CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

I-15b Bijlage 1 Ontwerp-Funderingsaanpak veenweidegebied Fryslan.pdf

Raadsvergadering 10 oktober 2022, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Ingekomen stukken12.412 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

OntwerpFunderingsaanpak veenweidegebied Fryslân Provinsje Fryslân Wetterskip Fryslân Fryske Feangreidegemeenten Juli 2022

1

Inhoud Hoofdstuk I: Inleiding ................................................................................................................................................................ 3 1.1. Aanleiding .................................................................................................................................................................. 3 1.2. Totstandkoming funderingsaanpak en vervolg.......................................................................................................... 3 1.3. Opbouw document .................................................................................................................................................... 3 1.4. Afbakening doelgroep funderingsaanpak .................................................................................................................. 4 1.5. Geen compensatieregeling ........................................................................................................................................ 4 Hoofdstuk II: Aard en omvang funderingsproblematiek, uitgangspunten Friese funderingsaanpak ..................................... 6 2.1. Veenoxidatie/bodemdaling ....................................................................................................................................... 6 2.2.

Houten funderingen en funderingen op staal ........................................................................................................... 6 2.3. Oorzaken van funderingsschade ................................................................................................................................ 7 2.4. Impact funderingsschade........................................................................................................................................... 8 2.5. Aansprakelijkheid funderingsschade ......................................................................................................................... 8 2.6. Omvang funderingsproblematiek Friese veenweidegebied ...................................................................................... 9 2.7. Omvangrijk en complex probleem ........................................................................................................................... 11 2.8. Pijlers funderingsaanpak .......................................................................................................................................... 11 2.9. Communicatie..........................................................................................................................................................

12 Hoofdstuk III: Oplossingsrichtingen ........................................................................................................................................ 13 3.1. Oplossingsrichting 1: informatie, advies en preventie ............................................................................................. 13 3.2. Oplossingsrichting 2: helpen met funderingsonderzoek en herstelplan ................................................................. 19 3.3. Oplossingsrichting 3: leenfaciliteit ........................................................................................................................... 23 Hoofdstuk IV: Varia ................................................................................................................................................................. 28 4.1. Raakvlakken aanpak hoogwatercircuits ................................................................................................................... 28 4.2. Financiële paragraaf ................................................................................................................................................ 28 4.3. Overzicht tijdspaden ................................................................................................................................................ 29 4.4.

Evaluatie en monitoring........................................................................................................................................... 29 Bijlage I: Strategisch communicatieplan ................................................................................................................................. 30 Algemene doelen communicatieplan ............................................................................................................................. 30 Belangrijkste doelgroep en andere betrokkenen ........................................................................................................... 30 Uitgangspunten .............................................................................................................................................................. 32 Aandachtspunten ........................................................................................................................................................... 32 Kernboodschap ............................................................................................................................................................... 33 Communicatiestrategie oplossingsrichting 1: uitbreiding funderingsloket ....................................................................

33 Communicatiestrategie oplossingsrichting 2: helpen bij funderingsonderzoek ............................................................. 36 Communicatiestrategie oplossingsrichting 3: tijdelijke overbruggingsfaciliteit ............................................................. 38

2

Hoofdstuk I: Inleiding 1.1. Aanleiding In 2015 heeft de provincie Fryslân in nauwe samenwerking met Wetterskip Fryslân, de Friese veenweidegemeenten en andere stakeholders de Friese Veenweidevisie ontwikkeld. Het doel van deze visie was om inwoners en gebruikers van het veenweidegebied zicht te bieden op een toekomst in een aantrekkelijke leef- en werkomgeving. In de visie zijn de opgaven voor het Friese veenweidegebied geschetst en worden maatregelen uiteengezet, zodat men in het gebied in de (nabije én verre) toekomst nog steeds prettig kan wonen, werken en recreëren. In 2021 volgde hierop het Veenweideprogramma 2021-2030. Dit programma is in mei 2021 door Provinciale Staten Fryslân en het Algemeen Bestuur van Wetterskip Fryslân vastgesteld. Het programma is ook behandeld in de zeven veenweidegemeenten1. Het Veenweideprogramma maakt een actualisatieslag op de visie uit 2015 en legt nieuwe accenten. De benadering blijft integraal en het ambitieniveau ligt hoog. Eén van de maatregelen uit het Veenweideprogramma richt zich op het aanpakken van funderingsproblematiek. De laatste jaren hebben huiseigenaren, politiek en de media hier steeds meer aandacht voor. Er is ook sprake van concrete schade en een duidelijke hulpvraag aan de overheden. Vanuit het Veenweideprogramma worden maatregelen genomen om kennis, informatie en advisering over funderingsschade te bevorderen.

Bovendien is in het programma opgenomen dat in 2022 een aanvullend besluit wordt genomen over de funderingsaanpak. Dit plan van aanpak geeft een bandbreedte aan opties om tot een nadere funderingsaanpak te komen, waarbij alles overwegend een pakket aan maatregelen wordt voorgesteld om de funderingsproblemen aan te pakken. We kiezen hierbij specifiek voor het woord aanpakken en niet voor oplossen. Dé oplossing voor dit probleem bestaat namelijk niet. Het woord aanpak geeft de bereidheid weer om actie te ondernemen. Dit is ook een expliciete politieke wens. We verwachten met deze aanpak een passend handelingsperspectief te hebben opgesteld, waarbij woningeigenaren funderingsschade tijdig kunnen voorkomen, beperken of herstellen.

1.2. Totstandkoming funderingsaanpak en vervolg De funderingsaanpak is een gezamenlijk product van de drie Friese overheidslagen: de provincie, het waterschap en de zeven veenweidegemeenten. Deze overheden hebben samengewerkt om dit document op te stellen, ieder vanuit de eigen rol, bevoegdheid en verantwoordelijkheid. Deze ontwerp-aanpak wordt ter inzage gelegd zodat iedereen die dat wenst daarop een zienswijze kan indienen. Hierna volgt een reactienota waarin op de zienswijzen wordt gereageerd. De definitieve versie, inclusief eventuele aanpassingen, wordt in december 2022 ter besluitvorming aangeboden bij de betrokken besturen. Ook het advies van de Funderingstafel, dat op 13 juli 2022 is gepresenteerd, krijgt in deze versie een plek.

1.3. Opbouw document Dit document is als volgt opgebouwd:

1

Leeuwarden, Heerenveen, Smallingerland, Súdwest-Fryslân, De Fryske Marren, Weststellingwerf en Opsterland.

3

•

•

•

In hoofdstuk II gaan we nader in op de aard en omvang van de Friese funderingsproblematiek, met informatie over de oorzaken van funderingsschade, de gevolgen daarvan, juridische aspecten en de uitgangspunten van deze funderingsaanpak. In hoofdstuk III zetten we de aanvullende maatregelen, in de vorm van een aantal oplossingsrichtingen, uiteen. Met een uitwerking van onderdelen als communicatie, organisatie en financiën per oplossingsrichting. In hoofdstuk IV lichten we de wisselwerking met de aanpak hoogwatercircuits toe. Hier gaan we uitgebreider in op de financiële dekking en implementatie van de aanvullende maatregelen. Evaluatie/monitoring van de funderingsaanpak volgt daarna.

Deze rapportage dient als achtergronddocument bij het bestuursvoorstel funderingsaanpak dat gelijktijdig wordt verstuurd aan PS, AB en gemeenteraden. De bestuurlijke planning is dat hierover uiterlijk eind 2022 besluitvorming plaatsvindt.

