I-16b Bijlage 1 Reactienota Veenweideprogramma 2021-2030 (0098307545).pdf
Tekst van het document
We beseffen dat dit ook gevolgen kan hebben voor bedrijfsopvolging en verkoop van bedrijven. Voor elk bedrijf zullen de consequenties verschillend zijn. We hebben oog voor deze problematiek en zijn met banken in gesprek waarbij we deze problematiek onder de aandacht brengen. We vinden dat de financiers een maatschappelijke verantwoordelijkheid hebben in de opgaven waar de landbouwsector voor staat . We onderschrijven deze opvatting. Deze is verwerkt in het programma, met name in aanpak en strategie, en in de programmalijnen. We erkennen de gevolgen voor zowel waarde als het gebruik van de grond. In het flankerend beleid is hier aandacht voor.
35
46, 128, 215, 251
De landbouw wordt met dit programma een gigantische potentiele opbrengstderving en onzekerheid opgelegd, terwijl de middelen niet in verhouding staan. Door een ‘stap voor stap-strategie’ is het voor de boer echter onduidelijk wanneer deze grote veranderingen plaats gaan vinden. Toch haalt het programma deze waardedaling in de toekomst naar het heden door het recht op schadevergoeding te laten vervallen op basis van ‘actieve risicoaanvaarding’.
125
Inspreker stelt op voorhand de partijen aansprakelijk voor de schade die uit het veenweideprogramma voortvloeit.
221
Het is een absolute voorwaarde dat er voldoende geld is voor de uitvoering van compenserende en flankerende maatregelen en het instellen van kleinere en doelgerichte peilvakken, en ook een veel ruimer flexibel peilbeheer.
231
Peilverhoging zal leiden tot een verdere extensivering. Dit zal vervolgens leiden tot minder geleverde liters melk per hectare en leidt dus tot een lagere efficiëntie in verhouding tot de financiële lasten per hectare. Het compenseren door middel van extra gronden vergroot in ons optiek het probleem, zolang dit niet op een andere manier financieel gecompenseerd gaat worden. Ook met het oog op het toekomstperspectief voor de bedrijfsopvolger, blijkt dat de peilverhoging directe negatieve economische gevolgen gaat hebben en is het wenselijk dat de
Om de opgaven die ons op klimaatgebied staan te wachten aan te kunnen zullen veranderingen nodig zijn. We onderkennen dat dit gevolgen zal hebben voor de landbouwbedrijven in het gebied. Om die reden willen we de landbouw steunen bij de noodzakelijke aanpassingen en is het werken aan een duurzaam toekomstperspectief voor de landbouw expliciet als doel opgenomen in het programma. We zien dit inderdaad als een stap voor stap aanpak. Zo worden nu in verschillende proeven en pilots onderzoek gedaan naar de effecten van maatregelen en naar de gevolgen op de bedrijfsvoering voor de landbouw. Pas als hier meer zicht op is, kunnen we volgende stappen zetten. De gevolgen voor de waarden van de grond gaan we als onderdeel van het flankerend beleid uitwerken. Risicoaanvaarding is onderdeel van de jurisprudentie bij formele schadeafhandeling. Het flankerend beleid richt zich op het minnelijk regelen van het nadeel. Formele schadeafhandeling vormt het vangnet als er geen minnelijke overeenstemming wordt bereikt. Het programma heeft veel aandacht voor verdienmodellen, flankerend beleid en nadeelcompensatie. De belangrijkste onderdelen van flankerend beleid zijn ‘grond als instrument’ en ‘afwaarderen’.
Als het om wat voor reden niet lukt om tot minnelijke overeenstemming over passende compensatie te komen, kan als vangnet een beroep worden gedaan op de formele nadeelcompensatieregelingen, zoals planschade bij bestemmingswijzigingen of nadeelcompensatie bij peilbesluiten. Hiervan is op dit moment nog geen sprake. Op dit moment zijn de kosten voor het programma niet volledig gedekt. We gaan pas aan de slag in een gebied als er voldoende middelen zijn om dat zinvol te doen. Met de nog in te stellen gebiedscommissies, waar ook landbouw in vertegenwoordigd is, beoordelen we of er voldoende geld is voor een gebiedsaanpak, zodat met iedere belanghebbende in het gebied goede inhoudelijke en financiële afspraken gemaakt kunnen worden. Het programma heeft veel aandacht voor verdienmodellen, flankerend beleid en nadeelcompensatie. De belangrijkste onderdelen van flankerend beleid zijn ‘grond als instrument’ en ‘afwaarderen’. Hoe de eventuele compensatie plaatsvindt kan per bedrijf verschillen. Diverse aspecten spelen hierbij een rol.
36
peilverhoging niet plaats zal gaan vinden, of dat deze verhoging op zijn minst financieel gecompenseerd gaat worden. Niet door compensatie in grond, maar juist door een geldelijke vergoeding waarbij de aanleg van goede kavelpaden de voorkeur heeft.
Flankerend beleid/ afwaarderen 2
Inspreker betaalt voor de veengrond dezelfde pachtprijs als op de klei in het noordelijk veenweidegebied, dus heeft de grond voor inspreker ook minimaal dezelfde waarde; ook is de waterschapsheffing hier hetzelfde, waardoor inspreker meent ook recht te hebben op droge bewerkbare cultuurgrond.
193
Inspreker wijst er op dat afwaarderen van grond en extensivering van bedrijven in de kansrijke gebieden voor individuele loonbedrijven grote gevolgen kunnen hebben. Zij raken daarmee een deel van hun klanten en werkareaal kwijt.
46, 128, 215
Extra grond als compensatie voor een melkveehouder, werkt voor veel bedrijven kostprijsverhogend en de ‘carbonfootprint’ van het bedrijf wordt mogelijk groter.
83
Een grote huiskavel is onbetaalbaar. Compensatieland als onderdeel van afwaardering betekent vaak dat een weg, vaart of meer overgestoken moet worden. Ook een financiële tegemoetkoming zal zwaar vallen. Inspreker is dan ook benieuwd naar de verhouding qua taxatie huiskavel/ veldkavel. Verlaging van het opbrengend vermogen van de huiskavel bemoeilijkt weidegang. Wie stelt bij een verslechtering van de ontwatering de waardedaling van de grond vast en wie keert de compensatie uit? En wie ontvangt dit, de eigenaar of de pachter?
3
6, 148, 249
Inspreker pleit voor compensatie van boeren die altijd al hoog water hebben gehad en dus nooit mee hebben gedaan aan de diepteontwatering; deze hebben al jaren geen extra CO2 uitgestoten en wel extra kosten en minder opbrengst gehad en mee betaald aan de diepteontwatering.
Dit is onderdeel van het afwaarderen van grond. Als grond wordt afgewaardeerd zal dit ook effect moeten hebben op de pachtprijs. De tarieven van de waterschapsheffing zijn gebaseerd op de voorzieningen die getroffen moeten worden voor wateraanvoer, waterafvoer en waterkwaliteitsbeheer. Daarbij wordt niet gekeken naar het ontwateringsniveau, dus of het natte of droge grond is. , We hebben begrip voor de zorgen, maar de stap voor stap benadering met ondersteuning, flankerend beleid en nader onderzoek biedt waarborgen voor een zorgvuldig proces waarbinnen met belangen van individuele bedrijven serieus rekening wordt gehouden. Bovendien kunnen veranderingen ook kansen bieden voor nieuwe markten en klanten. Extra grond werkt inderdaad kostprijsverhogend. Dit is een aspect dat we betrekken in het flankerend beleid. Ook kijken we naar de netto ‘CO2’ gevolgen. We verwachten dat de CO2 winst die de beleidsinzet oplevert ruim opweegt tegen het ‘verlies’ als gevolg van diverse bijkomende effecten, die zowel negatief als positief kunnen uitpakken. In H. 6 is aangegeven dat de aanpak met grond als instrument kan worden ondersteund. Het gaat daarbij om grondaankoop, kavelruil, bedrijfsverplaatsing, afwaardering van grond en compensatie met grond. Met dit flankerend beleid wordt getracht voor elk bedrijf oplossingen te zoeken.
