderliggend jaarprogramma aan de doelstellingen uit het VTH-beleid Fryslân voor de basistaken.

2. Kaders en uitgangspunten Begroting FUMO 2023 In de vergadering van het algemeen bestuur van 10 december 2020 is het sturings- en financieringsmodel FUMO vastgesteld. De begroting van 2023 is – net als de begroting van 2022 – op basis van dit model opgesteld. De belangrijkste uitgangspunten van dit model zijn: Tabel 1: Uitgangspunten sturings- en financieringsmodel FUMO

Taakgebied Inrichting gebonden basistaken - regulering

Inrichting gebonden basistaken - Toezicht

Niet-inrichting gebonden basistaken besluit VTH

Omschrijving financieringswijze  In samenspraak met de deelnemers wordt per product uit de producten en dienstencatalogus FUMO (PDC) een inschatting gemaakt van het aantal te verwachten producten  Het aantal verwachte producten x het kengetal = aantal begrote uren  In samenspraak met de deelnemers worden uren opgenomen voor informatieverstrekking, maatwerk en onvoorzien.  Het totaal aantal uren x het integrale uurtarief = deelnemersbijdrage  Het aantal inrichtingen x kengetal x frequentie = aantal basistaakuren  In samenspraak met de deelnemers worden uren opgenomen voor onvoorzien, maatwerk en indien gewenst een hoger ambitieniveau.  Aantal basistaakuren x integrale uurtarief = deelnemersbijdrage voor inrichtinggebonden basistaken;  Voor meldingen sloop/asbest en Bbk wordt in samenspraak met de deelnemers per product een inschatting gemaakt van het aantal te verwachten ingediende meldingen. Het aantal verwachte producten x het kengetal x het integrale uurtarief = deelnemersbijdrage.

1 Brzo = Besluit risico’s zware ongevallen

Pagina 5 van 29

 Collectieve taken

 

Voor toezicht sloop/asbest en Bbk: het aantal meldingen x kengetal x frequentie = aantal toezichtsuren Bbk en asbest/sloop. Dit maal het integrale uurtarief = deelnemersbijdrage. Voor handhaving wordt uitgegaan van dezelfde aantallen als in de begroting van 2022. In voorliggende begroting is 2.150 uur opgenomen voor collectieve taken2; Deze uren zijn naar rato van de deelnemersbijdrage voor basistaken verdeeld over de deelnemers.

De begroting FUMO 2023 vormt in principe het financiële kader. Daarin zijn de beschikbare uren en middelen (en het aantal inrichtingen) vastgelegd voor de basistaken. In deze begroting is (vanwege het ontbreken van gedeelde uitgangspunten) nog geen rekening gehouden met de Omgevingswet. In dit jaarprogramma wordt deels ingespeeld op de geest van de Omgevingswet, door in de geest van de wet uit te gaan van de risicoanalyse mede op basis van milieubelastende activiteiten (mba’s). Daarbij geldt dat in de uitvoering altijd plaats zal vinden op basis van de huidige wet- en regelgeving. Daarnaast wordt rekening gehouden met de kengetallen en toezichtsregime conform evaluaties Bbk en sloop-asbest (besluit AB 27 oktober 2022). Dit betekent dat dit jaarprogramma niet naadloos aansluit op de begroting. Het is wel vormgegeven op basis van de meest recente uitgangspunten (zoals in dit jaarprogramma beschreven) en overeenkomstig de in het VTH MO afgesproken bouwstenen. De begroting 2023 is verder gebaseerd op basis van de kengetallen die zijn opgenomen in de PDC FUMO 20223. Voor het kunnen werken op basis van kengetallen moeten aan een aantal randvoorwaarden worden voldaan. Deze randvoorwaarden zijn een uniform mandaat, kwaliteit van de dossiers en de ondersteunende systemen op orde en een goede onderlinge afstemming waarin vertrouwen naar voren komt4.

Op deze onderdelen wordt voortgang geboekt, al is er het gedeelde besef dat er nog werk aan de winkel is. Inmiddels is er per 1 oktober 2022 sprake van een uniforme mandaatregeling. Daarnaast vraagt de omzetting en toepassing van nieuwe wetgeving tijd. Vergunningverleners en toezichthouders worden bij het behandelen van elk dossier geconfronteerd met nieuwe regelgeving en het begrip milieubelastende activiteit, terwijl het dossier nog is opgebouwd rond het begrip inrichting. Het kost meer tijd per vergunningaanvraag, het wordt lastig de kortere termijnen te behalen en het kan leiden tot verminderde productiviteit. Ook een controle bij een bedrijf kost meer tijd, omdat eerst gekeken moet worden om welke mba’s het gaat en om te achterhalen in welke mate een wijziging van regelgeving is opgetreden. In de Tijdelijke alternatieve maatregelen die zijn onderkend door het VTH MO is daarom ook al in juni 2022 opgenomen dat rekening moet worden gehouden met een hogere tijdsbesteding in vergelijking met de huidige kengetallen (opslag 5% á 10% als marge). Een naheffing kan gelet op vorenstaande niet worden uitgesloten overeenkomstig het sturings- en financieringsmodel waarbij aan het einde van het begrotingsjaar 2023 e.v. wordt afgerekend op basis van de daadwerkelijke besteding van uren.

Ook wordt door dezelfde redenen niet uitgesloten dat het geprognotiseerde aantal toezichtscontroles niet wordt behaald. VTH-beleid Fryslân voor de basistaken Het VTH-beleid Fryslân voor de basistaken is in 2021 vastgesteld door de bevoegde gezagen. Dit nieuwe beleid gaat uit van ‘budgetneutraal’, dit betekent dat de uitvoering van de basistaken niet meer of minder gaat kosten als gevolg van het nieuwe beleid. Het VTH-beleid Fryslân voor de Basistaken 2 In de begroting 2023 zijn 2.150 uur aan collectieve taken opgenomen. Daarnaast zijn in de begroting voor een andere collectieve taak ‘ketentoezicht’ uren opgenomen (5.440 uur). 3 Vastgesteld door het algemeen bestuur in de vergadering van 10 december 2021. 4 Zie o.a. pagina 11 van het sturings- en financieringsmodel FUMO en pagina 7 van de PDC FUMO.

Pagina 6 van 29

geldt als ondergrens: meer mag wel, minder niet. Het nieuwe beleid heeft de instemming van het bestuurlijk Fries VTH-overleg. Vaststelling door het college van GS en college van B&W van de Friese gemeenten heeft inmiddels plaatsgevonden. Voor 2023 is het VTH-beleid Fryslân als uitgangspunt beschouwd voor de uitvoering van de basistaken. In het VTH-beleid Fryslân voor de basistaken zijn meerjarige doelen met betrekking tot de fysieke leefomgeving vastgelegd. De activiteiten in dit programma dragen bij aan het bereiken van deze doelen. In bijlage 3 is samengevat weergegeven op welke wijze met dit jaarprogramma invulling is gegeven aan de prioriteiten uit dit VTH-beleid. Risicogericht werken Het jaarprogramma gaat uit van risicogericht werken. Hiervoor is op verzoek van de deelnemers een risicomodel opgesteld door Arena Consulting dat niet alleen uitgaat van de standaardcriteria zoals natuur, financieel, gezondheid, imago, ed.. Naast criteria als naleefgedrag en de laatste keer dat een inrichting op het gebied van toezicht is bezocht (achterstallig ‘onderhoud’ kost extra tijd in geval er geen of summier toezicht is gehouden) is dit jaar ook rekening gehouden met de ernst van overtredingen en het aantal meest waarschijnlijke mba’s die zijn toegekend per inrichting.