1.4. Afbakening doelgroep funderingsaanpak Het Veenweideprogramma 2021-2030 heeft als belangrijk doel de negatieve effecten van bodemdaling te verminderen. Dit doel omvat dat de schade aan gebouwen, wegen en andere infrastructuur beperkt wordt. De voorstellen vanuit de funderingsaanpak zijn gericht op schade aan gebouwen. Wegen en andere infrastructuur, waaraan ook schade plaatsvindt ten gevolge van bodemdaling, worden nu niet meegenomen. Het begrip ‘gebouwen’ is breed en moet goed gedefinieerd worden: een perceel bevat vaak meerdere gebouwen en/of opstallen; bij een woning staat vaak een schuur; bij een boerderij staan vaak meerdere stallen, bergingen en silo’s. Dit alles valt voor onderhavige aanpak onder het begrip ‘gebouwen’. Iedereen moet veilig kunnen wonen. Vanuit dit gegeven richt deze aanpak zich in de eerste instantie op gebouwen met een woonfunctie: woningen (zie ook paragraaf 2.6). Daarbinnen maken wij onderscheid tussen woningen in bezit van particulieren en woningen van woningcorporaties. Woningcorporaties hebben veel eigendommen en een grotere financiële slagkracht dan particuliere eigenaren. De oplossingsrichtingen uit deze aanpak zijn daarom gericht op individuele woningeigenaren uit het Friese veenweidegebied (zie voor een figuur van het veenweidegebied figuur 1, paragraaf 2.1).

1.5. Geen compensatieregeling De funderingsaanpak in onderhavig document bevat een uitwerking van drie oplossingsrichtingen. Via maatregelen in deze oplossingsrichtingen willen we woningeigenaren uit het veenweidegebied ondersteunen bij het aanpakken van hun funderingsproblemen. Compensatie maakt geen deel uit van onze funderingsaanpak. Onderstaand lichten wij toe hoe we tot deze afweging zijn gekomen. Juridisch ligt de verantwoordelijkheid voor schade aan eigendommen bij de eigenaar. Aan dit uitgangspunt tornen wij niet. Daar waar sprake is van peilverlaging (verlaging van het waterpeil is groter dan de bodemdaling) en als gevolg hiervan ontstaat funderingsschade, kan een woningeigenaar beroep doen op de Nadeelcompensatieregeling gebouwschade van het waterschap. Als het waterschap heeft veroorzaakt dat de fundering eerder moet worden vervangen dan dat vanwege de natuurlijke bodemdaling het geval zou zijn, wordt de woningeigenaar eerder met de kosten van funderingsherstel geconfronteerd en moet daardoor extra kosten maken. Op deze extra 4

kosten wordt de schadevergoeding gebaseerd. Iedere eigenaar die meent schade te hebben kan op basis van de verordening die aan de regeling ten grondslag ligt een verzoek tot schadevergoeding indienen. We realiseren ons daarbij dat de uitkomst van een schadetraject voor een eigenaar niet altijd bevredigend is. De basis waarop de onderzoeken worden uitgevoerd is echter juridisch getoetst. Om te kunnen wonen, werken en recreëren in het veenweidegebied is het nodig om dit gebied te ontwateren. Om die reden wordt - naast de bestaande mogelijkheid om via de Nadeelcompensatieregeling gebouwschade de schade te verhalen - niet gekozen voor een extra compensatieregeling. We onderkennen dat huidige en nieuwe eigenaren en bewoners beter geïnformeerd moeten worden over de risico’s van wonen in veenweidegebied. Daar zetten wij met onze aanpak op in. Het besluit om te komen tot en de financiering van een compensatieregeling moet door het Rijk worden genomen. Een dergelijke beslissing heeft namelijk veel impact op de manier waarop alle Nederlandse overheden om moeten gaan met (funderings)schade aan huizen van hun inwoners. De hoge kosten van een compensatieregeling2 kunnen de Friese decentrale overheden niet dragen. Als compensatie aan de orde zou zijn dan staat het Rijk ook hiervoor aan de lat. Bovenstaande factoren leiden er toe dat we niet voor een compensatieregeling kiezen.

Desalniettemin ligt er een aanpak voor waarmee we woningeigenaren in het veenweidegebied organisatorisch ontzorgen en financieel helpen. De oplossingsrichtingen die wél zijn opgenomen zijn vergaand en we hopen dat woningeigenaren uit het veenweidegebied hier veel aan gaan hebben.

2

Circa 80 miljoen euro per Friese overheidslaag bij 25% compensatie als 25% van de woningeigenaren voor compensatie in aanmerking komt.

5

Hoofdstuk II: Aard en omvang funderingsproblematiek, uitgangspunten Friese funderingsaanpak 2.1. Veenoxidatie/bodemdaling Het Friese veenweidegebied (zie figuur 1) is circa 89.000 hectare groot. Om de verschillende functies in het gebied, zoals wonen, recreëren en werken te faciliteren, wordt dit gebied al geruime tijd ontwaterd. Door deze ontwatering ontstaat in meerdere delen van het veenweidegebied de situatie dat het veenpakket boven water komt te liggen en komt dit in aanraking met zuurstof. Hierdoor ontstaat veenoxidatie (verbranding) waardoor de bodem daalt. Dit proces houdt zichzelf in stand: om de functies in stand te houden, wordt het waterpeil verder verlaagd met weer verdere bodemdaling tot gevolg.

Figuur 1 Veenweidegebied Fryslân

Hoewel dit proces al lang gaande is, worden de gevolgen van bodemdaling steeds nijpender en beter zichtbaar. Bodemdaling zorgt voor verzakkingen van panden, wegen en riolering en kabels en leidingen. Verder is bekend dat bodemdaling negatieve effecten heeft op waterkwaliteit en biodiversiteit, het zorgt voor uitstoot van broeikasgassen (CO2) en het levert verdroging en verzilting op voor andere delen van Fryslân. Ook zonder ontwatering zou er, zij het in beperkte mate, sprake zijn van een geleidelijke inklinking van de bodem.

2.2. Houten funderingen en funderingen op staal Wanneer de bodem daalt kunnen er problemen ontstaan met de funderingen van woningen/opstallen. 6

Tot circa 1970 zijn woningen/opstallen onder andere op hout gefundeerd. Zolang de houten paalfundering onder het grondwaterniveau blijft staan, levert dit meestal geen problemen op. Door de voortdurende ontwatering en als gevolg daarvan bodemdaling komen de grondwaterstanden steeds lager te liggen. Hierdoor komen de houten funderingen (gedurende bepaalde perioden, afhankelijk van omstandigheden) uiteindelijk ten dele boven water te staan en worden aangetast. Wanneer de droogstand langdurig is, treedt er schade op aan de fundering en het pand. Niet alleen woningen gefundeerd op hout zijn kwetsbaar, maar ook bebouwing gefundeerd op staal loopt risico op schade en verzakkingen. De benaming fundering op staal is niet afgeleid van het materiaal staal. De term ‘staal’ komt uit het verleden (‘stal’) en refereert aan ‘vaste plaats’. Het gaat in dit geval om een woning die direct gebouwd is op ondergrond zonder diepere fundering, vaak met een breed gemetselde voet. Deze aanpak beperkt zich tot de schade aan woningen in het veenweidegebied. In het veenweidegebied zijn de afgelopen jaren steeds meer gevallen van funderingsschade bekend geworden. In algemene zin, met name bij oudere woningen, is er beperkt zicht op de exacte wijze waarop panden zijn gefundeerd. Het vraagt zo goed als voor alle panden om een specifieke analyse van de situatie door specialisten.

