CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

E-9b Rapport KAW definitief.pdf

Raadsvergadering 1 maart 2021, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Ingekomen stukken8.406 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Woonbehoefte in Nijeholtpade ONDERZOEK NAAR DE HAALBAARHEID VAN WONINGTOEVOEGING IN HET DORP

24 september 2020 | Emiel Heuff, Rixt Bijker | Definitief

INHOUDSOPGAVE

1. Inleiding

3

2. De vraag in beeld

9

3. Beschikbare locaties

15

4. Inspelen op de behoefte

19

5. Keuzes, vervolgstappen en advies

25

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

2

1 INLEIDING

3

INLEIDING WAAROM EEN ONDERZOEK NAAR DE WOONBEHOEFTE? Vraag en aanbod sluiten niet op elkaar aan

Een programma dat past bij het dorp

Nijeholtpade is een dorp met een hechte gemeenschap van

wordt. Als je kijkt naar hoe de woningvoorraad in

In 2018 is in Nijeholtpade het onderzoek ‘Ruilverwoning’

jong tot oud. Jongeren geven aan dat ze graag in het dorp

Nijeholtpade eruitziet, dan zijn die zorgen te begrijpen. Er zijn

uitgevoerd. Daarin is breed geïnventariseerd wat de

willen blijven wonen zodra ze uit huis gaan, of dat ze hun

nauwelijks woningen beschikbaar die betaalbaar zijn voor

woonwensen van dorpsbewoners zijn, wie welke stap wil

huurwoning willen verruilen voor een goede, betaalbare

starters. Ter illustratie: het afgelopen jaar heeft er geen

zetten, wat daarvoor nodig is en in hoeverre dat past binnen

koopwoning. Ook senioren willen graag in het dorp blijven

enkele woning goedkoper dan € 225.000 te koop gestaan. En

de bestaande woningvoorraad in Nijeholtpade. Doel van het

wonen, zodat ze een beroep kunnen doen op hun bestaande

doordat er veel grote woningen op grote percelen staan, zijn

huidige onderzoek is hier meer handen en voeten aan te

netwerk van buren, vrienden en kennissen, mocht zelfstandig

deze (op termijn) in de huidige vorm ook niet meer passend

geven door de uitkomsten van het Ruilverwoning-onderzoek

wonen lastiger worden bij ziekte of een zorgvraag. Dat

bij de grotere groep ouderen in het dorp. Er zijn dus

te actualiseren en te verdiepen, beschikbare locaties in het

betekent dat er voldoende woningen moeten zijn waar

aanpassingen in de woningvoorraad gewenst. Dat kan

dorp te toetsen op haalbaarheid (‘kan op die plek ook echt

bijvoorbeeld een bad- en slaapkamer op de begane grond

nieuwbouw zijn, maar ook woningsplitsing of herbestemming

iets gerealiseerd worden?’) en de maatschappelijke

aanwezig zijn en die ‘toegankelijk’ zijn voor mensen met een

van een bestaand pand.

meerwaarde van initiatieven te bepalen (‘dragen ze bij aan de

rollator of rolstoel (geen drempels, bredere deuren, geen opstapje bij de entree, etc.).

toekomst van Nijeholtpade?’). Om te bepalen om hoeveel Bewoners van Nijeholtpade denken al langere tijd na over hoe

extra woningen het gaat, kijken we in beginsel naar de

ze deze ‘mismatch’ het hoofd gaan bieden. Dat resulteerde

gemeentelijke prognose, maar aanvullend stellen we een

Bij de dorpsbewoners bestaan er zorgen over of deze

erin dat het dorp een eigen visie op wonen heeft geschreven.

‘maatwerkaanpak’ voor die ruimte geeft voor

woningen wel voldoende aanwezig zijn, zeker in de context

Mede daardoor is Nijeholtpade nu pilot-dorp voor de nieuwe

woningbouwinitiatieven, mits er een aantoonbare, concrete

van toenemende vergrijzing en ‘ontgroening’ op het

Omgevingsvisie van de gemeente Weststellingwerf, waar de

vraag is vanuit het dorp. Die maatwerkaanpak voorkomt dat

platteland, die in veel andere Friese dorpen al zichtbaar

visie op wonen in dorpen straks een plek in krijgt.

dorpen op slot worden gezet, ook als er aantoonbaar vraag naar extra woningen is.

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

4

INLEIDING HOE HEBBEN WE HET ONDERZOEK UITGEVOERD? Onderzoek en proces in stappen

de uitkomsten van het Ruilverwoning-onderzoek, ontbrekende

Met het Ruilverwoning-onderzoek uit 2018 is al een goede

schakels daarin, de huishoudensprognose, die we in meerdere

actualiseren. Heeft iedereen die toen meedeed nog

basis gelegd voor het inventariseren van de woonbehoefte in

scenario’s op dorpsniveau hebben doorgerekend, en een

steeds dezelfde wensen?

Nijeholtpade. Hieronder schetsen we kort welke verdere

stedenbouwkundige quickscan.

stappen we hebben gezet om tot de mogelijke invulling van locaties te komen en hoe het proces eruitzag.

2.

De vraagmeting uit het Ruilverwoning-onderzoek

Parallel sprak Plaatselijk Belang met de grondeigenaren van Delen van eerste uitkomsten

potentiële ontwikkellocaties, om zo het aanbod aan plekken in

Tijdens een fysieke bijeenkomst met de werkgroep half juni in

beeld te brengen.

Kennismaking

het mfc in Nijeholtpade bespraken we de voortgang en de

Eind maart 2020 hebben we een kort kennismakingsgesprek

uitkomsten van het bureauwerk.

gehad met de secretaris van Plaatselijk Belang (die het dorp

Starters en deelnemers van het Ruilverwoning-onderzoek zijn benaderd door Plaatselijk Belang en uitgenodigd voor de 3D-

vertegenwoordigt) en de beleidsmedewerker ruimtelijke

3D-workshop

workshop. Degenen die niet bij de avond aanwezig konden

ordening van de gemeente Weststellingwerf. Doel van het

In juli organiseerden we een 3D-workshop met starters uit het

zijn, kregen de mogelijkheid hun wensen kenbaar te maken

overleg was een goed beeld te krijgen van welk antwoord het

dorp én mensen uit het Ruilverwoning-onderzoek bij wie de

via een kort, per e-mail verstuurd vragenlijstje.

onderzoek moet geven. Als gevolg van corona vond het

wens die ze destijds aangaven nog steeds actueel is. Doel van

overleg digitaal plaats.

de workshop was tweeledig:

Rapport in werk- en stuurgroep

1.

Een preciezer beeld krijgen van de woonwens van

Medio september is het concept-rapport besproken met de

Bureauwerk

starters en andere geïnteresseerden: wát willen zij

werkgroep. Begin oktober is het definitieve rapport

In april en mei hebben we bestaande kennis op een rij gezet:

precies, in wat segment, op welke plek?

gepresenteerd en aangeboden aan de stuurgroep.