De uitvoering van de toezichthoudende taken richt zich op risico’s en draagt bij aan de beleidsdoelen uit het VTH-beleid Fryslân voor de basistaken. De risicoanalyse is mede gebaseerd op mba’s Omgevingswet waarvan de risicoscores nog niet inhoudelijk zijn herijkt: dit staat gepland voor 2023. Ook de risicoscore per branche zal dan nogmaals tegen het licht worden gehouden. Besluit omgevingsrecht (Bor): eisen aan organisatie en uitvoering - Scheiding van vergunningverlening en toezicht en handhaving: De afzonderlijke afdelingen toetsing en vergunningverlening en toezicht & handhaving waarborgen een scheiding tussen de taken in het kader van vergunningverlening enerzijds en toezicht en handhaving anderzijds. Hiermee is gewaarborgd dat de medewerkers en het management verantwoordelijk voor een vergunning niet ook toezicht houdt of handhaaft op diezelfde vergunning. - Periodieke roulatie: Om te voorkomen dat na verloop van tijd de toezichthouder te lang verantwoordelijk is voor handhaving van eenzelfde inrichting, worden medewerkers periodiek gerouleerd over de inrichtingen. - 24-uurs bereikbaarheid: Met de milieuklachtentelefoon wordt 24 uurs bereikbaarheid voor klachten en calamiteiten gerealiseerd. Er is een consignatiedienst verantwoordelijk voor het afhandelen van klachten. Iedereen die een klacht heeft op het gebied van milieu kan 24/7 deze milieuklachtentelefoon bellen.

Alle klachten worden opgepakt of er wordt voor gezorgd dat de verantwoordelijke instantie de klacht in goede orde ontvangt. Dit vergt ook bereikbaarheid van die instanties buiten kantooruren! De FUMO heeft (nog) geen rol in de crisisorganisatie (rampenbestrijding en/of crisisbeheersing binnen de GRIP-fasen) in geval van een crisis/ calamiteit. Type doelen Bij elk branche-aanpak worden doelen geformuleerd. Waar mogelijk worden, in lijn met het rapport “Meetbare handhavingsdoelstellingen”5, naast input- en prestatiedoelen, ook nalevingsdoelen of milieudoelen gesteld. Input- en prestatiedoelen zeggen iets over de inzet (input) en geleverde prestaties (bijvoorbeeld aantal verleende vergunningen, aantal uitgevoerde controles). Naleving- en milieudoelen zeggen iets over het effect van taakuitvoering op een doelgroep (bijv. naleefgedrag) en op de fysieke leefomgeving (bijv. veiligheid, milieukwaliteit, e.d.). Het formuleren en monitoren van

“Meetbare handhavingsdoelstellingen”, K+V (2004), een gezamenlijk product van het Ministeries van VROM, Verkeer en Waterstaat, IPO, VNG en de UvW. 5

Pagina 7 van 29

naleving- en milieudoelen is lastig, omdat het verband tussen taakuitvoering en de doelstellingen complex en veelzijdig is. Wel zijn dit soort doelen onze ‘stip op de horizon’; we accepteren dat we hierin ‘lerende’ zijn.

3. Ontwikkelingen Hieronder staan ontwikkelingen die invloed hebben op meerdere milieuthema’s en producten en diensten van de FUMO. Omgevingswet Op 1 juli 2023 treedt de Omgevingswet in principe in werking. Dan moet de FUMO klaar zijn om volgens en in de geest van de Omgevingswet te werken. Waar voor de gemeentelijke omgevingsvisie en het omgevingsplan een overgangsfase geldt, is die er voor het uitvoerende werk niet. Of de wet ook per 1 juli 2023 in werking treedt is niet honderd procent zeker. Uitstel of niet, steeds duidelijker is geworden dat een goede invoering van het nieuwe stelsel draait om samenwerking tussen overheden in de keten, anders werken en nieuwe afspraken daarover maken. Daar wordt hard aan gewerkt in De Fryske Aanpak en het VTH MO. Desalniettemin heeft het VTH MO geconstateerd dat de bevoegd gezagen en de FUMO niet kunnen voldoen aan de nieuwe taakverdeling en -uitvoering die de Omgevingswet met zich meebrengt. Dit betekent naar alle waarschijnlijkheid dat de taakverdeling en uitvoering vanaf juli 2023 hetzelfde blijft zoals anno 2022 en de eerste helft van 2023. Pas vanaf 2024 wordt dan gewerkt conform de door de Omgevingswet meegegeven taakverdeling. Dit betekent dat per 1 juli 2023 alleen de verandering van bevoegdheden verwerkt zou moeten worden in dit jaarprogramma.

De wijziging in het takenpakket als gevolg van de wijziging van het basistakenpakket zou dan zoals eerder aangegeven niet verwerkt hoeven te worden in dit jaarprogramma. Of er een wijziging volgt van het onderhavige jaarprogramma is nog nader te bepalen na besluitvorming over de definitieve datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet. De organisatie van de gewijzigde taakverdeling onder de Omgevingswet wordt in 2023 opgepakt. Versterking VTH stelsel De commissie Van Aartsen geeft in het rapport ‘Om de leefomgeving, Omgevingsdiensten als gangmaker voor het bestuur’ tien aanbevelingen om het landelijke stelsel van omgevingsdiensten en de kwaliteit van toezicht en handhaving te verbeteren. Deze aanbevelingen zijn verwerkt in het Interbestuurlijk programma (IBP) Versterking VTH-stelsel. De uitwerking van het IBP (in 2022 en 2023) kan gevolgen hebben voor de uitvoering van de (basis)taken door de FUMO. Met de ODG en de Regionale Uitvoeringsdienst Drenthe (RUDD) is mede daarom een gezamenlijke brief aan de staatssecretaris gestuurd met een reflectie op de uitwerking van het IBP. Als de uitkomsten van het IBP gevolgen hebben voor de uitvoering van het jaarprogramma zal dit kenbaar worden gemaakt. LHS/Boa inzet Het VTH-beleid Fryslân heeft als uitgangspunt (overeenkomstig de landelijke afspraken) toepassing van de Landelijke Handhavingsstrategie (LHS).

In navolging hierop krijgt dit binnen de FUMO meer vorm. Doelstelling is uniformere toepassing van de LHS binnen het werkgebied van de FUMO. Dit zal er toe leiden dat de toezichthouders de LHS beter invullen en daarover meer afstemming met de Boacoördinator plaats vindt. Niet kan worden uitgesloten dat door een betere toepassing van de LHS de noodzakelijke inzet van Boa-capaciteit en bijbehorende ondersteuning groeit. Zeker in relatie met een goed gepositioneerd ketentoezicht binnen de FUMO kan dit leiden tot een voorstel voor uitbreiding van de boa-formatie.

Pagina 8 van 29

De boa’s van de FUMO kunnen meerdere strafrechtelijke instrumenten inzetten. Inzet van één van de strafrechtelijke handhavingsinstrumenten, de bestuurlijke strafbeschikking milieu, is een autonome bevoegdheid van de FUMO. Niet strafrechtelijk optreden kan leiden tot rechtsongelijkheid, verslechtering van het naleefgedrag en is in strijd met het VTH-beleid Fryslân. Gekwalificeerd personeel We hebben te maken met een ‘overspannen’ arbeidsmarkt. Dit geldt voor diverse arbeidssegmenten en ook voor de deelnemers van de FUMO. De vraag naar goed gekwalificeerde medewerkers is momenteel hoger dan het aanbod. Deze ontwikkeling is ook waarneembaar bij andere omgevingsdiensten. Het gevolg hiervan is dat vacatures langer openstaan dan gewenst en/of de (tijdelijke) inzet van medewerkers op inhuurbasis wordt verhoogd. FUMO is gedwongen zij-instromers of nog niet gekwalificeerde medewerkers aan te nemen. De focus ligt op competenties en minder op relevante vakkennis. Dit betekent wel dat deze werknemers gemiddeld genomen na opleiding en begeleiding pas na circa zes maanden op 'vlieghoogte’ zijn. Dit vergt veel extra tijd, met name ook voor de ervaren medewerkers die nieuwe collega's moeten inwerken. Uiteraard probeert de FUMO zoveel mogelijk rekening te houden met de Kwaliteitscriteria 2.2.

