E-7 Jaarverslag Lokale Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit 2021.pdf
Tekst van het document
Adviescommissie ruimtelijke kwaliteit
Jaarverslag 2021 Gemeente Weststellingwerf
Voorwoord Met genoegen treft u hierbij ons jaarverslag over 2021 aan. In dit jaarverslag laten we zien wat de lokale adviescommissie in 2021 heeft kunnen bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit in uw gemeente. In een aantal gevallen was er een spraakmakend, ingrijpend plan waarover we advies hebben uitgebracht. Het merendeel van de adviezen heeft echter betrekking op kleinere bouwvoorstellen, die toch veel invloed op de kwaliteit van de leefomgeving kunnen hebben. Een aantrekkelijke omgevingskwaliteit is van groot belang.
In 2021 werd de samenleving net als het vorige jaar geraakt door de coronacrisis en dit had ook gevolgen voor de werkzaamheden van de adviescommissies van hûs en hiem. We zijn er best trots op dat de dialoog met aanvragers en gemeentelijk vertegenwoordigers toch op een verantwoorde manier kon worden georganiseerd. Zeker gelet op het feit dat er in 2021 sprake was van een enorme toename van het totaal aantal aanvragen. Provincie breed werden 7.570 adviezen uitgebracht in 2021. Ten opzichte van de 6.763 uitgebrachte adviezen in 2020 betekent dit een toename van zo'n 12%. Voor de adviseurs leverde deze ontwikkeling veel extra werk. Positief neveneffect is wel dat aan het eind van het jaar een positief financieel resultaat kan worden overlegd. Voor nadere informatie daarover verwijzen wij u graag naar het algemeen jaarverslag van hûs en hiem.
Het jaarverslag is ook een uitnodiging om met elkaar in gesprek te gaan over de zorg voor een veilige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. Wij stellen het zeer op prijs als u een keer één van de openbare zittingen van de adviescommissie op het gemeentehuis bij kunt wonen. U bent van harte welkom. De adviseurs van hûs en hiem organiseren ook graag een korte (fiets)excursie met raadsleden door de gemeente om samen te ontdekken en te bespreken hoe we de ruimtelijke kwaliteit ervaren.
Het jaarverslag van de lokale adviescommissie is geïntegreerd met de website. Het bevat herkenbare rubrieken, die als geheel een goed beeld geven van de werkzaamheden van de adviescommissie in uw gemeente. In Het jaar 2021 in vogelvlucht beschrijven we hoe de commissie in 2021 was samengesteld en te werk ging. In de rubriek Gemeentelijk beleid beschrijven we hoe we zijn omgegaan met de door uw gemeenteraad vastgestelde beleidskaders. We ronden af met een samenvatting van de Aanbevelingen.
Namens uw Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit, drs. Marloes Eskens, voorzitter lokale commissie Weststellingwerf
2
Het jaar 2021 in vogelvlucht De Gemeente Weststellingwerf is één van de 17 Friese gemeenten die de Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit hûs en hiem hebben aangewezen als geïntegreerde welstands- en monumentencommissie.
Commissie Lokaal worden de plannen binnen uw gemeente onder mandaat behandeld door twee adviseurs van hûs en hiem. Een van hen fungeert voor een periode van drie jaar als voorzitter van de zogenoemde lokale commissie. De secondant rouleert per vier maanden. De adviseurs zijn onafhankelijk ten opzichte van de gemeentelijke organisatie en de aan hen voorgelegde plannen. De samenstelling van de lokale commissie was in 2021:
• Voorzitter drs. Marloes Eskens • Secondanten 1e periode: ir. Johan de Vries 2e periode: ir. Gerrit Boschloo 3e periode: ir. Gerrit Boschloo
• Monumentendeskundige drs. Gertjan Timmer • Gemeentelijke ondersteuning Claudia Schipper
Werkwijze De adviescommissie vergadert eens in de twee weken. De agenda wordt steeds voorbereid door de ambtelijke dienst en alle relevante informatie wordt door de dienst beschikbaar gesteld. Onder normale omstandigheden vindt het overleg plaats op het gemeentehuis te Wolvega, maar door de Coronamaatregelen wordt een groot deel van de vergaderingen momenteel digitaal gehouden, zo ook in 2021. In dat geval wordt gebruik gemaakt van een videoverbinding waarbij naast de adviseurs van hûs en hiem ook een ambtenaar van de gemeente digitaal aanwezig is. Aanvragers krijgen de gelegenheid om telefonisch of via videoverbinding hun plan toe te lichten. Van elke planbehandeling stelt de commissie een advies op voor het college. In het geval van een monumentenaanvraag wordt een gecombineerd welstands- en monumentenadvies uitgebracht. De gemeente zorgt voor het openbaar maken van de adviezen. De commissie vergadert openbaar, tenzij er plannen aan de orde zijn die nog in een vertrouwelijk stadium zijn. De werkwijze van de commissie is erop gericht de beoordeling van de plannen zoveel mogelijk in dialoog met de aanvrager te doen. Deze directe communicatie is voor alle betrokkenen plezierig en efficiënt.