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

5

INLEIDING MAATSCHAPPELIJKE MOTIVATIE: WAAROM RUIMTE VOOR VERNIEUWING BELANGRIJK IS Overal moet ruimte zijn voor iets nieuws

aan de plattegrond van een woning (te krappe vertrekken, te

voor en is onvermijdelijk. Het punt waar de pijl de 0-lijn snijdt

Ongeacht of een dorp groeit of krimpt, overal is een blijvende

smalle gangen) of de bouwkundige staat ervan.

wordt de ‘hobbel’ genoemd; de piek van de huishoudensgroei.

kwalitatieve woningvraag en is behoefte aan vernieuwing van

Bij toevoegen van extra woningen geldt altijd: bied maatwerk Bied ruimte voor concrete vraag, maar houd rekening

en ontwikkel alleen als de vraag echt concreet is, samen met

nauwelijks woningen bij zijn gebouwd, maar waar wel

met de ‘hobbel’

de toekomstige bewoners! Daarmee waarborg je dat het

aantoonbaar vraag is en mensen aangeven graag in het dorp

De figuur rechts geeft schematisch de ontwikkeling van de

aanbod past bij de vraag.

te willen blijven, zoals Nijeholtpade*, is het belangrijk om

woningbehoefte in Nijeholtpade (en gelijksoortige dorpen)

ruimte te bieden voor iets nieuws. Zo houd je je dorp ook op

weer. Er is in het dorp aantoonbaar behoefte aan meer

de langere termijn aantrekkelijk.

woningen, in ieder geval tot 2030 (rode pijl), maar wel op van elders. Als het dorp de juiste woningen biedt, dan is er

te betekenen. Het herbestemmen van bestaande panden kan

mogelijk na 2030 ook nog enige vraag (bovenste stippellijn).

ook zorgen voor nieuw aanbod dat inspeelt op een behoefte.

Als het dorp niet inspeelt op de huidige behoefte, dan trekken

Zo kan de vraag naar kleiner wonen onder senioren ook

(startende) huishoudens weg en raakt het dorp al eerder

bediend worden door ruime, vrijstaande woningen op te

huishoudens kwijt (onderste stippellijn). Maar let op: de netto

splitsen in twee of drie kleinere seniorenwoningen. Soms is

groei is wel eindig, doordat de babyboomgeneratie vanaf

nieuwbouw wél wenselijk, bijvoorbeeld als de gewenste

ongeveer 2030 langzaamaan kleiner wordt en het

kwaliteit niet met bestaande bouw te bieden is. Denk hierbij

woningaanbod dus toeneemt. Dat komt overal in Nederland

 Netto daling

kleine schaal. Dat kan vraag uit het dorp zelf zijn, maar ook Het bieden van ‘iets nieuws’ hoeft lang niet altijd nieuwbouw

Netto groei 

de woningvoorraad. Zeker in dorpen waar lange tijd

2020

2025

2030

2035

2040

 Schematische weergave van de huishoudensontwikkeling in Nijeholtpade (voor toelichting: zie tekst hiernaast)

* In Nijeholtpade staan 13 woningen met een bouwjaar van na 2000. Dat is 6,8% van de woningvoorraad. Gemiddeld in Weststellingwerf is 11,5% van de woningen gebouwd na 2000. In Wolvega is dat ruim 14% en in de kleine dorpen is dat 7,5%. In Nijeholtpade staan dus relatief weinig woningen met een recent bouwjaar.

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

6

INLEIDING MAATSCHAPPELIJKE MOTIVATIE: WAAROM RUIMTE VOOR VERNIEUWING BELANGRIJK IS Bind inwoners aan je dorp met passend aanbod

Houd het draagvlak voor voorzieningen op peil

Oud worden in je bestaande sociale netwerk

Belangrijk is dat je met passend aanbod voor doorstroming op

Bied je als dorp niet de woningen die gevraagd worden, dan

Door aangescherpte wet- en regelgeving rondom wonen met

de woningmarkt zorgt. Als voorbeeld: wanneer je als dorp

versnel je het proces van krimp (zie de figuur op de pagina

zorg moeten ouderen steeds langer zelfstandig thuis wonen,

levensloopgeschikte woningen toevoegt die passen bij de

hiervoor) en zul je ook sneller het draagvlak voor je

ook als ze afhankelijk zijn van hulp van anderen. Het is

wens van ouderen in het dorp, dan creëer je ruimte ‘aan de

voorzieningen kwijtraken. De starters van nu zijn over tien

daarom belangrijk dat er voldoende levensloopgeschikte

onderkant’ van de markt, zodat starters en jonge gezinnen de

jaar gezinnen met jonge kinderen. Wanneer starters in

woningen in Nijeholtpade staan, zodat ouderen die dat willen

kans krijgen om in Nijeholtpade een woning te vinden die past

Nijeholtpade geen woning kunnen vinden die past bij hun

veilig oud kunnen worden in hun eigen vertrouwde omgeving

bij hun wensen en budget. Daarmee bind je je eigen

behoeften, dan zullen zij ervoor kiezen om elders te gaan

en een beroep kunnen doen op hun bestaande netwerk van

inwoners, die bij gebrek aan passend aanbod zeer

wonen, op een plek waar die woning wél aangeboden wordt.

buren, vrienden en kennissen, mocht zelfstandig wonen

waarschijnlijk naar een plek buiten het dorp waren verhuisd.

Daarmee verlies je op korte termijn al draagvlak voor

lastiger worden bij ziekte of een zorgvraag. Als die

Sommige starters hebben ook een kwalitatieve wens die

bijvoorbeeld de basisschool en sportvoorzieningen in het

mogelijkheden er niet zijn, moeten ouderen noodgedwongen

alleen met nieuwbouw in te vullen is. Daarom is het wenselijk

dorp, maar op de langere termijn daalt ook de aanwas van

verhuizen naar grotere kernen in de omgeving, waar ze geen

om voor jong en oud iets nieuws te bieden, passend bij de

nieuwe huishoudens. Samen met de gevolgen van vergrijzing

sociaal netwerk hebben en waar de kans op vereenzaming

behoeften en de schaal van het dorp. Het is overigens een

(een ‘natuurlijke’ daling van het aantal huishoudens) zal dat

groter is. Splitsing van woningen kan ook een oplossing zijn,

illusie om te denken dat álle starters in Nijeholtpade blijven

leiden tot een versnelde huishoudenskrimp (zie de figuur op

zodat kinderen kunnen zorgen voor hun ouders, die op

wonen als je passend aanbod biedt. Een deel zal om andere

de vorige pagina). Overigens zien we in veel dorpen nu al dat

hetzelfde erf wonen.

redenen vertrekken. Juist voor de groep die aangeeft wél te

het draagvlak voor voorzieningen afneemt, maar bij gebrek

willen blijven, is het belangrijk om als dorp de goede woning

aan passend aanbod verloopt die ontwikkeling nog sneller.

te bieden.

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

7

INLEIDING MAATSCHAPPELIJKE MOTIVATIE: WAAROM RUIMTE VOOR VERNIEUWING BELANGRIJK IS Zorg voor een goede mix van jong en oud

Houd rekening met externe, grootschaligere

Kader: wat is een starter, wat is een herbestemmer?

Nijeholtpade is een actief dorp waar jong en oud een steentje

ontwikkelingen op de woningmarkt

In dit hoofdstuk noemden we een aantal keren de term

bijdraagt aan de leefbaarheid en het organiseren van

Naast ontwikkelingen op dorps- of gemeenteniveau zijn er

‘starter’. We verstaan onder een starter iemand die een eerste

activiteiten. Iedereen is erg betrokken bij alles wat er

ook enkele grootschaligere, maar nog onzekere

stap maakt richting een koopwoning. Dat zijn vaak jongeren,

gebeurt. Juist daarom is het belangrijk dat alle

ontwikkelingen te noemen die mogelijk effect hebben op de

maar dat hoeft niet per se. Iemand van 35 jaar die lange tijd

leeftijdsgroepen, als zij dat willen, de kans krijgen om in

woningmarkt in Nijeholtpade (en de rest van

in een huurwoning heeft gewoond en zijn of haar eerste

Nijeholtpade te blijven wonen, zodat er een vitale

Weststellingwerf). Denk hierbij aan de vraag naar wonen, die

woning koopt, zien wij dus ook als starter. Bijna alle starters

dorpssamenleving blijft bestaan. Behoud van jongeren is

langzaamaan lijkt te verschuiven naar het noorden van

zoeken een woning die betaalbaar is. In Nijeholtpade gaat het

daarbij niet alleen belangrijk omdat zij op termijn voor nieuwe

Nederland, grotendeels als gevolg van de overspannen markt

dan om een bedrag tot ca. € 225.000. Alleen startende stellen

aanwas zorgen, maar ook omdat zij voor dynamiek zorgen in

in de Randstad, en meer actueel als gevolg van corona. Ook

die bijvoorbeeld lang thuis hebben gewoond en daardoor veel

het dorp.

wordt gesproken over de aanleg van de Lelylijn, met

hebben kunnen sparen, kunnen hierop een uitzondering zijn.

