E-5b Voorlopige jaarstukken FUMO 2022.pdf
Tekst van het document
Voorlopige Jaarstukken 2022
Pagina 1 van 62
Inhoudsopgave 1
Inleiding ........................................................................................................................................ 3
2
Bestuurlijke samenvatting ........................................................................................................... 4
2.1
Projectenportefeuille ...................................................................................................................... 4
2.2
Omgevingswet ............................................................................................................................... 4
2.3
Sturings- en financieringssystematiek ............................................................................................ 5
2.4
Productie........................................................................................................................................ 5
2.5
Personeelsinzet.............................................................................................................................. 6
2.6
Financieel resultaat ........................................................................................................................ 7
3
Programma’s ................................................................................................................................ 9
3.1
Algemene ontwikkelingen ............................................................................................................... 9
3.2
Programma Toetsing en Vergunningverlening .............................................................................. 12
3.3
Programma Toezicht en Handhaving ........................................................................................... 14
3.4
Programma Specialistisch Advies ................................................................................................ 20
4
Programma bedrijfsvoering (incl. management) ...................................................................... 22
4.1
Wat hebben we gedaan en wat hebben we bereikt ...................................................................... 22
4.2
Baten en lasten programma Bedrijfsvoering ................................................................................. 26
4.3
Overzicht algemene dekkingsmiddelen ........................................................................................ 28
5
Paragrafen .................................................................................................................................. 29
5.1
Bedrijfsvoering ............................................................................................................................. 29
5.2
Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................................................................... 29
5.3
Financiering ................................................................................................................................. 30
6
Jaarrekening 2022 ...................................................................................................................... 31
6.1
Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ...................................................................... 31
6.2
Balans per 31 december 2022 ..................................................................................................... 34
6.3
Toelichting op de balans .............................................................................................................. 35
6.4
Het overzicht van baten en lasten over het begrotingsjaar 2022 ................................................... 42
6.5
Toelichting op het overzicht van baten en lasten .......................................................................... 43
6.6
Vermogensmutaties ..................................................................................................................... 51
6.7
Overige gegevens ........................................................................................................................ 52
Bijlage I: Risicoanalyse ......................................................................................................................................... 56 Bijlage II: Overzicht taakvelden ............................................................................................................................. 58 Bijlage III: Totaalbeeld kwaliteitscriteria ............................................................................................................... 59 Bijlage IV Sisa-bijlage ............................................................................................................................................ 62
Pagina 2 van 62
1 Inleiding Voor u liggen de jaarstukken over het jaar 2022. De jaarstukken vormen het sluitstuk van de planningen control cyclus over het afgelopen jaar. Met deze jaarstukken bieden wij u inzicht in de ontwikkelingen en resultaten over het afgelopen jaar, zowel inhoudelijk als financieel. Leeswijzer Deze jaarstukken geven inzicht in de voortgang en het realiseren van doelen en prestaties uit de programmabegroting 2022. In de jaarstukken zijn het jaarverslag en de jaarrekening opgenomen. Hierbij is de indeling van de begroting 2022 gevolgd. De lasten en de baten zijn gepresenteerd als positieve bedragen in hele euro’s, voor zover in de betreffende tabel niet anders is aangegeven. De jaarstukken zijn opgesteld naar de eisen die het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV) daaraan stelt. Hoofdstuk 2 bevat de bestuurlijke samenvatting met daarin de belangrijkste ontwikkelingen en resultaten uit de jaarstukken 2022. In hoofdstuk 3 worden de programma’s van het primaire proces toegelicht. Na een algemeen deel komen achtereenvolgens de programma’s Toetsing en Vergunningverlening (TV), Toezicht en Handhaving (TH) en Specialistisch Advies (SPA) aan de orde. In hoofdstuk 4 is het programma Bedrijfsvoering opgenomen, inclusief management.
Hoofdstuk 5 gaat in op de volgens het BBV verplichte en voor de FUMO relevante paragrafen, te weten: Bedrijfsvoering (5.1), Weerstandsvermogen en risicobeheersing (5.2) en Financiering (5.3). Hoofdstuk 6 bevat de jaarrekening 2022 met daarin de waarderingsgrondslagen, de balans per 31 december 2022 en het overzicht van baten en lasten. Tevens is in hoofdstuk 6 de aanvullende (onder andere de wettelijk verplichte) informatie opgenomen.