Hoe dit concreet voor elk bedrijf uitpakt is nu nog niet aan te geven. Voor het bepalen van de waardedaling werken we een systematiek uit. Deze systematiek willen we vooraf laten toetsen door onafhankelijke deskundigen. De waardedaling van de grond wordt uitgekeerd aan de eigenaar. De compensatie is vooral bedoeld om ondernemers financieel de tijd en ruimte te bieden om zich aan de passen aan de veranderde omstandigheden, dus aan o.a. hogere peilen en een extensievere bedrijfsvoering. Het kan gezien worden als een transitievergoeding waarmee de bedrijfsvoering kan worden aangepast. Nadeelcompensatie is alleen
37
76, 221
Over financiële afkoping wordt nog weinig bekend gemaakt en compensatie met extra grond zal het verlies niet goed kunnen maken. De boeren die blijven moeten voldoende gecompenseerd worden en bij verplaatsing moeten alle kosten vergoed worden.
46, 56, 128, 215
Wanneer land afgewaardeerd wordt dan zullen ook de waterschapslasten naar beneden moeten.
157
Inspreker dringt aan om in samenwerking met boerenorganisaties, agrarische accountsbureaus, agrarische makelaars en banken de hoogte van afwaardering van de agrarische gronden te onderzoeken, met inzet van brede deskundigheid. Inspreker vraagt aandacht voor de vermogenswaardedaling van veenweiden en het belang van een schaderegeling voordat maatregelen worden genomen om bodemdaling tegen te gaan. Compensatie voor de nadelige effecten op de waarde van de grond moet aan de voorkant worden geregeld. Inspreker is daarom blij dat een systematiek voor vrijwillige afwaardering van gronden wordt ontwikkeld om op één moment de waardedaling van grond te compenseren vanwege beperkingen in gebruiksmogelijkheden en wordt graag betrokken bij de uitwerking van deze plannen. Vraagt aandacht voor de fiscale consequenties van vermogenswaardedaling.
25,184
25, 184
Flankerend beleid/ Uitgangspunten voor nadeelcompensatie
mogelijk als er sprake is van een schadeveroorzakende handeling of schadeveroorzakend besluit. Dit moet inderdaad nog worden uitgewerkt. In het programma is onder programmalijn ‘It Nije Buorkjen’ opgenomen dat we een systematiek voor afwaardering van grond ontwikkelen. Via de lijn van het Bestjoerlik Oerlis Feangreide worden verschillende partijen hierbij betrokken. De uitgangspunten voor flankerend beleid zijn in het programma in H. 6 toegevoegd. Vanwege de samenhang tussen flankerend beleid en de uitgangspunten voor nadeelcompensatie is het vaststellen van deze uitgangspunten uitgesteld en wordt dit nader uitgewerkt als onderdeel van het flankerend beleid. Deze relatie zien wij niet. Het afwaarderen is maatwerk en gericht op het ondervangen van onevenredig nadeel bij een individuele ondernemer. De waterschapslasten dekken publieke waterschapswerken en maatregelen, waarvan de ondernemer ook nog steeds profiteert. Bovendien is binnen het huidige belastingstelsel geen tariefdifferentiatie mogelijk. Wij onderschrijven deze aanbeveling. We hebben dit punt van brede deskundigheid aan de tekst toegevoegd. We onderschrijven het belang van een goede compensatieregeling. Daarom hebben we in het programma opgenomen dat er een systematiek voor afwaardering wordt ontwikkeld. Via de lijn van het Bestjoerlik Oerlis Feangreide betrekken we verschillende partijen hierbij.
Dit nemen we mee in de ontwikkeling van flankerend beleid. Vanwege de samenhang van de uitgangspunten voor nadeelcompensatie bij peilwijziging met het nog verder uit te werken flankerend beleid, is besloten deze bijlage te laten vervallen. Deze bijlage maakt nu geen onderdeel meer uit van het Veenweideprogramma. Wel is er nog een reactie gegeven op de in de zienswijzen die zijn ingediend op dit onderwerp.
38
heeft verwijderd: De uitgangspunten voor afwaardering en compensatie hebben we aangegeven; zie ook de overige reacties over dit onderwerp.
46, 126, 128, 203, 215
46, 128, 215, 221
186
109, 11, 225, 226, 227, 228, 252
186
Inspreker heeft bewaar tegen de risicoaanvaarding in de uitgangspunten voor nadeelcompensatie bij peilwijzigingen veenweidevisie. Een koper van grond verliest bij verkoop recht op nadeelcompensatie omdat hij als koper rekening had moeten houden met de veranderingen op basis van het Veenweideprogramma. Dit legt een claim op het gebied. Bij het kopen van land wordt in de nadeelcompensatie gesproken over ‘risicoaanvaarding’, d.w.z. als je op voorhand weet dat er risico is voor een lagere waarde van de grond, dan komt de boer niet meer in aanmerking voor nadeelcompensatie. Dit wordt als onredelijk ervaren. De centrale vraag hierbij is: wanneer had de koper kunnen weten dat het ‘risicoaanvaarding’ is. Verzocht wordt hier meer duidelijkheid over te verschaffen.
De voorliggende nadeelcompensatie kent nog straffere kaders dan wat men op basis van jurisprudentie zou verwachten. De strakke en bij de boeren/eigenaren ter discussie staande geformuleerde uitgangspunten voor de nadeelcompensatie, wekken de indruk dat die ook worden toegepast. Dat staat haaks op de gedragen gedachte dat uitgangspunt zal zijn dat partijen zich tot het uiterste in zullen spannen om tot een minnelijke overeenstemming te komen via een privaatrechtelijke overeenkomst. Nadeelcompensatie wordt gebaseerd op de drie voorgaande jaren. Als in deze jaren de opbrengst laag was, hoeft minder gecompenseerd te worden; daarbij wordt met 10% maatschappelijk risico gerekend. Hierdoor hoeft waarschijnlijk nooit een compensatie uitgekeerd te worden. Is het ook mogelijk om een bedrijf te verplaatsen en/of een herverkaveling? Inspreker vraagt om een aantal definities uitgewerkt bij de notitie nadeelcompensatie. a. Hoe berekent u doelrealisatie?
Risicoaanvaarding is onderdeel van de jurisprudentie bij formele schadeafhandeling; in de volgende reactie wordt nader uitgelegd hoe dit werkt. Bij schade aan funderingen van woningen wordt dit uitgangspunt van risicoaanvaarding ook gehanteerd. Bij risicoaanvaarding gaat het om hetgeen een ondernemer redelijkerwijs had moeten kunnen weten over de voor hem nadelige ontwikkeling ten tijde van zijn investeringsbeslissing, zodat hij die nadelige gevolgen in zijn beslissing had kunnen verdisconteren, zoals het bedingen van een lagere aankoopprijs van grond. Uit jurisprudentie blijkt dat het bij actieve risicoaanvaarding niet is vereist dat verwezenlijking van de schadeveroorzakende overheidsmaatregel volledig en onherroepelijk vaststaat. Evenmin is vereist dat de schadeveroorzakende maatregel in detail is uitgewerkt of dat de omvang van de nadelige gevolgen geheel nauwkeurig is bepaald. Beslissend is of op het moment van investering de mogelijkheid van de schadeveroorzakende overheidsmaatregel zodanig kenbaar was, dat een ondernemer redelijkerwijs bij de beslissing tot investering daarmee rekening kon houden. De indruk dat er vooral wordt gekoerst op het toepassen van formele nadeelcompensatie is niet juist.
