E-9b Rapport KAW definitief.pdf
Tekst van het document
Woonbehoefte in Nijeholtpade ONDERZOEK NAAR DE HAALBAARHEID VAN WONINGTOEVOEGING IN HET DORP
24 september 2020 | Emiel Heuff, Rixt Bijker | Definitief
INHOUDSOPGAVE
1. Inleiding
3
2. De vraag in beeld
9
3. Beschikbare locaties
15
4. Inspelen op de behoefte
19
5. Keuzes, vervolgstappen en advies
25
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
2
1 INLEIDING
3
INLEIDING WAAROM EEN ONDERZOEK NAAR DE WOONBEHOEFTE? Vraag en aanbod sluiten niet op elkaar aan
Een programma dat past bij het dorp
Nijeholtpade is een dorp met een hechte gemeenschap van
wordt. Als je kijkt naar hoe de woningvoorraad in
In 2018 is in Nijeholtpade het onderzoek ‘Ruilverwoning’
jong tot oud. Jongeren geven aan dat ze graag in het dorp
Nijeholtpade eruitziet, dan zijn die zorgen te begrijpen. Er zijn
uitgevoerd. Daarin is breed geïnventariseerd wat de
willen blijven wonen zodra ze uit huis gaan, of dat ze hun
nauwelijks woningen beschikbaar die betaalbaar zijn voor
woonwensen van dorpsbewoners zijn, wie welke stap wil
huurwoning willen verruilen voor een goede, betaalbare
starters. Ter illustratie: het afgelopen jaar heeft er geen
zetten, wat daarvoor nodig is en in hoeverre dat past binnen
koopwoning. Ook senioren willen graag in het dorp blijven
enkele woning goedkoper dan € 225.000 te koop gestaan. En
de bestaande woningvoorraad in Nijeholtpade. Doel van het
wonen, zodat ze een beroep kunnen doen op hun bestaande
doordat er veel grote woningen op grote percelen staan, zijn
huidige onderzoek is hier meer handen en voeten aan te
netwerk van buren, vrienden en kennissen, mocht zelfstandig
deze (op termijn) in de huidige vorm ook niet meer passend
geven door de uitkomsten van het Ruilverwoning-onderzoek
wonen lastiger worden bij ziekte of een zorgvraag. Dat
bij de grotere groep ouderen in het dorp. Er zijn dus
te actualiseren en te verdiepen, beschikbare locaties in het
betekent dat er voldoende woningen moeten zijn waar
aanpassingen in de woningvoorraad gewenst. Dat kan
dorp te toetsen op haalbaarheid (‘kan op die plek ook echt
bijvoorbeeld een bad- en slaapkamer op de begane grond
nieuwbouw zijn, maar ook woningsplitsing of herbestemming
iets gerealiseerd worden?’) en de maatschappelijke
aanwezig zijn en die ‘toegankelijk’ zijn voor mensen met een
van een bestaand pand.
meerwaarde van initiatieven te bepalen (‘dragen ze bij aan de
rollator of rolstoel (geen drempels, bredere deuren, geen opstapje bij de entree, etc.).
toekomst van Nijeholtpade?’). Om te bepalen om hoeveel Bewoners van Nijeholtpade denken al langere tijd na over hoe
extra woningen het gaat, kijken we in beginsel naar de
ze deze ‘mismatch’ het hoofd gaan bieden. Dat resulteerde
gemeentelijke prognose, maar aanvullend stellen we een
Bij de dorpsbewoners bestaan er zorgen over of deze
erin dat het dorp een eigen visie op wonen heeft geschreven.
‘maatwerkaanpak’ voor die ruimte geeft voor
woningen wel voldoende aanwezig zijn, zeker in de context
Mede daardoor is Nijeholtpade nu pilot-dorp voor de nieuwe
woningbouwinitiatieven, mits er een aantoonbare, concrete
van toenemende vergrijzing en ‘ontgroening’ op het
Omgevingsvisie van de gemeente Weststellingwerf, waar de
vraag is vanuit het dorp. Die maatwerkaanpak voorkomt dat
platteland, die in veel andere Friese dorpen al zichtbaar
visie op wonen in dorpen straks een plek in krijgt.
dorpen op slot worden gezet, ook als er aantoonbaar vraag naar extra woningen is.
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
4
INLEIDING HOE HEBBEN WE HET ONDERZOEK UITGEVOERD? Onderzoek en proces in stappen
de uitkomsten van het Ruilverwoning-onderzoek, ontbrekende
Met het Ruilverwoning-onderzoek uit 2018 is al een goede
schakels daarin, de huishoudensprognose, die we in meerdere
actualiseren. Heeft iedereen die toen meedeed nog
basis gelegd voor het inventariseren van de woonbehoefte in
scenario’s op dorpsniveau hebben doorgerekend, en een
steeds dezelfde wensen?
Nijeholtpade. Hieronder schetsen we kort welke verdere
stedenbouwkundige quickscan.
stappen we hebben gezet om tot de mogelijke invulling van locaties te komen en hoe het proces eruitzag.
2.
De vraagmeting uit het Ruilverwoning-onderzoek
Parallel sprak Plaatselijk Belang met de grondeigenaren van Delen van eerste uitkomsten
potentiële ontwikkellocaties, om zo het aanbod aan plekken in
Tijdens een fysieke bijeenkomst met de werkgroep half juni in
beeld te brengen.
Kennismaking
het mfc in Nijeholtpade bespraken we de voortgang en de
Eind maart 2020 hebben we een kort kennismakingsgesprek
uitkomsten van het bureauwerk.
gehad met de secretaris van Plaatselijk Belang (die het dorp
Starters en deelnemers van het Ruilverwoning-onderzoek zijn benaderd door Plaatselijk Belang en uitgenodigd voor de 3D-
vertegenwoordigt) en de beleidsmedewerker ruimtelijke
3D-workshop
workshop. Degenen die niet bij de avond aanwezig konden
ordening van de gemeente Weststellingwerf. Doel van het
In juli organiseerden we een 3D-workshop met starters uit het
zijn, kregen de mogelijkheid hun wensen kenbaar te maken
overleg was een goed beeld te krijgen van welk antwoord het
dorp én mensen uit het Ruilverwoning-onderzoek bij wie de
via een kort, per e-mail verstuurd vragenlijstje.
onderzoek moet geven. Als gevolg van corona vond het
wens die ze destijds aangaven nog steeds actueel is. Doel van
overleg digitaal plaats.
de workshop was tweeledig:
Rapport in werk- en stuurgroep
1.
Een preciezer beeld krijgen van de woonwens van
Medio september is het concept-rapport besproken met de
Bureauwerk
starters en andere geïnteresseerden: wát willen zij
werkgroep. Begin oktober is het definitieve rapport
In april en mei hebben we bestaande kennis op een rij gezet:
precies, in wat segment, op welke plek?
gepresenteerd en aangeboden aan de stuurgroep.