2.3. Oorzaken van funderingsschade Schade aan houten en op staal gefundeerde woningen kan ontstaan door het verlagen van het oppervlakte-waterpeil. Er zijn ook andere bekende oorzaken. Soms ontstaat de schade ook door een combinatie van die oorzaken (multicausaal). Per woning is dat verschillend en een aanpak vraagt om maatwerk. Hieronder worden de mogelijke oorzaken van funderingsschade uiteengezet. Er is in de meeste gevallen van funderingsschade sprake van multicausaliteit. Klimatologische factoren Eén van de gevolgen van klimaatverandering is dat lange perioden van droogte steeds vaker voorkomen. De drie zeer droge zomers van 2018, 2019 en 2020 expliciteren deze ontwikkeling. Langdurige perioden van droogte hebben een negatief effect op de grondwaterstand, deze neemt in dat geval af. Natuurlijke factoren Er zijn meerdere natuurlijke factoren die funderingsschade kunnen veroorzaken:

• •

De bodemgesteldheid, de aard en eigenschappen van de grond, spelen een rol. Zo kan een slechte doorlatendheid bodeminfiltratie belemmeren. Bacterieaantasting: grenen palen die onder andere in Fryslân veelvuldig gebruikt zijn, bevatten een bacterie die onder invloed van grondwaterbewegingen actief wordt en de paal aanvreet, ook al staat deze onder water. Daarnaast kunnen ook vurenhouten palen door bacteriën worden aangetast.

Bouw- en woontechnische factoren Er zijn meerdere bouw- en woontechnische factoren die funderingsschade kunnen veroorzaken:

•

7

Verkeerd gefundeerd: een woning kan bij de bouw slecht gefundeerd zijn.

•

•

Verbouw of aanbouw: nieuwe uitbreidingen worden gefundeerd en het oude deel blijft eraan hangen. Ook kan door verbouw het gewicht van de woning toenemen, waarop de oude fundering niet berekend is. Inrichting perceel: bepaalde keuzes in de inrichting van een perceel kunnen ook gevolgen hebben voor funderingen. Zo kan beplanting (bomen en struiken) zorgen voor grondwateronttrekking. Verhardingen zoals bestrating belemmeren bodeminfiltratie.

Waterhuishoudkundige factoren De verlaging van het oppervlaktepeil kan een oorzaak zijn van een te laag grondwaterpeil. Verder kan de winning van drink- en industriewater impact hebben op de grondwaterstand en dus tot schade leiden. Mijnbouw Een andere factor waardoor funderingsschade kan ontstaan is mijnbouw. In Fryslân gaat het dan om gas- en zoutwinning. Doordat de bodem daalt, veroorzaken gas- en zoutwinning ook funderingsproblematiek. De mate van bodemdaling hangt af van de omvang van de gas- en zoutwinning.

2.4. Impact funderingsschade De impact van funderingsschade op gedupeerden is groot. De problematiek is meervoudig complex. Meervoudige complexiteit funderingsschade Technisch: wat is er precies aan de hand met mijn woning, wat is daarvan de oorzaak en hoe kan ik het herstellen? Financieel: hoe betaal ik de (forse) kosten voor herstelwerkzaamheden? Wat is de impact op mijn woningwaarde? Juridisch: wie is verantwoordelijk voor de funderingsschade en herstelwerkzaamheden? Procesmatig: wat is de juiste route om mijn funderingsschade aan te pakken?

Met bovenstaande onzekerheden worden woningeigenaren geconfronteerd. Hieruit volgt de sociale impact die de funderingsproblematiek met zich meebrengt. Woningeigenaren maken zich vaak ernstige zorgen, die zich bijvoorbeeld kunnen uiten in psychosomatische klachten. De verhalen van gedupeerden die in de media hun verhaal doen maken dit glashelder. Zij bevestigen de urgentie van een gedegen passende aanpak.

2.5. Aansprakelijkheid funderingsschade In 2019 heeft advocatenkantoor Trip een advies uitgebracht over overheidsaansprakelijkheid voor funderingsschade door water(peil)beheer in het veenweidegebied. In haar eindrapport concludeert Trip dat woningeigenaren vanuit juridisch oogpunt zelf verantwoordelijk zijn voor de staat van hun fundering. Uitspraken van de Raad van State uit 1996 en 2005 zijn in deze lijn gedaan en Trip bevestigt dit uitgangspunt in haar rapport. Ook in andere veenweidegebieden met vergelijkbare funderingsproblemen wordt dit uitgangspunt als stelregel gehanteerd. Uitgangspunt van ons rechtsstelsel is dat eigenaren zelf verantwoordelijk zijn voor hun eigendommen. Dat geldt ook voor het onderhoud daarvan. Evenzeer is het algemene uitgangspunt dat een ieder zijn eigen schade draagt. Een uitzondering daarop kan op zijn plaats zijn indien sprake is van ingrijpen of nalaten van de overheid dat als onrechtmatig kan worden gekwalificeerd dan wel leidt tot een zodanige onevenredige benadeling dat nadeelcompensatie dient te worden geboden. Advies Trip advocaten en notarissen, 2019.

8

Ondanks de juridische werkelijkheid hebben betrokken besturen de nadrukkelijke wens uitgesproken om als gezamenlijke overheden naast de huiseigenaar te staan en van ‘juridisch gedoe’ zoveel mogelijk weg te blijven. Zoals het Trip-rapport concludeert: ‘’Waar de juridische verplichtingen van de overheid eindigen, hoeft haar (gevoelde) verantwoordelijkheid dat echter niet te doen. Er zijn andere aspecten, zoals leefbaarheid, veiligheid en het bewaken van de woningkwaliteit, die de overheid ertoe kunnen doen besluiten verder te gaan dan waartoe zij op grond van het aansprakelijkheidsrecht gehouden is. Die afweging is aan het bestuur.’’ Los van de juridische verantwoordelijkheid, waaraan we niet tornen, is er een duidelijke wens om vanuit de breed gevoelde morele verantwoordelijkheid gedupeerden van funderingsschade tegemoet te komen. Met deze funderingsaanpak geven we invulling aan deze intentie. Sinds 2006 bestaat er een schadevergoedingsregeling op grond van de nadeelcompensatieverordening bij Wetterskip Fryslân. Deze regeling richt zich specifiek op schade aan gebouwen door peilbeheer. Inwoners uit het volledige beheergebied van het waterschap kunnen hierop een beroep doen. Deze regeling blijft ook tijdens de uitrol van deze funderingsaanpak gehandhaafd.

2.6. Omvang funderingsproblematiek Friese veenweidegebied In eerdere documentatie rondom de funderingsproblematiek in het veenweidegebied Fryslân zijn schattingen gedaan van het aantal woningeigenaren dat mogelijk te maken kan krijgen met funderingsschade. Op basis van deze informatie en door verdere verfijning van een aantal parameters kan een betere schatting worden gemaakt. Onze schatting is onder andere gebaseerd op data die is verkregen via de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) van het Kadaster gecombineerd met informatie over de opbouw van bodem. Voor deze schatting is de begrenzing van het veenweidegebied aangehouden zoals deze eerder is vastgesteld bij de behandeling van het Veenweideprogramma 2021-2030. Wij schatten dat er 6.175 woningen in het veenweidegebied zijn die nu of in de toekomst risico lopen op funderingsschade. Bij deze schatting gaat het om woningen in bebouwd en landelijk gebied binnen de grens van het veenweidegebied (al dan niet gekoppeld aan een hoogwatercircuit). Dit verklaart het verschil met eerdere schattingen. Het aantal van 6.175 woningen is als volgt onderverdeeld per veenweidegemeente:

Heerenveen

Potentieel schadegevoelige woningen 450

Leeuwarden

1085

Tytsjerksteradiel

157

Noardeast-Fryslân

9

Súdwest-Fryslân

2411

Smallingerland

110

Weststellingwerf

523

De Fryske Marren

1069

Opsterland

347

Dantumadiel

14

Totaal

9

6.175

Belangrijke kanttekeningen bij deze schatting zijn: •

• •

•

•

In de periode 1960-1970 is de overgang van een fundering van hout naar beton gestart, maar ook hout met betonopzetters. Deze categorie is minder schadegevoelig. We handhaven zoals in eerdere documentatie de grens van 1970 als jaartal waarop de schatting worden gebaseerd. In de stedelijke kernen komen ook veel gebouwen voor die ouder zijn dan 1900. Hiervan is het erg onzeker wat voor type fundering aanwezig is en wat de staat daarvan is. Woningen die grenzen aan boezemwater zijn minder kwetsbaar en zullen gemiddeld later met problemen te maken krijgen. Woningen in buitengebied, in of nabij diepe polders juist eerder. Verwacht wordt dat in de periode 1960-1970 veel sociale woningbouw heeft plaatsgevonden door corporaties. Dit woningbestand wordt ook vernieuwd om andere redenen dan funderingsproblemen (bijvoorbeeld verduurzaming). Dit proces is al langer aan de gang. In deze schatting is het niet bekend of het particulier bezit of een huurwoning betreft. In deze schatting zijn ook woningen met fundering op staal meegenomen. Deze laten een ander, minder ernstig schadebeeld zien dan woningen met houten paalfundering.