Met betrekking tot het vraagstuk rondom een krapper wordende arbeidsmarkt, wordt door de FUMO de verbinding met deelnemers, partners, andere omgevingsdiensten en opleidingsinstituten gezocht om te zorgen dat onze producten en diensten kunnen worden geleverd. Boaregistratiesysteem De verwerking en opslag van gegevens die vallen onder de werkingssfeer van de Wet politiegegevens (Wpg) vindt op dit moment plaats in een afgeschermd gedeelte van het zaaksysteem. Het betreft hier veelal de boa/strafrechtzaken. Voor de verwerking en opslag van Wpg-informatie dient het systeem en de werkwijze hierop optimaal toegerust te zijn. Bij de audits die gaan plaatsvinden door de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) zal de werkwijze worden beoordeeld en worden mogelijke verbeterpunten geformuleerd. Milieucriminaliteit/Ondermijning Milieucriminaliteit heeft verstrekkende gevolgen voor de wereld waarin we wonen en waar we deel van uitmaken. De effecten van milieucriminaliteit zijn niet altijd (direct) zichtbaar, maar hebben zeer grote en ondermijnende gevolgen voor de leefomgeving, economie en maatschappij.

De gezondheid van mens en dier en de vitaliteit van het milieu worden aangetast door bijvoorbeeld vervuilde grond of water, door illegale lozingen van afval of gevaarlijke stoffen, mestfraude, illegale gewasbeschermingsmiddelen en het verwerken van (chemisch) afval in diervoeder of scheepsbrandstoffen. Het plegen van milieucriminaliteit is lucratief (oneerlijke concurrentievoordelen) en er is volop gelegenheid door te weinig toezicht en opsporing en vervolging (Dreigingsbeeld milieucriminaliteit 2021). Ook over dit onderwerp zijn er inmiddels meerdere rapporten opgeleverd onder andere vanuit de Evaluatie Berenschot en het CCV rapport “De markt de baas”, met als laatste het reeds aangehaalde rapport ‘Dreigingsbeeld milieucriminaliteit 2021’. Dit dreigingsbeeld alsmede de recente rapporten van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid, de commissie Van Aartsen en de Algemene Rekenkamer tonen aan dat de aanpak van milieucriminaliteit in de praktijk te wensen over laat. Toezicht, opsporing en vervolging zijn te weinig slagvaardig, de opsporing is gefragmenteerd, vervolging en berechting duren te lang en de uiteindelijke sancties zijn vaker niet dan wel afschrikwekkend. Grote vermijdbare milieuschade is het gevolg. Samenwerking met ketenpartners is hierin van essentieel belang.

Binnen de regio heeft de provincie Fryslân de spreekwoordelijke bal opgepakt en is gezamenlijk met de gemeenten en het Wetterskip gekomen tot de ‘Intentieverklaring Friese norm’ (niet te verwarren met de Fryske norm voor financiering). Het doel van deze intentieverklaring uit 2022 is om tot een meer geharmoniseerde aanpak te komen om ondermijnende criminaliteit aan te pakken.

Pagina 9 van 29

4. Evaluatie 2021- vooruitblik evaluatie 2022 In Fryslân wordt steeds meer volgens de beleidscyclus (BIG-8) gewerkt. Tegelijkertijd is er nog een slag te maken. Onderdelen uit de BIG-8 ontbreken nog. In 2019 is een Fryslân brede omgevingsanalyse opgesteld. De omgevingsanalyse biedt informatie en handvatten voor het maken van keuzes rondom de VTH-opgaven waar de partners in Fryslân individueel en gezamenlijk voor staan. In 2021 is het VTH-beleid Fryslân voor de Basistaken vastgesteld en is de keuze voor een Risicomodel gemaakt. Tot 2021 werd met het Fryslânbreed uitvoeringsprogramma nog niet geheel voldaan aan de eis uit het Bor van een ‘uniform uitvoeringsprogramma voor de basistaken’, maar het vormde wel een aanzet daartoe. Met voorliggend jaarprogramma voldoet de FUMO aan de eisen die zijn gesteld in het Bor. Conclusies en aanbevelingen Fryslânbreed uitvoeringsprogramma 2021 Hieronder zijn de belangrijkste conclusies en aanbevelingen uit het Jaarverslag Fryslânbreed uitvoeringsprogramma 2021 opgenomen:

Een branche- en risicogerichte aanpak blijkt van grote toegevoegde waarde. Het draagt bij aan een efficiënte uitvoering van de werkzaamheden en levert bovendien bijvangst op: dit draagt bij aan het algehele nalevingsniveau. Daarom wordt aanbevolen deze aanpak voort te zetten, naast de uitvoering van reguliere controles volgens een vaste frequentie en een puur vraaggestuurde vergunningverlening; Doorontwikkeling van het projectmanagement is van belang. Aandachtspunten:  Goede afbakening, gericht op ‘compacte projecten’ en afronding conform planning;  Expliciete keuzes over uitbreiding, vervolg (of afschaling) van projecten;  Tussentijdse monitoring, reële evaluatie en tijdige bijsturing. Het verbeteren van de datakwaliteit om beter datagedreven en informatiegestuurd te kunnen programmaren en uitvoeren.

De grondslag voor de risicogerichte aanpak is gelegd in het VTH-beleid Fryslân. In het onderliggende jaarprogramma is naast de begroting en het sturings- en financieringsmodel, dit beleid als uitgangspunt gehanteerd. De verbetering van de datakwaliteit zal ook in 2023 de aandacht hebben en wordt projectmatig opgepakt (geen onderdeel van het jaarprogramma). De doorontwikkeling van projectsturing en -management vindt plaats in de lijn (vastleggen verantwoordelijkheden, meer aandacht voor sturing- en monitoringsmomenten e.d.). Uit de halfjaarrapportage VTH-taken 2022 bleek dat de uitvoering van het eerste jaarprogramma op basis van het VTH-beleid Fryslân en het nieuwe sturings- en financieringsmodel behoorlijk vorm krijgt. Wel zorgt de overgang naar de nieuwe werkwijze voor enige vertraging in de uitvoering. In vrijwel de volledige breedte wordt de voortgang verder beïnvloedt door de huidige krapte op de arbeidsmarkt (hoog personeelsverloop en lagere capaciteit). Dit heeft ook tot gevolg dat voorrang wordt gegeven aan het behandelen van alle ingediende meldingen hetgeen ten koste gaat/kan gaan van de diepgang van de toetsing. Hierdoor kan niet altijd voldaan worden aan het toetsingsniveau die is vastgelegd in het VTH-beleid. Daarnaast is geconstateerd dat in het VTH-beleid geen rekening is gehouden met de wettelijk verplicht gestelde toezichtsmomenten op het gebied van Vuurwerk.

Wettelijk is bepaald dat een inrichting die vuurwerk op heeft geslagen jaarlijks op minimaal twee momenten gecontroleerd moet worden. In afwijking van het VTH-beleid wordt in het jaarprogramma wel rekening gehouden met deze wettelijke verplichting. Geadviseerd wordt bij aanpassing van het VTH-beleid rekening te houden met deze wettelijke verplichting.