3
2021 in cijfers De commissie heeft in 2021 in totaal 168 eerste adviesaanvragen behandeld (waaronder 6 monumentenaanvragen). Dat zijn er 21 minder dan in 2020. Op de overzichtskaart kunt u zien hoe de aantallen van eerste planbehandelingen over de gehele provincie verdeeld zijn. Voor zover ons bekend werden in 2021 op één na alle welstandsadviezen overgenomen door het college van B&W. Terugkoppeling van afwijking van het advies is voor de commissie waardevol omdat hiermee een goede afstemming gewaarborgd blijft tussen de advisering en de beleidsintenties van de gemeente. Opvallend is dat recentelijk ook twee maal is afgeweken van gecombineerde welstands- en monumentenadviezen die in 2020 en 2021 zijn uitgebracht. Zo is op 25 februari 2021 besloten in afwijking van onze advisering vergunning te verlenen voor het terugbrengen van een torenspits op de toren van de voormalige Nederlands-Hervormde Kerk te Vinkega (gemeentelijk monument), waarbij gebruik wordt gemaakt van een elders bij sloop vrijgekomen dakruiter. Daarnaast is onlangs besloten in afwijking van onze advisering vergunning te verlenen voor het plaatsen van een fietsbrug direct ten zuiden van de rijksmonumentale Driewegsluis te Nijetrijne, op een relatief korte afstand tot de sluis, waarbij een bestaande brug uit Ezumazijl zal worden hergebruikt.
Bij beide plannen heeft het thema hergebruik van bestaande, tweedehands onderdelen een rol gespeeld in de motivering voor afwijking van het advies. Aanbeveling: De commissie adviseert u om afwijkingen van onze adviezen terug te blijven koppelen om goede afstemming te waarborgen tussen de advisering en de beleidsintenties van de gemeente.
84%
Het grootste gedeelte van de adviezen (33%) betrof dit jaar aanvragen met een bouwsom tussen de €25.000,- en de €100.000,-
van de formele aanvragen kreeg in één keer een positief of een ‘voldoet mits’ advies.
Percentage naar Aard van Advies Gemeente
Percentage naar Aard van Advies Provinciaal
24.4
25.3 36.4
42.9
19.0 5.4
5.1
8.4
Voldoet
Voldoet mits
Voldoet mits
Voldoet niet
Voldoet niet
Aanhouden
Aanhouden
Vooroverleg
Vooroverleg
Percentage Adviezen naar Bouwsom Provinciaal
14.7
16.6
19.7
13.5
19.1
15.4
14.8
Voldoet
Percentage Adviezen naar Bouwsom Gemeente
17.7
18.4
26.2 24.0
33.1
≤ 5.000
≤ 5.000
5.001 - 25.000
5.001 - 25.000
25.001 - 100.000
25.001 - 100.000
100.001 - 250.000
100.001 - 250.000
≥ 250.001
≥ 250.001
5
191
planbehandelingen werden in de vergadering toegelicht door de aanwezige initiatiefnemer of de ontwerper.
Aantal 1e Adviesaanvragen Gemeente
Aantal 1e Adviesaanvragen Provinciaal
200
4k
3 5883 588
177177 162162
3 1143 114
150
3 2573 257
3k 128128
100
2k
50
1k
0
0 2019
2020
2021
2019
Percentage bezoekers Lokale Commissie Gemeente
2021
Percentage bezoekers Lokale Commissie Provinciaal 60
60 50
2020
4848
4545
50
4747
40
40
30
30
20
20
10
10
4848
4747 4040
0
0 2019
2020
2019
2021
6
2020
2021
TABEL A
Gemeente Weststellingwerf
Provinciaal
2019
2020
2021
2019
2020
2021
1e welstandsadviesaanvragen
128
177
162
3114
3257
3588
behandelingen/welstandsaanvr.