We verwijzen hierbij naar hoofdstuk 6 van het programma, waarin is aangegeven dat dit het vangnet is als het om wat voor reden dan ook niet lukt om tot minnelijke overeenstemming te komen. Doel is om zoveel mogelijk op minnelijke wijze tot compensatie te komen. De compensatie is er vooral op gericht om de agrarisch ondernemer financieel de tijd en ruimte te bieden om zich aan te passen aan de veranderende omstandigheden. De te nemen maatregelen kunnen gevolgen hebben voor het inkomen en voor de waarde van grond. Inzet is om dit aan de voorkant minnelijk in goed overleg op te lossen. De nadeelcompensatieregeling is het vangnet wanneer het niet lukt om tot overeenstemming te komen. Voor het bepalen van opbrengstderving gebruiken we een landelijk aanvaarde systematiek; deze is niet gebaseerd op de opbrengst van de drie voorgaande jaren. Kavelruil en bedrijfsverplaatsing zijn instrumenten die zeker kunnen worden toegepast. a. Doelrealisatie wordt berekend met de meest actuele en voorhanden zijnde modellen. Op dit moment is dat de recent ontwikkelde Waterwijzer landbouw. zie www.waterwijzer.nl. Wel hebben we geconstateerd dat de Waterwijzer voor bepaalde 39
b. Op basis waarvan (welke data) stelt u die vast, en is dit voor een boer of voor een onafhankelijke derde te controleren? c. Voorts spreekt u bij 1.3 over landbouwkundige opbrengst en over opbrengend vermogen, bedoelt u dan hetzelfde? En heeft u het dan over kwantiteit of ook over kwaliteit van het gewas, of beide? d. Ook spreekt u bij 1.3 over een eigen risico en over een normaal maatschappelijk risico, is dat iets anders? Of bedoelt u met beiden hetzelfde? e. Verder willen wij u erop wijzen dat uw formulering over staatssteun niet klopt. Alle schade, dus ook het eigen maatschappelijk risico, kan vergoed worden zonder dat er sprake is van staatssteun! f. Ook vragen wij ons af wat ‘vaste’ jurisprudentie is? 184
In de bijlage “Uitgangspunten voor nadeelcompensatie bij peilwijzigingen veenweidevisie” is geen aandacht besteed aan een vrijwillige overeenkomst tussen betrokken partijen. Hiermee wordt direct gekozen voor het juridificeren van het proces. Voorgesteld wordt te werken volgens de stappen van de zogenaamde “ladder van Malta”.
184
Inspreker doet een aantal concrete voorstellen voor het vormgeven van een nadeelcompensatieregeling een zogenaamde “Beleidsregel nadeelcompensatie Ontwikkelopgave Veenweideprogramma Fryslân”. De Provincie en Wetterskip zijn verantwoordelijk voor planschade, ook op de lange termijn. Normaal maatschappelijk risico is niet van toepassing in dit dossier en de schade zou volledig vergoed moeten worden.
251
46, 128, 215, 250
Een betaalde ruilverkavelingsschuld en nog te betalen ruilverkavelingsschuld (ruilverkavelingsrente) dienen binnen de beleidsregel die gaat over schadevergoeding en compensatie, een apart onderdeel te krijgen om te voorkomen dat landbouwers door ‘wijziging van de plannen in een ruilverkavelingsgebied’ onevenredig worden benadeeld. Dit kan niet worden ondervangen door ‘algemene’
bodemtypen geen goede resultaten geeft. Er wordt aan gewerkt om de Waterwijzer op dit onderdeel te verbeteren. Waterwijzer is in opdracht van verschillende partijen ontwikkeld, o.a. LTO; b. Hiervoor verwijzen we naar www.waterwijzer.nl c. Het opbrengend vermogen van grond is hetgeen een bepaalde bodem theoretisch zou kunnen opbrengen bij optimale omstandigheden. In de te hanteren systematiek is de landbouwkundige opbrengst hetzelfde. Het gaat om het kunnen bepalen van de verandering in opbrengend vermogen of landbouwkundige opbrengst als gevolg van te nemen maatregelen; d. Met eigen risico en normaal maatschappelijk risico wordt hetzelfde bedoeld; e. Klopt, alle schade kan worden vergoed zonder dat er sprake is van staatssteun. Eigen maatschappelijk risico staat hier los van; f. De toevoeging ‘vaste’ roept in dit verband vragen op. Deze toevoeging laten we vervallen. In de bijlage is aangegeven dat de compensatie er op gericht is om in overleg met betrokken grondeigenaar of -gebruiker afspraken te maken over compensatie of mitigatie van het nadeel. De nadeelcompensatieregeling die nog moet worden vastgesteld, zien we als vangnet mocht er geen vrijwillige overeenstemming over het voorkomen, mitigeren of compenseren van nadeel worden bereikt. Dit komt overeen met de stappen van de voorgestelde “ladder van Malta”.
Een nadeelcompensatieregeling is een juridisch vangnet voor nadeelcompensatie. Bedoeling is om tot minnelijke oplossingen te komen als er sprake is van schade. Als onderdeel van het pakket flankerend beleid wordt er ook een beleidsregel voor nadeelcompensatie vastgesteld. Onze bedoeling is om tot minnelijke oplossingen te komen als er sprake is van schade. Als vangnet is er daarnaast de juridische weg voor schadevergoeding. Om te voorkomen dat er rechtsongelijkheid ontstaat met andere schaderegelingen, zoeken we zoveel mogelijk aansluiting met bestaande jurisprudentie en normen. Met flankerend beleid (H. 6) wordt een pakket aan instrumenten ingezet waarmee we nadelige effecten voor individuele agrarische ondernemers willen mitigeren of compenseren. Per bedrijf wordt daarbij inzichtelijk gemaakt wat de nadelige gevolgen zijn en wat er per bedrijf nodig is om een toekomstbestendige bedrijfsvoering mogelijk te maken. In dat totale plaatje betrekken we ook de resterende lasten van ruilverkaveling. Per bedrijf willen we dit in minnelijk overleg oplossen. De regeling voor 40
243
46, 128, 215
46, 128, 215
afwaarderingsregels. Als op zo’n korte termijn de plannen worden gewijzigd, is er geen sprake van ‘normaal maatschappelijk risico’. Daarom moet elke vorm van schade worden vergoed met een eigen risico van 0%. Inspreker betaalt nog jaarlijkse kosten voor verbetering afwateringsstelsel bij de ruilverkaveling (ruilverkavelingslasten). Inspreker vraagt zich af hoe hiermee om wordt gegaan en of deze belasting wordt gestopt bij realisatie van het Veenweideprogramma.
nadeelcompensatie geldt als juridisch vangnet als er om wat voor reden geen overeenstemming wordt bereikt.
Indien niet tot een (lager) peilaanpassing wordt besloten, terwijl veen blijft inklinken, dient dit als ‘peilbesluit’ te worden beschouwd, op basis waarvan schadevergoeding kan worden toegewezen overeenkomstig de beleidsregel. Dit dient in de beleidsregel te worden opgenomen. Het is enorm onduidelijk wat er onder de post “overige schade” kan vallen. De inspreker geeft enkele voorbeelden van schadeposten die ook spelen bij invoering van het Veenweideprogramma: schade voor erfpachters, bedrijfsopvolgingsituaties, verkoopsituaties, stakers, problemen met herfinanciering, fiscaal nadeel bij uitbetaling schadevergoeding, langere terugverdientijden en extra arbeidsinzet.
Het is zoeken naar een balans in het grondgebruik waarbij we veenoxidatie en bodemdaling zoveel mogelijk beperken. Als er sprake is van nalatig handelen van het waterschap of een besluit waar schade door wordt geleden, dan kan dit een grond zijn om schadevergoeding uit te keren. Met flankerend beleid (H. 6) wordt een pakket aan instrumenten ingezet waarmee we nadelige effecten voor individuele agrarische ondernemers willen mitigeren of compenseren. Per bedrijf wordt daarbij inzichtelijk gemaakt wat de nadelige gevolgen zijn en wat er per bedrijf nodig is om een toekomstbestendige bedrijfsvoering mogelijk te maken. In dat totale plaatje betrekken we diverse schadecomponenten.
Met flankerend beleid (H. 6) wordt een pakket aan instrumenten ingezet waarmee we nadelige effecten voor individuele agrarische ondernemers willen mitigeren of compenseren. Per bedrijf wordt daarbij inzichtelijk gemaakt wat de nadelige gevolgen zijn en wat er per bedrijf nodig is om een toekomstbestendige bedrijfsvoering mogelijk te maken. In dat totale plaatje betrekken we ook de resterende lasten van ruilverkaveling. Per bedrijf willen we dit in minnelijk overleg oplossen. De regeling voor nadeelcompensatie geldt als juridisch vangnet als er om wat voor reden geen overeenstemming wordt bereikt.
Flankerend beleid/ herverkaveling 174
Er is een nieuwe ruilverkaveling nodig om het grondwaterpeil in het Lage Midden naar 30 cm beneden maaiveld te brengen. Daarbij dienen ook de slotenpatronen weer te worden hersteld.