Om deze schatting verder te verfijnen en de ontwikkeling van het probleem in de tijd te projecteren, is het nodig dat bestaande kennis over funderingen nog beter wordt gebundeld en er meer funderingsonderzoek wordt uitgevoerd. Hiervoor wordt geen extra losstaand onderzoek uitgevoerd, maar deze informatie wordt verzameld via funderingsonderzoeken welke door individuele woningeigenaren worden opgepakt. Hierover volgt later meer informatie in hoofdstuk III. De funderingsproblematiek in het veenweidegebied beperkt zich niet tot het landelijk gebied. Maar hier vallen ook delen van het stedelijk gebied onder. Het gaat dan bijvoorbeeld om delen van Sneek, Heerenveen en Leeuwarden. De funderingsaanpak in dit document is voor woningeigenaren uit zowel het landelijk als het stedelijk gebied in veenweidegebied (zie figuur 1 voor de begrenzing).

10

2.7. Omvangrijk en complex probleem De complexiteit van funderingsschade overstijgt vaak individuele woningeigenaren. Hoewel de woningeigenaren juridisch verantwoordelijk zijn, is de problematiek technisch, financieel, juridisch en procesmatig zo complex dat zij nauwelijks in staat zijn om dit alleen op te pakken. Zij verdienen ondersteuning en ontzorging. Voor woningen met funderingsschade valt geen ‘’one size fits all’’ aanpak te bedenken. Iedere casus is anders. Van diagnose tot herstel geldt dat maatwerk nodig is. Ook overheden moeten de samenwerking opzoeken. Vanuit verschillende rollen, van waterbeheerder tot eerste aanspreekpunt tot ruimtelijke ordenaars, staan zij samen aan de lat om woningeigenaren te helpen. Alleen als overheden de krachten bundelen kan er aan een integrale en effectieve aanpak worden gewerkt. Daarbij houden we oog voor een goede toekenning van verantwoordelijkheden per overheidslaag. Kortom, funderingsschade in het Friese veenweidegebied is omvangrijk en complex. Het raakt de inwoners van het veenweidegebied. Het is bovenal een gezamenlijk probleem van woningeigenaren en overheden. De aanpak van funderingsproblematiek in het veenweidegebied kan worden gekoppeld aan andere opgaven, bijvoorbeeld de energietransitie. Er liggen bijvoorbeeld kansen bij het combineren van werkzaamheden.

2.8. Pijlers funderingsaanpak De funderingsaanpak kent vijf belangrijke pijlers. Deze pijlers worden hieronder uiteengezet. Huiseigenaar centraal: veilig wonen

Preventie en herstel

Openheid en transparante communicatie

Leren van het verleden

11

Veel betrokken besturen hebben de nadrukkelijke wens uitgesproken om samen met inwoners te zoeken naar duurzame oplossingen voor funderingsschade. Iedereen in het veenweidegebied moet veilig kunnen wonen. Voor bepaalde woningen is herstel noodzakelijk, bij andere woningen kan met maatregelen de levensduur van de fundering worden verlengd en kan herstel worden voorkomen of uitgesteld. Daar komt nog bij dat het gebouw zelf als gevolg van langdurige funderingsschade ook schade kan oplopen: de gevolgschade. In de context van funderingsproblematiek spreken we dan over preventie en herstel. Woningeigenaren treden wij met open vizier tegemoet. In de funderingsaanpak staan de woningeigenaar en zijn perspectief altijd centraal, zodat we hem ook daadwerkelijk verder helpen. We bieden hen (handelings)perspectief. Informatie en communicatie zijn eenduidig en woningeigenaren kunnen terecht bij één aanspreekpunt. In het verleden zijn er al verschillende maatregelen genomen om gedupeerden tegemoet te komen. Een voorbeeld hiervan is de provinciale funderingsregeling. Niet al deze maatregelen hadden

Gebruikmaken van kennis en betrokkenheid inwoners

de impact waarop we hoopten. We trekken lessen uit het verleden en gebruiken deze om de aanpak te versterken. Inwoners van het veenweidegebied zijn betrokken en hebben vaak veel (lokale) kennis. Hun input nemen we serieus. We betrekken hen bij de monitoring en evaluatie van de te nemen maatregelen.

2.9. Communicatie Voor een succesvolle aanpak is communicatie essentieel. Bij deze funderingsaanpak hoort dan ook een strategisch communicatieplan dat hier uitgebreid op ingaat. Dit strategisch communicatieplan is toegevoegd als bijlage 1. De communicatie rondom de funderingsaanpak heeft als doel om woningeigenaren goed te informeren, bewustzijn te creëren, ruimte te geven om vragen te stellen en handelingsperspectief te bieden. In alles wat we doen staat de woningeigenaar centraal: we informeren en helpen zo goed mogelijk, hebben oog voor de zorgen en vragen en nemen het perspectief van de woningeigenaar als uitgangspunt. Om het zo duidelijk en laagdrempelig mogelijk te maken, is er een centraal en herkenbaar punt waar de woningeigenaar informatie vindt, vragen kan stellen, eenvoudig funderingsschade kan melden en afspraken kan maken: het funderingsloket. De website van het funderingsloket neemt een centrale plaats in als communicatiemiddel. We ontwikkelen daarnaast on- en offline communicatiemiddelen en maken gebruik van de kanalen van de drie betrokken overheden, om iedereen die het aangaat zo goed mogelijk te bereiken.

12

Hoofdstuk III: Oplossingsrichtingen De Friese funderingsaanpak bestaat uit drie oplossingsrichtingen. De oplossingsrichtingen komen voort uit de wens van betrokken besturen om, vanuit een breed gevoelde morele verantwoordelijkheid, gericht bij te dragen aan het aanpakken van de funderingsproblematiek. Indien funderingsschade niet wordt aangepakt kan dit leiden tot een achteruitgang van het woningbestand in het veenweidegebied en de leefbaarheid. Met de oplossingsrichtingen dragen de drie Friese overheden bij aan preventie en herstel van funderingsschade en daarmee het behoud van de leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit van het Friese veenweidelandschap. Voor oplossingsrichtingen 1 en 2 wordt een aantal aspecten behandeld: • Uiteenzetting oplossingsrichting; • Communicatie; • Organisatie; • Pijlers funderingsaanpak; • Tijdspad. Oplossingsrichtingen 1 en 2 zijn concreet uitgewerkt in een voorstel met financiën en tijdspad. Oplossingsrichting 3 is op een andere manier uitgewerkt. Oplossingsrichting 3 betreft het inrichten van een leenfaciliteit en/of tijdelijke overbruggingsfaciliteit. De verschillende oplossingsrichtingen zijn complementair aan elkaar. Dat wil zeggen: oplossingsrichting 2 is een uitbreiding op oplossingsrichting 1.

