I-01a Memo van het college inzake pilot Sekswerk SDF (0098788200)
Tekst van het document
Zaaknummer: 0098280195 Documentnummer: 0098788200
Memo Aan: Van: Team: Datum: Onderwerp: Bijlage memo: N.a.v. toezegging raad d.d.:
Gemeenteraad Weststellingwerf College van burgemeester en wethouders Advies & Ondersteuning 26 januari 2026 Raadsmemo pilot Sekswerk SDF 4
Inleiding Niet-vergund sekswerk houdt zich niet aan de gemeentegrenzen. Sekswerkers wisselen vaak van werkplek, en facilitators en uitbuiters zoeken naar gemeenten met de laagste pakkans en verplaatsen gemakkelijk. Waar één gemeente strenger sekswerkbeleid gaat voeren, zal er uitgeweken worden naar naburige gemeenten waar het beleid soepeler (of niet-bestaand) is, het zogenaamde ‘waterbedeffect’. In december 2024 is een bestuurlijke opdracht belegd bij het Sociaal Domein Fryslân (SDF) tot formulering van de handreiking beleidskader sekswerk, de herziening en actualisatie van de subsidieactiviteiten door SDF voor ondersteuning aan sekswerkers en het formuleren van een inrichtingsplan voor een pilot t.b.v. een provinciaal toezicht- en handhavingsteam zonder verplichte inzet van gemeentelijke capaciteit en middelen. Gemeenten worden gevraagd om in het Portefeuilleoverleg Wet Maatschappelijke Ondersteuning Sociaal Domein Fryslân (PO WMO SDF) op 22 januari 2026 een afgewogen integraal (WMO en veiligheid) lokaal besluit te delen over al dan niet deelnemen aan de pilot. In OWO-verband is dit afgestemd en is door de drie gemeenten de intentie uitgesproken deel te willen nemen aan de pilot Sekswerk.
Nadat SDF in het PO heeft geïnventariseerd welke gemeenten voornemens zijn deel te nemen aan de pilot, wordt er een definitieve capaciteits- en financiële berekening op basis van het aantal deelnemende gemeenten gemaakt en gedeeld. In het Inrichtingsplan pilot toezicht en handhaving heeft SDF drie scenario’s uitgewerkt die een indicatie geven van de capaciteits- en financiële inzet waarbij onderscheid is gemaakt tussen deelname van vijf, 10 of 14 deelnemende gemeenten. Voor gemeente Weststellingwerf is dit naar schatting (zie ook bijlage 1): Scenario Scenario 1 Scenario 2 Scenario 3
Aantal gemeenten Deelname 5 gemeenten Deelname 10 gemeenten Deelname 14 > gemeenten
Bijdrage per jaar € 20.500 € 12.700 € 9.966
Uren per jaar 102 63 50
Opleidingsuren 70 uur per BOA 70 uur per BOA 70 uur per BOA
Bij deelname aan de pilot willen de OWO-gemeenten alleen capaciteit van OWO-VTH beschikbaar stellen met een maximum van 700 uren, gedurende twee jaren. Deelname aan de pilot regionaal toezicht sekswerk 1.1 Deelname aan de pilot draagt bij aan het in het Integraal Veiligheidsbeleid Weststellingwerf 20242027 geprioriteerde thema ondermijning.
2
De aanpak van ondermijning is geprioriteerd in het lokale Integraal Veiligheidsbeleid 2024-2027. Sekswerk kán behoren tot mensenhandel en daarmee tot ondermijning. De aanpak van het criminogene deel in deze branche past daarmee binnen de geprioriteerde aanpak van ondermijning. 1.2 Deelname aan de pilot versterkt de lokale aanpak op illegaal sekswerk en misstanden in deze branche. De pilot regionaal toezicht sekswerk richt zich op het toezicht op sekswerk zonder vergunningen, bedoeld om bestuurlijke misstanden, illegale activiteiten en gedwongen sekswerk tegen te gaan. Deelname aan de pilot leidt tot meer kennis en expertise in toezicht en handhaving op de onvergunde seksbranche door toezichthouders van de gemeente. Tijdens de pilot wordt gewerkt aan het beter zicht krijgen op met name onvergund sekswerk, het tegengaan van mensenhandel c.q. barrières opwerpen tegen mensenhandel en sekswerkers in kwetsbare situaties toe te leiden naar hulp en ondersteuning. 1.3 Deelname aan de pilot wordt in OWO-verband opgepakt. De intentie is om in OWO-verband deel te nemen aan de pilot. Hierdoor blijft het voor OWO-VTH praktisch uitvoerbaar om deel te nemen aan de pilot. Hiervoor is vereist dat vanuit de drie OWOgemeenten capaciteit van toezichthouders (domein 2) beschikbaar wordt gesteld voor deelname aan de pilot.