Pagina 3 van 62
2
Bestuurlijke samenvatting
2.1
Projectenportefeuille
Met als basis de Ontwikkelagenda FUMO 2.0 (§3.1) en de projectenkalender 2022 – aangeboden aan het algemeen bestuur (AB) FUMO op 16 december 2021 – is het afgelopen jaar ingezet op een breed scala aan onderwerpen. Zo is vanuit de huidige dynamiek binnen het milieudomein (waaronder de Omgevingswet en de opvolging aanbevelingen commissie Van Aartsen 1) een breed gedragen behoefte aan een nieuwe richting voor de FUMO. Een grote groep belanghebbenden vanuit de deelnemers en de FUMO-organisatie is daarom betrokken bij het opstellen van het visiedocument FUMO 2028 met daarin een herijkte missie en visie. Het AB van de FUMO heeft de herijkte missie en visie vooralsnog aangehouden om het visiedocument te kunnen bespreken met hun gemeenteraden, provinciale staten en algemeen bestuur Wetterskip. Om slagvaardig en efficiënt te kunnen werken is – zowel naar wens van de deelnemers als de FUMO – gekomen tot één uniforme mandaatregeling. Dit uniforme mandaat is afgerond met implementatie per 1 oktober 2022. Het werken onder uniform mandaat draagt bij aan betere dienstverlening en kostenbeheersing. Voor de invoering van de Omgevingswet zal het mandaat onder de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) worden omgezet naar een Omgevingswet-mandaat.
Onder de vlag van de Noordelijke Omgevingsdiensten (Omgevingsdienst Groningen, RUD Drenthe en FUMO) is in 2022 een gezamenlijke arbeidsmarktbenadering gestart. Dit heeft geresulteerd in een grotere naamsbekendheid van de omgevingsdiensten en Young Professionalprogramma met traineeprogramma’s op zowel het gebied van vergunningverlening als toezicht & handhaving. De vele positieve reacties op dit traineeprogramma hebben voor de FUMO meerdere nieuwe collega’s opgeleverd. In 2022 is de nieuwe gemeenschappelijke regeling (GR) FUMO van kracht geworden met het oog op de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Tegelijkertijd is het traject gestart voor de volgende herziening van de GR FUMO, ditmaal in het licht van de wetswijzigingen Wet gemeenschappelijke regelingen per 1 juli 2022. Deze wijzigingen hebben tot doel een impuls te geven aan het principe van verlengd lokaal bestuur door leden van de gemeenteraden, provinciale staten en algemeen bestuur Wetterskip meer rechten en mogelijkheden te geven in relatie tot een GR. Dit traject wordt doorlopen in samenwerking met de griffies van de deelnemers en de Veiligheidsregio Fryslân (als verplichte GR’en in Fryslân). Op het gebied van de digitale overheid moet er worden voldaan aan een breed palet van wet- en regelgeving, zoals de Wet open overheid en de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer.
Het afgelopen jaar is inzicht verkregen in de benodigde randvoorwaarden en hoe omgegaan wordt met documenten om te kunnen voldoen aan de eisen. Daarmee heeft het voldoen aan vigerende en nieuwe wetgeving een structureel karakter gekregen binnen de organisatie en in de samenwerking met onze deelnemers.
2.2
Omgevingswet
De Omgevingswet wordt per 1 januari 2024 ingevoerd. Dat is de uitkomst van de stemming in de Eerste Kamer over het Koninklijk Besluit dat de invoering op deze datum regelt. Vanuit de beleving van een mogelijke inwerkingtreding van de wet in 2023 is het afgelopen jaar volop gewerkt aan de 1
Om de Leefomgeving: Omgevingsdiensten als gangmaker van het bestuur. Commissie Van Aartsen, 4 maart 2021.