3.1. Oplossingsrichting 1: informatie, advies en preventie Deze oplossingsrichting omvat een uitbreiding van het huidige funderingsloket. De capaciteit van het loket wordt vergroot, de toegankelijkheid van het loket wordt verbeterd en de communicatie wordt geïntensiveerd. Het nieuwe funderingsloket wordt ondergebracht bij (één van) de Friese overheden en niet meer extern uitgevoerd. Dit resulteert onder andere in betere kennisborging binnen de eigen regio en organisatie(s). Daarnaast kan dit op termijn ook financieel aantrekkelijker zijn. Trip advocaten heeft in haar advies aangegeven dat indien overheden informatie hebben en deze informatie juist is, dit gedeeld moet worden met inwoners. Oplossingsrichting 1 geeft hieraan invulling en kan worden beschouwd als een minimale variant. Huidig funderingsloket Sinds eind 2020 bestaat er een funderingsloket dat in opdracht van een aantal Friese overheden wordt uitgevoerd door het Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek (KCAF). Bij dit loket kunnen woningeigenaren melding maken van funderingsschade of informatie over funderingsproblematiek opvragen. Type vragen die het huidige funderingsloket ontvangt • Vragen i.v.m. aankoop woning, en dan toegespitst op fundering. • Vragen over de staat van de fundering en de te verwachten levensduur. • Vragen over de hoogte van het waterpeil en de invloed op de fundering.

• Vragen over welk herstelbedrijf funderingsherstel kan uitvoeren.

13

Na het indienen van een melding of vraag krijgen melders telefonisch of per e-mail reactie van het KCAF. Met het funderingsloket vindt kennisdeling over funderingsproblematiek plaats en worden woningeigenaren geholpen door professionals met verstand van zaken. Het aantal meldingen en vragen ligt laag. Tot het eerste kwartaal van 2022 ontving het loket in totaal 55 meldingen/vragen. Dit aantal staat in contrast met de omvang van de problematiek die in 2.6. is toegelicht. Het KCAF merkt in haar meest recente kwartaalrapportage op dat woningeigenaren zich pas melden als er zichtbare verschijnselen (bv. scheurvorming, scheefstanden, klemmende ramen of deuren) optreden. Geconcludeerd mag worden dat er ook op het gebied van preventie een opdracht ligt. Bovendien wordt er nu onvoldoende perspectief geboden op een oplossing en lijken mensen daarom minder snel geneigd om contact op te nemen. Het funderingsloket van het KCAF functioneert op dit moment op een goede manier binnen de gestelde randvoorwaarden en kaders. Voor de toekomst liggen er veel kansen. Deze worden hieronder nader toegelicht. Kansen voor het funderingsloket Op het gebied van communicatie en zichtbaarheid kunnen we veel verbeteringen doorvoeren. We maken het loket online beter vindbaar, bijvoorbeeld in zoekmachines, en door een eigen losstaande website inrichten.

Via een communicatiestrategie attenderen we woningeigenaren op het bestaan en nut van het loket. We breiden de mogelijkheid om per mail of telefonisch te woord te worden gestaan uit. Het wordt mogelijk om ook fysiek een afspraak te maken met een medewerker van het loket. Door de uitvoering van het funderingsloket zelf uit te voeren borgen we kennis over funderingsschade en -herstel binnen de regio en de eigen overheden. We zetten bovendien in op intensieve kennisdeling. Funderingsloket 2.0 Huidige funderingsloket Matige online vindbaarheid en website die onder een andere overheidswebsite hangt. Website in het Nederlands met (te) weinig inhoudelijke informatie over funderingsproblematiek. Geen (gerichte) communicatie over funderingsloket.

Afhandeling meldingen/vragen via e-mail of telefonisch.

Geen kennisborging en -deling vanuit het loket.

14

Funderingsloket 2.0 Eigen website met specifieke aandacht voor online vindbaarheid (oftewel SEO). Website in het Nederlands en Fries met meer relevante, begrijpelijke en actuele informatie over de funderingsproblematiek, waaronder specifieke informatie over preventie. Strategisch communicatieplan, communicatiebudget en communicatiemedewerker om funderingsloket en nut daarvan beter onder de aandacht te brengen bij woningeigenaren. Afhandeling van meldingen aan de keukentafel, tijdens funderingsspreekuur of op gemeentehuis dichtbij. Afhandeling per e-mail of telefonisch blijft mogelijk indien gewenst. Gestructureerde kennisborging in eigen organisatie en regio door opzetten en onderhouden kennisbank en toegang voor collega-ambtenaren en (maatschappelijke) organisaties.

Geen funderingsviewer.

Afhandeling meldingen/vragen door KCAF. Geen centrale registratie

Speciaal ontwikkelde funderingsviewer waarmee woningeigenaren inzicht krijgen in mogelijke risico’s die hun fundering loopt. Structurele bezetting en uitbreiding van Fte’s voor funderingsloket door inzet eigen professionals. Centrale registratie van meldingen, data van overheden en dergelijke via een applicatie.

Bij het funderingsloket 2.0 worden de kansen die net zijn geschetst volledig benut. De rol van het loket blijft grofweg gelijk: informeren en adviseren over herstel. Daar komt informeren en adviseren over preventie bij. Het funderingsloket 2.0 ondersteunt en faciliteert de huiseigenaren in het Friese veenweidegebied. Woningeigenaren kunnen op een toegankelijke manier informatie inwinnen over funderingen. Van oorzaken van funderingsschade tot preventie ervan: het loket faciliteert deze kennisdeling. Met de ontwikkeling van een preventiespoor worden woningeigenaren (proactief) geïnformeerd over welke maatregelen zij kunnen nemen om hun fundering beter te beschermen of om verdere schade te voorkomen. Verder wordt onder preventie ook verstaan: het actief informeren van potentiële kopers in het veenweidegebied zodat zij op de hoogte zijn van de funderingsproblematiek en hun handelingsperspectief. De medewerkers van het loket helpen woningeigenaren bij hun vragen en voorzien hen van een eerste advies. Verder adviseren zij over vervolgstappen, bijvoorbeeld funderingsonderzoek. Het funderingsloket 2.0 verspreidt proactief en gericht informatie over de funderingsproblematiek en wordt op een laagdrempelige manier ingericht. In de inrichting van het funderingsloket 2.0 zit een aantal grote verschillen ten opzichte van het huidige loket. De verschillen worden hieronder uiteengezet.

Funderingsviewer De funderingsviewer is een risicokaart die via de website van het funderingsloket 2.0 beschikbaar wordt gesteld. Via de funderingsviewer kunnen woningeigenaren snel inzicht krijgen in de mate waarin hun woning risico loopt op funderingsschade. Met de funderingsviewer wordt bewustwording gecreëerd en wordt men aangemoedigd om contact op te nemen met het funderingsloket. Bij de ontwikkeling van de funderingsviewer hebben we er extra aandacht voor privacyaspecten en dataopslag/ informatieveiligheid. Communicatie en zichtbaarheid Funderingsschade is een complex probleem van mogelijk grote omvang. Door een communicatiestrategie te ontwikkelen en een communicatiebudget vrij te maken, vergroten we het aantal vragen aan en meldingen bij het loket aanzienlijk. Woningeigenaren worden geattendeerd op het bestaan van het loket en via de publiekscampagne krijgen zij een duidelijk beeld over wat het hen ‘oplevert’ wanneer zij het loket benaderen.

De online zichtbaarheid van het loket wordt verbeterd door een eigen website te ontwikkelen. Deze website richten we gebruiksvriendelijk in en stellen we zowel in het Nederlands als het Fries beschikbaar.

15

De communicatieaspecten van het funderingsloket 2.0 worden onder de aparte paragraaf ‘’Communicatie’’ uitgebreider toegelicht. Laagdrempeligheid Het funderingsloket 2.0 wordt zodanig ingericht dat informatie en advies inwinnen gemakkelijk gaat. Medewerkers van het loket brengen, naast per e-mail of telefoon, ook persoonlijk advies uit. Dit wordt op verschillende manieren ingericht. Mogelijkheden voor face-to-face contact funderingsloket 2.0 Keukentafelgesprek Indien gewenst krijgen woningeigenaren aan hun eigen keukentafel informatie en advies van een professional van het loket. De medewerker van het loket kan de situatie ter plekke bekijken en hierdoor gerichter adviseren. Funderingsspreekuur Periodiek wordt er in iedere veenweidegemeente een fysiek funderingsspreekuur georganiseerd. Tijdens dit spreekuur kunnen woningeigenaren met vragen zonder afspraak terecht bij een medewerker van het funderingsloket. Afspraak op het gemeentehuis Indien gewenst kunnen woningeigenaren uit de zeven veenweidegemeenten ook op afspraak in hun eigen gemeentehuis bij het funderingsloket terecht met hun vragen.