157 ,221, 255
Insprekers pleiten voor het inzetten van ruilverkaveling mét een grondbank om de oplossingen vorm te geven. Benadeelde boeren kunnen dan gecompenseerd worden. Ruilverkaveling leidt tot minder transporten in (recreatieve) dorpen. Er moet voorkomen worden dat er dubbele ruilverkavelingslasten betaald moeten worden. Verzoek om te onderzoeken of er in de WILG werkbare
We zetten nergens in op een grondwaterpeil van 30 cm; in gebieden met dik veen (> 80 cm) streven we naar een gemiddeld grondwaterpeil van 40 cm beneden maaiveld. Herstel van slotenpatronen kan mogelijk zijn bij herinrichting/ herverkaveling en maatregelen voor klimaatadaptatie. In H. 6 zijn een aantal instrumenten beschreven die ingezet kunnen worden om de gebiedsprocessen te ondersteunen. Ruilverkaveling is een van deze instrumenten. Hiervoor kan de provincie (bevoegd gezag) de WILG (Wet inrichting landelijk gebied) benutten. Deze wet maakt herverkaveling mogelijk. Hiermee kan de verkaveling van een gebied 41
174
175
186
en praktische instrumenten zijn opgenomen om voor verschillende opgaven in het gebied ruimte te creëren.
opnieuw worden ingedeeld, zodat er mogelijkheden ontstaan voor een betere inrichting en gebruik van een gebied. De wet biedt o.a. de mogelijkheid tot een verplichtende herverkaveling. In het veenweidegebied zal de provincie terughoudend omgaan met het verplichtende deel van de WILG. We kunnen ons echter situaties voorstellen waarin we dit, om een bepaalde ontwikkeling mogelijk te maken, als uiterste middel inzetten. Dit zal gebeuren op basis van een zorgvuldige afweging tussen algemene belangen en individuele belangen, met de bijbehorende waarborgen. Inzet van de grondbank is ook mogelijk. In H 6.2 Flankerend beleid, onder Grond als instrument hebben we dit explicieter aangegeven.
Laag gelegen gebieden kunnen worden ingezet als waterberging voor hete droge zomers. Tevens kunnen circulaire producten gemaakt worden van natte teelten, waar bouwbedrijf Dijkstra Draisma onlangs mee is gestart. Dit bedrijf heeft landbouwgrond aangekocht voor teelt van lisdodden om verwerkt te worden tot isolatiemateriaal voor verduurzaming van woningen. De overheid dient hierin meer de regie te nemen, in verordeningen op te nemen, te bemiddelen, te faciliteren, ruimte beschikbaar te stellen, te subsidiëren, te promoten, aan te kopen enz. Insprekers stellen voor een programma in de zin van de Omgevingswet op te stellen en op basis van dit programma per deelgebied voortvarend en doortastend gebiedsprocessen te benutten voor de feitelijke uitwerking. Op grond van dat programma is het dan niet alleen mogelijk maar ook gewenst om per deelgebied te onderzoeken of de instrumenten die op dit moment zijn opgenomen in de Wet inrichting landelijk gebied (Wilg) van toepassing moeten zijn. Het Wetterskip maakt in haar benadering van de veenweideproblematiek een historisch afwijkende keuze door in die gebieden niet langer de functie (landbouw) te bedienen. Waterschapkundige instrumenten zoals peilbesluit en legger worden op een alternatieve manier ingezet. Daarmee stuurt het Wetterskip niet langer op het bedienen van functies maar op het onmogelijk maken van functies.
Impliciet ontstaat door deze koerswijziging voor de betrokken grondeigenaren ook schaduwwerking en daarmee samenhangende waardevermindering van gronden.
Klimaatadaptatie vormt een belangrijke opgave voor het veenweidenprogramma; daarvoor is ook voorzien in extra waterberging binnen het gebied. Dit werken we nog nader uit. We stimuleren en ondersteunen initiatieven voor de teelt van gewassen onder natte omstandigheden, de zogenoemde natte teelten. Dit werken we uit in de programmalijn It Nije Buorkjen. De programma-organisatie (zie H. 8) is erop ingericht dat zulke initiatieven van onderop en met ondersteuning van bovenaf, tot ontwikkeling en uitvoering kunnen komen. Zie reactie hierboven over de inzet van de WILG. Dit kan binnen het kader van dit programma. We vinden het niet nodig om hiervoor nog weer afzonderlijke programma’s per deelgebied op te stellen. Dat zou ook teveel vertragen.
Het waterschap maakt een belangenafweging tussen de diverse gebruiksfuncties van de grond (landbouw, natuur, wonen) en algemene (maatschappelijke) belangen. Daarbij is het doel om alle functies zo goed als de omstandigheden het toelaten, te bedienen. Vanwege de problematiek die er speelt op gebied van bodemdaling en klimaat, vindt er nu een heroverweging van die belangen plaats. Hierbij is zowel oog voor de belangen van de grondeigenaren als andere belangen. Voor evt. waardevermindering en inkomenseffecten ontwikkelen we instrumentarium voor afwaardering van grond.
42
Overig 9, 13, 17, 157, 180, 183
In hoofdstuk 9 benoemen dat een deel van de beschikbare middelen specifiek kan worden ingezet voor het stimuleren voor deze aanvullende economische dragers.
26, 27, 28, 120, 130
Kan de waterschapheffing niet worden ingezet als instrument om de kosten van het programma (deels) te dekken; boeren die nadeel ondervinden hoeven minder te betalen en natuurorganisaties die baat hebben bij het programma zouden dan meer betalen. Afgewaardeerde gronden zouden voortaan voor de waterschapslasten in dezelfde categorie belast moeten worden als natuurgronden.
247
Het stimuleren van nieuwe economische dragers draagt bij aan een duurzaam toekomstperspectief voor het gebied. We zullen dit zeker ondersteunen en bevorderen, o.a. in het spoor van de RES, klimaatadaptatie en biodiversiteit, de Omgevingsagenda Noord Nederland en het Nationaal Groeifonds. In het programma is in H. 9.2 een passage toegevoegd over het benutten en inzetten van middelen uit andere programma’s. Het instrument van de waterschapsheffing kan hier in de huidige vorm niet voor worden gebruikt. Om dit te veranderen moet op landelijk niveau het belastingstelsel worden herzien. De indeling van gronden in categorieën gebeurt op basis van de aan de gronden toegekende functie. Als na afwaardering de grond de functie natuur krijgt, valt deze voor de waterschapsbelasting ook in die categorie. Anders blijft deze in de categorie landbouw. Om dit te veranderen moet op landelijk niveau het belastingstelsel worden herzien.
43
Programmalijn 1: Waterbeheer en klimaatadaptatie Insprekers
Kern zienswijze
Reactie
Peilverhoging algemeen, alle veengronden 175
Inspreker mist in het ontwerp de expliciete uitspraak, dat in het veenweidegebied de peilen bij verdergaande bodemdaling door veenoxidatie niet meer verlaagd zullen worden. Inspreker is van mening dat de 0,4 m drooglegging nergens in het ontwerp is gemotiveerd, laat staan dat er in het ontwerp een relatie wordt gelegd tussen deze drooglegging en het bereiken van de doelen op korte en lange termijn. Natuurgebieden en de naaste omgeving of de laagste delen van het veenweidegebied zouden om de doelen te kunnen halen wel eens een drooglegging moeten hebben van enkele mm of zelfs o mm gemiddeld. Andere delen, bijvoorbeeld in gebieden met een kleidek, is de gewenste drooglegging wellicht tot de onderzijde van dat kleidek, zodat daar het veen niet meer oxideert maar landbouw nog goed mogelijk is. Juist dergelijke keuzes van de overheden en duidelijkheid daarover worden door de inspreker node gemist.
175
In het programma staat hierover: ‘Er worden geen peilaanpassingen meer gedaan totdat het nieuwe peilbesluit is genomen dat gericht is op dit via maatwerk streven naar een grondwaterstand van gemiddeld 40 cm. Geen peilaanpassingen zal in de meeste gebieden de komende 10 jaar geen direct probleem opleveren. In gevallen waar dat wel het geval is proberen we dit op te lossen, bijvoorbeeld door hier het HAKLAM principe te hanteren. Het vigerende peilbesluit blijft gelden tot er een nieuw peilbesluit is genomen.’ De onderbouwing van de na te streven grondwaterstand is gebaseerd op de huidige inzichten en kennis over veenoxidatie en CO2 reductie en op de MKBA. Er zijn weliswaar nog onzekerheden m.b.t. reductiecijfers; hier wordt in het kader van het Nationaal Onderzoeksprogramma Broeikasgassen Veenweide nader onderzoek naar gedaan. Nieuwe inzichten en kennis worden benut bij de in het programma opgenomen ijkmomenten. Besluiten over maatregelen in gebieden met een dik kleidek zijn voorzien in het ijkmoment in 2026.