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
5
INLEIDING MAATSCHAPPELIJKE MOTIVATIE: WAAROM RUIMTE VOOR VERNIEUWING BELANGRIJK IS Overal moet ruimte zijn voor iets nieuws
aan de plattegrond van een woning (te krappe vertrekken, te
voor en is onvermijdelijk. Het punt waar de pijl de 0-lijn snijdt
Ongeacht of een dorp groeit of krimpt, overal is een blijvende
smalle gangen) of de bouwkundige staat ervan.
wordt de ‘hobbel’ genoemd; de piek van de huishoudensgroei.
kwalitatieve woningvraag en is behoefte aan vernieuwing van
Bij toevoegen van extra woningen geldt altijd: bied maatwerk Bied ruimte voor concrete vraag, maar houd rekening
en ontwikkel alleen als de vraag echt concreet is, samen met
nauwelijks woningen bij zijn gebouwd, maar waar wel
met de ‘hobbel’
de toekomstige bewoners! Daarmee waarborg je dat het
aantoonbaar vraag is en mensen aangeven graag in het dorp
De figuur rechts geeft schematisch de ontwikkeling van de
aanbod past bij de vraag.
te willen blijven, zoals Nijeholtpade*, is het belangrijk om
woningbehoefte in Nijeholtpade (en gelijksoortige dorpen)
ruimte te bieden voor iets nieuws. Zo houd je je dorp ook op
weer. Er is in het dorp aantoonbaar behoefte aan meer
de langere termijn aantrekkelijk.
woningen, in ieder geval tot 2030 (rode pijl), maar wel op van elders. Als het dorp de juiste woningen biedt, dan is er
te betekenen. Het herbestemmen van bestaande panden kan
mogelijk na 2030 ook nog enige vraag (bovenste stippellijn).
ook zorgen voor nieuw aanbod dat inspeelt op een behoefte.
Als het dorp niet inspeelt op de huidige behoefte, dan trekken
Zo kan de vraag naar kleiner wonen onder senioren ook
(startende) huishoudens weg en raakt het dorp al eerder
bediend worden door ruime, vrijstaande woningen op te
huishoudens kwijt (onderste stippellijn). Maar let op: de netto
splitsen in twee of drie kleinere seniorenwoningen. Soms is
groei is wel eindig, doordat de babyboomgeneratie vanaf
nieuwbouw wél wenselijk, bijvoorbeeld als de gewenste
ongeveer 2030 langzaamaan kleiner wordt en het
kwaliteit niet met bestaande bouw te bieden is. Denk hierbij
woningaanbod dus toeneemt. Dat komt overal in Nederland
Netto daling
kleine schaal. Dat kan vraag uit het dorp zelf zijn, maar ook Het bieden van ‘iets nieuws’ hoeft lang niet altijd nieuwbouw
Netto groei
de woningvoorraad. Zeker in dorpen waar lange tijd
2020
2025
2030
2035
2040
Schematische weergave van de huishoudensontwikkeling in Nijeholtpade (voor toelichting: zie tekst hiernaast)
* In Nijeholtpade staan 13 woningen met een bouwjaar van na 2000. Dat is 6,8% van de woningvoorraad. Gemiddeld in Weststellingwerf is 11,5% van de woningen gebouwd na 2000. In Wolvega is dat ruim 14% en in de kleine dorpen is dat 7,5%. In Nijeholtpade staan dus relatief weinig woningen met een recent bouwjaar.
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
6
INLEIDING MAATSCHAPPELIJKE MOTIVATIE: WAAROM RUIMTE VOOR VERNIEUWING BELANGRIJK IS Bind inwoners aan je dorp met passend aanbod
Houd het draagvlak voor voorzieningen op peil
Oud worden in je bestaande sociale netwerk
Belangrijk is dat je met passend aanbod voor doorstroming op
Bied je als dorp niet de woningen die gevraagd worden, dan
Door aangescherpte wet- en regelgeving rondom wonen met
de woningmarkt zorgt. Als voorbeeld: wanneer je als dorp
versnel je het proces van krimp (zie de figuur op de pagina
zorg moeten ouderen steeds langer zelfstandig thuis wonen,
levensloopgeschikte woningen toevoegt die passen bij de
hiervoor) en zul je ook sneller het draagvlak voor je
ook als ze afhankelijk zijn van hulp van anderen. Het is
wens van ouderen in het dorp, dan creëer je ruimte ‘aan de
voorzieningen kwijtraken. De starters van nu zijn over tien
daarom belangrijk dat er voldoende levensloopgeschikte
onderkant’ van de markt, zodat starters en jonge gezinnen de
jaar gezinnen met jonge kinderen. Wanneer starters in
woningen in Nijeholtpade staan, zodat ouderen die dat willen
kans krijgen om in Nijeholtpade een woning te vinden die past
Nijeholtpade geen woning kunnen vinden die past bij hun
veilig oud kunnen worden in hun eigen vertrouwde omgeving
bij hun wensen en budget. Daarmee bind je je eigen
behoeften, dan zullen zij ervoor kiezen om elders te gaan
en een beroep kunnen doen op hun bestaande netwerk van
inwoners, die bij gebrek aan passend aanbod zeer
wonen, op een plek waar die woning wél aangeboden wordt.
buren, vrienden en kennissen, mocht zelfstandig wonen
waarschijnlijk naar een plek buiten het dorp waren verhuisd.
Daarmee verlies je op korte termijn al draagvlak voor
lastiger worden bij ziekte of een zorgvraag. Als die
Sommige starters hebben ook een kwalitatieve wens die
bijvoorbeeld de basisschool en sportvoorzieningen in het
mogelijkheden er niet zijn, moeten ouderen noodgedwongen
alleen met nieuwbouw in te vullen is. Daarom is het wenselijk
dorp, maar op de langere termijn daalt ook de aanwas van
verhuizen naar grotere kernen in de omgeving, waar ze geen
om voor jong en oud iets nieuws te bieden, passend bij de
nieuwe huishoudens. Samen met de gevolgen van vergrijzing
sociaal netwerk hebben en waar de kans op vereenzaming
behoeften en de schaal van het dorp. Het is overigens een
(een ‘natuurlijke’ daling van het aantal huishoudens) zal dat
groter is. Splitsing van woningen kan ook een oplossing zijn,
illusie om te denken dat álle starters in Nijeholtpade blijven
leiden tot een versnelde huishoudenskrimp (zie de figuur op
zodat kinderen kunnen zorgen voor hun ouders, die op
wonen als je passend aanbod biedt. Een deel zal om andere
de vorige pagina). Overigens zien we in veel dorpen nu al dat
hetzelfde erf wonen.
redenen vertrekken. Juist voor de groep die aangeeft wél te
het draagvlak voor voorzieningen afneemt, maar bij gebrek
willen blijven, is het belangrijk om als dorp de goede woning
aan passend aanbod verloopt die ontwikkeling nog sneller.
te bieden.
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
7
INLEIDING MAATSCHAPPELIJKE MOTIVATIE: WAAROM RUIMTE VOOR VERNIEUWING BELANGRIJK IS Zorg voor een goede mix van jong en oud
Houd rekening met externe, grootschaligere
Kader: wat is een starter, wat is een herbestemmer?
Nijeholtpade is een actief dorp waar jong en oud een steentje
ontwikkelingen op de woningmarkt
In dit hoofdstuk noemden we een aantal keren de term
bijdraagt aan de leefbaarheid en het organiseren van
Naast ontwikkelingen op dorps- of gemeenteniveau zijn er
‘starter’. We verstaan onder een starter iemand die een eerste
activiteiten. Iedereen is erg betrokken bij alles wat er
ook enkele grootschaligere, maar nog onzekere
stap maakt richting een koopwoning. Dat zijn vaak jongeren,
gebeurt. Juist daarom is het belangrijk dat alle
ontwikkelingen te noemen die mogelijk effect hebben op de
maar dat hoeft niet per se. Iemand van 35 jaar die lange tijd
leeftijdsgroepen, als zij dat willen, de kans krijgen om in
woningmarkt in Nijeholtpade (en de rest van
in een huurwoning heeft gewoond en zijn of haar eerste
Nijeholtpade te blijven wonen, zodat er een vitale
Weststellingwerf). Denk hierbij aan de vraag naar wonen, die
woning koopt, zien wij dus ook als starter. Bijna alle starters
dorpssamenleving blijft bestaan. Behoud van jongeren is
langzaamaan lijkt te verschuiven naar het noorden van
zoeken een woning die betaalbaar is. In Nijeholtpade gaat het
daarbij niet alleen belangrijk omdat zij op termijn voor nieuwe
Nederland, grotendeels als gevolg van de overspannen markt
dan om een bedrag tot ca. € 225.000. Alleen startende stellen
aanwas zorgen, maar ook omdat zij voor dynamiek zorgen in
in de Randstad, en meer actueel als gevolg van corona. Ook
die bijvoorbeeld lang thuis hebben gewoond en daardoor veel
het dorp.
wordt gesproken over de aanleg van de Lelylijn, met
hebben kunnen sparen, kunnen hierop een uitzondering zijn.