2,3
2,25
2,4
1,83
1,92
1,97
1e monumentenadviesaanvragen
6
12
6
295
283
313
behandelingen/monumentaanvr.
2,67
3,25
2,5
1,68
1,81
1,65
totaal aantal 1e aanvragen
134
189
168
3409
3540
3901
adviesgelden (x € 1000)
43,1
63,6
68,1
1008
1047
1257
TABEL B
Gemeente Weststellingwerf
Provinciaal
2019
2020
2021
2019
2020
2021
Voldoet
23,1%
14,3%
24,4%
29,4%
23,5%
25,3%
Voldoet mits
6,7%
18,0%
19,0%
17,9%
17,8%
18,4%
Voldoet niet
16,4%
16,9%
8,3%
14,0%
16,8%
14,8%
Aanhouden
6,0%
4,2%
5,4%
3,4%
5,7%
5,1%
Vooroverleg
47,8%
46,6%
42,9%
35,3%
36,2%
36,4%
TABEL C
Gemeente Weststellingwerf
Provinciaal
2019
2020
2021
2019
2020
2021
≤ 5.000
19,4%
13,5%
14,7%
23,2%
22,2%
19,7%
5.001 - 25.000
22,3%
16,3%
19,1%
25,3%
25,1%
26,2%
25.001 - 100.000
21,4%
29,1%
33,1%
23,0%
23,1%
24,0%
100.001 - 250.000
20,4%
23,4%
15,4%
15,3%
15,9%
13,5%
≥ 250.001
16,5%
17,7%
17,7%
13,2%
13,7%
16,6%
TABEL D
Gemeente Weststellingwerf
Provinciaal
2019
2020
2021
2019
2020
2021
23
26
25
440
477
506
percentage plannen met bezoek
48%
45%
47%
48%
40%
47%
plannen met bezoek/vergadering
6,5
7,3
7,5
6,7
5,6
7,0
plannen met bezoek totaal
150
189
191
2969
2671
3558
aantal vergaderingen
7
Vooroverleg Dit jaar werd bij 43% van de plannen gebruik gemaakt van de mogelijkheid van vooroverleg. Onze ervaringen met vooroverleg zijn positief. De aanvrager krijgt dan voorafgaand aan de procedure voor de vergunningaanvraag de mogelijkheid om met deskundigen van gedachten te wisselen. Eventuele aanpassingen kunnen nog worden verwerkt zonder de druk van dwingende termijnen. In een tussenoverleg kan met de commissie van gedachten worden gewisseld over de strekking van het préadvies en over mogelijke oplossingsrichtingen. Aanbeveling: De commissie adviseert u om het vooroverleg te blijven stimuleren en wil graag zo vroeg mogelijk betrokken zijn bij plan- en ontwerpprocessen.
De centrale adviescommissie Gecompliceerde plannen kunnen worden voorgelegd aan de breed samengestelde Centrale Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit van hûs en hiem. In 2021 gebeurde dat in totaal twee keer. Het ging in beide keren om een (besloten) vooroverleg voor de bouw van 27 appartementen te Wolvega.
In 2020 is een bouwplan voor de realisatie van 36 zorgeenheden en een dagbeste dingsruimte aan de Steenwijkerweg/Hortensiastraat te Wolvega voorgelegd aan de Centrale Adviescommissie. Het bouwplan wordt inmiddels gerealiseerd.
Overige advisering Naast de reguliere advisering in het kader van vergunningaanvragen heeft de commissie ook op andere manieren geadviseerd: • De commissie heeft op verzoek van de gemeente het conceptbeeldkwaliteitsplan ‘Wonen/Werken Messingstraat Wolvega’ doorgenomen en getoetst op praktische toepasbaarheid, waarbij diverse punten zijn aangedragen om de leesbaarheid en bruikbaarheid van het document te optimaliseren. • De voorzitter van de lokale commissie is lid van het Qteam Lindewijk. Voor de advisering van het team verwijzen we naar het jaarverslag van het Qteam. • In 2021 heeft er geen overleg plaatsgevonden in het kader van Nije Pleats.
Aanbeveling: De commissie biedt haar expertise breed aan ten aanzien van ruimtelijke kwaliteit, ook ter ondersteuning in de ontwikkelingsfase voor nieuw beleid.