Heerenveen als nieuw NS-knooppunt. Dat kan de marktpositie in Weststellingwerf verbeteren. We laten deze ontwikkelingen

Verderop spreken we ook van ‘herbestemmers’. Daaronder

in de rest van het onderzoek buiten beschouwing, maar het is

verstaan we eigenaren die zonder uitbreiding de bestaande

wel goed om ze in het achterhoofd te houden.

bebouwing willen benutten voor een extra woonfunctie(s). Bijvoorbeeld door het splitsen van een boerderij, een bedrijfsruimte om te zetten in woonruimte of een schuur te

verbouwen tot mantelzorgwoning. Een herbestemmer kan zowel binnen als buiten de kwaliteitscontour wonen.

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

8

2 DE VRAAG IN BEELD

9

DE VRAAG IN BEELD UITKOMSTEN ONDERZOEK RUILVERWONING Woonwensen verzamelen

Alle wensen en mogelijkheden op een rij

In 2018 is samen met de dorpsbewoners het onderzoek

Het Ruilverwoning-onderzoek leidde tot een compleet beeld

‘Ruilverwoning’ uitgevoerd. Tijdens diverse bijeenkomsten,

van alle wensen en mogelijkheden per doelgroep:

een enquête, huisbezoeken en andere gesprekken met mensen uit het dorp is geïnventariseerd welke woonwensen er zijn, wie een stap op de woningmarkt wil zetten, wat daarvoor nodig is en in hoeverre dat past binnen de mogelijkheden in Nijeholtpade. Er is niet alleen gekeken naar nieuwbouw, maar juist ook naar oplossingen in bestaande panden: splitsing, transformatie en functieverandering (denk aan een schuur die tot woning wordt omgebouwd). Er is bovendien gekeken of de ‘verhuistreintjes’ die ontstaan benut kunnen worden voor het invullen van wensen van andere dorpsbewoners. Met andere woorden: past een woning die vrijkomt bij de wensen van iemand anders met een verhuiswens?

 Overzicht van ‘zoekenden’ (wensen van huishoudens die een stap op de woningmarkt willen zetten) en ‘kansen’ (mogelijkheden voor nieuwbouw, herbestemming, transformatie) zoals gemeten tijdens het onderzoek Ruilverwoning in 2018.

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

10

DE VRAAG IN BEELD UITKOMSTEN ONDERZOEK RUILVERWONING Ontbrekende schakels

zal ook een woning achterlaten. Daarmee kan zeer

waar het onderhoud te veel energie kost. Als ze kleiner

Ondanks dat het Ruilverwoning-onderzoek een goed beeld

waarschijnlijk een deel van de behoefte al ingevuld

wonen sámen met anderen, kunnen ze die taken verdelen

geeft van de wensen in Nijeholtpade merkten we dat er ook

worden.

én behouden ze hun sociale netwerk. Dat voorkomt dat

Uit het onderzoek blijkt niet of mensen willen huren of

ouderen noodgedwongen naar een kern als Wolvega

nog informatie ontbreekt. Die informatie is belangrijk om aan

-

te geven wat er de komende jaren nodig is in het dorp om

kopen en wat voor woningtype en prijssegment zij

aan de wensen van inwoners tegemoet te komen.

zoeken. Dat is wel nodig om een wensprogramma op te

-

stellen.

Er zijn tijdens het Ruilverwoning-onderzoek geen vragen gesteld over de urgentie van verhuiswensen. Anders

-

moeten verhuizen. -

Een deel van de (jonge) starters had eigenlijk willen beginnen in een sociale huurwoning, maar zoekt vanwege gebrek daaraan een koopwoning. Er staan 15 sociale

gezegd: heeft iemand een concrete wens en zou hij of zij

Wat weten we wel?

huurwoningen in het dorp, maar daarvoor geldt een lange

verhuizen zodra de kans zich aandient, of denkt iemand

Een aantal belangrijke inzichten uit het Ruilverwoning-

wachttijd en bovendien zijn vier van deze woningen

erover na om ‘ooit een stap te zetten’? De wensen van de

onderzoek zijn:

gelabeld voor 55-plussers. Een starter hoeft overigens

groep die ‘ooit iets wil’ zijn doorgaans erg onzeker. Het is

-

De mismatch op de koopmarkt is vooral kwalitatief van

niet per se een jongere te zijn. Er zijn ook oudere starters

daarom onverstandig om daar je plannen op af te

aard. Er is af en toe wel aanbod aan vrijstaande

die lang thuis hebben gewoond, flink hebben gespaard en

stemmen. Concrete wensen zijn juist wél erg bruikbaar.

woningen, maar die zijn voor starters vaak te duur omdat

daardoor direct naar een koopwoning willen verhuizen.

het om grote woningen met veel grond gaat.

De huurvraag richt zich daardoor vooral op starters die al

Onder senioren is enige behoefte aan wonen met

op jonge leeftijd de stap naar zelfstandig wonen maken.

Er is aandacht voor aanbod door nieuwbouw, herbestemming of transformatie, maar niet voor aanbod

-

dat vrijkomt door doorstroming. Iemand die nu al in het

gelijkgestemden (bijvoorbeeld in een hofje). Deze groep

dorp woont en binnen Nijeholtpade een stap wil maken,

woont nu vaak in een vrijstaande woning met grote tuin,

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

11

DE VRAAG IN BEELD UITKOMSTEN 3D-WORKSHOP Actualisatie van het Ruilverwoning-onderzoek

De 3D-workshop

Het onderzoek Ruilverwoning is uitgevoerd in 2018. Het is

Bij de 3D-workshop waren 24 mensen aanwezig. Zij willen

aannemelijk dat de vraagmeting van toen (in de schema’s op

allen tussen nu en vijf jaar een stap zetten binnen het dorp.

pagina 10) niet meer actueel is: sommige ‘zoekenden’ zullen

Ongeveer twee derde was (potentiële) starter in de leeftijd

inmiddels een woning hebben gevonden, er zijn mogelijk

van ca. 20 tot 35 jaar. De rest was van plan om een

nieuwe zoekenden bijgekomen en sommige ‘kansen’ zijn

bestaande woning op te splitsen en dus extra aanbod te

inmiddels ingevuld of ingetrokken. Daarom hebben we de

creëren. Van hen waren de meesten tussen de 50 en 80 jaar

vraagmeting geüpdatet. Dat hebben we gedaan aan de hand

oud. Degenen die niet aanwezig konden zijn, maar wel

van een 3D-workshop met potentiële starters uit het dorp en

‘zoekend’ zijn, hebben achteraf hun wensen doorgegeven

mensen die in 2018 meededen aan Ruilverwoning en nu nog

d.m.v. een kort vragenlijstje dat per e-mail is toegestuurd. In

steeds ‘iets willen’, zoals verhuizen of een woning opsplitsen.

totaal hebben vijf mensen dat gedaan.