Kennisborging en -deling Een belangrijk argument om voor een ‘eigen’ Friese funderingsloket te kiezen is kennisborging. Door eigen professionals in te zetten of aan te trekken voor het funderingsloket, borgen we de kennis binnen de regio en overheden.

We zetten daarnaast een online kennisbank op. Deze kennisbank is in beheer bij het funderingsloket. In deze online kennisbank zijn informatie en inzichten op een gestructureerde manier te vinden. Naast de medewerkers van het funderingsloket krijgen ook ambtenaren die zich bij één van de drie overheden bezighouden met funderingsproblematiek toegang. In overleg kan ook aan andere betrokken (maatschappelijke) organisaties toegang worden gegeven, bijvoorbeeld aan woningbouwcorporaties. Door de inrichting van een kennisbank intensiveren we onderlinge kennisdeling. Centrale dataopslag Meldingen en vragen die binnenkomen bij het funderingsloket 2.0 worden centraal geregistreerd. Hiervoor moet een applicatie worden ingekocht of worden ontwikkeld.

Door meldingen centraal te registreren in de applicatie wordt eenvoudig inzicht gecreëerd in de funderingsproblematiek en worden meldingen op één centrale plek opgeslagen. Het moet ook mogelijk worden om andere data, zoals uitgevoerde funderingsonderzoeken, ook centraal op te slaan. Ook de veenweidegemeenten krijgen toegang tot deze applicatie zodat zij daar informatie in kunnen opslaan. Op deze manier wordt er voor alle Friese overheden één centraal punt gecreëerd waarin funderingsinformatie wordt opgeslagen. We onderzoeken daarnaast of woningbouwcorporaties aan kunnen sluiten. Ook hier geldt dat we weer goed kijken naar privacy en informatieveiligheid. 16

Preventiespoor In het kader van preventie worden de funderingsviewer en het -loket via makelaars, hypothekers en taxateurs actief onder de aandacht gebracht bij potentiële kopers. Hierdoor komen zij niet voor verrassingen te staan en zijn ze op de hoogte van oplossingen voor funderingsproblemen. We kiezen voor een actieve benadering van makelaars, hypothekers en taxateurs en ontwikkelen gezamenlijk een communicatiestrategie. Verder is er binnen het funderingsloket aandacht voor preventie. Met preventie kan de levensduur van kwetsbare funderingen worden verlengd en volledige vervanging nog even kan worden uitgesteld. Voorbeelden van preventieve maatregelen zijn aanpassingen in de inrichting van het perceel, het aanleggen van drainage of het vervangen van de riolering. Het loket neemt informatie over deze en meer preventieve maatregelen op de website op en adviseert hierover via telefonisch, online of face-to-face contact. Ook maakt preventie volop onderdeel uit van de communicatie richting woningeigenaren van het veenweidegebied. Communicatie Hieronder staat een nadere uitwerking van de strategische communicatie die bij oplossingsrichting 1 hoort. De volledige uitwerking staat in bijlage 1. Doelstellingen • Woningeigenaren in het Friese Veenweidegebied weten waar ze informatie kunnen vinden over voorkomen en oplossen van funderingsschade.

• Woningeigenaren weten hoe ze kunnen achterhalen of hun fundering kans op schade heeft. • Woningeigenaren weten dat ze een adviseur met kennis van zaken kunnen inschakelen om hen bij te staan met advies. • Woningeigenaren weten hoe ze funderingsschade kunnen voorkomen of oplossen. • Woningeigenaren melden (vermoeden van) funderingsschade en funderingsherstel actief. • Woningeigenaren ondernemen zelf actie om funderingsschade te voorkomen of op te lossen.

Met uitbreiding van het funderingsloket zetten we in op zo begrijpelijk, laagdrempelig, goed en open mogelijk woningeigenaren informeren over funderingsschade en hoe je dat kunt voorkomen of oplossen. Dat vraagt om een brede inzet van communicatie om iedereen goed te bereiken en te informeren. Bijvangst van het funderingsloket is dat we steeds meer kennis van en inzicht in de omvang en aard van de funderingsproblematiek krijgen. We wijzen woningeigenaren de weg naar het funderingsloket, we informeren op verschillende manieren (per brief, on- en offline, tijdens bijeenkomsten en aan de keukentafel, in beeld en tekst) en op verschillende momenten over funderingsschade, -herstel en -preventie. De website van het funderingsloket krijgt daarbij een centrale rol om informatie over funderingsschade te vinden, informatie over vergunningen, bouwtekeningen, waterpeilen en de Funderingsviewer te ontsluiten en contact te leggen. Naast de website maken we ook gebruik van beschikbare middelen en kanalen van de drie betrokken overheden. Gemeenten zijn hierbij belangrijk, omdat zij voor burgers vaak het eerste aanspreekpunt zijn. Organisatie Door de verbeteringen die worden doorgevoerd zal het aantal aanvragen bij het nieuwe funderingsloket naar verwachting fors toenemen. Dit heeft consequenties voor de personele 17

bezetting van het loket. In de nieuwe situatie wordt het loket bovendien ondergebracht bij de provincie, het waterschap of één van de zeven veenweidegemeenten. Het is momenteel nog niet bekend welke overheid het funderingsloket 2.0 in haar organisatie inbouwt. Het loket bestaat uit medewerkers met de volgende functies en rollen: Functie Projectadviseur/expert funderingsschade

Rol Medewerker(s) voor afhandelen van complexere verzoeken.

Projectmedewerker

Medewerker(s) voor het afhandelen van minder complexe verzoeken per telefoon, e-mail en persoonlijk. Beheer van de kennisbank en applicaties. Medewerker voor (strategische) communicatie, uitvoering communicatieplan, onderhoud website, etc.

Communicatiemedewerker

Met deze bezetting verwachten we op een goede manier om te kunnen gaan met de toename van het aantal meldingen en vragen. In principe blijft de bezetting gedurende de looptijd van het loket gelijk. Pijlers funderingsaanpak Met oplossingsrichting 1 wordt aan de vijf pijlers van de Friese funderingsaanpak invulling gegeven. Bij het funderingsloket 2.0 staat de huiseigenaar centraal en wordt hij of zij op een laagdrempelige manier geholpen, bijvoorbeeld thuis aan de keukentafel. Het loket informeert en adviseert over funderingsproblematiek waarbij ook aandacht uitgaat naar herstel en preventieve maatregelen. Via de communicatiestrategie wordt er op een open en transparante wijze gecommuniceerd over welke hulp het funderingsloket kan bieden. Het loket wordt gepromoot en woningeigenaren worden via de funderingsviewer op mogelijke risico’s voor hun fundering gewezen. De verbeterpunten van het huidige funderingsloket, uitgevoerd door KCAF, worden opgepakt en leiden tot aanpassingen bij het funderingsloket 2.0. Tijdspad Het huidige funderingsloket wordt vanaf begin 2023 omgevormd tot het funderingsloket 2.0. 1 juni 2023 verwachten we het nieuwe loket te kunnen openen. Tot die tijd blijft het huidige funderingsloket functioneren.