Heerenveen als nieuw NS-knooppunt. Dat kan de marktpositie in Weststellingwerf verbeteren. We laten deze ontwikkelingen
Verderop spreken we ook van ‘herbestemmers’. Daaronder
in de rest van het onderzoek buiten beschouwing, maar het is
verstaan we eigenaren die zonder uitbreiding de bestaande
wel goed om ze in het achterhoofd te houden.
bebouwing willen benutten voor een extra woonfunctie(s). Bijvoorbeeld door het splitsen van een boerderij, een bedrijfsruimte om te zetten in woonruimte of een schuur te
verbouwen tot mantelzorgwoning. Een herbestemmer kan zowel binnen als buiten de kwaliteitscontour wonen.
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
8
2 DE VRAAG IN BEELD
9
DE VRAAG IN BEELD UITKOMSTEN ONDERZOEK RUILVERWONING Woonwensen verzamelen
Alle wensen en mogelijkheden op een rij
In 2018 is samen met de dorpsbewoners het onderzoek
Het Ruilverwoning-onderzoek leidde tot een compleet beeld
‘Ruilverwoning’ uitgevoerd. Tijdens diverse bijeenkomsten,
van alle wensen en mogelijkheden per doelgroep:
een enquête, huisbezoeken en andere gesprekken met mensen uit het dorp is geïnventariseerd welke woonwensen er zijn, wie een stap op de woningmarkt wil zetten, wat daarvoor nodig is en in hoeverre dat past binnen de mogelijkheden in Nijeholtpade. Er is niet alleen gekeken naar nieuwbouw, maar juist ook naar oplossingen in bestaande panden: splitsing, transformatie en functieverandering (denk aan een schuur die tot woning wordt omgebouwd). Er is bovendien gekeken of de ‘verhuistreintjes’ die ontstaan benut kunnen worden voor het invullen van wensen van andere dorpsbewoners. Met andere woorden: past een woning die vrijkomt bij de wensen van iemand anders met een verhuiswens?
Overzicht van ‘zoekenden’ (wensen van huishoudens die een stap op de woningmarkt willen zetten) en ‘kansen’ (mogelijkheden voor nieuwbouw, herbestemming, transformatie) zoals gemeten tijdens het onderzoek Ruilverwoning in 2018.
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
10
DE VRAAG IN BEELD UITKOMSTEN ONDERZOEK RUILVERWONING Ontbrekende schakels
zal ook een woning achterlaten. Daarmee kan zeer
waar het onderhoud te veel energie kost. Als ze kleiner
Ondanks dat het Ruilverwoning-onderzoek een goed beeld
waarschijnlijk een deel van de behoefte al ingevuld
wonen sámen met anderen, kunnen ze die taken verdelen
geeft van de wensen in Nijeholtpade merkten we dat er ook
worden.
én behouden ze hun sociale netwerk. Dat voorkomt dat
Uit het onderzoek blijkt niet of mensen willen huren of
ouderen noodgedwongen naar een kern als Wolvega
nog informatie ontbreekt. Die informatie is belangrijk om aan
-
te geven wat er de komende jaren nodig is in het dorp om
kopen en wat voor woningtype en prijssegment zij
aan de wensen van inwoners tegemoet te komen.
zoeken. Dat is wel nodig om een wensprogramma op te
-
stellen.
Er zijn tijdens het Ruilverwoning-onderzoek geen vragen gesteld over de urgentie van verhuiswensen. Anders
-
moeten verhuizen. -
Een deel van de (jonge) starters had eigenlijk willen beginnen in een sociale huurwoning, maar zoekt vanwege gebrek daaraan een koopwoning. Er staan 15 sociale
gezegd: heeft iemand een concrete wens en zou hij of zij
Wat weten we wel?
huurwoningen in het dorp, maar daarvoor geldt een lange
verhuizen zodra de kans zich aandient, of denkt iemand
Een aantal belangrijke inzichten uit het Ruilverwoning-
wachttijd en bovendien zijn vier van deze woningen
erover na om ‘ooit een stap te zetten’? De wensen van de
onderzoek zijn:
gelabeld voor 55-plussers. Een starter hoeft overigens
groep die ‘ooit iets wil’ zijn doorgaans erg onzeker. Het is
-
De mismatch op de koopmarkt is vooral kwalitatief van
niet per se een jongere te zijn. Er zijn ook oudere starters
daarom onverstandig om daar je plannen op af te
aard. Er is af en toe wel aanbod aan vrijstaande
die lang thuis hebben gewoond, flink hebben gespaard en
stemmen. Concrete wensen zijn juist wél erg bruikbaar.
woningen, maar die zijn voor starters vaak te duur omdat
daardoor direct naar een koopwoning willen verhuizen.
het om grote woningen met veel grond gaat.
De huurvraag richt zich daardoor vooral op starters die al
Onder senioren is enige behoefte aan wonen met
op jonge leeftijd de stap naar zelfstandig wonen maken.
Er is aandacht voor aanbod door nieuwbouw, herbestemming of transformatie, maar niet voor aanbod
-
dat vrijkomt door doorstroming. Iemand die nu al in het
gelijkgestemden (bijvoorbeeld in een hofje). Deze groep
dorp woont en binnen Nijeholtpade een stap wil maken,
woont nu vaak in een vrijstaande woning met grote tuin,
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
11
DE VRAAG IN BEELD UITKOMSTEN 3D-WORKSHOP Actualisatie van het Ruilverwoning-onderzoek
De 3D-workshop
Het onderzoek Ruilverwoning is uitgevoerd in 2018. Het is
Bij de 3D-workshop waren 24 mensen aanwezig. Zij willen
aannemelijk dat de vraagmeting van toen (in de schema’s op
allen tussen nu en vijf jaar een stap zetten binnen het dorp.
pagina 10) niet meer actueel is: sommige ‘zoekenden’ zullen
Ongeveer twee derde was (potentiële) starter in de leeftijd
inmiddels een woning hebben gevonden, er zijn mogelijk
van ca. 20 tot 35 jaar. De rest was van plan om een
nieuwe zoekenden bijgekomen en sommige ‘kansen’ zijn
bestaande woning op te splitsen en dus extra aanbod te
inmiddels ingevuld of ingetrokken. Daarom hebben we de
creëren. Van hen waren de meesten tussen de 50 en 80 jaar
vraagmeting geüpdatet. Dat hebben we gedaan aan de hand
oud. Degenen die niet aanwezig konden zijn, maar wel
van een 3D-workshop met potentiële starters uit het dorp en
‘zoekend’ zijn, hebben achteraf hun wensen doorgegeven
mensen die in 2018 meededen aan Ruilverwoning en nu nog
d.m.v. een kort vragenlijstje dat per e-mail is toegestuurd. In
steeds ‘iets willen’, zoals verhuizen of een woning opsplitsen.
totaal hebben vijf mensen dat gedaan.