8
Overige actitiveiten Het is inmiddels alweer even geleden dat de commissie met de raadsleden op fietsexcursie is geweest door de gemeente. In het afgelopen jaar heeft er geen excursie plaatsgevonden.
Aanbeveling: Graag nodigen we de raadsleden uit om in het komende jaar, mits de omstandigheden het toelaten, met elkaar de gemeente op de fiets te verkennen en zo diverse zaken aangaande de ruimtelijke kwaliteit te bespreken.
9
Gemeentelijk beleid De commissie beoordeelt de plannen voor bouwwerken op basis van de welstandscriteria. Als het gaat om een monument, wordt beoordeeld of de monumentale waarden van het pand in voldoende mate worden gerespecteerd en brengt de commissie een gecombineerd welstands- en monumentenadvies uit. De advisering vindt steeds plaats binnen de bouwmogelijkheden van de bestemmingsplannen.
Welstandsbeleid Het gemeentelijk welstandsbeleid is in 2004 door de gemeenteraad voor het eerst vastgesteld. Deze nota is door de gemeenteraad in 2013 geactualiseerd. De zogenaamde sneltoetscriteria zijn daarbij niet aangepast. De kern van de nota wordt gevormd door de gebiedscriteria. Deze toetsingscriteria omschrijven per gebied de reeds aanwezige alsook de beoogde kwaliteit per beeldaspect van de bebouwing. Voor specifieke bouwwerktypen zoals boerderijen, zijn objectgerichte criteria opgesteld. Het welstandsbeleid is naar onze mening over het algemeen goed toepasbaar. We merken dat het beleid verhelderend is voor initiatiefnemers. Het maakt duidelijk wat de gemeente wil bereiken met het oog op de ruimtelijke kwaliteit en het biedt houvast bij de begeleiding en de beoordeling van plannen. Gezien de verstreken tijd sinds de laatste actualisatie, maar ook met oog op veranderde regelgeving en de aanstaande Omgevingswet, valt een nieuwe actualisatie van de welstandsnota aan te bevelen. Niet alleen biedt dat ruimte voor mogelijke gewijzigde opvattingen van de gemeente (bijvoorbeeld ten aanzien van verduurzaming) maar ook schept het duidelijkheid om staande opvattingen recent bevestigd te zien.
Reclamebeleid De gemeente heeft geen specifiek reclamebeleid. Wel zijn in de nota voor sommige deelgebieden enige richtlijnen aangaande reclame opgenomen.
Aanbeveling: De commissie beveelt aan om de welstandsnota te actualiseren en de criteria daarbij eenduidig toe te spitsen op het gewenste beeld.
Erfgoedbeleid Erfgoed wordt binnen de ruimtelijke planontwikkeling een steeds belangrijkere factor. Rijksmonumenten hebben daarbinnen een beschermde status. Weststellingwerf heeft daarnaast de meest relevante objecten aangewezen als gemeentelijk monument. Als integraal ruimtelijk erfgoedbeleid is dit nog vrij summier en ook naoorlogse ontwikkelingen ontbreken.
Aanbeveling: De commissie adviseert u het realiseren van een integraal ruimtelijk erfgoedbeleid.
10
Handhavingsbeleid Een krachtig handhavingsbeleid draagt, zo blijkt uit de praktijk van de advisering, bij aan het vergroten van het draagvlak voor de ruimtelijke-kwaliteitsborging. De gemeente Weststellingwerf heeft een gematigd handhavingsbeleid met betrekking tot welstand. Als welstandsbeleid en handhavingsbeleid niet gelijk op gaan, ontstaan er onduidelijkheden en frustraties. Met name bij de veel voorkomende bouwwerken zien we soms dat een aangevraagd bouwwerk op grond van de welstandscriteria niet mogelijk is, terwijl ‘de buren precies hetzelfde hebben gedaan’. Hoewel de commissie dan uitlegt dat de buren dat waarschijnlijk zonder vergunning hebben gedaan, is het een hard gelag als de commissie dan negatief moet adviseren. Degene die netjes een vergunning aanvraagt, trekt dan aan het kortste eind. Aanbeveling: De commissie adviseert u om ten aanzien van welstand een meer actief handhavingsbeleid te gaan voeren.