Pagina 4 van 62
voorbereiding op het werken onder de Omgevingswet. Eén van de mijlpalen was het in kaart brengen van de milieubelastende activiteiten (mba’s) van de basistaakinrichtingen. Verder is ingezet op het doorleven (eigen maken) van de wet door medewerkers aan de hand van opleidingen, trainingen en casuïstiek en het realiseren van de benodigde (ICT-)koppelingen en data. Duidelijk is geworden dat een goede invoering van het nieuwe stelsel draait om samenwerking tussen overheden in de keten, anders werken en nieuwe afspraken daarover maken. Daar wordt aan gewerkt door de VTH-werkgroep Omgevingswet. Deze groep houdt zich onder meer bezig met de veranderingen in bevoegdheden en het takenpakket van deelnemers dat (onder andere door uitbreiding van het wettelijk basistakenpakket) verschuift richting de FUMO. Om deze taakverschuiving zo ordentelijk mogelijk te laten verlopen, heeft de FUMO in 2022 samen met de deelnemers het initiatief genomen om het project FUMO24 in te richten voor de (voorbereiding van de) overdracht en implementatie van de taken, (financiële) middelen en (eventueel) personeel als gevolg van wijzigingen in het basistakenpakket ten gevolge van de Omgevingswet. Het project zal moeten leiden tot concrete eenduidige voorstellen omtrent de overdracht.
2.3
Sturings- en financieringssystematiek
Vanaf 2022 wordt gewerkt met de nieuwe sturing- en financieringssystematiek. Deze gaat uit van het principe “monitoring, rapportage en afrekening”. Alle rapportages in het zaaksysteem zijn aangepast om de benodigde informatie te verkrijgen op basis van het nieuwe sturings- en financieringsmodel. Een belangrijk element van deze nieuwe sturing- en financieringssystematiek is dat op vrijwel alle taken die de FUMO uitvoert het principe van nacalculatie wordt toegepast op basis van de werkelijke urenbesteding. Op deze manier betalen de deelnemers alleen voor wat ze krijgen. Dit vraagt het nodige van de medewerkers omtrent het werken met kengetallen en van de teamleiders qua sturing en monitoring. In 2022 zijn voor het eerst tertaalrapportages aan de deelnemers verstuurd (voorheen kwartaalrapportages). Deze tertaalrapportages zijn samen met de deelnemers ontwikkeld en gebaseerd op de nieuwe sturings- en financieringssystematiek. Voor de verschillende taakvelden (basistaken, niet inrichting gebonden basistaken en aanvullende taken) wordt inzicht gegeven in de voortgang ten opzichte van de dienstverleningsovereenkomst (DVO). Daarnaast wordt intern onder andere de voortgang van de projecten, het regionale toezichtsdeel, de collectieve uren en het ketentoezicht maandelijks gemonitord. De evaluatie van het sturings- en financieringsmodel staat vooreerst gepland in het najaar van 2023.
2.4
Productie
In totaliteit was de urenbesteding op de begrote taken 157.693 uren. Dit is 98.6% van de begroting. Per saldo is hiervoor in de nacalculatie circa € 200.000 aan de deelnemers terugbetaald. Daarnaast zijn er 9.000 uren aan incidentele opdrachten en 4.931 uren aan projecten besteed (zie §6.5). Vergunningverlening (inrichting gebonden) De urenbesteding voor vergunningverlening was 107% in vergelijking met het begrote aantal uren. Er zijn meer meldingen en vergunningen afgehandeld dan in 2021. Vergunningverlening is een vraag gestuurd product en daardoor lastig planbaar.
Pagina 5 van 62
Toezicht (inrichting gebonden) Toezicht bestaat uit een regionaal (Fryslânbreed) programma en een lokaal (deelnemer-specifiek) programma. Het aantal ingeplande controles is gerealiseerd. Het aantal benodigde hercontroles was lager, waardoor de urenbesteding per saldo lager uit is gekomen dan begroot. De toezichtsuren in het lokale programma (per individuele deelnemer) waren daarmee lager dan begroot. Dit komt mede doordat niet alle uren voor maatwerk zijn gebruikt en tegelijkertijd het percentage uitgevoerde hercontroles lager is geweest dan begroot. Regionaal programma In het regionale programma worden Fryslânbreed branches geprogrammeerd en gecontroleerd. Alle geplande controles zijn uitgevoerd. Hiervoor zijn minder uren besteed dan begroot. Hiervoor hebben de deelnemers een bedrag terugontvangen van de FUMO. Collectieve uren In de vergadering van het AB FUMO van 27 oktober 2022 is het besluit genomen dat inwerkuren van nieuwe medewerkers onder de collectieve uren verantwoord en afgerekend worden. In 2022 zijn 5.767 uren besteed aan inwerken. Dit leidt tot een overschrijding van de collectieve uren ten opzichte van de begroting, waarin deze inwerkuren niet waren opgenomen. In het jaarverslag VTH-basistaken (13 juli 2023 in het AB FUMO) wordt inhoudelijk verantwoording afgelegd over de bestede uren.