Insprekers pleiten voor een robuust en klimaatbestendig watersysteem. Verhoging van de waterstanden in het veenweidegebied kunnen daaraan een belangrijke bijdrage leveren. Echter, we gaan er van uit dat dat alleen niet genoeg zal zijn. Water vasthouden in de hogere gebieden hoort daar ook bij, evenals het voorzien in extra berging in het veenweidegebied. We gaan er van uit, dat in de Blauwe Omgevingsvisie van het Wetterskip de grote lijnen van dit robuuste en klimaatbestendige watersysteem zullen worden uiteengezet in samenhang met de andere opgaven die ook in het veengebied spelen.
Klimaatadaptatie wordt verder uitgewerkt in het provinciale Regionaal Water Programma (RWP; wordt in 2021 opgesteld) en het Klimaatadaptatie-programma dat daar een onderdeel van is. Klimaatadaptatie krijgt ook een uitwerking in het Waterbeheerprogramma 2022-2026 van Wetterskip Frylsân en het door de gezamenlijke Friese overheden op te stellen Klimaatadaptatie-uitvoeringsprogramma onder de vlag van de Friese Bestuursakkoord Waterketen.
Buffer- of overgangszones Insprekers pleiten voor integrale maatregelen die er voor zorgen dat de natuurgebieden binnen het veenweidegebied, waaronder vier belangrijke Natura 2000-gebieden het schone water kunnen vasthouden en gevrijwaard kunnen blijven van het
In de gebiedsprocessen en via initiatieven van onderop willen we samen met de betrokken partijen kijken hoe verdroging in natuur zoveel mogelijk beperkt kan worden door samen met landbouw en terreinbeherende organisaties de mogelijkheden te bekijken om in en rondom verdrogingsgevoelige gebieden overgangszones in te stellen (H. 7.3). In H 44
IJsselmeerwater, bijvoorbeeld door in een ruim gebied rond die natuurgebieden uit te gaan van hogere waterpeilen en voldoende mogelijkheden om ook daar water vast te houden.
46, 128, 215
14, 248
46, 128, 186, 215, 221
189
Verzilting en droogte Insprekers zijn van mening dat ook de landbouw zelf belang heeft bij hogere peilen in het veenweidegebied. Enerzijds omdat daarmee droogteschade – zoals we de afgelopen jaren hebben gezien – kan worden voorkomen. Anderzijds, maar dat zijn niet dezelfde ondernemers, omdat vernatting van het veengebied, zoals we gezien hebben in de grondwaterstudie, een probaat middel is om de verzilting van het noordelijke kleigebied tegen te gaan. Ook trekken de steeds lagere peilen steeds meer zout grondwater het gebied in naast de kwel vanuit de Waddenzee. Inspreker geeft aan dat ook bij hoge peilen er sprake kan zijn van droogteschade. Dit komt door de ondiepe beworteling of door een profielopbouw met een schalterlaag.
Inspreker geeft aan dat zijn land nu al af en toe onder water staat bij regenval. Inspreker geeft aan dat met peilverhoging de ontwatering en afwatering in de knoei komen. Bij verhoging van waterpeil blijft er geen bufferruimte over. Inspreker is voorstander van het principe HAKLAM, maar verbindt hier wel voorwaarden aan. HAKLAM is gericht op het beïnvloeden (verhogen) van de grondwaterspiegel met behoud van draagkracht en productie, zowel qua opbrengst als kwaliteit; de sturing ligt bij betrokken boeren en gebiedsbeheerder van het Wetterskip. In de proefperiode wordt een lerend principe gehanteerd en is een schaderegeling als vangnet aanwezig; geef hier duidelijkheid over. Denk daarbij aan zaken als inzakken van de slootkanten en het vollopen met bagger van sloten en drains. Inspreker heeft een ‘Review brede grondwaterstudie Fryslân’ laten uitvoeren en op grond daarvan een zienswijze ingediend. In de zienswijze worden een aantal punten aangedragen die volgens inspreker de onderbouwing van de peilverhoging op basis van de ’Brede Grondwaterstudie Fryslân’ ontkrachten. Inspreker
7.3 is bij acties toegevoegd dat dit ook via initiatieven van onderop kan plaatsvinden.
Hogere peilen en meer flexibel peilbeheer kunnen zeker helpen om droogteschade te voorkomen. Door de bodemdaling te beperken kan een bijdrage geleverd worden aan het bepreken van de verzilting. Het diepe soepbord van het lage midden van Fryslân wordt dan immers minder snel dieper. Hoe groot deze bijdrage kan zijn is op dit moment niet duidelijk, daar is meer onderzoek voor nodig.
De rol van de bodem is erg belangrijk. Bodemprocessen, profielopbouw, draagkracht, bodemvruchtbaarheid, waterdoorlatendheid en vermogen water vast te houden, zijn een aantal belangrijke aspecten die alleen maar belangrijker worden. Onder het thema bodem en grondgebruik zijn hier in het ontwerpprogramma enkel acties voor benoemd. Vanwege het grote belang van de bodem hebben we hier nu een aparte programmalijn van gemaakt. Door peilverhoging vermindert de bergingscapaciteit van het watersysteem. Onder het thema ‘Compensatie waterberging en klimaatadaptatie’ is beschreven dat er maatregelen nodig zijn om het watersysteem klimaatbestendig in te richten. We starten met enkele pilots om met elkaar te ervaren hoe HAKLAM werkt. Op basis van deze ervaringen kunnen we vervolgens met elkaar bepalen welke voorwaarden passend zijn voor de verdere toepassing van het HAKLAM-principe. Voor schade tijdens de proefperiode is een vangnet aanwezig.
Voorlopige reactie, nog aanpassen na verschijnen en bespreking van de rapportage over de review brede grondwaterstudie. Uit de Grondwaterstudie blijkt (onder andere) dat voortzetten van de huidige waterhuishouding in het Friese veenweidegebied op termijn toenemende gevolgen zal hebben voor verzilting (van het diepe 45
nodigt de opstellers van het ontwerp-Veenweidenprogramma uit om op basis van de uitkomsten van de review de beleidsvoornemens -gebaseerd op de Brede Grondwaterstudie Fryslân- grondig te heroverwegen. Volgens inspreker levert de Brede Grondwaterstudie Fryslân onvoldoende onderbouwing voor het voorgenomen peilbeleid voor de komende decennia in het veenweidegebied.
grondwater) vanuit het noorden en de verdroging van het zuidoostelijk gelegen zandgebied. De uitgewerkte maatregelen in het ontwerp Veenweideprogramma 2021-2030 bestaan uit aanpassingen van de waterhuishouding om daarmee de voortgaande veenoxidatie en daardoor CO2-uitstoot te reduceren en de doorgaande bodemdaling te vertragen. Daarnaast zijn er nog een aantal aanleidingen, zoals schade aan woningen, wegen en infrastructuur, verdroging van natuurgebieden en toenemende complexiteit en kosten van het waterbeheer. Ook de veranderingen in het klimaat spelen daarbij een belangrijke rol: wat betekent de toenemende kans op droogte en op extremere natte perioden voor de inrichting van het watersysteem en voor het grondgebruik? Bij het uitwerken van maatregelen zijn de modellen, berekeningen en scenario’s van de Grondwaterstudie uit 2019 als bouwsteen benut. Het natter houden van het veen, door het streven naar hogere grondwaterstanden, richt zich voor de eerstkomende jaren op de gebieden met een dik veenpakket. In het programma is alleen voor de veengebieden met een veenpakket dikker dan 80 cm en een kleidek dunner dan 40 cm aangegeven dat we de komende jaren via maatwerk zoveel mogelijk willen komen tot een grondwaterstand van gemiddeld 40 cm onder maaiveld.