Daarnaast hebben we in het dorp gepeild of er ook anderen waren die concreet iets willen. Tijdens de 3D-workshop

Tijdens de 3D-workshop heeft iedereen verteld wat zijn of

achterhaalden we ook wát zoekenden precies willen en welke

haar woonwens is en waar in het dorp hij of zij het liefst wil

kansen er worden aangeboden: type, prijs, soort plek,

wonen. Met behulp van 3D-geprinte huisjes zijn de wensen

urgentie, en ook: hoe realistisch is dat? Die informatie ontbrak

letterlijk op kaart gezet (zie de foto rechts). Zo werd duidelijk

kaart’ zetten. De beschikbare locaties voor nieuwbouw en kansen voor

immers in het Ruilverwoning-onderzoek.

welke locaties populair zijn en of wensen ook ruimtelijk

woningsplitsing stonden op de kaart aangegeven. Er heerste een

‘passen’ in het dorp (kavelgrootte, zichtlijnen, etc.).

positieve, serieuze sfeer tijdens de workshop, waaruit duidelijk bleek

 Tijdens de 3D-workshop kon iedereen zijn of haar woonwens ‘op de

dat mensen iets willen.

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

12

DE VRAAG IN BEELD UITKOMSTEN 3D-WORKSHOP Wat zijn de wensen van starters?

zodat jongeren die op termijn starten ook een kans hebben

Bijna alle starters zijn in beginsel op zoek naar een twee-

Sommige starters oriënteren zich nu ook op omliggende

onder-één-kapwoning. Voor de jongere starters is dat

dorpen, omdat er praktisch geen aanbod is in Nijeholtpade. Ze

financieel echter niet haalbaar. Dat besef is er bij deze groep

zijn echter wel kritischer op woningen buiten het dorp.

ook. Als alternatief noemen zij: -

et in punten

-

om in Nijeholtpade te blijven wonen. Prijs Veel starters hebben weinig gevoel bij hoeveel een

een rij-koopwoning; niet te groot, maar passend bij de

In beginsel vinden starters rijwoningen niet passen bij de

nieuwbouwwoning kost. Nadat we toelichtten dat je moet

ruimte die starters nodig hebben;

schaal van Nijeholtpade, maar vanuit financieel oogpunt is het

denken aan € 175.000 tot € 200.000 voor een rijwoning en €

als kopen geen optie is, is een deel bereid om te huren.

de enige optie voor nieuwbouw voor starters. Volgens starters

225.000 tot € 275.000 voor een tweekapper, gaven veel

Dat kan een corporatie-rijwoning zijn, maar ook een

is een drie- of vier-onder-één-kap nog acceptabel in het dorp,

starters aan hun wensen te moeten bijstellen. Een deel zal

(gesplitste) woning van een particuliere verhuurder, mits

maar een rij van meer dan vier woningen past niet bij het

dan moeten kiezen voor een rijwoning, een deel zal helemaal

de prijs past bij wat starters kunnen opbrengen.

karakter van Nijeholtpade.

nog niet kunnen kopen. Een CPO-project is wél een optie,

een bestaande woning, mits de koopprijs en kosten voor

omdat je allerlei vaste kosten bespaart doordat je met

verbouw binnen hun budget vallen. Klussen is dus geen

Een optie die werd genoemd is om kleine woningen voor

meerdere mensen samen het ontwerp maakt. Het dorp heeft

obstakel! De wens voor nieuwbouw komt dan ook voort

starters toe te voegen, en om op termijn te ruilen met de

daar ervaring mee; het nieuwe mfc is immers ontwikkeld en

uit het feit dat er nauwelijks betaalbare koopwoningen op

ouders die in een grote woning wonen, zodat zij oud kunnen

gebouwd door het dorp zelf.

de markt komen in Nijeholtpade.

worden in de kleinere woning. Dat vraagt wel dat de woning

Een kleine groep (wat oudere) starters is geïnteresseerd in

flexibel is voor meerdere leeftijdsgroepen. Nadeel is dat de

Huren wordt door veel starters als ‘second-best-optie’ gezien.

een tweekapper en heeft daar ook de middelen voor.

woning op termijn niet vrijkomt voor nieuwe starters. En dat

De meesten zien huren als ‘geld weggooien’, een beeld dat

is voor veel starters juist wel een voorwaarde: het moet een

jongeren uit dorpen vaker hebben.

woningtype zijn dat ook op termijn voor doorstroming zorgt,

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

13

DE VRAAG IN BEELD UITKOMSTEN 3D-WORKSHOP Urgentie

Prijs

Samenvattend

Er is een duidelijk verschil tussen de jongere groep starters,

Er is nog niet veel bekend over de prijs. Dat komt doordat de

Op basis van het voorgaande kunnen we drie groepen

die pas op termijn iets zoeken (binnen vijf jaar, maar niet

kosten voor splitsing en verbouwing nog niet helder zijn.

herkennen: jonge starters, van wie de meesten niet direct,

direct), en de wat oudere starters, bij wie de urgentie hoger

Sommigen gaven aan dat de regels (lees: het wel of niet

maar wel binnen nu en vijf jaar een woning in het dorp

ligt. Bij een deel van de starters die bij de 3D-workshop

mogen toevoegen van een huisnummer) het enige obstakel

zoeken, oudere starters, die een concrete, urgente wens

aanwezig waren, zal de ontwikkeling van nieuwbouw te laat

zijn en dat de financiering geen probleem oplevert.

hebben en die mogelijk het dorp verlaten als ze geen woning

komen; zij zoeken nu iets, terwijl het mogelijk nog enkele jaren duurt voordat er nieuwe woningen gebouwd zijn.

vinden, en (pré-)senioren, die geen noodzakelijke wens Urgentie

hebben, maar wel een stap zetten als ze de kans krijgen. Het

Bij de meeste herbestemmers lijkt er weinig haast te zijn om

is reëel om te verwachten dat niet alle starters uiteindelijk

Wat zijn de wensen van herbestemmers?

de woning te splitsen. Dat betekent niet dat de wens er niet

hun wens tot uiting brengen, omdat wensen en persoonlijke

De mensen die willen herbestemmen zijn allen wat ouder en

is! Sommigen geven aan dat ze bij de uitvoering van hun plan

situaties kunnen veranderen. Er zijn dus niet zestien

zoeken een kleinere woonruimte voor zichzelf. Ze wonen nu

vastlopen bij de gemeente; zij hebben dus al concrete

starterswoningen nodig. Het is belangrijk om degenen met

vaak in een boerderij en willen die splitsen in twee kleinere

stappen gezet om de splitsing rond te krijgen. In andere

een concrete wens als eerste, op korte termijn, te bedienen

woningen, of ze willen de schuur op het erf ombouwen tot

gevallen gaat het om het realiseren van een zorgwoning. Dat

(uiteraard onder bepaalde voorwaarden; zie daarvoor

woning. In bijna alle gevallen zijn er al kandidaten gevonden

is wel urgent en het heeft waarschijnlijk geen toegevoegde

hoofdstuk 4). Tegelijk is het goed om Ruilverwoners ruimte te

om in de andere gesplitste woning te gaan wonen, zoals

waarde meer als er over vijf jaar pas toestemming wordt

geven om op korte termijn een stap te zetten, omdat aanbod

kinderen of kleinkinderen.

gegeven.

over een paar jaar voor sommigen te laat zal zijn. Het gaat

hier echt om de concrete gevallen. Potentiële starters hebben geen urgente wens en kunnen later bediend worden (bijvoorbeeld als onderdeel van een ‘tweede fase’ van ontwikkelingen). Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