2.5
Personeelsinzet
In onderstaande tabel worden de belangrijkste kengetallen met betrekking tot de personeelsinzet van het primaire proces weergegeven.
Formatieve bezetting (gemiddeld) (fte) Aantal productieve uren per fte Ziekteverzuim* Flexibele schil
Realisatie Begroting Realisatie Realisatie Realisatie 2022 2022 2021 2020 2019 118,4 111,8 123,0 127,0 104,0 1.376 1.360 1.339 1.264 1.267 6,6% 5,0% 5,4% 4,2% 5,7% 21,4% 15,0% 20,4% 18,1% 16,4%
*Dit betreft het ziekteverzuim van de medewerkers in loondienst van de FUMO
De bezetting lag in 2022 ca. 6.5 fte hoger dan begroot. Dit komt doordat er aanvullende werkzaamheden zijn uitgevoerd. Voorbeelden van aanvullende werkzaamheden zijn opdrachten in het kader van de Wet Natuurbescherming, incidentele opdrachten voor het actualiseren van vergunningen voor aandacht bedrijven in bepaalde gemeenten en hogere vraag naar basistaken (zoals vergunningverlening in 2022). Voor incidentele opdrachten worden aanvullende facturen verstuurd. Ook de inzet op projecten zorgt voor een hogere bezetting, omdat hier in de begroting nog geen rekening mee is gehouden. De dekking voor deze inzet komt uit het projectenbudget (zie §4.2). De productiviteit vertoont een stijgende lijn. Sinds 2019 is de productiviteit per fte meer dan 100 uren gestegen (figuur 1). Over 2022 is de gerealiseerde productiviteit 1.376 uur/fte. Dit is 16 uur hoger dan de begrotingsnorm van 1.360. Als gevolg van het besluit van AB FUMO van 27 oktober 2022, zijn ook inwerkuren als productieve uren verantwoord. Het effect hiervan is ca. 50 uren per fte. Het ziekteverzuim in 2022 met 1.2% gestegen tot 6.6%. De oorzaken zijn verschillend van aard en bestaan uit ernstig zieke medewerkers, medewerkers met corona en werkdruk-gerelateerd verzuim. Deze ontwikkeling past binnen het landelijke beeld qua ziekteverzuim voor overheidsdiensten.
Binnen de FUMO wordt gekeken op welke manieren er meer acties in de preventieve sfeer kunnen worden ondernomen. Pagina 6 van 62
De flexibele schil bedroeg gemiddeld 21.4% in 2022. Dit is hoger dan de begrotingsnorm van 15%. De afgelopen jaren is de flexibele schil steeds gestegen. De belangrijkste oorzaak hiervoor is de krappe arbeidsmarkt. In de begroting van 2023 is de flexibele schil verhoogd naar 20%. In hoofdstuk 3 wordt dit nader toegelicht in de paragraaf personeelsinzet en arbeidsmarktbenadering.
Figuur 1: Ontwikkeling productiviteit
Figuur 2: Ontwikkeling ziekteverzuim
Figuur 3: Flexibele schil FUMO 2022
2.6
Financieel resultaat
Het jaar 2022 is afgesloten met een positief resultaat van € 72.000. Dit resultaat komt op hoofdlijnen als volgt tot stand.