Voor de rest van de veengebieden - de kleigronden met veen in de ondergrond, en de gebieden met een veenpakket dunner dan 80 cm -, wordt in 2026 een besluit genomen over de in deze gebieden te nemen maatregelen. Hierbij betrekken we de nieuwste inzichten en onderzoeksresultaten m.b.t. CO2-reductie, bodemdaling, grondwaterstromen en grondwaterbeheer en de mate waarin het tot dan toe gevoerde beleid invulling geeft aan de ambitie van 0,4 Mton CO2-reductie in 2030. Een van de doelen van het programma is dat het watersysteem waterrobuust en klimaatbestendig wordt ingericht. Onafhankelijk van de te nemen maatregelen voor CO2-reductie, is het ook noodzakelijk om in het gehele veenweidegebied ervoor te zorgen dat we in de toekomst voldoende zoet water beschikbaar hebben en extremere neerslagperioden aan kunnen. De opstellers en opdrachtgevers van de Grondwaterstudie (RH/DHV, resp. provincie Fryslân, Wetterskip en Vitens) zullen 46
196
214
221
Inspreker heeft aantal vragen over instellen van een grondwaterstand van 40 cm beneden maaiveld en stelt dat een generieke instelling van een grondwaterstand van 40 cm beneden maaiveld niet realistisch is: - Er lopen nog proeven met hogere waterstanden waarvan de resultaten nog niet bekend zijn; - Het gaat om een gemiddelde grondwaterstand. Maaiveld is nooit helemaal vlak. Hoe gaat u om met de 50% oppervlakte grond die bij deze gemiddelde grondwaterstand een hogere grondwaterstand krijgt; - Greppelonderhoud vraagt veel zorg en er zullen snel veel minderwaardige grassen en planten in en bij de greppels verschijnen; - Er zal meer risico zijn op veeziekten als leverbot. Dit levert een belemmering op voor het weiden van vee. Ook zal er meer vertrappingsverlies optreden en verliezen door berijden van de grasmat. De doelstelling is een grondwaterstand van 40 cm onder het maaiveld. Het is niet duidelijk hoe dit gerealiseerd gaat worden. Het blijkt dat met alleen slootwaterpeil omhoog te brengen de -40 cm grondwaterstand niet jaarrond bereikt kan worden. Op welk punt wordt de -40 cm grondwaterstand gemeten? Hoe hoog zal het slootwaterpeil dan worden? In het Veenweideprogramma 2021-2030 wordt gesproken over een grondwaterniveau van -40 cm. Is dit een gemiddelde over het hele jaar? Of een maximale hoogte waar het grondwaterniveau zich op mag bevinden? Graag meer duidelijkheid hierover.
samen met de opstellers van het Veenweideprogramma 2021-2030 en de opsteller en opdrachtgever van de Review op de Grondwaterstudie (Deltares, LTO) overleggen over de in de review aangedragen punten en verbetermogelijkheden van de Brede Grondwaterstudie. De uitkomsten van dat overleg zullen, samen met de resultaten van de Grondwaterstudie, als bouwsteen worden meegenomen bij de herijking van het Veenweideprogramma in 2026.Bij deze herijking betrekken we de nieuwste inzichten en onderzoeksresultaten met betrekking tot CO2-reductie, bodemdaling, grondwaterstromen en grondwaterbeheer; dit is aan par. 5.2 toegevoegd. In het programma is aangegeven dat we gedurende het jaar streven naar een gemiddelde grondwaterstand van 40 cm beneden maaiveld in de gebieden met een veenpakket dikker dan 80 cm en met een veenpakket dikker dan 80 cm en een kleidek dunner dan 40 cm. Dit vraagt maatwerk waarbij we samen met betrokken partijen in gebiedsprocessen de (on)mogelijkheden in kaart zullen brengen, en rekening kunnen houden met lokale omstandigheden. De consequenties die dit heeft zullen in beeld worden gebracht en hier worden passende oplossingen voor gezocht. Wij beseffen ons terdege dat het realiseren van een grondwaterstand van 40 cm beneden maaiveld in de zomer lang niet overal haalbaar zal zijn. En dat dit precies gemiddeld 40 cm moet zijn is ook geen dogma.
Het gaat erom dat de oxidatie van het veen zoveel mogelijk wordt beperkt. Elk gebied is anders en reageert anders, daarom is de gebiedsgerichte aanpak ook zo belangrijk. We onderkennen de risico’s die inspreker noemt. Hiervoor zullen we gezamenlijk oplossingen moeten vinden. In het programma is aangegeven dat we gedurende het jaar streven naar een gemiddelde grondwaterstand van 40 cm beneden maaiveld in de gebieden met een veenpakket dikker dan 80 cm en met een veenpakket dikker dan 80 cm en een kleidek dunner dan 40 cm. Dit vraagt maatwerk waarbij we samen met betrokken partijen in gebiedsprocessen de (on)mogelijkheden in kaart zullen brengen. De consequenties die dit heeft zullen in beeld worden gebracht en hier zullen passende oplossingen voor gezocht moeten worden. Wij beseffen ons terdege dat het realiseren van een grondwaterstand van 40 cm beneden maaiveld in de zomer lang niet overal haalbaar zal zijn. En dat dit precies gemiddeld 40 cm moet zijn is ook geen dogma. Ook bij hogere waterpeilen zakt de grondwaterstand in de zomer tot 47
43 Bij een gemiddelde, maar variabele, grondwaterstand van 40 zal waterpeil in winter heel hoog staan en in zomer veel lager. Omdat oxidatie vooral in zomer plaatsvindt is de maatregel dan niet effectief. 221
Wie bepaalt het slootwaterniveau, komt er een zomer- en/of winterniveau van het slootwaterpeil? Komen er vaste data hiervoor? Wie bepaalt de hoogte per peilvak?
221
HAKLAM zal getoetst moeten worden en de resultaten hiervan zullen meegenomen moeten worden in de definitieve maatregelen, en waar nodig leidt dit tot bijsturing van het beleid en uitvoering ervan. Een grondwaterstand van -40 cm mag geen harde streefwaarde zijn; het HAKLAM principe moet hierbij leidend zijn, waarbij de landgebruiker ook daadwerkelijk een hand aan de knop heeft en niet slechts op papier. Door peilverhoging is het houden van paarden niet meer mogelijk. Daarnaast zal sprake zijn van waardedaling perceel en aantasting woongenot.
247
51
245
Door verhoging van de slootwaterstand tot 40 cm onder maaiveld zal er bijna altijd water in de greppels staan. Dit heeft vertrapping van zode tot gevolg en verhoging ziektedruk.
192, 229, 250
Een hoge grondwaterstand is slecht voor het bodemleven.
22
Inspreker is tegen peilverhoging van zijn percelen omdat daardoor drainage onder water komt te staan. Misschien zijn er ook ander oplossingen mogelijk? Bij verhoging van waterpeil moet drainage niet onder water komen te staan, vooral in de herfst en winter.
229
lagere waarden, tot wel 80 -100 cm beneden maaiveld. De afgelopen droge zomers hebben we dit duidelijk geconstateerd. De centrale vraag is hoe we het uitzakken van de grondwaterstand zoveel mogelijk kunnen beperken en daarmee de oxidatie van het veen zoveel mogelijk beperken, ook in de zomer. Elk gebied is anders en reageert anders, daarom is de gebiedsgerichte aanpak ook zo belangrijk. De streefpeilen in een gebied worden vastgelegd in een peilbesluit. We willen dit doen met een bandbreedte om flexibiliteit te creëren. Met deze flexibiliteit kunnen we inspelen op droge en natte perioden. De verantwoordelijkheid voor het peilbeheer is geregeld in de Waterwet en ligt bij het waterschap. Dat is juist, op basis van de resultaten van de pilots met HAKLAM gaan we beoordelen hoe we hier verder mee om zullen gaan. Dit kan leiden tot bijsturing van beleid en uitvoering. De nadere invulling van het peilbeheer willen we baseren op maatwerk op basis van flexibel peilbeheer en het HAKLAM-principe. Pilots moeten inzichtelijk maken hoe dit in de praktijk ingevuld kan worden. We kunnen niet beoordelen of het houden van paarden niet meer mogelijk is. Wat de individuele gevolgen zijn op diverse aspecten, wordt in de gebiedsprocessen in beeld gebracht. Hier wordt dan zo goed mogelijk rekening mee gehouden.