Pagina 10 van 29

5. Middelen en focus Op 7 juli 2022 is door het algemeen bestuur de begroting 2023 vastgesteld. Dit jaarprogramma gaat in de basis uit van deze begroting als financieel kader, zie hoofdstuk 2. Op basis van onze begroting 2023 is het aantal productieve uren voor het primaire proces basistaken van onze organisatie bepaald. Tabel 2: De beschikbare productieve uren basistaken in 2023

Beschikbare uren 2023 Reguleringstaken (vergunningen en meldingen) Toezicht inrichting gebonden Handhaving Niet-inrichting gebonden basistaken Ketentoezicht Collectieve taken

34.599 32.770 4.080 21.629 5.440 2.150

5.1 Focus in toezicht Binnen het gegeven kengetal is het niet mogelijk om toezicht te houden op alle regels die gelden voor het uitvoeren van een activiteit/het voeren van een inrichting. Om inzicht te geven in waar de FUMO dan wel op let zijn in onderstaande tabel (tabel 3) voor de inrichtinggebonden taken per branche de focuspunten aangegeven voor een integrale controle en indien van toepassing het te controleren aspect bij een aspectcontrole. Daarnaast is ‘energie’ als tweede focuspunt voor alle branches aangewezen. Het gaat hierbij alleen om het uitvragen van het energieverbruik. Een integrale controle betekent niet dat alles wordt gecontroleerd, ook dan is een keuze gemaakt van onderwerpen die opgepakt worden. Deze vorm van controle is wel uitgebreider dan een aspectcontrole. Bij een enkele branche zal gelet op het risico geen aspectcontrole plaatsvinden, alleen een integrale controle of andersom alleen een aspectcontrole. 26 branches (waar mogelijk zijn branches uit de risicoanalyse samen gevoegd) en één activiteit zijn onderscheiden voor het bepalen van de focuspunten. Voor het bepalen van deze focuspunten is aangesloten bij de risicoanalyse per branche/activiteit die onderdeel uitmaakt van het VTH-beleid Fryslân. Voor de niet-inrichting gebonden toezichttaken wordt sinds 2020 al risicogericht gewerkt.

De uitgangspunten zijn hiervoor opgenomen in het VTH-beleid Fryslân6. Argumenten voor en kanttekeningen bij het risicogericht werken Het gevolg van het risicogericht houden van toezicht is dat de FUMO meer toezichtcontroles kan uitvoeren en de FUMO dus ook vaker bij bedrijven in beeld komt. De schaarse middelen als mensen en geld worden op een efficiënte manier ingezet. Dit in overeenstemming met het sturings- en financieringsmodel FUMO en het VTH-beleid Fryslân. Door dit risicogericht te doen kan gestuurd worden op de ‘belangrijkste’ risico’s conform de analyse uit het VTH-beleid. Het risicogericht werken heeft echter ook tot gevolg dat de werkelijke uitvoering van een activiteit door een bedrijf of een organisatie die niet valt onder het risico gericht toezicht houden slechter kan zijn dan verondersteld omdat zo hiervoor beschreven niet op alle aspecten wordt toegezien. Dit brengt risico’s met zich mee op gebieden als hinder/leefbaarheid, volksgezondheid, flora en fauna, financiële veiligheid, economische veiligheid en de fysieke veiligheid. Echter, dat is een logische kanttekening bij het risicogericht werken. Ook de houder van een inrichting/uitvoerder kan denken dat de uitvoering

Zie met betrekking tot deze uitgangspunten ook hoofdstuk 3 ‘Evaluaties uitvoeringstaken sloop-asbest en Besluit bodemkwaliteit’ 6

Pagina 11 van 29

van het werk plaatsvindt conform de regels, dit kan achteraf niet het geval zijn. Dit vraagt zorgvuldige communicatie, zowel mondeling als schriftelijk. Daarnaast zorgt met name het uitvoeren van een aspectcontrole ervoor dat de FUMO over minder actuele informatie beschikt over een bedrijf/inrichting die in het kader van het toekomstige omgevingsstelsel wel relevant zou kunnen zijn. Bijvoorbeeld voor het maken van omgevingsanalyses die nodig zijn bij het opstellen van een omgevingsplan of een vergunning. Sturen op datakwaliteit Eén van de doelstellingen uit het VTH-beleid Fryslân is ‘Verbetering van de gegevenskwaliteit van de voornaamste risicovariabelen, zodat het informatie gestuurd risicomodel voor de clusters van basistaken optimaal kan functioneren’. Voor het verbeteren van de datakwaliteit in het zaaksysteem LEEF loopt een apart project. Aanvullend hierop zullen in 2023 overeenkomstig het plan ‘Actualisatie & beheer inrichtingenbestand FUMO (basistaken)’7 (hierna plan), fase 2 de branche en zoveel mogelijk activiteiten per inrichting of locatie in kaart gebracht bij het fysiek bezoeken van een locatie. De outcome van de streetspotter en de inzet van het AI-systeem die aan de inrichtingen een set van meest waarschijnlijke activiteiten heeft gekoppeld, worden tijdens een controle door een toezichthouder geverifieerd en de nog ontbrekende informatie achterhaald.

De resultaten van fase 1 van het plan zijn verwerkt in de risicoanalyse. Dit betekent dat de set met meest waarschijnlijke milieubelastende activiteiten die ook handmatig zijn gevalideerd, zijn opgenomen in de risicoanalyse. Op deze wijze is een verbeterslag gemaakt in de kwaliteit van de gegevens. Een actueel inrichtingenbestand is een van de pijlers voor dit jaarprogramma. Als gevolg van onder andere personeelsverloop heeft het beheer van het inrichtingenbestand een achterstand opgelopen. Deze achterstand was nog niet ingelopen op het moment dat de risicoanalyse voor onderhavig jaarprogramma werd ingevuld. Als basis is hiervoor daarom dit jaar het bedrijvenbestand februari 2022 gebruikt. Doelstelling is dat vanaf volgend jaar het programma gebaseerd kan worden op een bedrijvenlijst die geldt op 1 augustus.

7

Vastgesteld door het algemeen bestuur FUMO op 1 april 2021.

Pagina 12 van 29

Tabel 3: Focusgebieden per branche op het gebied van toezicht Branche

Hoogste risicoscore VTH-beleid

Focus aspectcontrole 2023

Luchtkwaliteit & geur, bodemkwaliteit, waterkwaliteit

Afval

Akkerbouw- en landbouw

Waterkwaliteit

controle op bodembedreigende activiteiten zijnde afspuiten van machines = bodembedreigende voorziening die bedreigend kan zijn voor het grondwater/ oppervlaktewater

Glas en tuinbouw

Waterkwaliteit

Controle op lozingen

Veehouderij I intensief (meestal IPPC) grondgebonden varkens en pluimvee

Geluid, luchtkwaliteit & geur, gezondheid

Controle stalsysteem (incl. beperkt aantal punten luchtwasser) en het aantal dieren

Veehouderij II overige veehouderij met aanwezigheid van dieren (waaronder melkvee melk eieren vlees bont)

Luchtkwaliteit & geur, gezondheid

Controle stalsysteem en het aantal dieren

Vergisters en mestverwerkers8

Risico’s voor de fysieke bebouwing, kwaliteit van de leefomgeving (geur, geluid, luchtkwaliteit)

Bouwnijverheid

Externe veiligheid geluid, luchtkwaliteit & geur, bodemkwaliteit

Controle opslag gevaarlijke (afval)stoffen / energie koeling bij geen gevaarlijke stoffen

Detailhandel en dienstverlening Fokken en houden van dieren (niet zijnde veehouderij) + verblijven

8

Controle opslag gevaarlijke (afval)stoffen

Luchtkwaliteit & geur, gezondheid

Controle stalsysteem + aantal dieren

Geen branche maar een activiteit, hiervoor is in het VTH-beleid Fryslân een andere risicoscore gehanteerd.