14

3 BESCHIKBARE LOCATIES

15

BESCHIKBARE LOCATIES NIEUWBOUW Welke locaties zijn er beschikbaar? Het toevoegen van extra woningen (oftewel ‘huisnummers’) aan Nijeholtpade kan door nieuwe woningen te bouwen, maar ook door bestaande gebouwen te herbestemmen. Het dorp telt in totaal zeven locaties waar gebouwd mag worden én waarvan de eigenaar bereid is om woningbouw mogelijk te maken. Bij drie daarvan verwacht de gemeente geen planologische obstakels, omdat ze binnen de kwaliteitscontour liggen. Bij twee twijfelt de gemeente daarover (zie de blokjes met stippellijnen rechts). Twee locaties vallen buiten de kwaliteitscontour. Daar is in principe geen ontwikkeling mogelijk, maar de kwaliteitscontour is geen ‘hard’ criterium. De kaart rechts laat zien welke nieuwbouw- en herbestemmingslocaties er medio 2020 beschikbaar zijn en wat de kans van slagen is o.b.v. navraag bij de grondeigenaren. Op pagina 18 laten we zien welke locaties bij

zoekenden het meest gewild zijn. Opmerking: het plan voor locatie 11 is pas na de 3D-workshop aangeleverd en daar dus niet besproken.

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

16

BESCHIKBARE LOCATIES HERBESTEMMING Waar zijn plannen voor herbestemming? De kaart hiernaast laat zien waar mensen wonen die een wens hebben om hun woning te herbestemmen en daarmee extra wooneenheden creëren (en dus extra ‘huisnummers’ vragen). In totaal gaat het om zes panden c.q. eigenaren.

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

17

BESCHIKBARE LOCATIES WELKE LOCATIES ZIJN GEWILD BIJ ZOEKENDEN? Het evenemententerrein (op kaart: nr. 8)

nieuwbouw geen uitzicht van bestaande woningen belemmert,

het een lintdorp is. De locatie valt daarom ook buiten de

Tijdens de 3D-workshop werd het evenemententerrein aan de

terwijl de plek toch dicht tegen het dorp aan ligt.

kwaliteitscontour. Anderen vonden deze locatie te krap,

Hoofdweg het vaakst genoemd als potentiële locatie om

omdat hij grenst aan achtertuinen van bestaande woningen

woningen te ontwikkelen. De plek is volgens inwoners vooral

Hoofdweg (op kaart: nr. 1)

geschikt om starterswoningen te bouwen: rijwoningen, en

Starters zien hier kansen voor twee-onder-één-kapwoningen

eventueel enkele tweekappers voor startende jonge gezinnen.

en vrijstaande woningen. Opnieuw is het de vraag in hoeverre

Kruising Hoofdweg, Kerkweg, Binnenweg (op kaart:

De plek is ook al langer in beeld als locatie voor nieuwe

dit past bij de behoefte van deze groep: vrijstaande woningen

nr. 6)

starterswoningen. Doordat de locatie in het dorp ligt, is de

passen sowieso niet bij het zoekprofiel van starters, en

Dit is een herbestemmingslocatie die veel genoemd werd.

verwachting dat de grond betaalbaarder is dan aan de rand

tweekappers zijn alleen betaalbaar voor de wat oudere

Veel inwoners zien kansen om van deze boerderij ca. vier

van het dorp (minder vrij uitzicht, langs doorgaande weg).

startende stellen.

seniorenwoningen te maken. De boerderij is in particulier

Bewoners geven de voorkeur aan bouwen in het lint, zodat de nieuwbouw een geheel vormt met de ‘oudbouw’.

en omdat het stuk natuur daar erg gewaardeerd wordt.

bezit. In het dorp leeft de wens om hier snel mee aan de slag Kerkdreef (op kaart: nr. 3)

te gaan, omdat daarmee doorstroming in het dorp op gang

Deze locatie werd als kans gezien om wat goedkopere

wordt geholpen en er (dus) meer aanbod komt. De eigenaar

Binnenweg (op kaart: nr. 7)

woningtypen te realiseren: rijwoningen, levensloopgeschikte

heeft tot nu toe echter geen interesse in het transformeren

Deze locatie werd veel genoemd als kans om tweekappers en

woningen, ook betaalbaar voor starters. De doodlopende weg

van de boerderij.

vrijstaande woningen toe te voegen. Tegelijk is het een dure

met huurwoningen kan dan worden doorgetrokken in

plek om te ontwikkelen en dat maakt het financieel lastig om

westelijke richting. Stedenbouwkundig is deze locatie wellicht

voor starters te bouwen. Het voordeel van deze plek is dat

minder geschikt: je breidt het dorp in de breedte uit, terwijl

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

18

4 INSPELEN OP DE BEHOEFTE

19

INSPELEN OP DE BEHOEFTE MANIEREN OM DE WONINGBEHOEFTE TE BENADEREN Ruimte bieden aan iets nieuws In de vorige twee hoofdstukken lieten we zien dat er een

De figuur hieronder laat zien hoeveel extra woningen er tot

Zoals we eerder al aangaven is het voor de leefbaarheid van

concrete behoefte is aan het toevoegen van woningen in

2030 (en een doorkijk naar 2040) nog bijgebouwd kunnen

dorpen belangrijk om ruimte te bieden voor iets nieuws, áls

Nijeholtpade, op korte termijn, zodat starters die nú een stap

worden in heel Weststellingwerf, uitgaande van de provinciale

die behoefte er is. Doe je dat niet, dan weet je zeker dat de

in hun wooncarrière willen maken in het dorp kunnen blijven

prognose waar woningbouwafspraken op gebaseerd zijn.

krimp die na 2035 wordt voorspeld (door sterfte onder

wonen. Er kan gebouwd worden voor doorstroming

babyboomers) nu al zijn intrede doet, omdat mensen in

(bijvoorbeeld: ouderen stromen door naar een

Nijeholtpade geen passende woning kunnen vinden. Krimp is

levensloopgeschikte woning, waardoor voor starters

dus niet af te wenden, maar door passend aanbod te creëren

bestaande woningen vrijkomen), maar er kan ook direct voor

voor de vraag die er nu nog is, zorg je ervoor dat je de krimp

starters gebouwd worden (nieuwbouw). We zagen dat er

niet onnodig vervroegt en mogelijk een beetje afvlakt.

locaties beschikbaar zijn waar dat kan. Tegelijk zijn er plannen om door splitsing woningen toe te voegen.

Op de pagina’s hierna doen we twee voorstellen voor hoe (en in welke aantallen) je invulling kunt geven aan de

Cruciaal is dat de gemeente ruimte biedt om ‘huisnummers’

woonbehoefte in Nijeholtpade. Bij de eerste benadering

toe te voegen, vanuit de woningbouwcontingenten die de

gebruiken we de gemeentelijke prognose als kader, de

gemeente van de provincie krijgt. Het beleid van de gemeente

tweede benadering neemt de vraag vanuit het dorp als

is nu zo dat er incidenteel huisnummers in de kleinere dorpen

 De provincie biedt tot 2030 ruimte voor 470 extra woningen (of:

startpunt en gaat uit van een maatwerkaanpak, maar wel met

worden toegevoegd (één tot enkele woningen).

huisnummers) in heel Weststellingwerf. Een volgende prognose kan

duidelijke randvoorwaarden (samen te vatten als een ‘ja,

uiteraard anders uitpakken. Bron: provincie Fryslân (2020).

mits’-houding).