De beleidsafdelingen openbare orde en veiligheid kunnen lasten bij gezamenlijke deelname aan de pilot delen. Dit samen maakt dat gezamenlijke deelname aan de pilot zorgt voor een efficiëntere deelname en een versterkte regionale aanpak binnen de OWO-gemeenten. 1.4 Lessen uit de pilot worden duurzaam geïmplementeerd. Ook na de looptijd van de pilot (2026-2027) hebben toezichthouders van de gemeente een versterkte positie in de aanpak van misstanden in de seksbranche. De toezichthouders die voor de pilot worden getraind op toezicht op sekswerk, dragen deze kennis over op andere toezichthouders (ook domein 1) binnen de organisatie. Hiermee wordt de opgedane kennis binnen de organisatie breed gedeeld en blijft hiermee behouden. 1.5 Ook de politie blijft nauw betrokken bij de handhaving op onvergund sekswerk. In de pilot werken toezichthouders (domein 2) van de gemeente nauw samen met team mensenhandel van de politie. Het uitgangspunt van de pilot is niet dat toezichthouders het werk van de politie overnemen. Implementeren van de handreiking beleidskader sekswerk 2.1 Uniformeren en harmoniseren van het beleid over sekswerk Voorliggend beleidskader sekswerk formuleert informatie die gemeenten kunnen benutten voor het actualiseren van hun instrumentarium ten aanzien van vergunde en onvergunde prostitutie.
Door de handreiking als uitgangspunt te nemen, wordt beleid meer geüniformeerd en geharmoniseerd. Dit draagt bij aan een eenduidige positie van sekswerkers, de aanpak van mensenhandel en het voorkomen van het waterbedeffect voor het criminogene deel van de branche. Het document bevat aanbevelingen op het gebied van de APV, aan vergunningen gerelateerd beleid en een handhavingsarrangement op basis van modellen en best practices. De handreiking is tot stand gekomen met behulp van een ambtelijke klankbordgroep die bestaat uit drie gemeenten, het RIEC, de politie, het CCV en de VNG. 2.2 Er is ruim tijd voor een duurzame implementatie van de handreiking sekswerk. De intentie wordt uitgesproken om de handreiking sekswerk vóór 1 januari 2028 te implementeren. Herijking van de subsidieactiviteiten ter ondersteuning van sekswerkers 3.1 Herijkte subsidieactiviteiten dragen beter bij aan de behoefte van sekswerkers. Het regionale karakter van steunpunt Xenia heeft geleid tot een herijking van de subsidieactiviteiten ter ondersteuning van sekswerkers. Sinds 2016 is het Leger des Heils betrokken om het laagdrempelige steunpunt Xenia op de Weaze in Leeuwarden mede vorm te geven. Doelen van dit fysieke steunpunt zijn laagdrempelig contact maken met de doelgroep, het bieden van een luisterend
3
oor, praktische hulp en ondersteuning en toelichting naar andere hulp. Gezien het regionale karakter van het steunpunt Xenia, is het navolgbaar dat de huur van Xenia (in 2024 €19.250,-) wordt meegenomen in de bijdrage van alle gemeenten aan de Decentrale Uitkering Vrouwen Opvang (hierna: DUVO) per 2027. Deze kosten zijn nu nog voor rekening van de gemeente Leeuwarden.
3.2 Herijking subsidieactiviteiten leidt niet tot ophoging subsidiebedrag. Gezien de financiële druk op de gemeenten heeft SDF bij het opstellen van de herijking van de subsidieactiviteiten ter ondersteuning van sekswerk als uitgangspunt genomen dat de herijking van de subsidieactiviteiten niet leidt tot een ophoging van het subsidiebedrag. Kantekeningen 1.1 De definitieve financiële- en personele bijdrage volgt na het PO WMO SDF van 22 januari 2026. De kosten voor deelname aan de pilot worden berekend door middel van het aantal deelnemende gemeenten en het inwonersaantal van deze gemeenten. Op 22 januari 2026 wordt tijdens het PO WMO SDF duidelijk welke gemeenten willen aansluiten. Nadat SDF heeft geïnventariseerd welke gemeenten voornemens zijn deel te nemen aan de pilot, wordt er een definitieve capaciteits- en financiële berekening op basis van het aantal deelnemende gemeenten gemaakt en gedeeld. 1.2 Als capaciteit beschikbaar wordt gesteld voor de pilot, wordt de inzet op andere werkzaamheden tijdelijk verminderd. Aan de deelname van de pilot regionaal toezicht sekswerk zijn kosten verbonden. Dit kan door financieel een bijdrage te leveren of door capaciteit beschikbaar te stellen. Indien capaciteit van de toezichthouders (domein 2) beschikbaar wordt gesteld voor de pilot, kunnen deze uren niet voor andere werkzaamheden worden gebruikt.