Pagina 13 van 29

Focus integrale controle Controle op bodembeschermende voorzieningen, administratief toezicht op wat mag er nu en wat ligt er in praktijk, uitvragen energieverbruik Controle op bodembedreigende activiteiten, uitvragen energieverbruik

Controle op lozingen, emissies, energiegebruik (voorlichting) (geen gevaarlijke stoffen), uitvragen energieverbruik Controle luchtkwaliteit (terugdringen ammoniak), stalsysteem (luchtwasser volledig), aantal aanwezige dieren, uitvragen energieverbruik Controle luchtkwaliteit (terugdringen ammoniak), controle stalsysteem, aantal aanwezige dieren + mestopslag, uitvragen energieverbruik Controle warmtekrachtkoppeling als die er nog is, luchtwasser, invoergegevens, monitoringsgegevens, keuring van de silo, opslag van vaste invoerproducten, geuronderzoeken, uitvragen energieverbruik Controle opslagen gevaarlijke stoffen, bodembedreigende activiteiten, opslag van afval, uitvragen energieverbruik Controle koeling, gevaarlijke stoffen en indien aanwezig stookinstallaties, uitvragen energieverbruik Controle stalsysteem + aantal dieren + opslag bodembedreigende stoffen, uitvragen energieverbruik

Tabel 3: Focusgebieden per branche op het gebied van toezicht Branche

Hoogste risicoscore VTH-beleid

Focus aspectcontrole 2023

Groothandel, distributiecentra en opslagbedrijven

Externe veiligheid, luchtkwaliteit & geur, geluid

Controle opslag gevaarlijke stoffen

Handel in en reparatie van motorvoer-, vaar-, vliegtuigen en transportbedrijven

Bodemkwaliteit, geluid, luchtkwaliteit & geur, waterkwaliteit

Horeca, sport en recreatie

Luchtkwaliteit & geur, waterkwaliteit

Controle opslag gevaarlijke stoffen Controle beschermingen van afvalwatervoorzieningen

Industrie I metaal gerelateerd

geluid, luchtkwaliteit & geur, bodemkwaliteit

Controle opslag gevaarlijke stoffen(gasflessen), controle op ZZS

Industrie II papier, rubber, kunststof, chemie, textiel, hout, grafisch

Externe veiligheid, geluid, luchtkwaliteit & geur, bodemkwaliteit

Controle opslag gevaarlijke stoffen, controle op ZZS

Industrie III voedingsmiddelen (mens & dier)

Luchtkwaliteit & geur, waterkwaliteit

Controle lozingen (indirecte lozingen, e.d.)

Industrie IV overig (keramisch, minerale beton en asfaltcentrales)

Bodemkwaliteit

Voorkomen van stofoverlast / asfalt+ beton emissies, controle op ZZS Controle brandstofpontons (onderhoud en keuringen) zijn die er niet dan bilgewater

Scheepswerven

Externe Veiligheid, geluid, waterkwaliteit Externe Veiligheid, geluid, waterkwaliteit

Kantoren, verblijfsgebouwen, onderwijs

Luchtkwaliteit & geur, waterkwaliteit

Controle stookinstallatie

Energie en nutsbedrijven/-voorzieningen

Externe veiligheid, bodemkwaliteit

Tankstations I met lpg

Externe veiligheid, bodemkwaliteit

Controle op inspectie installaties Controle op periodiek inspectie controles LPGinstallatie en veiligheidsvoorschriften

Jachthavens

Controle gevaarlijke stoffen opslag

Pagina 14 van 29

Focus integrale controle Controle wijze van opslag gevaarlijke stoffen + koeling, uitvragen energieverbruik Controle gevaarlijke- / bodembedreigende stoffen, bodembeschermende voorzieningen (beperkt aantal), lozingen afvalwater en indien spuiterij aanwezig de Vos-emissie, uitvragen energieverbruik Controle afvalwater, stook- en koelinstallaties, uitvragen energieverbruik Controle gevaarlijke stoffen, emissies naar de buitenlucht (stof/lasdampen), bodembeschermde voorzieningen, uitvragen energieverbruik Controle gevaarlijke stoffen, emissies naar de buitenlucht, bodembeschermende voorzieningen, uitvragen energieverbruik Controle energieverbruik, lozingen, lucht/gaswassers indien aanwezig, emissies naar de buitenlucht Controle bodembeschermende voorzieningen, emissies naar de lucht, voorkomen stofoverlast, uitvragen energieverbruik Controle inname van bilgewater/afvalwater en brandstofpontons (onderhoud en keuringen), uitvragen energieverbruik Controle opslag gevaarlijke stoffen, indirecte lozingen, uitvragen energieverbruik Controle stookinstallaties, koelinstallaties als die er zijn, uitvragen energieverbruik Controle op inspectie installaties, controle bodembeschermende voorzieningen, uitvragen energieverbruik Controle op periodieke inspectie LPGinstallaties, controle bodembeschermende

Tabel 3: Focusgebieden per branche op het gebied van toezicht Branche

Tankstations II zonder lpg

Vuurwerk Ziekenhuis (mens en dier), laboratoria bio medisch

Loonwerkers + grondverzetbedrijven Crematorium (mens en dier) Overig

Hoogste risicoscore VTH-beleid

Externe veiligheid, bodemkwaliteit

Externe Veiligheid, geluid, luchtkwaliteit & geur

Focus aspectcontrole 2023

Controle ondergrondse tanks brandstoffen en bij onbewaakte aflevering de temperatuur beveiliging en noodstop Controle op keuring sprinklerinstallaties (administratie), opslag van vuurwerk (vuurwerkbesluit), tweede aspectcontrole is controle ter plaatse verkoopdagen

Waterkwaliteit, luchtkwaliteit & geur

Bodemkwaliteit en waterkwaliteit

Controle was-, tank- en spoelplaatsen Controle verbrandingsinstallatie Controle per geval te bepalen

Pagina 15 van 29

Focus integrale controle voorzieningen, onderhoud ondergrondse tanks andere brandstoffen, uitvragen energieverbruik Controle bodembeschermende voorzieningen, (vloeistofdichte vloer), controle ondergrondse tanks brandstoffen, veiligheidsvoorschriften, uitvragen energieverbruik

Controle op lozingen, stookinstallaties, uitvragen energieverbruik Controle was-, tank- en spoelplaatsen, bodembeschermende middelen, uitvragen energieverbruik Controle verbrandingsinstallatie, afvalstroom, uitvragen energieverbruik Controle per geval te bepalen

6. Jaarprogramma VTH Fryslân basistaken 2023 De werkzaamheden die de FUMO uitvoert voor haar deelnemers omvat veel VTH-taken. Zo zijn de vergunningverlenende en meldingstaken veelal vraaggestuurd. Het afhandelen hiervan is een continu proces. Dat geldt eveneens voor de aan de vergunningverlening gerelateerde juridische werkzaamheden (bezwaar en beroep). Het plannen van deze werkzaamheden is daarom niet mogelijk. De afhandeling van al deze vraaggestuurde producten vraagt om een flexibele wijze van organiseren (het kunnen inspelen op piekmomenten in het werkaanbod). Daarnaast wordt tijd vrijgemaakt voor het actualiseren van vergunningen. De taken zoals inrichtinggebonden toezichtcontroles worden gedurende het betreffende jaar uitgevoerd. Deze toezichtactiviteiten worden gepland. De juridische handhavingswerkzaamheden zijn meer vraaggestuurd van aard. Dit is afhankelijk van de uitkomsten van het toezicht en de te ontvangen handhavingsverzoeken van burgers. Het plannen hiervan is daarom lastig, daarom zijn in de begroting hiervoor op basis van aannames uren opgenomen. Om een zo groot mogelijk effect te realiseren om het gemeenschappelijke doel van een kwalitatief goede leefomgeving te bereiken, programmeert de FUMO op basis van een risicoanalyse, gestoeld op de 10 risico’s die onderdeel uitmaken van het VTH-beleid Fryslân voor de basistaken.