Pagina 7 van 62
Omschrijving Hogere inkomsten uit extra opdrachten Lagere outplacementkosten Detacheringsvergoeding uitgeleend personeel Lagere reis- en thuiswerkvergoeding Meer inkomsten agv SPUK-gelden Overig Hogere kosten ICT Effect nacalculatie begrote taken Hogere personeelskosten primair proces Totaal
•
• • •
•
•
•
•
•
Bedrag Voor/ nadeel € 372.000 Voordeel € 200.000 Voordeel € 76.000 Voordeel € 74.000 Voordeel € 56.000 Voordeel € 23.000 Voordeel -€ 97.000 Nadeel -€ 208.000 Nadeel -€ 424.000 Nadeel € 72.000 Voordeel
Er is voor € 372.000 aan hogere inkomsten uit extra opdrachten gerealiseerd dan begroot. Dit betreft opdrachten die deelnemers aanvullend op de begrote taken aan de FUMO hebben verstrekt. Hierbij kan gedacht worden aan extra opdrachten in het kader van de stikstofproblematiek, maar ook aan extra ureninzet bij politiek gevoelige dossiers. De FUMO beschikt over een outplacementbudget van € 200.000. Dit is niet aangesproken in 2022. Er is voor € 76.000 aan baten gerealiseerd als detacheringsvergoeding voor uitgeleend personeel. Hiermee wordt de overschrijding op de personeelskosten deels gedekt. Vanwege het thuiswerken als gevolg van de corona-maatregelen is de reiskostenvergoeding woon-werk/thuiswerkvergoeding in 2022 fors lager dan begroot. Dit leidt tot een onderbesteding van € 74.000. Vanuit het Rijk zijn in 2022 twee Specifieke Uitkeringen opengesteld voor Omgevingsdiensten. Dit betreft de Specifieke Uitkering Toezicht en Handhaving Energiebesparingsplicht (SPUKTHE) en de Specifieke Uitkering Omgevingsdiensten Uitvoering IBP (SPUK-IBP). Hiermee was in de begroting geen rekening gehouden. Onder overig valt het saldo van alle overige begrotingsposten, zoals wagenpark, huisvesting en overige bedrijfskosten, maar ook rentebaten en overige baten. Op deze posten is per saldo sprake van een voordeel van € 23.000. De ICT-kosten waren hoger dan begroot.
Dit wordt veroorzaakt door aanpassingen aan het zaaksysteem in het kader van de Omgevingswet en door de ingebruikname van nieuwe software, zoals (het verplichte) Inspectieview. In 2022 is, conform de nieuwe sturings- en financieringssystematiek, een nacalculatie uitgevoerd op de werkelijke bestede uren ten opzichte van de begrote uren. Per saldo heeft dit geleid tot een terugbetaling aan de deelnemers van € 208.000. De personeelskosten in het primaire proces waren € 424.000 hoger dan begroot. Hieronder vallen zowel de kosten voor extern als vast personeel. Er zijn diverse oorzaken voor de hogere kosten. Ten eerste was de flexibele schil hoger dan begroot (ca. € 250.000). De kosten van extern personeel liggen hoger dan de kosten van vast personeel. Ten tweede zijn er hogere inkomsten gerealiseerd, waarvoor personele inzet benodigd was. De extra kosten die dit met zich meebrengt, worden gedekt uit deze extra inkomsten.
In de toelichting op de programma’s (hoofdstuk 3 en 4) en in de toelichting op de staat van baten en lasten (hoofdstuk 6) wordt het resultaat nader toegelicht.
Pagina 8 van 62
3
Programma’s
In paragraaf 3.1 wordt nader ingegaan op wat in 2022 is bereikt door de FUMO ten aanzien van de algemene ontwikkelingen als benoemd in de begroting 2022 en de projectplanning. Dit wordt aangevuld met de algemene resultaten op het gebied van productiviteit en de flexibele schil van de FUMO. In paragraaf 3.2 en verder wordt per programma2 verantwoording afgelegd. Hierbij worden de doelstellingen die per programma zijn opgenomen in de begroting 2022 als leidraad gehanteerd.
3.1
Algemene ontwikkelingen
Versterking VTH-stelsel In 2020 heeft toenmalig staatssecretaris Van Veldhoven een commissie gevraagd advies uit te brengen over maatregelen om het stelsel van vergunningen, toezicht en handhaving (VTH) te verbeteren. De commissie Van Aartsen is in haar rapport uit maart 2021 kritisch over het functioneren van dit VTH-stelsel. Er zijn tien aanbevelingen gedaan om het VTH-stelsel te versterken. Op 8 juli 2022 heeft staatssecretaris Heijnen de Tweede Kamer geïnformeerd over de voortgang van de versterking van het VTH-stelsel door middel van onder meer het interbestuurlijk programma (IBP) versterking VTH-stelsel. Het programma is opgesteld als opvolging van de aanbevelingen van de commissie Van Aartsen. De zes pijlers van het IBP: 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Robuuste omgevingsdiensten en financiering; Bestuursrechtelijke en strafrechtelijke handhaving en vervolging; Informatie-uitwisseling en datakwaliteit; Kennisinfrastructuur inclusief arbeidsmarkt; Onafhankelijke uitvoering van toezicht en handhaving; Monitoring kwaliteit milieutoezicht.