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

20

INSPELEN OP DE BEHOEFTE MANIEREN OM DE WONINGBEHOEFTE TE BENADEREN Benadering 1: De prognose ‘in stukjes hakken’

1. Ieder dorp profiteert naar verhouding evenveel van de

3. De marktpositie van dorpen is medebepalend

Elke drie jaar berekent de provincie Fryslân per gemeente hoe

verwachte groei

De marktpositie geeft de positie van dorpen ten opzichte van

groot de woningbehoefte voor de komende jaren is. Zoals de

In dit scenario verdeelden we de groei van +470 huishoudens

andere dorpen op de woningmarkt weer en bepaalt mede hoe

figuur op de pagina hiervoor laat zien, ligt dat aantal voor

verhoudingsgewijs over alle dorpen in Weststellingwerf. Dus:

gewild een dorp op langere termijn is. In dit scenario nemen

Weststellingwerf op +470 huishoudens (lees: extra woningen

dorpen met veel huishoudens krijgen meer dan dorpen met

we de drie belangrijkste factoren die de marktpositie bepalen

of ‘huisnummers’) tot 2030. De provincie toetst ook of het

weinig huishoudens. In Nijeholtpade woont 1,7% van alle

mee in de berekening:

aantal woningbouwplannen in de gemeente daar (ongeveer)

huishoudens in Weststellingwerf. Dat zou betekenen dat er tot

-

mee overeenkomt. Het staat de gemeente vrij hoe zij dat

2030 behoefte is aan 8 woningen extra.

aantal over de dorpen verdeelt.

Dagelijkse voorzieningen, zoals supermarkt, huisarts en school

-

Bereikbaarheid per N-weg en ov Vierkantemeterwaarde van woningen

2. De piekjaren vormen de trend

-

Hieronder doen we een voorstel voor hoe je dat zou kunnen

In het verleden fluctueerde de groei in Nijeholtpade. Het ene

Door hier rekening mee te houden, maken we scenario 1 iets

doen, passend bij de grootte van het dorp en de positie ervan

jaar groeide het aantal huishoudens iets meer dan het andere

realistischer. Gewilde plekken zullen immers wat meer

ten opzichte van andere dorpen. We berekenden ook wat dat

jaar. In dit scenario gaan we ervan uit dat de aantallen in de

profiteren van de groei dan plekken met een wat zwakkere

in aantallen voor Nijeholtpade betekent.

‘piekjaren’ de komende jaren ook denkbaar zijn. Dat zou

marktpositie.

betekenen dat er ruimte is voor 9 tot 17 woningen. We zijn daarbij uitgegaan van het gemiddelde van de vijf jaren waarin

Op bereikbaarheid en vierkantemeterwaarde scoort

het aantal huishoudens het sterkst toenam, over de afgelopen

Nijeholtpade goed ten opzichte van andere woondorpen in de

20 jaar gemeten.

gemeente, op dagelijkse voorzieningen iets minder. We komen in dit scenario uit op een behoefte van 6 tot 11 woningen.

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

21

INSPELEN OP DE BEHOEFTE MANIEREN OM DE WONINGBEHOEFTE TE BENADEREN Samengevat: ruimte voor 5 à 15 woningen

Kader: meer verhuizingen naar de gemeente leidt tot

Het schemaatje hieronder laat de behoefte in de drie

hogere prognose

scenario’s in één oogopslag zien. De bandbreedte van de

De huishoudensprognose van de provincie Fryslân is een

netto behoefte komt uit op zo’n 5 à 15 woningen tot 2030.

‘trendprognose’. Dat betekent dat met verhuistrends van en naar Weststellingwerf over de afgelopen jaren voorspeld

2020

aantal woningen extra vraag

185

wordt welke groei er de komende jaren te verwachten is. Het

Behoefte in 2030 scenario 1

scenario 2

scenario 3

kan een bestuurlijke keuze zijn om meer verhuizingen naar de

193

194 à 202

191 à 196

gemeente uit te lokken (bijvoorbeeld door meer woningbouw

+8

+9 à +17

+6 à +11

toe te staan), om de nieuwe prognose die in 2023 verschijnt hoger uit te laten komen. Dat kan betekenen dat je dorpen

Daarbij geldt wel dat het belangrijk is om samen met het dorp

extra ruimte geeft om te proberen ook huishoudens van

te kijken hoe je hier invulling aan geeft (wat, waar, voor wie,

buiten de gemeente aan te trekken. Tegelijk moet je je wel

nieuwbouw of herbestemming, etc.) en alleen ruimte te

afvragen hoe reëel die gedachte is. Als de vraag uitblijft en je

bieden aan zoekenden met een concrete behoefte. Onder

bouwt voor leegstand, kan dat namelijk ook een averechts

benadering 2 (zie de pagina’s hierna) schetsen we een aantal

effect op de positie van dorpen hebben.

belangrijke voorwaarden waar een plan of initiatief aan moet voldoen. Deze voorwaarden gelden ook wanneer je de

behoefte vanuit de prognose benadert, zoals hierboven geschetst.

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

22

INSPELEN OP DE BEHOEFTE MANIEREN OM DE WONINGBEHOEFTE TE BENADEREN Benadering 2: Een maatwerkaanpak voor ieder dorp De manier waarop de provincie de behoefte voor de komende

De maatwerkaanpak geeft hier ruimte voor en werkt volgens

voorkom je dat huishoudens het dorp (of mogelijk zelfs: de

jaren berekent, is goed doordacht en gebaseerd op trends

het ‘ja, mits’-principe. Bij deze aanpak geven we geen

gemeente) verlaten, omdat ze elders wél een passende

van de afgelopen jaren, waaronder het aantal verhuizingen

aantallen als richtlijn; hoe je de koek verdeelt (lees: hoeveel

woning kunnen vinden. Belangrijk is om namen en

naar de gemeente toe. Het getal van +470 huishoudens voor

woningen je bouwt), hangt immers af van de concrete

rugnummers te verzamelen en samen met hen aan een

Weststellingwerf is dus een reële inschatting van de groei tot

behoefte, vanuit het dorp of van daarbuiten. Tijdens de 3D-

projectplan te werken. Je zou als voorwaarde kunnen stellen

2030. We zien dit getal als de totale ‘koek’ die er in

workshop hebben we gemeten dat dat nu 24 gevallen zijn.

dat je pas uitvoering geeft aan het plan voor starterswoningen

Weststellingwerf te verdelen valt.

Uiteraard verandert dat door de tijd heen. Hieronder vier

als alle kavels daadwerkelijk verkocht zijn. Daarmee stel je de

aspecten waar je desondanks aandacht voor moet hebben.

vraag garant.

vaak onderwerp van discussie. Feit is dat we de laatste

1. De ‘koek’ vraaggericht herverdelen

2. Tijdig inspelen op de vraag moet mogelijk zijn

decennia per saldo een trek zien naar plekken die goed

Allereerst is het belangrijk om dorpen niet op slot te zetten,

Omdat een concrete vraag vaak van korte duur is (lukt het

bereikbaar zijn en een volwaardig voorzieningenpakket

maar ook daar ruimte te bieden voor iets nieuws. Niet in grote

binnen bijvoorbeeld één jaar zoeken niet binnen het dorp zelf,

hebben. Maar dat betekent niet dat er niemand in de kleine

aantallen, maar passend bij de lokale behoefte en op zo’n

dan gaat men zich breder oriënteren), is het belangrijk om

dorpen wil wonen. Ook daar is een blijvende vraag naar

manier dat het iets toevoegt aan het dorp. In de praktijk zal

altijd enige ruimte voor toevoeging op de plank te hebben

kwalitatief beter wonen.

het zo zijn dat er in het ene dorp een grotere, concrete

liggen. Dat kunnen een paar losse kavels zijn, maar het kan

behoefte is dan in het andere dorp. In zo’n situatie vraagt dat

ook een locatie zijn waar enkele starters- of

mogelijk om het herverdelen van de ‘koek’: iets meer ruimte

seniorenwoningen gebouwd kunnen worden. Wat er precies

bieden aan het dorp met substantiële vraag, en iets minder

nodig is, verschilt per dorp en hangt o.a. af van welke

voor het dorp waar geen of heel weinig behoefte is. Daarmee

doelgroepen naar verwachting een stap op de woningmarkt

zet je als gemeente je woningbouwruimte optimaal in en

gaan zetten.