Dit is ook in overeenstemming met het sturings- en financieringsmodel FUMO. Wanneer in concrete situaties overtredingen worden geconstateerd die bestuurlijk en/of strafrechtelijk opvolging vereisen, zal de FUMO gebruikmaken van de interventiematrix uit de Landelijke Handhaving Strategie (LHS). Dit is ook in overeenstemming met het VTH-beleid Fryslân. Het Jaarprogramma VTH Fryslân basistaken bestaat uit een regionaal programma (alleen toezicht), een lokaal programma (alle VTH-taken m.u.v. het toezicht dat onderdeel is van het regionale programma) en een programma ketentoezicht. In hoofdstuk 7 is het programma collectieve taken opgenomen.

6.1 Regionaal programma (toezicht) Met dit jaarprogramma trekken we de lijn door van een risicogerichtere programmering van de branches binnen de begrote uren per deelnemer. Dit sluit aan op het VTH-beleid Fryslân en het nieuwe sturings- en financieringsmodel van de FUMO. Dit komt niet alleen de efficiency van de FUMO ten goede, maar ook de effectiviteit en de slagvaardigheid. Per deelnemer wordt jaarlijks een individueel uitvoeringsprogramma gemaakt, kijkend naar de lokale problematiek en zoveel mogelijk risicogericht. Hierbij kan de deelnemer ook aangeven of zij een hoger ambitieniveau wenst dan het gezamenlijk vastgestelde minimum niveau. Zo kan de FUMO zo goed als mogelijk inspelen op de vraag vanuit de deelnemers en om zoveel continuïteit in de bedrijfsvoering als mogelijk te houden.

Pagina 16 van 29

Een belangrijk uitgangspunt bij het regionaal programmeren is dat de 1-op-1 relatie tussen de uren die een gemeente inbrengt en de prestaties die de FUMO daarvoor levert, meer wordt losgelaten. Daar waar mogelijk houden we rekening met de spreiding van de inzet over de deelnemers. Maar dat is niet bij elk branche mogelijk. Daardoor kan het zijn dat de inhoud van het regionale programma ertoe leidt dat in een jaar de ene deelnemer wat meer en de andere deelnemer wat minder prestaties ontvangt ten opzichte van zijn inbreng. In een volgend jaar kan de uitkomst anders zijn. Overeenkomstig het sturings- en financieringsmodel wordt het regionale deel van het programma regionaal verantwoord en er vindt jaarlijks een afrekening plaats naar rato van inbreng: als er een tekort is wordt die collectief naar rato opgevangen, als er een overschot is op de begroting wordt deze collectief naar rato verrekend. Het regionale programma omvat de volgende branche-aanpakken: 1. Afval 2. Intensieve veehouderij 3. Horeca, sport en recreatie 4. Tankstations met LPG 5. Tankstations zonder LPG 6. Vuurwerk 7. Beoordeling elektronische milieujaarverslagen (e-MjV controle) 43 bedrijven (excl. Brzo-inrichtingen) in Fryslân hebben de verplichting om een e-MjV in te dienen. Een e-MjV moet door het bevoegd gezag beoordeeld worden met het uit eindelijke doel te accorderen.

De benodigde inzet hiervoor bedraagt 836 uur. Het regionale programma omvat sinds 2022 alleen toezichtstaken. Dit betekent dat het percentage van de uren voor het regionale programma berekend worden over de beschikbare uren voor regulier inrichting gebonden toezicht. In het sturings- en financieringsmodel is ten doel gesteld om dit percentage uren in dit programma op te bouwen naar ca. 50%. In 2023 omvat het regionale programma circa 38% (totaal afgerond 5.000 uur door de Friese gemeenten) van de reguliere inrichting gebonden toezichturen per gemeente en provincie. Dit lijkt een hoog percentage in vergelijking met de 15% van eerdere jaren voor het regionale programma (onder het Fryslânbreed uitvoeringsprogramma), echter het totaal aantal beschikbare uren in dit regionale programma is in vergelijking met voorgaande jaren aanzienlijk minder (in procenten uitgedrukt is het meer maar in uren minder). De branche-aanpakken zijn in aanloop naar het jaarprogramma 2022 uitgewerkt en zullen worden voortgezet onder het jaarprogramma 2023.

6.2 Lokaal programma In de voorgaande paragraaf is het regionale programma (gezamenlijke prioriteit en gezamenlijke aanpak betreffende toezicht van branches) uit één gezet. In deze paragraaf wordt ingegaan op de lokale programma’s (reguleringstaken en lokale toezichtstaken) per opdrachtgever. Aan de hand van de risicoanalyse behorende bij het VTH-beleid Fryslân zijn de prioriteiten bepaald. De risicoanalyse is zwaarwegend gelet op de in het VTH-beleid voorgestane risicogerichte aanpak. Dit is per opdrachtgever vertaald in een lokaal programma. In onvoorziene situaties die acuut aandacht behoeven en die zich ad hoc lopende het jaar voordoen, is het mogelijk om de uren die besteed worden aan het lokale programma uit te ruilen9. Uiteraard gaat dit wel ten koste van de voorgestane risicogerichte aanpak overeenkomstig het vastgestelde VTH-beleid. De lokale programma’s van de individuele opdrachtgevers tezamen (zie bijlage 2) resulteren in de volgende planning voor 2023.

9

Mits bestuurlijk geaccordeerd, zie het sturings- en financieringsmodel FUMO.

Pagina 17 van 29

Tabel 4: Beschikbare uren (omvang o.b.v. begroting 2023)

Omschrijving

Aantal gepland 2023

Reguleringstaken Toezicht en Handhaving Regulier toezicht lokaal programma Hercontroles Controle n.a.v. klacht Af te handelen meldingen sloop-asbest Af te handelen meldingen Besluit bodemkwaliteit (Bbk) Toezicht meldingen sloop-asbest Toezicht meldingen Bbk Onvoorzien Maatwerk Handhaving Ketentoezicht Overige niet-inrichting gebonden basistaken (zoals Wet bodembescherming toezicht)

60% 2.612 2.110 25% 30%

Uren gepland 2023 34.599

8.118 5.824 1.578 3.918 5.275 1.633 3.798 4.577 4.244 4.080 5.440 7.006

NB: Tabel 4 is een weergave van de uren uit de begroting 2023. De gevolgen van de besluiten evaluaties Bbk en Asbest zijn hierin niet verwerkt (kengetallen en toezichtspercentage). Deze besluiten hebben invloed op de geplande uren in 2023 en worden conform besluit betrokken bij de taakuitvoering in 2023.

6.3 Programma ketentoezicht (regionaal uitgevoerd) De afgelopen jaren werd ketenonderzoek vaak geïnitieerd vanuit het strafrecht. Dit kwam omdat in de praktijk bleek dat er fraude zoals valsheid in geschriften werd gepleegd, hetgeen een strafrechtelijke overtreding is. De fraude hield bijvoorbeeld in de praktijk in dat (gevaarlijke-)afvalstoffen illegaal afgezet werden in de landbouw zonder of een afwijkende melding hiervan te maken. Een ketenzaak waarbij de FUMO in samenwerking met de milieu-recherche, Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) en de Nederlandse Voedsel en Waren autoriteit (NVWA) in de publiciteit kwam, was het zgn. 'tomatenloof-onderzoek’. Dit is uitgebreid in het nieuws geweest. De FUMO zal een deel van haar ketenprogramma blijvend toespitsen op dit type onderzoeken en de benodigde samenwerking met diverse handhavingspartners daarbij voortzetten. Dergelijke zaken kunnen meestal alleen multidisciplinair worden aangepakt gezien de veelzijdigheid van overtredingen die er mee zijn gemoeid. We noemen dit inrichting-overschrijdende en complexe ketenprojecten waarbij vooral boacompetenties en bevoegdheden ingezet worden. Deze complexe vorm van ketentoezicht heeft bijna altijd raakvlakken met opzettelijke milieucriminaliteit en ondermijning. Ondermijning wordt doorgaans uitgelegd als het witwassen van (crimineel-)geld door de onderwereld, in de bovenwereld.