Daarnaast hebben we in het dorp gepeild of er ook anderen waren die concreet iets willen. Tijdens de 3D-workshop
Tijdens de 3D-workshop heeft iedereen verteld wat zijn of
achterhaalden we ook wát zoekenden precies willen en welke
haar woonwens is en waar in het dorp hij of zij het liefst wil
kansen er worden aangeboden: type, prijs, soort plek,
wonen. Met behulp van 3D-geprinte huisjes zijn de wensen
urgentie, en ook: hoe realistisch is dat? Die informatie ontbrak
letterlijk op kaart gezet (zie de foto rechts). Zo werd duidelijk
kaart’ zetten. De beschikbare locaties voor nieuwbouw en kansen voor
immers in het Ruilverwoning-onderzoek.
welke locaties populair zijn en of wensen ook ruimtelijk
woningsplitsing stonden op de kaart aangegeven. Er heerste een
‘passen’ in het dorp (kavelgrootte, zichtlijnen, etc.).
positieve, serieuze sfeer tijdens de workshop, waaruit duidelijk bleek
Tijdens de 3D-workshop kon iedereen zijn of haar woonwens ‘op de
dat mensen iets willen.
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
12
DE VRAAG IN BEELD UITKOMSTEN 3D-WORKSHOP Wat zijn de wensen van starters?
zodat jongeren die op termijn starten ook een kans hebben
Bijna alle starters zijn in beginsel op zoek naar een twee-
Sommige starters oriënteren zich nu ook op omliggende
onder-één-kapwoning. Voor de jongere starters is dat
dorpen, omdat er praktisch geen aanbod is in Nijeholtpade. Ze
financieel echter niet haalbaar. Dat besef is er bij deze groep
zijn echter wel kritischer op woningen buiten het dorp.
ook. Als alternatief noemen zij: -
et in punten
-
om in Nijeholtpade te blijven wonen. Prijs Veel starters hebben weinig gevoel bij hoeveel een
een rij-koopwoning; niet te groot, maar passend bij de
In beginsel vinden starters rijwoningen niet passen bij de
nieuwbouwwoning kost. Nadat we toelichtten dat je moet
ruimte die starters nodig hebben;
schaal van Nijeholtpade, maar vanuit financieel oogpunt is het
denken aan € 175.000 tot € 200.000 voor een rijwoning en €
als kopen geen optie is, is een deel bereid om te huren.
de enige optie voor nieuwbouw voor starters. Volgens starters
225.000 tot € 275.000 voor een tweekapper, gaven veel
Dat kan een corporatie-rijwoning zijn, maar ook een
is een drie- of vier-onder-één-kap nog acceptabel in het dorp,
starters aan hun wensen te moeten bijstellen. Een deel zal
(gesplitste) woning van een particuliere verhuurder, mits
maar een rij van meer dan vier woningen past niet bij het
dan moeten kiezen voor een rijwoning, een deel zal helemaal
de prijs past bij wat starters kunnen opbrengen.
karakter van Nijeholtpade.
nog niet kunnen kopen. Een CPO-project is wél een optie,
een bestaande woning, mits de koopprijs en kosten voor
omdat je allerlei vaste kosten bespaart doordat je met
verbouw binnen hun budget vallen. Klussen is dus geen
Een optie die werd genoemd is om kleine woningen voor
meerdere mensen samen het ontwerp maakt. Het dorp heeft
obstakel! De wens voor nieuwbouw komt dan ook voort
starters toe te voegen, en om op termijn te ruilen met de
daar ervaring mee; het nieuwe mfc is immers ontwikkeld en
uit het feit dat er nauwelijks betaalbare koopwoningen op
ouders die in een grote woning wonen, zodat zij oud kunnen
gebouwd door het dorp zelf.
de markt komen in Nijeholtpade.
worden in de kleinere woning. Dat vraagt wel dat de woning
Een kleine groep (wat oudere) starters is geïnteresseerd in
flexibel is voor meerdere leeftijdsgroepen. Nadeel is dat de
Huren wordt door veel starters als ‘second-best-optie’ gezien.
een tweekapper en heeft daar ook de middelen voor.
woning op termijn niet vrijkomt voor nieuwe starters. En dat
De meesten zien huren als ‘geld weggooien’, een beeld dat
is voor veel starters juist wel een voorwaarde: het moet een
jongeren uit dorpen vaker hebben.
woningtype zijn dat ook op termijn voor doorstroming zorgt,
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
13
DE VRAAG IN BEELD UITKOMSTEN 3D-WORKSHOP Urgentie
Prijs
Samenvattend
Er is een duidelijk verschil tussen de jongere groep starters,
Er is nog niet veel bekend over de prijs. Dat komt doordat de
Op basis van het voorgaande kunnen we drie groepen
die pas op termijn iets zoeken (binnen vijf jaar, maar niet
kosten voor splitsing en verbouwing nog niet helder zijn.
herkennen: jonge starters, van wie de meesten niet direct,
direct), en de wat oudere starters, bij wie de urgentie hoger
Sommigen gaven aan dat de regels (lees: het wel of niet
maar wel binnen nu en vijf jaar een woning in het dorp
ligt. Bij een deel van de starters die bij de 3D-workshop
mogen toevoegen van een huisnummer) het enige obstakel
zoeken, oudere starters, die een concrete, urgente wens
aanwezig waren, zal de ontwikkeling van nieuwbouw te laat
zijn en dat de financiering geen probleem oplevert.
hebben en die mogelijk het dorp verlaten als ze geen woning
komen; zij zoeken nu iets, terwijl het mogelijk nog enkele jaren duurt voordat er nieuwe woningen gebouwd zijn.
vinden, en (pré-)senioren, die geen noodzakelijke wens Urgentie
hebben, maar wel een stap zetten als ze de kans krijgen. Het
Bij de meeste herbestemmers lijkt er weinig haast te zijn om
is reëel om te verwachten dat niet alle starters uiteindelijk
Wat zijn de wensen van herbestemmers?
de woning te splitsen. Dat betekent niet dat de wens er niet
hun wens tot uiting brengen, omdat wensen en persoonlijke
De mensen die willen herbestemmen zijn allen wat ouder en
is! Sommigen geven aan dat ze bij de uitvoering van hun plan
situaties kunnen veranderen. Er zijn dus niet zestien
zoeken een kleinere woonruimte voor zichzelf. Ze wonen nu
vastlopen bij de gemeente; zij hebben dus al concrete
starterswoningen nodig. Het is belangrijk om degenen met
vaak in een boerderij en willen die splitsen in twee kleinere
stappen gezet om de splitsing rond te krijgen. In andere
een concrete wens als eerste, op korte termijn, te bedienen
woningen, of ze willen de schuur op het erf ombouwen tot
gevallen gaat het om het realiseren van een zorgwoning. Dat
(uiteraard onder bepaalde voorwaarden; zie daarvoor
woning. In bijna alle gevallen zijn er al kandidaten gevonden
is wel urgent en het heeft waarschijnlijk geen toegevoegde
hoofdstuk 4). Tegelijk is het goed om Ruilverwoners ruimte te
om in de andere gesplitste woning te gaan wonen, zoals
waarde meer als er over vijf jaar pas toestemming wordt
geven om op korte termijn een stap te zetten, omdat aanbod
kinderen of kleinkinderen.
gegeven.