Bedoeling is dat via maatwerk gemiddeld hogere grondwaterstanden worden gerealiseerd om daarmee de veenoxidatie te beperken. Gedurende het jaar willen we de peilen flexibel aanpassen. Er is dus geen sprake van een vaste verhoging van de slootwaterstand tot 40 cm onder maaiveld. De slootwaterpeilen zullen gemiddeld wel hoger worden. Bodem is een belangrijk thema binnen het programma. Vanwege dit belang is in het programma nu een aparte programmalijn bodem en grondgebruik opgenomen. Uit onderzoek blijkt dat drainage onder water ook goed water afvoert. In de gebiedsgerichte aanpak is ruimte om ook andere oplossingen te onderzoeken. Ook onder water functioneert drainage nog prima. Proeven met onderwaterdrainage tonen dit aan.
48
140
12
52
Inspreker heeft 50 ha klei op veen in het veenweidegebied die akkerbouwmatig worden gebruikt voor o.a. aardappels, uien, bieten en mais. Door de peilverhoging werkt de drainage niet meer. Dit heeft een groot nadelig effect, voor de bedrijfsvoering en waardevermindering van de grond. Inspreker vindt het huidige systeem van steeds dieper ontwateren van veengrond een doodlopende weg en adviseert om: het polderpeil te verhogen, de agrariërs te ondersteunen, hiervoor Europees geld aan te trekken, er voor te waken dat ‘it Lege Midden’ verbost en verstedelijkt en coulant te zijn voor mensen met schade aan de fundering. Er word verondersteld dat er landbouwkundige winst te behalen valt met hogere waterpeilen. Dit wordt door inspreker betwijfeld. Door hogere peilen krijg je wortelschade waardoor gewas minder groeit.
Uit onderzoek blijkt dat drainage onder water ook goed water afvoert. In de gebiedsgerichte aanpak wordt gekeken naar de specifieke omstandigheden en mogelijkheden nadelige effecten te beperken of te compenseren. We zien dit als ondersteuning van de voorgestelde aanpak.
Het is zoeken naar een balans tussen goede omstandigheden voor gewasgroei en het natter houden van de bodem. In droge perioden zal ene hoger peil hier goed bij passen en in nattere perioden juist een lager peil. Afgelopen droge zomers hebben we ervaring op kunnen doen met hogere peilen om gewasgroei te bevorderen en het veen natter te kunnen houden. Komende jaren willen we verder experimenteren met flexibel peilbeheer.
Peilverhoging gebieden 67, 69, 75, 80, 83, 82, 90, 96, 97, 99, 149, 177, 178, 179, 186, 202, 205, 211, 217, 221, 238, 246
Uit twee onderzoeken van Sweco in het gebied tussen Sneek en Irnsum blijkt dat peilverhoging tot 40 cm-mv voor Kleigronden > 40 cm met veen in de ondergrond, niet of nauwelijks een bijdrage gaat leveren aan het beperken van bodemdaling en CO2 uitstoot als gevolg van veenoxidatie. Ingeschat wordt dat het vertragend effect van hogere waterpeilen op het afremmen van de bodemdaling door veenoxidatie minder dan 1 mm/jaar zal zijn. Door boeren zijn grondwaterpeilen gemeten waaruit blijkt dat een hoger peil al na 3 m vanaf de slootkant geen invloed meer heeft. Bovendien zijn de middelen die beschikbaar zijn c.q. komen voor realisatie van 1 Mton CO2 reductie niet bedoeld voor kleigronden met veen in de ondergrond (uitwerking Klimaatakkoord 2019).Verzocht wordt om deze gronden uit de opgave van het Veenweideprogramma te verwijderen. (w.o. de Grutte Krite).
Het besluit of de opgave voor CO2 reductie geldt voor veengronden met een dik kleidek hebben we uitgesteld tot het moment van herijking in 2022. Op dat moment verwachten we dat er afspraken zijn gemaakt over de verdeling van de opgave van 1 megaton CO2 reductie over de verschillende regio’s / provincies. Ook verwachten we dat er dan duidelijkheid is over een landelijke monitorings- en berekeningssystematiek voor de bepaling van CO2 vermindering en is er meer inzicht in de bijdrage die verschillende bodemtypen kunnen leveren aan de vermindering van uitstoot van broeikasgassen. Het programma is hier op aangepast en ook de kaart met bodemtypen in figuur 7.1 in het programma.
204, 237
Inspreker heeft bedrijf met klei op veen gronden. Peilverhoging is daar niet effectief en leidt tot aanzienlijke inkomensschade.
Zie vorige reactie.
49
heeft verwijderd: Bij veengronden met een dik kleidek is sprake van minder bodemdaling en CO2 uitstoot. Hoe dikker het kleidek, hoe minder bodemdaling en CO2 uitstoot. In het gebied tussen Sneek en Irnsum liggen zowel veengronden met een kleidek dunner dan 40 cm en dikker dan 40 cm. Vanuit het zuidoosten van dit gebied naar het noordwesten loopt de dikte van het kleidek geleidelijk op. Waar precies de grens ligt waar het nog de moeite waard is om maatregelen te nemen om bodemdaling en CO2 uitstoot te beperken, is moeilijk te zeggen. Op basis van nieuwe inzichten en kennis willen we hier in 2026 een besluit over nemen. Bovendien richt het programma zich ook op het klimaatbestendig inrichten van het watersysteem. In dit gebied willen we te zijner tijd, samen met het gebied, bekijken wat nodig en mogelijk is. Vooralsnog richt het programma zich niet op het verhogen van de grondwaterstand in de veengebieden met een kleidek van meer dan 40 cm.
33,35, 36, 47, 61, 64, 72, 77, 85, 89, 92, 110, 112,113, 122, 133, 136, 137, 144, 77, 108, 133, 151, 164, 169, 186, 187, 214, 221, 224, 253, 254, 257
Insprekers vinden dat het verhogen van de grondwaterstand voor gronden met een veenpakket > 40 cm en < 80 cm of voor moerige gronden (veenpakket < 40 cm) niet effectief is; de grondwaterstand zal in de zomer veel lager zijn dan het gemiddelde van 40 cm beneden maaiveld waardoor er geen of maar een beperkte hoeveelheid veen natter gehouden wordt; oxidatie van het veen blijft dan ook plaatsvinden. Bij moerige gronden ligt het eventueel aanwezige veen zowel in de oude als de nieuwe situatie boven de grondwaterspiegel van 40 cm-mv. In de veenweidevisie van 2015 werden voor deze gronden ook geen peilmaatregelen voorgesteld. Insprekers vragen af te zien van peilverhogende maatregelen op de veengronden dikker dan 40 cm en dunner dan 80 cm en/of moerige gronden, en deze gronden uit de opgave van het Veenweideprogramma te verwijderen.
Het besluit of de opgave voor CO2 reductie geldt voor veengronden met een dun veenpakket en voor moerige gronden hebben we uitgesteld tot het moment van herijking in 2022. Op dat moment verwachten we dat er afspraken zijn gemaakt over de verdeling van de opgave van 1 megaton CO2 reductie over de verschillende regio’s / provincies. Ook verwachten we dat er dan duidelijkheid is over een landelijke monitorings- en berekeningssystematiek voor de bepaling van CO2 vermindering en is er meer inzicht in de bijdrage die verschillende bodemtypen kunnen leveren aan de vermindering van uitstoot van broeikasgassen. Het programma is hier op aangepast en ook de kaart met bodemtypen in figuur 7.1 in het programma.
157
Inspreker stelt voor om de moerige gronden te schrappen uit het programma, met uitzondering van de diepe polders die bij kunnen dragen aan tegengaan van verdroging van de zandgronden en van verzilting. Argumenten voor het schrappen zijn het feit dat de moerige gronden nauwelijks bijdragen aan de CO2-uitstoot en dat er vanwege drinkwaterwinning verlaging van het grondwaterpeil plaatsvindt.
Het besluit of de opgave voor CO2 reductie geldt voor moerige gronden hebben we uitgesteld tot het moment van herijking in 2022. Op dat moment verwachten we dat er afspraken zijn gemaakt over de verdeling van de opgave van 1 megaton CO2 reductie over de verschillende regio’s / provincies. Ook verwachten we dat er dan duidelijkheid is over een landelijke monitorings- en berekeningssystematiek voor de bepaling van CO2 vermindering en is er meer inzicht in de bijdrage die verschillende bodemtypen kunnen leveren aan de vermindering van uitstoot van broeikasgassen. Het programma is hier op aangepast en ook de kaart met bodemtypen in figuur 7.1 in het programma.