Vaak is ondermijning gerelateerd aan drugszaken maar we zien ook steeds vaker dat ondermijning gerelateerd is aan het illegaal verwerken, verhandelen, wegmengen, etc. van (gevaarlijk-)afval. Hier wordt regelmatig misbruik gemaakt van door bevoegde gezagen verleende vergunningen. Met name in de laatstgenoemde vorm van ondermijning, zien we de raakvlakken met de milieutaken van de FUMO (en haar deelnemers). Omdat milieu-gerelateerde ondermijning ook regelmatig plaatsvindt in de agrarische sector – en dus ook in Fryslân steeds vaker opduikt – zien we Pagina 18 van 29

op dit moment raakvlakken tussen ketentoezicht en het illegaal wegzetten van gevaarlijk afval in de landbouw. Mede daarom blijft het thema ‘afval’ als inzet voor het ketentoezicht 2023 (en waarschijnlijk ook de daarop volgende jaren) van kracht. Afval heeft vaak een negatieve waarde en er kan al snel veel financieel voordeel worden behaald als dat kan worden voorkomen bijvoorbeeld door vermenging (zie ook H3 Ontwikkelingen onder milieucriminaliteit/ondermijning). Daarnaast kennen we een minder complexe vorm van ketentoezicht die zich vooral toespitst op inrichting-niveau. Bij deze vorm van ketentoezicht worden vooral toezichthouders en bevoegdheden die voortvloeien uit de Algemene wet bestuursrecht (Awb) toegepast. Een voorbeeld hiervan is wanneer een toezichthouder constateert dat de registratie van de afvalstromen niet op elkaar aansluiten. De route die het afval dan aflegt en heeft afgelegd wordt dan nader onderzocht. In het najaar van 2022 wordt gestart met een pilot data-analist voor financiële analyses. Deze expertise is van belang in het bijzonder bij ketentoezicht. In voorkomende gevallen werd deze expertise geleverd vanuit de partners of collega omgevingsdiensten. De wens is als het ketentoezicht verder vorm wordt gegeven dergelijke expertise zelf in huis te hebben. Voor 2023 zijn drie thema’s benoemd die opgepakt worden vanuit het programma ketentoezicht: 1.

thema co-vergisting; 2. thema grondstromen/bodem; 3. thema asbest. Het thema co-vergisting (1) is een gezamenlijk project van de FUMO, ODG en RUDD. De thema’s grondstromen/bodem (2) en asbest (3) voert de FUMO zelfstandig uit, maar wel parallel aan de ODG en/of RUDD. Voor alle drie de thema’s geldt dat het een continuering is van de projecten van 2022. De FUMO heeft de intentie de samenwerking tussen de drie Noordelijke Omgevingsdiensten (NOD) te versterken. Naast de drie thema’s die we gezamenlijk/parallel met de NOD uitvoeren, zal de FUMO nog een aantal thema’s oppakken die nog worden uitgewerkt. De verdeling van de ureninzet over de genoemde onderwerpen in 2023 is daarom nog niet bekend.

7. Programma collectieve taken In de Begroting FUMO 2023 is een aantal uren voor collectieve taken opgenomen. Collectieve taken zijn taken waarvoor in principe alle deelnemers opdrachtgever zijn, waar alle deelnemers in bepaalde mate belang hebben bij de uitvoering van de taken en die niet of nauwelijks toe te wijzen zijn aan individuele deelnemers. Het zijn geen basistaken, maar de taken komen wel ten goede aan de uitvoering van de basistaken. In de begroting 2023 zijn 2.150 uren voor de collectieve taken opgenomen. Conform het besluit van 1 april 2021 van het algemeen bestuur komen de uren voor het beheer van het inrichtingenbestand/-module (begroot op 500 uur op basis van het huidige basistakenpakket) boven op de bestaande 2.150 uur collectieve taken die is opgenomen in de begroting. Daarnaast heeft het AB van de FUMO op 27 oktober 2022 besloten om het inwerken (in ieder geval tot 2025) op te nemen onder de collectieve taken én in 2023 een pilot vrije veld toezicht bodem uit te voeren (1.600 uur). In tabel 5 is het programma voor de collectieve taken die zijn opgenomen in de begroting 2023 verder uitgewerkt en geconcretiseerd. Het totale aantal uren exclusief voornoemde posten komt overeen met de begroting 2023 (2.150 uur). Pagina 19 van 29

Boa-coördinatie De boa-coördinator is tot de (volledige) evaluatie bij de FUMO ondergebracht. In het voorjaar van 2024 wordt de functionele Boa-structuur, waaronder de boa-coördinator, geëvalueerd. De bevindingen uit de evaluatie zullen worden betrokken bij een besluit over de voortzetting van de boa-coördinatie, al dan niet in aangepaste vorm. Het betreft hier in beginsel de uitvoering van een collectieve taak. In de begroting zijn hier apart uren (plusuren zijnde geen basistaak) voor opgenomen en daarom maakt deze taak geen onderdeel uit van dit programma collectieve taken. Tabel 5: Uitwerking collectieve taken 2023 en urenraming

Activiteit Majeure vraagstukken, (kennis)ontwikkelingen, innovatie en modernisering VTH10

Uren 550

Deelname aan (landelijke en regionale) overleggen

Kennisuitwisseling en kennisoverdracht

200

Actualiseringsplicht

150

PFAS, ontwikkelingen en handelingskaders

50

Toelichting Bijdrage leveren aan majeure vraagstukken, (kennis)ontwikkelingen, innovatie en modernisering VTH. Deelname aan landelijk en regionaal netwerk draagt bij aan kennisontwikkeling, uniforme implementatie nieuwe wetgeving en uniforme aanpak van VTH-vraagstukken in Nederland. Het gaat bijvoorbeeld om:  Vakberaad ODNL en daaronder hangende werkgroepen. Deelname t.b.v. advisering deelnemers over ‘grensoverstijgende’ vraagstukken, zoals energie en circulariteit, ZZS.  Landelijk overleg informatiegestuurd handhaven  Landelijk overleg VTH Energie11  Fries VTH overleg: advisering FUMO-gerelateerde onderwerpen en werkgroepen die hieruit voortkomen  Landelijke overleggen bodem  Landelijke werkgroep LRSO (redactie vergunningvoorschriften). Organiseren van kennisbijeenkomsten door FUMO. Doel: actief informeren deelnemers over nieuwe wetgeving, landelijke ontwikkelingen waaronder:  jaarlijkse juristendag  jaarlijkse Actiedag LHS  inhoudelijke onderwerpen (bijvoorbeeld externe veiligheid). Netwerkdag Handhaving wordt door provincie betaald. Onder de Omgevingswet is het verplicht te beschikken over een plan van aanpak hoe invulling wordt gegeven aan de actualiseringsplicht Vergunningverlening. Deze uren zijn bedoeld voor het opstellen van dit plan van aanpak.