over een paar jaar voor sommigen te laat zal zijn. Het gaat
hier echt om de concrete gevallen. Potentiële starters hebben geen urgente wens en kunnen later bediend worden (bijvoorbeeld als onderdeel van een ‘tweede fase’ van ontwikkelingen). Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
14
3 BESCHIKBARE LOCATIES
15
BESCHIKBARE LOCATIES NIEUWBOUW Welke locaties zijn er beschikbaar? Het toevoegen van extra woningen (oftewel ‘huisnummers’) aan Nijeholtpade kan door nieuwe woningen te bouwen, maar ook door bestaande gebouwen te herbestemmen. Het dorp telt in totaal zeven locaties waar gebouwd mag worden én waarvan de eigenaar bereid is om woningbouw mogelijk te maken. Bij drie daarvan verwacht de gemeente geen planologische obstakels, omdat ze binnen de kwaliteitscontour liggen. Bij twee twijfelt de gemeente daarover (zie de blokjes met stippellijnen rechts). Twee locaties vallen buiten de kwaliteitscontour. Daar is in principe geen ontwikkeling mogelijk, maar de kwaliteitscontour is geen ‘hard’ criterium. De kaart rechts laat zien welke nieuwbouw- en herbestemmingslocaties er medio 2020 beschikbaar zijn en wat de kans van slagen is o.b.v. navraag bij de grondeigenaren. Op pagina 18 laten we zien welke locaties bij
zoekenden het meest gewild zijn. Opmerking: het plan voor locatie 11 is pas na de 3D-workshop aangeleverd en daar dus niet besproken.
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
16
BESCHIKBARE LOCATIES HERBESTEMMING Waar zijn plannen voor herbestemming? De kaart hiernaast laat zien waar mensen wonen die een wens hebben om hun woning te herbestemmen en daarmee extra wooneenheden creëren (en dus extra ‘huisnummers’ vragen). In totaal gaat het om zes panden c.q. eigenaren.
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
17
BESCHIKBARE LOCATIES WELKE LOCATIES ZIJN GEWILD BIJ ZOEKENDEN? Het evenemententerrein (op kaart: nr. 8)
nieuwbouw geen uitzicht van bestaande woningen belemmert,
het een lintdorp is. De locatie valt daarom ook buiten de
Tijdens de 3D-workshop werd het evenemententerrein aan de
terwijl de plek toch dicht tegen het dorp aan ligt.
kwaliteitscontour. Anderen vonden deze locatie te krap,
Hoofdweg het vaakst genoemd als potentiële locatie om
omdat hij grenst aan achtertuinen van bestaande woningen
woningen te ontwikkelen. De plek is volgens inwoners vooral
Hoofdweg (op kaart: nr. 1)
geschikt om starterswoningen te bouwen: rijwoningen, en
Starters zien hier kansen voor twee-onder-één-kapwoningen
eventueel enkele tweekappers voor startende jonge gezinnen.
en vrijstaande woningen. Opnieuw is het de vraag in hoeverre
Kruising Hoofdweg, Kerkweg, Binnenweg (op kaart:
De plek is ook al langer in beeld als locatie voor nieuwe
dit past bij de behoefte van deze groep: vrijstaande woningen
nr. 6)
starterswoningen. Doordat de locatie in het dorp ligt, is de
passen sowieso niet bij het zoekprofiel van starters, en
Dit is een herbestemmingslocatie die veel genoemd werd.
verwachting dat de grond betaalbaarder is dan aan de rand
tweekappers zijn alleen betaalbaar voor de wat oudere
Veel inwoners zien kansen om van deze boerderij ca. vier
van het dorp (minder vrij uitzicht, langs doorgaande weg).
startende stellen.
seniorenwoningen te maken. De boerderij is in particulier
Bewoners geven de voorkeur aan bouwen in het lint, zodat de nieuwbouw een geheel vormt met de ‘oudbouw’.
en omdat het stuk natuur daar erg gewaardeerd wordt.
bezit. In het dorp leeft de wens om hier snel mee aan de slag Kerkdreef (op kaart: nr. 3)
te gaan, omdat daarmee doorstroming in het dorp op gang
Deze locatie werd als kans gezien om wat goedkopere
wordt geholpen en er (dus) meer aanbod komt. De eigenaar
Binnenweg (op kaart: nr. 7)
woningtypen te realiseren: rijwoningen, levensloopgeschikte
heeft tot nu toe echter geen interesse in het transformeren
Deze locatie werd veel genoemd als kans om tweekappers en
woningen, ook betaalbaar voor starters. De doodlopende weg
van de boerderij.
vrijstaande woningen toe te voegen. Tegelijk is het een dure
met huurwoningen kan dan worden doorgetrokken in
plek om te ontwikkelen en dat maakt het financieel lastig om
westelijke richting. Stedenbouwkundig is deze locatie wellicht
voor starters te bouwen. Het voordeel van deze plek is dat
minder geschikt: je breidt het dorp in de breedte uit, terwijl
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
18
4 INSPELEN OP DE BEHOEFTE
19
INSPELEN OP DE BEHOEFTE MANIEREN OM DE WONINGBEHOEFTE TE BENADEREN Ruimte bieden aan iets nieuws In de vorige twee hoofdstukken lieten we zien dat er een
De figuur hieronder laat zien hoeveel extra woningen er tot
Zoals we eerder al aangaven is het voor de leefbaarheid van
concrete behoefte is aan het toevoegen van woningen in
2030 (en een doorkijk naar 2040) nog bijgebouwd kunnen
dorpen belangrijk om ruimte te bieden voor iets nieuws, áls
Nijeholtpade, op korte termijn, zodat starters die nú een stap
worden in heel Weststellingwerf, uitgaande van de provinciale
die behoefte er is. Doe je dat niet, dan weet je zeker dat de
in hun wooncarrière willen maken in het dorp kunnen blijven
prognose waar woningbouwafspraken op gebaseerd zijn.
krimp die na 2035 wordt voorspeld (door sterfte onder
wonen. Er kan gebouwd worden voor doorstroming
babyboomers) nu al zijn intrede doet, omdat mensen in
(bijvoorbeeld: ouderen stromen door naar een
Nijeholtpade geen passende woning kunnen vinden. Krimp is
levensloopgeschikte woning, waardoor voor starters
dus niet af te wenden, maar door passend aanbod te creëren
bestaande woningen vrijkomen), maar er kan ook direct voor
voor de vraag die er nu nog is, zorg je ervoor dat je de krimp
starters gebouwd worden (nieuwbouw). We zagen dat er
niet onnodig vervroegt en mogelijk een beetje afvlakt.
locaties beschikbaar zijn waar dat kan. Tegelijk zijn er plannen om door splitsing woningen toe te voegen.
Op de pagina’s hierna doen we twee voorstellen voor hoe (en in welke aantallen) je invulling kunt geven aan de
Cruciaal is dat de gemeente ruimte biedt om ‘huisnummers’
woonbehoefte in Nijeholtpade. Bij de eerste benadering
toe te voegen, vanuit de woningbouwcontingenten die de
gebruiken we de gemeentelijke prognose als kader, de
gemeente van de provincie krijgt. Het beleid van de gemeente
tweede benadering neemt de vraag vanuit het dorp als
is nu zo dat er incidenteel huisnummers in de kleinere dorpen
De provincie biedt tot 2030 ruimte voor 470 extra woningen (of:
startpunt en gaat uit van een maatwerkaanpak, maar wel met
worden toegevoegd (één tot enkele woningen).
huisnummers) in heel Weststellingwerf. Een volgende prognose kan
duidelijke randvoorwaarden (samen te vatten als een ‘ja,
uiteraard anders uitpakken. Bron: provincie Fryslân (2020).
mits’-houding).