1.3 OWO-brede deelname is noodzakelijk. Voor de praktische uitvoerbaarheid van de pilot is het voor OWO-VTH noodzakelijk dat de OWOgemeenten gezamenlijk deelnemen aan de pilot. 1.4 OWO-brede deelname aan de pilot nog niet verzekerd. Tot dat de colleges van burgemeester en wethouders van de OWO-gemeenten hebben ingestemd met deelname aan de pilot regionaal toezicht sekswerk is OWO-brede deelname aan de pilot nog niet verzekerd. 1.5 Deelname aan de pilot regionaal toezicht sekswerk vereist een snellere implementatie van de handreiking sekswerk. Gemeenten die deelnemen aan de pilot regionaal toezicht sekswerk dienen voor een effectieve deelname aan de pilot de handreiking sekswerk (besluitpunt 1) voor 1 januari 2027 lokaal te implementeren en niet voor 1 januari 2028. Dit legt een extra belasting op cluster Veiligheid. 1.6 De kosten voor de pilot dragen mogelijk niet bij aan de baten. Deelname aan de pilot vergt mogelijk meer dan het oplevert. In de afgelopen 5 jaar is niet één keer onvergund sekswerk geconstateerd in Weststellingwerf. Daarmee lijkt deze vorm van mogelijke ondermijning in Weststellingwerf minimaal. Echter kan dit ook zijn door gebrek aan kennis en neemt het aantal van mogelijke ondermijning toe. 2.1 Het thema vraagt blijvende aandacht. (Onvergund) sekswerk is bij uitstek een onderwerp waarop je ‘je ziet het pas wanneer je het doorhebt’ kunt toepassen.
Als we niet meebewegen in de toenemende aandacht voor en verstevigde aanpak van onvergund sekswerk, lopen we het risico blind te blijven voor de problematiek. De aandacht vooren aanpak van onvergund sekswerk zal wel altijd in het grotere geheel moeten worden gezien, waarbij telkens gekeken wordt waar onze prioriteiten liggen.
4
2.2 De raad kan bij de actualisatie van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) een andere afweging maken. De handreiking beleidskader sekswerk geeft richting aan het implementeren van het beleidskader. Hiervoor is bij sommige gemeenten een actualisatie van de APV nodig. Gemeente Weststellingwerf heeft in de laatste APV-actualisatie van 2025 bijna alle voorgestelde APV-artikelen uit de handreiking reeds gevoegd. Het college van burgemeester en wethouders kan de intentie uitspreken om de gehele lijst van APV-artikelen uit het beleidskader sekswerk op te nemen in te APV, maar kan niet garanderen dat de lijst één op één wordt overgenomen. Het is aan de gemeenteraad om hierover een besluit te nemen. 2.3 Deelname aan de pilot regionaal toezicht sekswerk vereist een snellere implementatie. Gemeenten die deelnemen aan de pilot regionaal toezicht sekswerk (besluitpunt 3) dienen voor een effectieve deelname aan de pilot de handreiking sekswerk voor 1 januari 2027 en niet voor 1 januari 2028 te implementeren. Aanpak/Uitvoering Vanzelfsprekend valt de aanpak van onvergund sekswerk binnen het veiligheidsdomein. Maar zonder voldoende oog voor preventieve zorg en opvang en hulp aan slachtoffers en ook hulp aan daders valt een sluitende aanpak niet te bereiken. Daarom wordt nauw samengewerkt tussen zorg en veiligheid op beleidsmatig- en uitvoerend niveau.
Zo worden de taken op beide terreinen geborgd. De implementatie van de handreiking sekswerk wordt opgenomen in de planning van het cluster Veiligheid. Voor deelname aan de pilot regionaal sekswerk worden toezichthouders van de gemeente voorzien van trainingen en volgt inzet in toezicht- en handhaving op onvergund sekswerk. Evaluatie De coördinerend gemeente van de pilot regionaal toezicht sekswerk is verantwoordelijk voor evaluatie en afstemming met de toezichthouders, politie, gemeenten en de verdere keten. Na de looptijd van de pilot (2026-2027) volgt een eindevaluatierapport en worden de resultaten teruggekoppeld aan alle Friese gemeenten. Er dient na afloop van de pilot besloten te worden of en zo ja hoe het bestuurlijk toezicht verder vormgegeven wordt. Hiertoe wordt een bijeenkomst voor de betrokken bestuurders in Fryslân belegd. Bijlagen Bijlage 1: Inrichtingsplan pilot Sekswerk SDF Bijlage 2: Oplegger beleidskader Sekswerk Bijlage 3: Handreiking beleidskader Sekswerk Bijlage 4: Herijking subsidieactiviteiten
(0098788201) (0098785899) (0098785896) (0098785898)