Binnen het Tijdelijk handelingskader PFAS worden de ontwikkelingen rond PFAS bijgehouden en worden de deelnemers actief geïnformeerd over de gevolgen daarvan. In het voorjaar van 2021 wordt het definitieve handelingskader PFAS verwacht en ook dan worden de deelnemers actief geïnformeerd over wat dit betekent. Met het actief informeren wordt ook een richting aangegeven, zodat deelnemers een zo uniform mogelijke keuze kunnen maken.

10

Modernisering VTH: Eén van de speerpunten van Omgevingsdienst NL is modernisering VTH, daarbij gaat het om: 1 Datagebruik en analyse, 2 verbreding instrumentarium, waaronder gedragsbeïnvloeding, 3 Effectmeting, outcome, 4 Vergunningverlening, 5 Technische instrumenten, 6 Overige actuele thema’s (energie , CE, ZZS). 11 De EED-taak ligt sinds 1 juli 2019 bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Wel is er nu een landelijk overleg VTH Energie.

Pagina 20 van 29

Activiteit Beheer en aanpassing risicomodel behorende bij VTH-beleid Fryslân aan Omgevingswet en Digitale checklisten

Uren 150

Deelname aan werkgroepen Omgevingswet geïnitieerd vanuit het VTH Management deelnemers en DFA

600

Aanpak Centrale voorziening geluidgegevens (Cvgg) / Basis Geluid Emissies (BGE), Omgevingswet

50

Programmavorming en monitoring m.b.v. data- en informatiesturing. Milieualarmnummer

250

50

Toelichting Het risicomodel behorende bij het VTH-beleid Fryslân voor de basistaken moet beheerd worden: - bijhouden en analyseren - aanpassing risicoanalyse aan Omgevingswet Beheer van de digitale checklisten - bijhouden/wijzigingen doorvoeren/controleren De werkgroep VTH Omgevingswet en de DFA zijn verantwoordelijk voor de inhoudelijke lijn voor de implementatie van de Omgevingswet en richt zich op de minimale VNG eisen. Uiteraard gelden genoemde eisen ook voor de milieubelastende activiteiten waarvoor de Provincie bevoegd gezag is of wordt. De uitwerking vindt plaats in werkgroepen waar de FUMO in participeert. De benodigde uren hiervoor in 2023 zijn in beginsel geschat op 600 uur. Op 23 november 2020 is een kennissessie georganiseerd door de FUMO over de verplichtingen rond het in kaart brengen van de Basis Geluid Emissies (BGE)12 in de Omgevingswet en de Centrale voorziening geluidgegevens13 (onderdeel van het DSO). FUMO rond in het eerste kwartaal 2022 het projectplan af hoe één en ander aangepakt kan worden ter ondersteuning van de deelnemers. Deze uren zijn bedoeld voor het opstellen van het jaarprogramma VTH Fryslân basistaken, herijken brancheplannen en monitoring.

100

Algemene piket werkzaamheden zoals registraties bijhouden, overleggen, coördinatie piket, bijwerken instructies, bedrijfsmemo’s en roosters (ureninschatting o.b.v. ervaringen). De bereikbaarheidsvergoeding (consignatie) is verwerkt in loonkosten piketmedewerkers. Callcenter wordt betaald door provincie. Totaal 2.150 Begroting FUMO 2023 Aanvullingen naar aanleiding van besluiten algemeen bestuur Beheer inrichtingenbestand 500 Conform besluit algemeen bestuur 1 april 2021 14 Pilot vrije veld toezicht 1.600 Conform besluit algemeen bestuur 27 oktober 2022 bodem Inwerken PM Conform besluit algemeen bestuur 27 oktober 2022

Basisgeluidemissies (BGE’s) en Omgevingswet. Binnen de Omgevingswet moeten gemeenten de geluidemissie van wegen in de gaten houden. Om te bepalen of de geluidsemissie stijgt, moet eerst de basisgeluidemissie vastgesteld worden (BGE). In 2023 moeten de BGE’s van gemeentewegen met 4500 of meer motorvoertuigen per etmaal beschikbaar zijn. Voor minder drukke wegen (vanaf 1000 motorvoertuigen per etmaal) moeten de gegevens in 2027 beschikbaar zijn. Het verzamelen van al deze gegevens kost tijd en vergt een investering. Het is verstandig om deze gegevens zo te verzamelen dat ze gemakkelijk te gebruiken zijn voor omgevingsvisie, omgevingsplannen en ruimtelijke plannen. 12

13

De Centrale Voorziening Geluidgegevens (CVGG) wordt het digitale systeem voor het uitwisselen van geluidgegevens. Het rijk, provincies, gemeenten en waterschappen worden verplicht geluidgegevens via deze voorziening te delen. De voorziening zorgt er straks voor dat deze gegevens eenvoudig vindbaar, inzichtelijk en beschikbaar zijn. 14

Dit besluit is abusievelijk nog niet verwerkt in de begroting 2023.

Pagina 21 van 29

8. Monitoring, voortgang en evaluatie In het Bor zijn de kwaliteitseisen opgenomen waaraan een professioneel handhavingsproces op beleids- en uitvoerend niveau moet voldoen. Hierin staan ook regels beschreven over de methodiek die het bestuursorgaan moet hanteren aan de hand waarvan monitoring en evaluatie kunnen plaatsvinden. Registratie en monitoring Om verantwoording te kunnen afleggen over de inspanningen en resultaten zijn verschillende gegevens nodig. Een goede registratie van de activiteiten is dan ook erg belangrijk. Deze gegevens moeten periodiek opvraagbaar zijn voor zowel managementdoeleinden (voortgang van de uitvoering) als voor periodieke verantwoording naar de deelnemers. Er is hard gewerkt aan de huidige systemen die worden gebruikt om de benodigde basisinformatie te verkrijgen. Ook in 2023 zal gewerkt worden aan het verbeteren van onze informatiepositie. Dit doen wij onder andere door te komen tot een samenhangend informatieplan. Bij de registratie van werkzaamheden wordt met name gebruik gemaakt van het zaaksysteem van Stadsbeheer (LEEF). Zowel de vergunningverleners als de toezichthouders registreren hierin. De vergunningprocedure wordt hierin in zijn geheel doorlopen, compleet met alle documenten. Daarnaast maken de toezichthouders zoveel mogelijk gebruik van digitale checklisten.

Voor het uitwisselen van gegevens tussen de deelnemers en de FUMO over bedrijven/activiteiten wordt de Portal gebruikt. Het is nog steeds lastig om betrouwbare gegevens hieruit te verkrijgen. Dit blijft een aandachtspunt voor beide partijen. De Boa’s verwerken de gegevens van de uitgeschreven strafbeschikkingen in de transactiemodule van het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB). Het CJIB verstrekt jaarlijks een overzicht van de strafbeschikkingen en processen verbaal die door de Boa’s zijn uitgevaardigd. Evaluatie Vanuit het MT wordt de voortgang op de gehele uitvoering van het jaarprogramma gestuurd. Maandelijks worden (uren)rapportages opgesteld, zodat tijdig bijgestuurd kan worden. In de tertaalrapportages zal de voortgang van het jaarprogramma op individueel deelnemer niveau worden opgenomen. Tussentijds wordt waar nodig met de deelnemers overlegd waar en hoe bijstelling nodig is. Door middel van een (beknopte) halfjaarrapportage worden de deelnemers op de hoogte gesteld van de (inhoudelijke) voortgang van het jaarprogramma. In het voorjaar volgt een (beknopt) jaarverslag waarin de FUMO verantwoording aflegt aan het bestuur van de FUMO en de deelnemers over de uitvoering van de VTH-taken. In dit verslag wordt gerapporteerd over de in het jaarprogramma geplande en werkelijk uitgevoerde activiteiten.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Weststellingwerf&id=13af671e-90c3-43dd-a776-3342ec801ccf