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
20
INSPELEN OP DE BEHOEFTE MANIEREN OM DE WONINGBEHOEFTE TE BENADEREN Benadering 1: De prognose ‘in stukjes hakken’
1. Ieder dorp profiteert naar verhouding evenveel van de
3. De marktpositie van dorpen is medebepalend
Elke drie jaar berekent de provincie Fryslân per gemeente hoe
verwachte groei
De marktpositie geeft de positie van dorpen ten opzichte van
groot de woningbehoefte voor de komende jaren is. Zoals de
In dit scenario verdeelden we de groei van +470 huishoudens
andere dorpen op de woningmarkt weer en bepaalt mede hoe
figuur op de pagina hiervoor laat zien, ligt dat aantal voor
verhoudingsgewijs over alle dorpen in Weststellingwerf. Dus:
gewild een dorp op langere termijn is. In dit scenario nemen
Weststellingwerf op +470 huishoudens (lees: extra woningen
dorpen met veel huishoudens krijgen meer dan dorpen met
we de drie belangrijkste factoren die de marktpositie bepalen
of ‘huisnummers’) tot 2030. De provincie toetst ook of het
weinig huishoudens. In Nijeholtpade woont 1,7% van alle
mee in de berekening:
aantal woningbouwplannen in de gemeente daar (ongeveer)
huishoudens in Weststellingwerf. Dat zou betekenen dat er tot
-
mee overeenkomt. Het staat de gemeente vrij hoe zij dat
2030 behoefte is aan 8 woningen extra.
aantal over de dorpen verdeelt.
Dagelijkse voorzieningen, zoals supermarkt, huisarts en school
-
Bereikbaarheid per N-weg en ov Vierkantemeterwaarde van woningen
2. De piekjaren vormen de trend
-
Hieronder doen we een voorstel voor hoe je dat zou kunnen
In het verleden fluctueerde de groei in Nijeholtpade. Het ene
Door hier rekening mee te houden, maken we scenario 1 iets
doen, passend bij de grootte van het dorp en de positie ervan
jaar groeide het aantal huishoudens iets meer dan het andere
realistischer. Gewilde plekken zullen immers wat meer
ten opzichte van andere dorpen. We berekenden ook wat dat
jaar. In dit scenario gaan we ervan uit dat de aantallen in de
profiteren van de groei dan plekken met een wat zwakkere
in aantallen voor Nijeholtpade betekent.
‘piekjaren’ de komende jaren ook denkbaar zijn. Dat zou
marktpositie.
betekenen dat er ruimte is voor 9 tot 17 woningen. We zijn daarbij uitgegaan van het gemiddelde van de vijf jaren waarin
Op bereikbaarheid en vierkantemeterwaarde scoort
het aantal huishoudens het sterkst toenam, over de afgelopen
Nijeholtpade goed ten opzichte van andere woondorpen in de
20 jaar gemeten.
gemeente, op dagelijkse voorzieningen iets minder. We komen in dit scenario uit op een behoefte van 6 tot 11 woningen.
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
21
INSPELEN OP DE BEHOEFTE MANIEREN OM DE WONINGBEHOEFTE TE BENADEREN Samengevat: ruimte voor 5 à 15 woningen
Kader: meer verhuizingen naar de gemeente leidt tot
Het schemaatje hieronder laat de behoefte in de drie
hogere prognose
scenario’s in één oogopslag zien. De bandbreedte van de
De huishoudensprognose van de provincie Fryslân is een
netto behoefte komt uit op zo’n 5 à 15 woningen tot 2030.
‘trendprognose’. Dat betekent dat met verhuistrends van en naar Weststellingwerf over de afgelopen jaren voorspeld
2020
aantal woningen extra vraag
185
wordt welke groei er de komende jaren te verwachten is. Het
Behoefte in 2030 scenario 1
scenario 2
scenario 3
kan een bestuurlijke keuze zijn om meer verhuizingen naar de
193
194 à 202
191 à 196
gemeente uit te lokken (bijvoorbeeld door meer woningbouw
+8
+9 à +17
+6 à +11
toe te staan), om de nieuwe prognose die in 2023 verschijnt hoger uit te laten komen. Dat kan betekenen dat je dorpen
Daarbij geldt wel dat het belangrijk is om samen met het dorp
extra ruimte geeft om te proberen ook huishoudens van
te kijken hoe je hier invulling aan geeft (wat, waar, voor wie,
buiten de gemeente aan te trekken. Tegelijk moet je je wel
nieuwbouw of herbestemming, etc.) en alleen ruimte te
afvragen hoe reëel die gedachte is. Als de vraag uitblijft en je
bieden aan zoekenden met een concrete behoefte. Onder
bouwt voor leegstand, kan dat namelijk ook een averechts
benadering 2 (zie de pagina’s hierna) schetsen we een aantal
effect op de positie van dorpen hebben.
belangrijke voorwaarden waar een plan of initiatief aan moet voldoen. Deze voorwaarden gelden ook wanneer je de
behoefte vanuit de prognose benadert, zoals hierboven geschetst.
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
22
INSPELEN OP DE BEHOEFTE MANIEREN OM DE WONINGBEHOEFTE TE BENADEREN Benadering 2: Een maatwerkaanpak voor ieder dorp De manier waarop de provincie de behoefte voor de komende
De maatwerkaanpak geeft hier ruimte voor en werkt volgens
voorkom je dat huishoudens het dorp (of mogelijk zelfs: de
jaren berekent, is goed doordacht en gebaseerd op trends
het ‘ja, mits’-principe. Bij deze aanpak geven we geen
gemeente) verlaten, omdat ze elders wél een passende
van de afgelopen jaren, waaronder het aantal verhuizingen
aantallen als richtlijn; hoe je de koek verdeelt (lees: hoeveel
woning kunnen vinden. Belangrijk is om namen en
naar de gemeente toe. Het getal van +470 huishoudens voor
woningen je bouwt), hangt immers af van de concrete
rugnummers te verzamelen en samen met hen aan een
Weststellingwerf is dus een reële inschatting van de groei tot
behoefte, vanuit het dorp of van daarbuiten. Tijdens de 3D-
projectplan te werken. Je zou als voorwaarde kunnen stellen
2030. We zien dit getal als de totale ‘koek’ die er in
workshop hebben we gemeten dat dat nu 24 gevallen zijn.
dat je pas uitvoering geeft aan het plan voor starterswoningen
Weststellingwerf te verdelen valt.
Uiteraard verandert dat door de tijd heen. Hieronder vier
als alle kavels daadwerkelijk verkocht zijn. Daarmee stel je de
aspecten waar je desondanks aandacht voor moet hebben.
vraag garant.
vaak onderwerp van discussie. Feit is dat we de laatste
1. De ‘koek’ vraaggericht herverdelen
2. Tijdig inspelen op de vraag moet mogelijk zijn
decennia per saldo een trek zien naar plekken die goed
Allereerst is het belangrijk om dorpen niet op slot te zetten,
Omdat een concrete vraag vaak van korte duur is (lukt het
bereikbaar zijn en een volwaardig voorzieningenpakket
maar ook daar ruimte te bieden voor iets nieuws. Niet in grote
binnen bijvoorbeeld één jaar zoeken niet binnen het dorp zelf,
hebben. Maar dat betekent niet dat er niemand in de kleine
aantallen, maar passend bij de lokale behoefte en op zo’n
dan gaat men zich breder oriënteren), is het belangrijk om
dorpen wil wonen. Ook daar is een blijvende vraag naar
manier dat het iets toevoegt aan het dorp. In de praktijk zal
altijd enige ruimte voor toevoeging op de plank te hebben
kwalitatief beter wonen.
het zo zijn dat er in het ene dorp een grotere, concrete
liggen. Dat kunnen een paar losse kavels zijn, maar het kan
behoefte is dan in het andere dorp. In zo’n situatie vraagt dat
ook een locatie zijn waar enkele starters- of
mogelijk om het herverdelen van de ‘koek’: iets meer ruimte
seniorenwoningen gebouwd kunnen worden. Wat er precies
bieden aan het dorp met substantiële vraag, en iets minder
nodig is, verschilt per dorp en hangt o.a. af van welke
voor het dorp waar geen of heel weinig behoefte is. Daarmee
doelgroepen naar verwachting een stap op de woningmarkt
zet je als gemeente je woningbouwruimte optimaal in en
gaan zetten.