Maar hóe je die koek binnen de gemeente verdeelt, dat is

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

23

INSPELEN OP DE BEHOEFTE MANIEREN OM DE WONINGBEHOEFTE TE BENADEREN 3. Kiezen voor plannen met meerwaarde

THEMA

VOORWAARDE

We zien in Nijeholtpade een substantiële vraag naar woningen

0. Behoefte

Basis: Is er een concrete behoefte vanuit het dorp of van daarbuiten? (Alleen bij ‘ja’ doorgaan naar volgende

en er zijn voor sommige locaties ideeën om ze te ontwikkelen.

stappen.)

Zoals wij dat nu kunnen inschatten, is de ruimte op die

1. Maatschappelijke meerwaarde

A. Heeft het plan een maatschappelijke meerwaarde, zoals in hoofdstuk 1 van dit onderzoek is omschreven?

locaties groter dan de behoefte in het dorp, ook op de langere

2. Ruimtelijk

B. Bij nieuwbouw: valt het plan binnen de kwaliteitscontouren? Met andere woorden: voldoet het aan de

termijn. Dat betekent dat je de juiste keuzes moet maken:

Verordening Romte / Ladder voor Duurzame Verstedelijking? Bij herbestemming: maakt het plan optimaal

welke locaties zijn echt van meerwaarde en wil je dus ontwikkelen? Om daarbij te helpen, en om ervoor te zorgen dat een plan ook een goed plan is, hebben we een

gebruik van de bestaande bebouwing? 3. Volkshuisvestelijk

op de woningmarkt?

ontwikkelkader gemaakt met criteria waaraan je plannen en

D. Is het realiseerbaar? Met andere woorden: is de grondeigenaar bereid om het plan uit te voeren?

locaties moet toetsen. Het plan dat op de meeste criteria

E. Is er sprake van een buitengewone mate van duurzaamheid?

positief scoort, heeft de meeste meerwaarde. Zo geef je als gemeente ruimte voor plannen die iets toevoegen, maar voorkom je dat ieder plan onder het mom van ‘het voldoet aan een vraag’ ontwikkeld mag worden.

C. Voegt het plan een product toe dat onvoldoende beschikbaar is? Of zorgt het product voor doorstroming

F. Geeft het plan een impuls aan de directe omgeving? Denk aan lint afmaken, lege plekken invullen, etc. 3. Procedureel en financieel

G. Zijn er afspraken vastgelegd? H. Is het plan samen met dorpsbewoners tot stand gekomen? Is er draagvlak bij de bevolking en politiek?

 Afwegingskader om plannen te toetsen op hun meerwaarde voor het dorp

4. Ontwikkel altijd in fases

Het is belangrijk om ontwikkelingen altijd gefaseerd uit te voeren. Als stelregel gebruiken we altijd ca. vijf woningen per fase. Daarmee voorkom je dat toevoegingen de woningmarkt in een klein dorp verstoren. Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

24

5 KEUZES, VERVOLGSTAPPEN EN ADVIES

25

KEUZES, VERVOLGSTAPPEN EN ADVIES STARTPUNT: RUIMTE KRIJGEN VOOR IETS NIEUWS Dit onderzoek in een notendop

Ruimte krijgen om concrete vraag te bedienen

In de voorgaande hoofdstukken is duidelijk geworden:

Uit het Ruilverwoning-onderzoek en de 3D-workshop is

met de gemeente over hoe dat anders kan. Het zou namelijk

-

waarom het voor Nijeholtpade belangrijk is om ruimte te

duidelijk naar voren gekomen dat er een concrete behoefte is

zonde zijn als je mensen verliest, terwijl hun behoefte zo

krijgen voor het toevoegen van extra ‘huisnummers’;

aan extra woningen in Nijeholtpade. Vooral de wat oudere

concreet was dat je zeker weet dat je ze met passend aanbod

wie de zoekenden zijn, waar zij behoefte aan hebben en

starters (die al enige tijd zoeken, maar nog geen passend

aan het dorp had kunnen binden. In de regio Noordoost-

hoe concreet hun wens is;

aanbod hebben gevonden) en enkele herbestemmers geven

Fryslân speelde dit vraagstuk ook. Daar heeft overleg tussen

welk aanbod aan mogelijke ontwikkellocaties er is en hoe

aan het liefst op korte termijn een stap te willen zetten. Bied

gemeenten en dorpen geleid tot een houding die veranderde

haalbaar het is om daar woningen toe te voegen, door

je als dorp geen passend product voor hen, dan is de kans

van een strikte, getalsmatige aanpak naar een vraaggerichte,

nieuwbouw of herbestemming;

groot dat zij, hoewel ze dat niet willen, het dorp gaan

‘ja, mits’-aanpak.

hoe je kunt omgaan met het toekennen van

verlaten, omdat zij elders wél vinden wat zij zoeken. Dat geldt

woningbouwcontingenten, zodat beter op de concrete

ook voor starters die niet nu, maar wel over een paar jaar iets

Ons advies is om als dorp allereerst het gesprek aan te gaan

behoefte van zoekenden wordt ingespeeld én wordt

willen. Daarmee werk je onnodig krimp in de hand. Er is dus

over hoe de ‘koek’ zo verdeeld kan worden dat Nijeholtpade

ingezet op de meerwaarde van een plan voor het dorp.

ruimte nodig om op kleine schaal, samen met het dorp en

ruimte krijgt om in te spelen op de concrete vraag uit het

passend bij de behoefte, woningen toe te voegen, door

dorp. Belangrijk is om samen de keuze te maken welke

nieuwbouw of door herbestemming.

benadering uit hoofdstuk 4 daarin leidend wordt. Beide geven

-

-

In dit slothoofdstuk brengen we alles bij elkaar en schetsen we welke vervolgstappen het dorp straks kan gaan zetten om

ruimte voor extra woningen, maar de maatwerkaanpak is het

ruimte te krijgen voor het toevoegen van woningen, welke

Die ruimte is er in principe: in heel Weststellingwerf mogen

meest vraaggericht en doet daarmee het meest recht aan de

keuzes daarbij gemaakt moeten worden en wat ons advies is

o.b.v. de prognose 470 woningen toegevoegd worden. Maar

behoefte van het dorp (de 3D-workshop liet zien dat 24

om het plan om vraaggericht woningen toe te voegen verder

de manier waarop deze ‘koek’ verdeeld wordt over de dorpen

mensen nu ‘iets willen’). Ons advies is om hierop aan te

invulling te geven.

zorgt ervoor dat Nijeholtpade nu nagenoeg op slot staat. Het

sturen, mede omdat je daarmee tegelijk waarborgt dat je

is daarom zaak om allereerst als dorp het gesprek aan te gaan

kiest voor plannen met meerwaarde, ook op de lange termijn.

