E-7b Onderzoek Bestuurlijke Regionale Ecosystemen.pdf
Tekst van het document
Onderzoek Bestuurlijk Regionale Ecosystemen Kick-off | ALV Vereniging Friese Gemeenten | 12 april 2021
Openbaar 1
Wie zijn wij?
Prof. dr. Caspar van den Berg
Sofie Dreef LL.M. MSc.
Hoogleraar Global and Local Governance
Adviseur Openbaar Bestuur & promovenda
• Campus Fryslân/Rijksuniversiteit Groningen
• Campus Fryslân/Rijksuniversiteit Groningen
• Raad voor het Openbaar Bestuur
• Berenschot
c.f.van.den.berg@rug.nl Twitter: @casparvdberg
s.dreef@rug.nl / s.dreef@berenschot..nl
Openbaar 2
Programma 1
Regionalisering in NL: een moeizaam debat sinds 1945
2
Actuele ontwikkelingen: NOVI; Cie Terhaar; binnenkort te verschijnen ROB advies
3
Gespiegelde maatschappelijke opgaven
4
Inzicht in de regio: het perspectief van Bestuurlijk Regionale Ecosystemen
5
BRE onderzoek in Fryslân - Wat levert het op? - Wat brengen we in beeld? - Wat is de planning? - Wat vragen we van u?
Openbaar 3
Regionalisering in Nederland: een moeizaam debat sinds 1945 1945
1955
1965
1945-1975 Een vierde bestuurslaag?
1950: “oude” Wgr van kracht
1976-2000 Kleinere provincies?
2000-2012 Schaalvergroting
1989: 7 stadsregio’s
1972: Voorstel invoering 44 gewesten 1976: Voorstel 24 provincies
2015
2005
1995
1985
1975
1995: Voorstel stadsprovincies afgestemd
2013-heden Regionalisering
2005: Holland Acht
2012: Randstadprovincies in regeerakkoord
Ondertussen wachtten de opgaven niet op Haagse besluitvorming: Vorming van 32 functionele regio-indelingen ... En toen kwam corona!
Openbaar 4
Actuele ontwikkelingen NOVI (sept 2020) Redeneert vanuit woekeren met ruimte
Studiegroep IFV (sept 2020) Redeneert vanuit slagkracht & uitvoeringskracht
• NL staat voor enorme ruimtelijke keuzes om het land landschappelijk, economisch, ecologisch en sociaal vooruit te brengen • Op die keuzes is regie en integraliteit in de afwegingen vanuit het rijk nodig; • Maar het gaat alléén met een actief maatwerk en draagvlak vanuit de regio
• Wildgroei aan regionale structuren: terug van 32 naar max. 4 indelingen; • Het rijk moet regie voeren, op basis van “gelijkwaardig partnerschap” met medeoverheden.
Beiden: • Opgavegericht werken (maar óók gebiedsgericht) • Werken als één overheid • Multi level governance • Meervoudig bestuur (i.p.v. “je gaat erover of niet”) Openbaar 5
Binnenkort te verschijnen: • Mei 2021: Raad voor het Openbaar Bestuur: - Rol nemen, ruimte geven: Advies over de rol van het Rijk bij interbestuurlijke samenwerking ◦ “Op welke manier kan het Rijk een goede en effectieve partner zijn voor de medeoverheden zodat er gezamenlijk tot de gewenste resultaten en meer impact kan worden gekomen voor maatschappelijke opgaven, en wat is er voor nodig om een dergelijke partner te worden.” ◦ MIRT, Regio Deals, RES-sen // Fryslân, Noord-Holland, Noord-Brabant ◦ “Gelijkwaardig partnerschap” tussen Rijk en decentrale overheden • Juni 2021: Raad voor het Openbaar Bestuur: - Advies over het organiseren van regionale opgaven ◦ “Hoe kan de aanpak van het geheel aan regionale opgaven effectief en democratisch gelegitimeerd worden georganiseerd binnen ons bestuurlijk bestel?”
Openbaar 6
Gespiegelde maatschappelijke opgaven • •
Overheden streven naar zoveel mogelijk brede welvaart voor hun inwoners en gebied; Hieruit komen verschillende opgaven voort:
Openbaar 7
Kansen(on)gelijkheid arbeidsparticipatie “De mate waarin de kans op werk op 28-jarige leeftijd afhangt van het inkomen van de ouders”
Hoe roder de gemeente, hoe groter de kansenongelijkheid. Bron: Kansenatlas (SEO) Openbaar 8
Regionale verschillen: alle zorgen op het netvlies? “Onze provincie krijgt onvoldoende aandacht van de nationale politiek” Groningen Zeeland Drenthe Limburg Overijssel Friesland Noord-Brabant Totaal Gelderland Flevoland Noord-Holland Utrecht Zuid-Holland 0
10
20
30
40
50
60
70
80
Bron: I&O Research i.o.v. NOS, januari 2019 Openbaar 9
Noodzaak: Redeneren vanuit het Bestuurlijk Regionale Ecosysteem • Gespiegelde opgaven vragen om een aanpak die past bij het gebied (structuur en cultuur); • Dit gebeurt op het niveau van “de regio”, in een veelvoud van samenwerkingsverbanden; • Tussen overheden, en tussen overheden + maatschappelijke partners en bedrijfsleven • Maar wat bedoelen we met “de regio”? En wat heeft “de regio” nodig om te komen tot publieke waardecreatie?
Tijd voor onderzoek!
Openbaar 10
Wat levert het op?