Maar hóe je die koek binnen de gemeente verdeelt, dat is
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
23
INSPELEN OP DE BEHOEFTE MANIEREN OM DE WONINGBEHOEFTE TE BENADEREN 3. Kiezen voor plannen met meerwaarde
THEMA
VOORWAARDE
We zien in Nijeholtpade een substantiële vraag naar woningen
0. Behoefte
Basis: Is er een concrete behoefte vanuit het dorp of van daarbuiten? (Alleen bij ‘ja’ doorgaan naar volgende
en er zijn voor sommige locaties ideeën om ze te ontwikkelen.
stappen.)
Zoals wij dat nu kunnen inschatten, is de ruimte op die
1. Maatschappelijke meerwaarde
A. Heeft het plan een maatschappelijke meerwaarde, zoals in hoofdstuk 1 van dit onderzoek is omschreven?
locaties groter dan de behoefte in het dorp, ook op de langere
2. Ruimtelijk
B. Bij nieuwbouw: valt het plan binnen de kwaliteitscontouren? Met andere woorden: voldoet het aan de
termijn. Dat betekent dat je de juiste keuzes moet maken:
Verordening Romte / Ladder voor Duurzame Verstedelijking? Bij herbestemming: maakt het plan optimaal
welke locaties zijn echt van meerwaarde en wil je dus ontwikkelen? Om daarbij te helpen, en om ervoor te zorgen dat een plan ook een goed plan is, hebben we een
gebruik van de bestaande bebouwing? 3. Volkshuisvestelijk
op de woningmarkt?
ontwikkelkader gemaakt met criteria waaraan je plannen en
D. Is het realiseerbaar? Met andere woorden: is de grondeigenaar bereid om het plan uit te voeren?
locaties moet toetsen. Het plan dat op de meeste criteria
E. Is er sprake van een buitengewone mate van duurzaamheid?
positief scoort, heeft de meeste meerwaarde. Zo geef je als gemeente ruimte voor plannen die iets toevoegen, maar voorkom je dat ieder plan onder het mom van ‘het voldoet aan een vraag’ ontwikkeld mag worden.
C. Voegt het plan een product toe dat onvoldoende beschikbaar is? Of zorgt het product voor doorstroming
F. Geeft het plan een impuls aan de directe omgeving? Denk aan lint afmaken, lege plekken invullen, etc. 3. Procedureel en financieel
G. Zijn er afspraken vastgelegd? H. Is het plan samen met dorpsbewoners tot stand gekomen? Is er draagvlak bij de bevolking en politiek?
Afwegingskader om plannen te toetsen op hun meerwaarde voor het dorp
4. Ontwikkel altijd in fases
Het is belangrijk om ontwikkelingen altijd gefaseerd uit te voeren. Als stelregel gebruiken we altijd ca. vijf woningen per fase. Daarmee voorkom je dat toevoegingen de woningmarkt in een klein dorp verstoren. Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
24
5 KEUZES, VERVOLGSTAPPEN EN ADVIES
25
KEUZES, VERVOLGSTAPPEN EN ADVIES STARTPUNT: RUIMTE KRIJGEN VOOR IETS NIEUWS Dit onderzoek in een notendop
Ruimte krijgen om concrete vraag te bedienen
In de voorgaande hoofdstukken is duidelijk geworden:
Uit het Ruilverwoning-onderzoek en de 3D-workshop is
met de gemeente over hoe dat anders kan. Het zou namelijk
-
waarom het voor Nijeholtpade belangrijk is om ruimte te
duidelijk naar voren gekomen dat er een concrete behoefte is
zonde zijn als je mensen verliest, terwijl hun behoefte zo
krijgen voor het toevoegen van extra ‘huisnummers’;
aan extra woningen in Nijeholtpade. Vooral de wat oudere
concreet was dat je zeker weet dat je ze met passend aanbod
wie de zoekenden zijn, waar zij behoefte aan hebben en
starters (die al enige tijd zoeken, maar nog geen passend
aan het dorp had kunnen binden. In de regio Noordoost-
hoe concreet hun wens is;
aanbod hebben gevonden) en enkele herbestemmers geven
Fryslân speelde dit vraagstuk ook. Daar heeft overleg tussen
welk aanbod aan mogelijke ontwikkellocaties er is en hoe
aan het liefst op korte termijn een stap te willen zetten. Bied
gemeenten en dorpen geleid tot een houding die veranderde
haalbaar het is om daar woningen toe te voegen, door
je als dorp geen passend product voor hen, dan is de kans
van een strikte, getalsmatige aanpak naar een vraaggerichte,
nieuwbouw of herbestemming;
groot dat zij, hoewel ze dat niet willen, het dorp gaan
‘ja, mits’-aanpak.
hoe je kunt omgaan met het toekennen van
verlaten, omdat zij elders wél vinden wat zij zoeken. Dat geldt
woningbouwcontingenten, zodat beter op de concrete
ook voor starters die niet nu, maar wel over een paar jaar iets
Ons advies is om als dorp allereerst het gesprek aan te gaan
behoefte van zoekenden wordt ingespeeld én wordt
willen. Daarmee werk je onnodig krimp in de hand. Er is dus
over hoe de ‘koek’ zo verdeeld kan worden dat Nijeholtpade
ingezet op de meerwaarde van een plan voor het dorp.
ruimte nodig om op kleine schaal, samen met het dorp en
ruimte krijgt om in te spelen op de concrete vraag uit het
passend bij de behoefte, woningen toe te voegen, door
dorp. Belangrijk is om samen de keuze te maken welke
nieuwbouw of door herbestemming.
benadering uit hoofdstuk 4 daarin leidend wordt. Beide geven
-
-
In dit slothoofdstuk brengen we alles bij elkaar en schetsen we welke vervolgstappen het dorp straks kan gaan zetten om
ruimte voor extra woningen, maar de maatwerkaanpak is het
ruimte te krijgen voor het toevoegen van woningen, welke
Die ruimte is er in principe: in heel Weststellingwerf mogen
meest vraaggericht en doet daarmee het meest recht aan de
keuzes daarbij gemaakt moeten worden en wat ons advies is
o.b.v. de prognose 470 woningen toegevoegd worden. Maar
behoefte van het dorp (de 3D-workshop liet zien dat 24
om het plan om vraaggericht woningen toe te voegen verder
de manier waarop deze ‘koek’ verdeeld wordt over de dorpen
mensen nu ‘iets willen’). Ons advies is om hierop aan te
invulling te geven.
zorgt ervoor dat Nijeholtpade nu nagenoeg op slot staat. Het
sturen, mede omdat je daarmee tegelijk waarborgt dat je
is daarom zaak om allereerst als dorp het gesprek aan te gaan
kiest voor plannen met meerwaarde, ook op de lange termijn.