Inspreker vraagt de mogelijke reductie aan CO2-emissie per grondsoort (veen met kleidek, veengrond met minder dan 40 cm veen en veengrond dikker dan 40 en dunner dan 80 cm) in beeld te brengen en daaraan de kosten in euro`s per ton CO2-reductie te koppelen. Dan kan een verantwoorde keuze worden gemaakt met de schaarse middelen die beschikbaar zijn. In het programma wordt 15.745 ha aangemerkt als veengronden dunner dan 40 cm veen. U beoogt ook deze gronden te belasten met een gemiddelde grondwaterstand van 40 cm onder het maaiveld, maar een peilmaatregel van 40 cm-mv zal op geen enkele wijze leiden tot beperking van bodemdaling en CO2 uitstoot. Het veen
In het programma is alleen voor de veengebieden met een veenpakket dikker dan 80 cm en met een veenpakket dikker dan 80 cm en een kleidek dunner dan 40 cm aangegeven dat we de komende jaren via maatwerk zoveel mogelijk willen komen tot een grondwaterstand van gemiddeld 40 cm onder maaiveld. Het besluit of de opgave voor CO2 reductie geldt voor moerige gronden hebben we uitgesteld tot het moment van herijking in 2022. Op dat moment verwachten we dat er afspraken zijn gemaakt over de verdeling van de opgave van 1 megaton CO2 reductie over de verschillende regio’s / provincies. Ook verwachten we dat er dan duidelijkheid is over een landelijke monitorings- en berekeningssystematiek voor de bepaling
186
50
heeft verwijderd: Bij dunnere veengronden en moerige gronden is sprake van minder bodemdaling en CO2 uitstoot. Hoe dunner het veen, hoe minder bodemdaling en CO2 uitstoot. Bij welke veendikte het nog de moeite waard is om maatregelen te nemen om bodemdaling en CO2 uitstoot te beperken, is moeilijk te zeggen. Op basis van nieuwe inzichten en kennis willen we hier in 2026 een besluit over nemen. Bovendien richt het programma zich ook op het klimaatbestendig inrichten van watersysteem. In de gebieden met dunnere veenpakketten willen we te zijner tijd, samen met het gebied, bekijken wat nodig en mogelijk is. Vooralsnog richt het programma zich niet op het verhogen van de grondwaterstand in de veengebieden met een dun veenpakket en de moerige gronden. Het schrappen van een deel van het veenweidegebied uit het programma zal tot gevolg hebben dat de rest van het gebied een grotere opgave krijgt voor vermindering van CO2 uitstoot. heeft verwijderd: Bij dunnere veengronden en moerige gronden is sprake van minder bodemdaling en CO2 uitstoot. Hoe dunner het veen hoe minder bodemdaling en CO2 uitstoot. Bij welke veendikte het nog de moeite waard is om maatregelen te nemen om bodemdaling en CO2 uitstoot te beperken is moeilijk te zeggen. Op basis van nieuwe inzichten en kennis willen we hier in 2026 een besluit over nemen.
Bovendien richt het programma zich ook op het klimaatbestendig inrichten van watersysteem. In de gebieden met dunnere veenpakketten willen we te zijner tijd, samen met het gebied, bekijken wat nodig en mogelijk is. Vooralsnog richt het programma zich niet op het verhogen van de grondwaterstand in de veengebieden met een dun veenpakket en de moerige gronden. Het schrappen van een deel van het veenweidegebied uit het programma zal tot gevolg ... [1]
38, 42, 49, 51, 63, 70, 73, 74, 78, 84, 87, 125, 156, 160, 161, 186, 250
250
239
ligt namelijk al boven de grondwaterspiegel van 40 cm-mv die u nastreeft. Zoals u weet is voor het beperken van veenoxidatie relevant dat veen onder de grondwaterspiegel minder oxideert en dus zorgt voor minder bodemdaling en CO2-uitstoot. Verzoek om deze gronden uit het veenweideprogramma te laten.
van CO2 vermindering en is er meer inzicht in de bijdrage die verschillende bodemtypen kunnen leveren aan de vermindering van uitstoot van broeikasgassen. Het programma is hier op aangepast en ook de kaart met bodemtypen in figuur 7.1 in het programma.
Het peil in de Groote Veenpolder staat al veel hoger dan op kaart aangegeven; beïnvloeding van de grondwaterspiegel is hier nauwelijks mogelijk door o.a. kwel en wegzijging. Peilmaatregelen zijn hier niet haalbaar, uitvoerbaar en betaalbaar omdat we de grondwaterspiegel nauwelijks kunnen beïnvloeden die samengaat met een werkbare landbouw. Op korte afstanden zijn veel verschillen in grondwaterstanden en slootwaterstanden. (zoals ook blijkt uit onderzoeken o.l.v. dhr. Nederlof van Wetterskip Fryslàn, Van Essen van Aequator en lnitiatiefgroep Groote Veenpolder in 2018/2019). Voor een grondwaterstand van 40 cm onder maaiveld zijn zeer drastische maatregelen nodig, waarbij het slootpeil jaarrond tot aan het maaiveld staat en regenwater geen kans krijgt om afgevoerd te worden. Door peilverhoging naar 40 cm wordt de buffercapaciteit van het land en de sloten in de Groote Veenpolder enorm verminderd, terwijl in de toekomst frequenter en hevigere regenval wordt verwacht. Het gebied word dus minder klimaatbestendig! Het bedrijf van inspreker zit vóór een stuw in de afwatering, en zal dus als ‘boezem’ voor het gebied gaan functioneren bij hevige regenval. Om dit te voorkomen is het nodig om de afvoercapaciteit te vergroten en is extra gemaalcapaciteit nodig.
Uit de praktijkonderzoeken die de afgelopen jaren zijn gedaan in de Groote Veenpolder is gebleken dat de grondwaterstanden daar sterk worden beïnvloed door specifieke lokale omstandigheden. De wegzijging van grondwater naar de lager gelegen Noordoostpolder speelt hier bijvoorbeeld een grote rol. Samen met het gebied willen we zoeken naar oplossingen gericht op het beperken van de veenoxidatie en op klimaatadaptatie, met inachtneming van de specifieke omstandigheden. Een stap voor stap aanpak; samen en van onderop!.
Insprekers verzoeken de provincie dringend om verder te kijken dan het hier en nu. Dan blijkt: lager kan niet, hoger moet het. Een grondwaterstand van 40 cm onder het maaiveld is slechts het begin. Uiteindelijk is een veel hoger grondwaterpeil (naar 20 cm onder maaiveld tussen 2030-2050) nodig om aan de klimaatdoelen te voldoen. In plaats van te blijven hangen in flexibel peilbeheer en technologische oplossingen rondom deze -40 cm grondwaterstand, zou het Veenweideprogramma zich daarom in de eerste plaats moeten richten op de ontwikkeling van nieuwe verdienmodellen voor extensieve veeteelt, natte teelten,
Wat er in de toekomst nog nodig is om aan de klimaatdoelen te voldoen kunnen we nu nog niet geheel voorzien. Hiervoor is in onze optiek eerst nog nader onderzoek nodig om meer inzicht te krijgen in de effectiviteit van maatregelen. Met dit programma sluiten we aan bij het landelijke veenplan dat vorig jaar aan de Tweede kamer is aangeboden. We onderschrijven de aanbeveling om te investeren in het ontwikkelen van nieuwe verdienmodellen, ook voor nat veen. We zetten niet in op sterke vernatting van percelen tot vlak onder of op maaiveld, of het onder water zetten van percelen. Dit mede om broeikasgasvorming in de vorm van lachgas en methaan te voorkomen.
We onderkennen dat bij een hogere grondwaterstand de buffercapaciteit afneemt waardoor extra maatregelen nodig zijn. In de programmalijn Waterbeheer en klimaatadaptatie vullen we dit in. Samen met het gebied willen we zoeken naar oplossingen gericht op het beperken van de veenoxidatie en op klimaatadaptatie, met inachtneming van de specifieke omstandigheden. Een stap voor stap aanpak; samen en van onderop!