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) heeft voor de periode 2022-2023 een specifieke uitkering (SPUK) opgesteld om Omgevingsdiensten in staat te stellen een bijdrage te leveren aan de activiteiten die vanuit het IBP noodzakelijk zijn. Hiermee is het mogelijk capaciteit in mensuren beschikbaar te krijgen om de activiteiten uit te voeren. De FUMO heeft een activiteitenplan ingediend voor het beschikbaar gestelde bedrag ter waarde van € 525.000, -. Dit activiteitenplan is goedgekeurd en zal met name in 2023 ter uitvoering worden gebracht. Omgevingswet De Omgevingswet betreft een stelselherziening en brengt een wijziging van juridische grondslagen met zich mee, die een andere manier van werken vereist: samenhangend, als één overheid en meer in samenspraak met ketenpartners en de samenleving. De FUMO spant zich met de deelnemers in om de dienstverlening, VTH-taakuitvoering, ketensamenwerking en informatie-uitwisseling hierop aan te passen. Ook vraagt de Omgevingswet wijzigingen in werkprocessen, techniek en benodigde competenties. Voor en met opdrachtgevers treft de FUMO voorbereidingen om bij de invoering de producten en diensten te leveren conform de Omgevingswet. Eind 2021 is in opdracht van het VTH-managementoverleg (conform de governance FUMO) de VTHwerkgroep Omgevingswet gestart. Hieruit zijn meerdere sub-werkgroepen geformeerd.
Ook zijn 2 Dit geldt voor de programma’s uit het primaire proces. Het programma bedrijfsvoering wordt toegelicht in hoofdstuk 4.
Pagina 9 van 62
gezamenlijke acties opgezet om inzage te krijgen in de inhoudelijke consequenties van de Omgevingswet en om de opkomende VTH-vraagstukken te duiden en te beantwoorden. Daarnaast zijn Tijdelijke Alternatieve Maatregelen (TAM’s) opgesteld, als waarborg voor continuïteit van dienstverlening, taakverdeling en taakuitvoering. Eind 2022 blijkt dat er nog veel gezamenlijke uitdagingen zijn wat de Omgevingswet betreft. Afronding FUMO 2.0 In de periode 2017-2022 is uitvoering gegeven aan de Ontwikkelagenda FUMO 2.0 (besluit AB FUMO 29 juni 2017). Deze ambitieuze en omvangrijke agenda is in de eerste plaats opgesteld vanwege de breed gedragen noodzaak tot de doorontwikkeling van de FUMO. De stand van zaken met betrekking tot de uitvoering van de Ontwikkelagenda is op verschillende momenten bestuurlijk geagendeerd. Zowel in 2019 als in 2021 heeft hierbij om uiteenlopende redenen (onder andere veranderende wet- en regelgeving, maatschappelijke ontwikkelingen) bijstelling plaatsgevonden. Er zijn hierbij keuzes gemaakt over de uit te voeren onderwerpen en het versterken van de bestuurlijke betrokkenheid bij de veranderopgaven. Hiermee is de nodige focus aangebracht (van 70 ontwikkelpunten naar 17 hoofdonderwerpen) en is de omvang beter uitvoerbaar gebleken. Aan de hand van de Ontwikkelagenda FUMO 2.0 heeft de FUMO samen met de deelnemers een brede doorontwikkeling gemaakt.