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
26
KEUZES, VERVOLGSTAPPEN EN ADVIES VERVOLGSTAPPEN EN ADVIES Betrokken bewoners nemen het initiatief
Keuzes maken en invulling geven
Als het overleg met de gemeente heeft geleid tot meer ruimte
In de werkgroep worden de projectplannen uitgewerkt. Dat
startersproduct ontbreekt dus echt in het dorp. Daarom is ons
voor toevoegingen in het dorp, dan is het zaak om ervoor te
kan eerst bijvoorbeeld schetsmatig voor twee of drie locaties.
advies om op korte termijn in elk geval één project met
zorgen dat er daadwerkelijk woningen toegevoegd worden in
Voordat dat gebeurt, moeten er twee belangrijke keuzes
starters(-rij-)woningen uit te werken. Een CPO-project is aan
het dorp en er een projectplan op tafel komt. Daarbij ligt het
gemaakt worden. Realiseer je als dorp direct voor starters, of
te bevelen omdat het nieuwbouw financieel haalbaarder
initiatief bij degenen met een concrete wens. Ons advies is
bouw je voor doorstroming (bijvoorbeeld door
maakt en ervoor zorgt dat het plan optimaal wordt afgestemd
om een werkgroep samen te stellen met iedereen die iets wil
levensloopgeschikte woningen te bouwen of bestaande
op de vraag. Met nieuwbouw voeg je bovendien kwaliteit aan
en een lid van de groep trekker ervan te laten zijn. De
gebouwen te herbestemmen als seniorengeschikte
je woningvoorraad toe, waardoor je het dorp ook op langere
werkgroep Wonen kan hiervoor het initiatief nemen. Onze
woningen)? En: welke producten voegen we toe op welke
termijn gewild houdt.
ervaring is dat dat helpt om het project ‘van hen’ te maken en
plek? Het antwoord op deze vragen moet vanuit het dorp zelf
ervoor zorgt dat datgene wat gerealiseerd wordt past bij de
komen, maar het onderzoek geeft hiervoor wel
Mocht een CPO-project niet haalbaar zijn, dan is het
vraag in het dorp. Bovendien creëert het draagvlak in het
aanknopingspunten. De werkgroep Wonen kan helpen bij het
verstandig om fasegewijs kleine aantallen starterswoningen
dorp. Het is belangrijk dat zij via vaste contactpersonen korte
maken van deze keuzes.
toe te voegen. Na de eerste fase moet goed geïnventariseerd
lijnen kunnen onderhouden met de gemeente en Plaatselijk Belang.
worden of er voldoende vraag is voor een tweede fase. Hoe ziet het programma er idealiter uit?
Daarmee toets je of er daadwerkelijk voldoende vraag is om
Het merendeel van de concrete wensen in Nijeholtpade is
de staterswoningen bewoond te krijgen. Ontwikkel je niet
afkomstig van starters. Er is nauwelijks beschikbaar aanbod
fasegewijs, dan loop je als dorp het risico dat je de markt
voor hen, vaak omdat de prijs te hoog is, maar soms ook
overvoedt.
omdat de kwaliteit niet aansluit bij de wensen. Het
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
27
KEUZES, VERVOLGSTAPPEN EN ADVIES VERVOLGSTAPPEN EN ADVIES Tijdens de 3D-workshop merkten we dat bij een aantal
aansluitend op het lint te ontwikkelen. Daarmee zet je de
tegemoet te komen. Eén daarvan gaat over het aanbod aan
ouderen de behoefte bestaat om hun woning op te splitsen.
bestaande structuur voort en behoud je het karakter van het
sociale huur. We merkten tijdens de 3D-workshop namelijk
Het is belangrijk om hier ook ruimte voor te bieden. Het gaat
dorp.
dat er onder een deel van de jongeren ook behoefte is om te
om individuele gevallen, waarbij voorwaarden vooral in de
starten in een huurwoning. In het bijzonder starters die nog
financiering en de (ruimtelijke) kwaliteit van het plan gezocht
We proefden bij een aantal starters de wens om in een
niet voldoende verdienen voor een koopwoning kunnen
moeten worden. Daarbij geldt wel dat de woning
tweekapper te gaan wonen, op een plek meer aan de rand
daardoor wel in het dorp blijven wonen. Voor anderen is een
levensloopgeschikt moet zijn, omdat die kwaliteit op dit
van het dorp. Het gaat hier om starters die al langere tijd
huurwoning een second-best-keuze. Ook viel op dat sommige
moment in het dorp ontbreekt.
hebben gespaard, waardoor ze nu direct de stap naar een wat
starters niet weten hoe huren werkt of er niet over nadenken
duurdere woning kunnen maken. We weten uiteraard niet hoe
dat huren ook een optie is.
Welke locaties zijn passend?
haalbaar die wens in de praktijk blijkt te zijn. De locaties aan
Uit de 3D-workshop kwam naar voren dat het
de Hoofdweg (nr. 1 op de kaart in hoofdstuk 3) en de
Er staan nu 15 sociale huurwoningen in Nijeholtpade. Het is
evenemententerrein als meest passend wordt gezien voor het
Binnenweg (nr. 7) lenen zich hier goed voor en voldoen ook
verstandig om als werkgroep Wonen in overleg te gaan met
bouwen van starterswoningen. Het is een locatie waarvan de
aan de voorkeur om in of aansluitend op het lint te bouwen.
de corporatie, de behoefte in het dorp uit te leggen en te
eigenaar bereid is om nieuwbouw mogelijk te maken. Dat
Ook hierbij geldt: eerst namen en rugnummers verzamelen!
bespreken wat de plannen van de corporatie in het dorp zijn.
maakt het een logische keuze om deze locatie als eerste te
Bewustwording creëren bij jongeren is ook een stap die door
verkennen voor nieuwbouwmogelijkheden. Er is veel ruimte,
Aanvullend
maar omdat ook stedenbouwkundige afwegingen een rol
Naast het toevoegen van woningen zijn er ook aanvullende
spelen, verdient het wel de voorkeur om de woningen in of
acties die het dorp kunnen helpen om beter aan de vraag
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
de werkgroep opgepakt kan worden.
28
KEUZES, VERVOLGSTAPPEN EN ADVIES VERVOLGSTAPPEN EN ADVIES Samenvattend Hieronder alle vervolgstappen en keuzes in één oogopslag: 1.
In gesprek met de gemeente over het verdelen van de ‘koek’ en vervolgens een benadering / scenario kiezen;
2.
Werkgroep samenstellen met starter of herbestemmer als trekker;
3.
Projectplan uitwerken, liefst voor twee of drie locaties, met in ieder geval aanbod voor starters, en ruimte voor maatwerk voor herbestemmers. Dat kan eerst schetsmatig;
4.
In gesprek met grondeigenaren van potentiële ontwikkellocaties;
5.
Corporatie benaderen over mogelijke plannen voor sociale huurwoningen in het dorp en bewustwording bij jongeren vergroten over huren.
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
29
PROJECTNAAM Woonbehoefte in Nijeholtpade. Onderzoek naar de haalbaarheid van woningtoevoeging in het dorp. OPDRACHTGEVER Plaatselijk Belang Nijeholtpade
PROJECTTEAM Emiel Heuff Rixt Bijker STATUS Definitief DATUM 24 september 2020
Bron omslagfoto: Plaatselijk Belang Nijeholtpade
KAW Groningen Kattenhage 1 9712 JE GRONINGEN l Postbus 1527 9701 BM GRONINGEN Rotterdam Pelgrimsstraat 1 3029 BH ROTTERDAM Eindhoven Rechtestraat 59c 5611 GN EINDHOVEN www.kaw.nl +31 88 529 0000 l info@kaw.nl
Woonbehoefte in Nijeholtpade | 24 september 2020 | Definitief
30