Kwaliteitsbeleid onder de Omgevingswet De komst van de Omgevingswet biedt de mogelijkheid om de beleidskaders te integreren. Met de ingang van de Omgevingswet worden huidige regels voor gemeentelijk erfgoedbeleid en welstandsbeleid in de basis gewaarborgd in de zogenoemde ‘bruidsschat’. Maar de gemeente heeft ook ruimte om zelf invulling te geven aan een passend omgevingsplan. De gemeenteraad kan daarin aangeven voor welke vergunningplichtige activiteiten advies door de gemeentelijke adviescommissie verplicht is. Dit biedt goede kansen voor een meer integrale advisering. Aanbeveling: De commissie adviseert u om bij het ontwikkelen van kwaliteitsbeleid samenhang aan te brengen tussen de verschillende instrumenten zoals de omgevingsvisie, het omgevingsplan en mogelijk ook een kwalitatief omgevingsprogramma.
11
Aanbevelingen In dit jaarverslag hebben we verschillende aanbevelingen geformuleerd. We vatten ze hier nog een keer samen:
• De commissie adviseert u om afwijkingen van onze adviezen terug te blijven koppelen om goede afstemming te waarborgen tussen de advisering en de beleidsintenties van de gemeente.
• De commissie adviseert u om het vooroverleg te blijven stimuleren en wil graag zo vroeg mogelijk betrokken zijn bij plan- en ontwerpprocessen. • Graag nodigen we de raadsleden uit om in het komende jaar, mits de omstandigheden het toelaten, met elkaar de gemeente op de fiets te verkennen en zo diverse zaken aangaande de
• De commissie biedt haar expertise breed aan ten aanzien van ruimtelijke kwaliteit, ook ter ondersteuning in de ontwikkelingsfase voor nieuw beleid.
ruimtelijke kwaliteit te bespreken. • De commissie adviseert u het realiseren van een integraal ruimtelijk erfgoedbeleid.
• De commissie beveelt aan om de welstandsnota te actualiseren en de criteria daarbij eenduidig toe te spitsen op het gewenste beeld.
• De commissie adviseert u om bij het ontwikkelen van kwaliteitsbeleid samenhang aan te brengen tussen de verschillende instrumenten zoals de omgevingsvisie, het omgevingsplan en mogelijk ook een kwalitatief omgevingsprogramma.
• De commissie adviseert u om ten aanzien van welstand een meer actief handhavingsbeleid te gaan voeren.
De borging van ruimtelijke kwaliteit en de zorg voor monumenten in de gemeente is een publiek belang. Dankzij de goede samenwerking met de medewerkers van de gemeente kon de advisering tijdens de coronacrisis zonder al te veel haperingen door blijven gaan. Vooroverleg tussen adviescommissie en aanvragers blijft een belangrijke fase in het zoekproces naar een match tussen het particuliere belang van de aanvrager en het publieke belang zoals verwoord in de door de gemeenteraad vastgestelde beleidsdocumenten. In de dialoog tussen personen ontstaat vaak het perspectief op een goede omgevingskwaliteit. Fryslân mooi houden en nog mooier maken is per slot van rekening mensenwerk. De werkwijze van de adviescommissie heeft in de laatste jaren al geanticipeerd op de invoering van de Omgevingswet. In de geest van die wet wordt de zorgplicht voor een goede omgevingskwaliteit nadrukkelijk bij de gemeente zelf neergelegd. De gemeente wordt uitgedaagd om nieuw beleid te formuleren in omgevingsvisie, omgevingsplan en omgevingsprogramma’s. Er is ruimte om dit moment aan te grijpen voor veranderingen ten opzichte van het huidige beleid. Meer aandacht voor duurzame ontwikkeling en wat de impact daarvan is op de ruimtelijke kwaliteit, is daar een voorbeeld van. Zeker bij beschermde stads- en dorpsgezichten en bij monumenten.
Bij dergelijke kwetsbare opgaven, maar ook bij de wat meer reguliere vraagstukken denkt de adviescommissie graag met u mee. Tot slot: hûs en hiem staat ook open om samen met de gemeente te experimenteren met de toepassing van nieuwe instrumenten en alternatieve werkwijzen.
12
Colofon hûs en hiem welstandsadvisering en monumentenzorg foto's: Marloes Eskens kunstwerk colofon: Maartje Roos Johan Willem Frisostraat 1 8933 BN Leeuwarden 058-2337930 www.husenhiem.nl husenhiem@husenhiem.nl
13