18

3.2. Oplossingsrichting 2: helpen met funderingsonderzoek en herstelplan Het uitgangspunt van deze oplossingsrichting is om woningeigenaren te ontzorgen in organisatorische zin en te helpen in financiële zin. Het eindresultaat van oplossingsrichting 2 is dat woningeigenaren inzicht krijgen in de staat van hun funderingen en daarna worden geholpen bij het kiezen van de juiste oplossing inclusief financiële aspecten. Bij deze oplossingsrichting hoort ook een budget om innovaties, bijvoorbeeld in pilotvorm, te stimuleren. Funderingsonderzoek Een funderingsonderzoek geeft inzicht in de staat van een fundering. Zo kan worden vastgesteld welk type fundering aanwezig is. En in geval sprake is van bijvoorbeeld een houten paal fundering: van welke houtsoort de fundering is, in welke mate de palen zijn aangetast, wat de restlevensduur van de fundering is en een inschatting van te nemen maatregelen. Een goed funderingsonderzoek vindt plaats volgens de landelijke richtlijnen die zijn opgesteld door de Organisatie Onafhankelijk Onderzoek funderingen (oftewel: F3O). Voor de funderingsproblematiek zijn twee richtlijnen van F3O relevant: • •

F3O Richtlijn Onderzoek en beoordeling van funderingen op staal (ondiepe fundering) (2014); F3O Richtlijn Houten paalfunderingen onder gebouwen (2016).

Onderdelen funderingsonderzoek • Visuele inspectie pand • Scheefstandmetingen • Hoogtemetingen • Grondwaterstandmetingen • Funderingsinspectie • Houtonderzoek

De prijs van één funderingsonderzoek ligt gemiddeld op 5.000 euro. Doel van het funderingsonderzoek is een diagnose van de toestand van de fundering. Voor het treffen van maatregelen, zowel voor herstel als preventie van schade, kan aanvullend (funderings)onderzoek nodig zijn. Financieel helpen De kosten van een funderingsonderzoek zijn fors en vormen vaak een drempel voor woningeigenaren. Om deze drempel te verlagen en om invulling te geven aan de eerder genoemde breed gevoelde morele verantwoordelijkheid richten we in deze oplossingsrichting een subsidieregeling voor funderingsonderzoek in. Uitgangspunt van deze subsidieregeling is een tegemoetkoming van maximaal 70% van de totale kosten voor funderingsonderzoek, met een maximum van 3.500 euro per woning. De subsidie voorziet ook in 70% van de kosten voor eventueel vervolgonderzoek. We stellen een jaarlijks budget beschikbaar van 500.000 euro waarmee we 70% van de kosten van ten minste 140 funderingsonderzoeken kunnen vergoeden. Het doel is om jaarlijks maximaal 140 funderingsonderzoeken mede te financieren en te begeleiden. Voor dit aantal is gekozen gezien het beperkt aantal onderzoeksbureaus dat conform F3O-richtlijnen onderzoek uitvoert. 19

De overige kosten voor het funderingsonderzoek (30%) komen voor rekening van de woningeigenaren. Een eigen bijdrage is passend bij de wettelijke verantwoordelijkheid voor funderingsschade. Aan de nog in te richten subsidieregeling worden in ieder geval de volgende uitgangspunten verbonden: • •

De woning bevindt zich in het Friese veenweidegebied; Er moet aannemelijk worden gemaakt dat funderingsonderzoek zinvol is, bijvoorbeeld omdat het woonperceel is gebouwd vóór 1970. Het funderingsonderzoek wordt uitgevoerd conform de onafhankelijke F3O-richtlijnen; De informatie over de staat van de fundering mag worden opgeslagen in een centrale data applicatie, zodat overheden inzicht verkrijgen in de aard en omvang van de funderingsproblematiek. Met deze data wordt vanzelfsprekend conform Nederlandse en Europese (AVG) wet- en regelgeving omgegaan.

• •

Let op: bij de ontwikkeling van de subsidieregeling kunnen aanvullende voorwaarden worden opgenomen, bijvoorbeeld wanneer deze voortkomen uit wet- en regelgeving.

Er zijn woningeigenaren die reeds funderingsonderzoek hebben laten uitvoeren zonder dat zij hiervoor een financiële tegemoetkoming vanuit de overheid ontvingen. Voor deze woningeigenaren wordt het mogelijk om met terugwerkende kracht een beroep te doen op de subsidieregeling. Van belang is wel dat aan de bovengenoemde voorwaarden wordt voldaan. De precieze uitwerking hiervan moet nog plaatsvinden. De uitvoering van de gezamenlijke subsidieregeling wordt bij één van de drie Friese overheden ondergebracht. Organisatorisch ontzorgen Funderingsonderzoek ook organisatorisch complex Bij een funderingsonderzoek komt veel kijken. Wij onderscheiden drie fasen. Per fase hebben woningeigenaren mogelijk vragen. Vragen die kunnen spelen bij de verschillende fasen van funderingsonderzoek

20

-

Voorbereidingsfase: o Wat is funderingsonderzoek? o Is funderingsonderzoek zinvol? o Hoe vind ik een betrouwbare uitvoerder die voldoet aan relevante richtlijnen? o Hoe werkt de subsidieregeling en hoe zit het met mijn eigen financiële bijdrage? o Kom ik in aanmerking voor de subsidie?

-

Uitvoeringsfase: o Op welke plekken rondom mijn huis vinden er onderzoeksactiviteiten plaats? o Is er hinder te verwachten en hoe ga ik daarmee om? o Hoe ga ik om met schade als gevolg van het onderzoek of andere onverwachte en onwaarschijnlijke situaties?

-

Resultaatfase: o Op welke manier moet ik de resultaten van het funderingsonderzoek interpreteren? o Is vervolgonderzoek aan de orde en hoe organiseer ik dit?

o o o

o

Welke preventieve maatregelen kan ik nemen zodat mijn fundering niet verslechtert? Welke herstelmaatregelen moet ik laten uitvoeren? Hoe vind ik een betrouwbare aannemer met de juiste kennis en ervaring? Hoe financier ik de herstelwerkzaamheden?

Er zijn ongetwijfeld nog meer vragen bij één van de drie fasen. Bovenstaand kader geeft in ieder geval weer dat funderingsonderzoeken en de organisatie daaromheen ingewikkeld zijn. Daarom is het tweede onderdeel van oplossingsrichting 2 het organisatorisch ontzorgen van woningeigenaren bij funderingsonderzoek. Concreet betekent dat een professional van het funderingsloket woningeigenaren helpt tijdens de drie fasen. Deze medewerkers staan woningeigenaren bij. Gestructureerde begeleiding Voor de begeleiding voor, tijdens en na het funderingsonderzoek wordt het onderstaande stramien aangehouden. Mocht het nodig of wenselijk zijn, dan is maatwerk in overleg met de woningeigenaar mogelijk. Natuurlijk is maatwerk mogelijk indien professionals dit in overleg met woningeigenaar nuttig vinden. Fase Voorbereiding Uitvoering

Resultaat

Resultaat voor woningeigenaar Het is voor de woningeigenaar van a tot z duidelijk wat er bij een funderingsonderzoek komt kijken. De woningeigenaar kan het funderingsloket en hun directe contact aldaar benaderen indien daar tijdens de uitvoering van het onderzoek aanleiding voor is. Het is voor de woningeigenaar helder welke vervolgacties inclusief financieel plaatje hij kan ondernemen in het kader van preventie of herstel.

Los van deze interacties op individueel niveau wordt er ook breder gewerkt aan kennisdeling over funderingsonderzoeken. Hierover leest u meer in het onderdeel ‘’Communicatie’’. Innovatieregeling De kosten voor funderingsherstel kunnen al snel oplopen tot tienduizenden euro’s. Het is niet uitzonderijk dat het totaalbedrag per woning boven de € 100.000,- uitkomt. Woningeigenaren die herstelwerkzaamheden laten uitvoeren, zijn er dus bij gebaat als deze kosten omlaag kunnen worden gebracht. In de sector vinden momenteel veel onderzoek en innovaties plaats, bijvoorbeeld op het gebied van het conserveren van houten palen waardoor verdere aantasting stopt, het stabiliseren van de bodem en actief grondwaterbeheer. Verder lopen er pilots om beter inzicht te verkrijgen in het tempo en de wijze waarop funderingen aangetast worden. De verwachting is dat dit soort ontwikkelingen er voor zorgen dat schade wordt voorkomen en funderingsonderzoeken en herstelwerkzaamheden op termijn goedkoper worden. Om dit soort innovaties en pilots te stimuleren, wordt in deze oplossingsrichting jaarlijks € 75.000,euro beschikbaar gesteld. Vanuit deze regeling kunnen ook nieuwe innovatieve preventieve maatregelen worden ontwikkeld.