Het BRE-onderzoek geeft inzicht in hoe Nederlandse regio’s werken aan publieke waarde en welke factoren het succes van regionale samenwerking bepalen. Zo kunnen regio’s hun samenwerking versterken.
Openbaar 11
Vergelijkend onderzoek • Vergelijkend onderzoek: in totaal 10 regio’s • Er lopen nu 4 casusonderzoeken:
- Fryslân, Groningen, Noordoost Brabant,
Noord-Holland Noord • Overkoepelende onderzoeksvraag: Welke factoren maken dat het in ene Bestuurlijk Regionale Ecosysteem beter lukt om publieke waarde te realiseren dan in het andere? • Totale looptijd: 2,5 jaar. Begin 2023 presenteren we de eindresultaten • Inhoudelijk en financieel commitment van ministerie van BZK
Casusonderzoeken: zelf leren en gezamenlijk leren Deelnemende regio’s ontvangen een maatwerkrapportage en worden uitgenodigd voor gezamenlijke leerbijeenkomsten. De eerste staat gepland voor najaar 2021.
Openbaar 12
Centrale onderzoeksvraag
Hoe succesvol is het BRE in Fryslân in het realiseren van publieke waarde, welke factoren spelen hierin een rol en hoe kan de samenwerking worden verbeterd?
Openbaar 13
Welke factoren zijn van invloed op de samenwerking in Fryslân? 2 werkhypotheses
Hypothese 1: De congruentie van het Friese BRE draagt sterk bij aan het succes van de samenwerking
Hypothese 2: De sterke Friese regionale identiteit draagt sterk bij aan het succes van de samenwerking
Openbaar 14
Wat levert het onderzoek regio Fryslân op? Maatwerkrapportage die inzicht geeft in: • Hoe de regio in elkaar zit: het bestuurlijke, economische en maatschappelijke ecosysteem en de verbindingen daartussen; • De resultaten die de regio boekt; • De mechanismen die de regionale samenwerking versnellen of remmen. Op basis van deze inzichten doen wij aanbevelingen voor verbetering van de bestuurlijke samenwerking (en de verbinding met het economische / maatschappelijke ecosysteem) op regionale opgaven
Scope van het onderzoek Vertrekpunt = BRE: geheel van bestuurlijke samenwerkingen in de regio • Focus op samenwerkingsverbanden die direct werken aan inhoudelijke opgaven van de regio • Focus op het Friese BRE, waar relevant ook aandacht voor het Friese BRE in relatie tot ecosystemen op andere schaalniveaus, bijv.: subregio’s, N-NL.
Openbaar 15
Maatschappelijk ecosysteem
Inzicht in het BRE: hoeveel en welke partijen, hoe congruent, wel of geen sub-regio’s, etc.
Inzicht in hoe inwoners zich bewegen en wie de maatschappelijke change makers zijn binnen de regio
Economisch ecosysteem
Gebiedskenmerken Inzicht in de kenmerken van de regio, zoals regionale identiteit en geografische, demografische en economische structuurkenmerken (analyse open data)
Inzicht in wie de economische changemakers zijn binnen de regio
We maken een “foto” van de regio
Online netwerk en open data analyse
Analyse open data
Bestuurlijk regionaal ecosysteem
DUS en online netwerk analyse
Geo-analyse
Aanpak - analyse 1: Hoe ziet Fryslân eruit?
Openbaar 16
Wat zijn de kenmerken van de Friese identiteit?
Openbaar 17
En wat zijn daarvan de kenmerken? “Er is altijd een [bestuurs]cultuur” “We zetten het allemaal niet zo op scherp” “Oog voor elkanders belangen” “Oog voor elkanders situatie” “Collectief, elkaar iets gunnen” “Praktisch, aanpakken” “Respectvol en gelijkwaardig” “Vaak houden wat je hebt/eigen verantwoordelijkheid/eigengereid” “We kennen elkaar, gunnen elkaar het nodige en weten ook dat we met elkaar verder moeten” “en ús eigen taal makket it grif ek nofliker. Ook de "buitenwereld"( bedrijven, scholen, verenigingen etc) zijn eigenlijk allemaal wel overzichtelijk en bekend. Fryslân is soms een overzichtelijke vijver.” “De (sterke) gedeelde sociale cultuur is de basis voor gedeelde bestuurscultuur” Openbaar 18
Aanpak - analyse 2: Hoe succesvol werkt Fryslân aan publieke waarde?
Publieke waarde
Inzicht in het draagvlak bij betrokkenen in het bestuurlijk, economisch en maatschappelijk ecosysteem voor de samenwerking en de publieke waarde die wordt gerealiseerd
Legitimiteit
Inzicht in de publieke waarde die de regio wil realiseren. Dit meten we door te kijken naar (1) ontwikkeling brede welvaart en (2) eigen ambities en realisatie van doelen
Organisatie
Inzicht in de beschikbaarheid capaciteit & middelen en de verbindingen tussen de drie ecosystemen in de regio
Openbaar 19
Planning
Openbaar 20
Wat vragen we van u? Begeleiding door: • Bestuurlijke stuurgroep • Ambtelijke begeleidingsgroep De gemeenten, het wetterskip en de provincie worden op meerdere momenten betrokken! • Kick-off: vandaag! • Aanleveren documenten/data • Deelname aan interviews/focusgroepen • Deelname aan enquête • Presentatie eindrapportage op Friese Bestuurdersdag (oktober 2021) Openbaar 21
Zaken die u ons heeft meegegeven voor het onderzoek:
Openbaar 22