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

26

KEUZES, VERVOLGSTAPPEN EN ADVIES VERVOLGSTAPPEN EN ADVIES Betrokken bewoners nemen het initiatief

Keuzes maken en invulling geven

Als het overleg met de gemeente heeft geleid tot meer ruimte

In de werkgroep worden de projectplannen uitgewerkt. Dat

startersproduct ontbreekt dus echt in het dorp. Daarom is ons

voor toevoegingen in het dorp, dan is het zaak om ervoor te

kan eerst bijvoorbeeld schetsmatig voor twee of drie locaties.

advies om op korte termijn in elk geval één project met

zorgen dat er daadwerkelijk woningen toegevoegd worden in

Voordat dat gebeurt, moeten er twee belangrijke keuzes

starters(-rij-)woningen uit te werken. Een CPO-project is aan

het dorp en er een projectplan op tafel komt. Daarbij ligt het

gemaakt worden. Realiseer je als dorp direct voor starters, of

te bevelen omdat het nieuwbouw financieel haalbaarder

initiatief bij degenen met een concrete wens. Ons advies is

bouw je voor doorstroming (bijvoorbeeld door

maakt en ervoor zorgt dat het plan optimaal wordt afgestemd

om een werkgroep samen te stellen met iedereen die iets wil

levensloopgeschikte woningen te bouwen of bestaande

op de vraag. Met nieuwbouw voeg je bovendien kwaliteit aan

en een lid van de groep trekker ervan te laten zijn. De

gebouwen te herbestemmen als seniorengeschikte

je woningvoorraad toe, waardoor je het dorp ook op langere

werkgroep Wonen kan hiervoor het initiatief nemen. Onze

woningen)? En: welke producten voegen we toe op welke

termijn gewild houdt.

ervaring is dat dat helpt om het project ‘van hen’ te maken en

plek? Het antwoord op deze vragen moet vanuit het dorp zelf

ervoor zorgt dat datgene wat gerealiseerd wordt past bij de

komen, maar het onderzoek geeft hiervoor wel

Mocht een CPO-project niet haalbaar zijn, dan is het

vraag in het dorp. Bovendien creëert het draagvlak in het

aanknopingspunten. De werkgroep Wonen kan helpen bij het

verstandig om fasegewijs kleine aantallen starterswoningen

dorp. Het is belangrijk dat zij via vaste contactpersonen korte

maken van deze keuzes.

toe te voegen. Na de eerste fase moet goed geïnventariseerd

lijnen kunnen onderhouden met de gemeente en Plaatselijk Belang.

worden of er voldoende vraag is voor een tweede fase. Hoe ziet het programma er idealiter uit?

Daarmee toets je of er daadwerkelijk voldoende vraag is om

Het merendeel van de concrete wensen in Nijeholtpade is

de staterswoningen bewoond te krijgen. Ontwikkel je niet

afkomstig van starters. Er is nauwelijks beschikbaar aanbod

fasegewijs, dan loop je als dorp het risico dat je de markt

voor hen, vaak omdat de prijs te hoog is, maar soms ook

overvoedt.

omdat de kwaliteit niet aansluit bij de wensen. Het

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

27

KEUZES, VERVOLGSTAPPEN EN ADVIES VERVOLGSTAPPEN EN ADVIES Tijdens de 3D-workshop merkten we dat bij een aantal

aansluitend op het lint te ontwikkelen. Daarmee zet je de

tegemoet te komen. Eén daarvan gaat over het aanbod aan

ouderen de behoefte bestaat om hun woning op te splitsen.

bestaande structuur voort en behoud je het karakter van het

sociale huur. We merkten tijdens de 3D-workshop namelijk

Het is belangrijk om hier ook ruimte voor te bieden. Het gaat

dorp.

dat er onder een deel van de jongeren ook behoefte is om te

om individuele gevallen, waarbij voorwaarden vooral in de

starten in een huurwoning. In het bijzonder starters die nog

financiering en de (ruimtelijke) kwaliteit van het plan gezocht

We proefden bij een aantal starters de wens om in een

niet voldoende verdienen voor een koopwoning kunnen

moeten worden. Daarbij geldt wel dat de woning

tweekapper te gaan wonen, op een plek meer aan de rand

daardoor wel in het dorp blijven wonen. Voor anderen is een

levensloopgeschikt moet zijn, omdat die kwaliteit op dit

van het dorp. Het gaat hier om starters die al langere tijd

huurwoning een second-best-keuze. Ook viel op dat sommige

moment in het dorp ontbreekt.

hebben gespaard, waardoor ze nu direct de stap naar een wat

starters niet weten hoe huren werkt of er niet over nadenken

duurdere woning kunnen maken. We weten uiteraard niet hoe

dat huren ook een optie is.

Welke locaties zijn passend?

haalbaar die wens in de praktijk blijkt te zijn. De locaties aan

Uit de 3D-workshop kwam naar voren dat het

de Hoofdweg (nr. 1 op de kaart in hoofdstuk 3) en de

Er staan nu 15 sociale huurwoningen in Nijeholtpade. Het is

evenemententerrein als meest passend wordt gezien voor het

Binnenweg (nr. 7) lenen zich hier goed voor en voldoen ook

verstandig om als werkgroep Wonen in overleg te gaan met

bouwen van starterswoningen. Het is een locatie waarvan de

aan de voorkeur om in of aansluitend op het lint te bouwen.

de corporatie, de behoefte in het dorp uit te leggen en te

eigenaar bereid is om nieuwbouw mogelijk te maken. Dat

Ook hierbij geldt: eerst namen en rugnummers verzamelen!

bespreken wat de plannen van de corporatie in het dorp zijn.

maakt het een logische keuze om deze locatie als eerste te

Bewustwording creëren bij jongeren is ook een stap die door

verkennen voor nieuwbouwmogelijkheden. Er is veel ruimte,

Aanvullend

maar omdat ook stedenbouwkundige afwegingen een rol

Naast het toevoegen van woningen zijn er ook aanvullende

spelen, verdient het wel de voorkeur om de woningen in of

acties die het dorp kunnen helpen om beter aan de vraag

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

de werkgroep opgepakt kan worden.

28

KEUZES, VERVOLGSTAPPEN EN ADVIES VERVOLGSTAPPEN EN ADVIES Samenvattend Hieronder alle vervolgstappen en keuzes in één oogopslag: 1.

In gesprek met de gemeente over het verdelen van de ‘koek’ en vervolgens een benadering / scenario kiezen;

2.

Werkgroep samenstellen met starter of herbestemmer als trekker;

3.

Projectplan uitwerken, liefst voor twee of drie locaties, met in ieder geval aanbod voor starters, en ruimte voor maatwerk voor herbestemmers. Dat kan eerst schetsmatig;

4.

In gesprek met grondeigenaren van potentiële ontwikkellocaties;

5.

Corporatie benaderen over mogelijke plannen voor sociale huurwoningen in het dorp en bewustwording bij jongeren vergroten over huren.

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

29

PROJECTNAAM Woonbehoefte in Nijeholtpade. Onderzoek naar de haalbaarheid van woningtoevoeging in het dorp. OPDRACHTGEVER Plaatselijk Belang Nijeholtpade

PROJECTTEAM Emiel Heuff Rixt Bijker STATUS Definitief DATUM 24 september 2020

Bron omslagfoto: Plaatselijk Belang Nijeholtpade

KAW Groningen Kattenhage 1 9712 JE GRONINGEN l Postbus 1527 9701 BM GRONINGEN Rotterdam Pelgrimsstraat 1 3029 BH ROTTERDAM Eindhoven Rechtestraat 59c 5611 GN EINDHOVEN www.kaw.nl +31 88 529 0000 l info@kaw.nl

Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief

30

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Weststellingwerf&id=f8505096-d182-4c69-9f05-57f8f02a4c8a