21

Communicatie Hieronder staat een nadere uitwerking van de strategische communicatie bij oplossingsrichting 2. Doelstellingen • Woningeigenaren in het Friese Veenweidegebied weten of er sprake is van (risico op) funderingsschade aan hun woning • Woningeigenaren weten wat er specifiek moet gebeuren aan funderingsherstel aan hun woning in geval van funderingsschade • Woningeigenaren weten wat er specifiek moet gebeuren om funderingsschade aan hun eigen woning te voorkomen • Het Funderingsloket Veenweidegebied Fryslân krijgt steeds meer inzicht in aard, omvang en locatie van funderingsschade. Hiermee vergroten en verrijken we ook onze eigen kennis over deze problematiek.

Waar oplossingsrichting 1 in algemene informatie aan de woningeigenaren voorziet, krijgen woningeigenaren door hulp bij het funderingsonderzoek vooral inzicht in hun eigen specifieke situatie. Communicatie is erop gericht om de mogelijkheden voor het doen van funderingsonderzoek onder de aandacht te brengen bij woningeigenaren. Daarbij gaat het om de subsidie die hiervoor beschikbaar is, maar ook meer informatie over hoe funderingsonderzoek wordt uitgevoerd en wat de uitkomsten van het onderzoek betekenen. Woningeigenaren kunnen eenvoudig via de website een verzoek tot subsidie voor funderingsonderzoek indienen. Persoonlijke communicatie in de vorm van keukentafelgesprekken en bijeenkomsten vervullen een belangrijke rol. De communicatie-inzet voor oplossingsrichting is nadrukkelijk een aanvulling op het uitgebreide pakket aan communicatiemiddelen dat we inzetten bij oplossingsrichting 1. Organisatie Om de adviesrol maar ook de administratieve processen rondom subsidieaanvragen op een goede manier uit te voeren wordt een team samengesteld. Dit team valt onder de paraplu van het funderingsloket 2.0. Deze medewerkers worden aangetrokken bovenop de capaciteit uit oplossingsrichting 1. Functie Expert/adviseur

Administratief medewerker

Rol Medewerkers belast met o.a. voeren intake gesprekken, eerste beoordeling aanvragen, begeleiding, voorbereiding/voeren adviesgesprekken (technisch/financieel). Beheer innovatieregeling. Medewerkers belast met o.a. bijhouden (financiële) administratie en transacties, verwerken onderzoeksgegevens in applicatie.

Pijlers funderingsaanpak Met oplossingsrichting 2 wordt aan de Friese pijlers van de funderingsaanpak invulling gegeven. Met een financiële tegemoetkoming moedigen we woningeigenaren aan om funderingsonderzoek te 22

laten uitvoeren. Tijdens het hele onderzoekstraject ondersteunt een deskundige de woningeigenaar. De woningeigenaar staat bij deze aanpak centraal en er wordt een financiële en organisatorische bijdrage geleverd aan veilig wonen en preventie en/of herstel. Er wordt open gecommuniceerd over de financieringsmogelijkheden voor onderzoek en vervolgstappen. Professionals staan naast de woningeigenaar om gezamenlijk een oplossing te vinden voor de problematiek. Tijdspad Deze oplossingsrichting wordt zo snel mogelijk na vaststelling van deze aanpak geeffectueerd.

3.3. Oplossingsrichting 3: leenfaciliteit Kosten van funderingsherstel kunnen al snel oplopen tot aanzienlijke bedragen. Dit soort bedragen hebben veel mensen niet op de bank staan. Eén van de mogelijkheden om woningeigenaren hierin tegemoet te komen is het opzetten van een leenfaciliteit. Het doel van deze oplossingsrichting is dan ook het faciliteren van funderingsherstel door een lening met gunstige (rente)voorwaarden te verstrekken aan woningeigenaren, zodat duurzaam funderingsherstel mogelijk wordt. Richtinggevend besluit Deze oplossingsrichting is nog niet uitgewerkt zoals 1 en 2 dat zijn. Dit heeft te maken met de complexiteit en vergaande financiële impact van deze variant. Voor een verdere uitwerking is het gewenst dat er politiek-bestuurlijk richting wordt gegeven op onderstaande punten: 1. Wel of geen leenfaciliteit? 2. Wel of geen overbruggingsfaciliteit? Hieronder gaan we in op deze punten. Wel of geen leenfaciliteit? Oplossingsrichting 2 biedt woningeigenaren duidelijkheid over de staat van de fundering. Én indien er herstel nodig is, hoe dat kan worden uitgevoerd en welke kosten daarmee gemoeid zijn. De financiering van het herstel is daarbij nog steeds voor rekening van de eigenaar. Er is al langere tijd sprake van een lage (hypotheek)rente en stijgende huizenprijzen.

Toch zijn er nog steeds woningeigenaren voor wie het niet mogelijk is funderingsherstel zelf te financieren middels een lening bij de bank. Op hoofdlijnen zijn hiervoor twee redenen: - Loan to value (LTV): dit is de verhouding tussen de hypotheekwaarde en de waarde van woning. Deze is in Nederland maximaal 100%. Stel: een woningeigenaar heeft een woning met een waarde van € 400.000 en de hypotheek op de woning is € 375.000. De eigenaar wordt geconfronteerd met funderingsschade en het herstel is begroot op € 75.000. Indien deze eigenaar dit geld zou willen lenen dan ‘schiet’ hij door de LTV-grens van 100%. Mogelijk heeft de funderingsschade nog een effect op de woningwaarde, waardoor de LTV nog ongunstiger wordt. - Loan to income (LTI): dit geeft aan hoeveel je mag lenen ten opzichte van je inkomen. Als de huidige hypotheek al maximaal gebaseerd is op het inkomen, dan is er geen mogelijkheid om extra geld te lenen. Een combinatie van beide factoren komt ook voor.

23

De eerste vraag die voorligt is of er een leenfaciliteit moet komen om funderingsherstel mogelijk te maken. In de allereerste plaats voor de zogenoemde ‘niet-kunners’: eigenaren die wel willen, maar funderingsherstel niet kunnen betalen vanwege (een van) bovenstaande redenen. Dat is de belangrijkste doelgroep voor een leenfaciliteit. Op dit moment is er een leenfaciliteit in de vorm van het Landelijk Fonds Duurzaam Funderingsherstel (FDF). Onderstaand gaan we nader in op dit fonds Fonds Duurzaam Funderingsherstel Bij het Fonds Duurzaam Funderingsherstel kunnen woningeigenaren een lening aanvragen voor urgent funderingsherstel. Het fonds wordt uitgevoerd door Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (SVn). Het fonds wordt gevuld door het Rijk, deelnemende overheden, banken en verzekeraars. LTV-risico’s zijn voor rekening van de banken. LTI-risico’s zijn voor rekening van deelnemende overheden (gemeente, provincies, waterschap). Bij het aangaan van een lening wordt van de deelnemende overheid gevraagd 25% van de leensom in het fonds te storten ter dekking van het LTI-risico. Het FDF is een fonds voor niet-kunners. Op dit moment zijn onder andere de gemeenten Haarlem, Rotterdam en Zaanstad aangesloten bij het fonds. Ook Wetterskip Fryslân heeft eind 2021 besloten deel te nemen aan het fonds om urgent funderingsherstel in de Groote Veenpolder mogelijk te maken.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Weststellingwerf&id=1b5c30cd-70bf-4ecf-96df-6c99aec5ef3b