Er is gezamenlijk veel bereikt hetgeen het functioneren van de FUMO in de brede zin heeft versterkt. Er zijn uiteenlopende verbetermaatregelen doorgevoerd die onder meer ten goede komen aan de taakuitvoering van de organisatie en de samenwerking. FUMO 2.0 heeft daarmee voldaan aan de gestelde doelstellingen. De vertraging die bij verschillende onderwerpen is opgetreden heeft verschillende oorzaken: uitstel van wet- en regelgeving (Omgevingswet), aanhouden van het voorstel (missie en visie) en omvang/complexiteit van de opgave (informatie gestuurd werken, zaaksysteem). Deze onderwerpen, zoals de Omgevingswet, blijven daarom logischerwijs ook na afsluiting van de Ontwikkelagenda FUMO 2.0 aan de orde als zijnde reguliere opgaven. De looptijd van de Ontwikkelagenda FUMO 2.0 is, na eerdere verlening, inmiddels verstreken. Bij de AB-vergadering van 15 december 2022 is daarom afgesproken om begin 2023 een overzicht aan te bieden van de resultaten van de Ontwikkelagenda (AB-vergadering van 6 april 2023). De ontwikkeling van de FUMO stopt niet met het afsluiten van de Ontwikkelagenda FUMO 2.0. De opvolging van openstaande acties zijn op verschillende manieren geborgd, bijvoorbeeld in de projectenkalender FUMO.
Arbeidsmarkt Gelet op de krappe arbeidsmarkt heeft de FUMO in 2022 gerichte acties uitgevoerd, zoals een strategische arbeidsmarktbenadering in samenwerking met de andere Noordelijke Omgevingsdiensten: Omgevingsdienst Groningen (ODG) en RUD Drenthe (RUDD). Het doel hierbij is om een grotere naamsbekendheid te genereren en mede daardoor vacatures beter in te kunnen vullen. Er lopen verder programma’s voor andersoortige werving (Young Professionals, traineeships, zij-instromers). Dit verloopt tot nu toe voorspoedig. Door de krapte op de arbeidsmarkt is de benodigde externe inhuur over 2022 hoger gebleken dan begroot (21% werkelijk ten opzichte van 15% begroot). In de begroting 2023 en verder is hierop geanticipeerd door de flexibele schil naar 20% te verhogen. Het inzetten van Young Professionals, zij-instromers en het gebruik van externe inhuur inclusief de begeleiding die dit vraagt heeft budgettaire gevolgen, waaronder een dempend effect op de productiviteit aangezien dit veel begeleidingsuren vraagt. Met die wetenschap heeft het AB FUMO in
Pagina 10 van 62
2022 besloten om de urenbesteding aan inwerken in 2022, 2023 en 2024 te verantwoorden onder de collectieve opdrachten. Eind 2023 zal een evaluatie uitgevoerd worden inzake de realisatie van de inwerkuren. Jaarprogramma VTH-basistaken In 2022 is voor het eerst een jaarprogramma VTH voor de basistaken opgesteld voor alle deelnemers. Dit programma is gestoeld op het VTH-beleid Fryslân voor de basistaken. De voortgang van het jaarprogramma over de eerste zes maanden van 2022 is ter kennisname in de vergadering van het AB FUMO op 27 oktober 2022 gebracht. Het jaarverslag over het jaarprogramma 2022 staat gepland voor de vergadering van het AB FUMO van 13 juli 2023. Boa-coördinatie Sinds 1 januari 2020 kent de provincie Fryslân een functionele Boa-structuur. De Boa-coördinatie is bij de FUMO belegd. Het Bestuurlijk Overleg (BO) VTH Fryslân heeft besloten dat een onafhankelijke evaluatie moet uitwijzen in hoeverre aan de uitgangspunten van de functionele Boa-structuur wordt voldaan en of de structuur voor alle partners naar behoren functioneert. De evaluatie heeft gedeeltelijk plaatsgevonden. Het BO VTH heeft besloten de evaluatie gefaseerd uit te voeren. De eerste fase van de evaluatie heeft in 2022 plaatsgevonden en richtte zich op de organisatorische aspecten van de functionele Boa-structuur.
Het BO VTH heeft in november 2022 ingestemd met de conclusies en aanbevelingen van het rapport en met de aanvullende notitie over de taakinhoud van de Boacoördinator. De tweede fase van de evaluatie zal in 2024 plaatsvinden en betreft een volledige evaluatie van de functionele Boa-structuur. Kwaliteitscriteria Voor de uitvoering van taken door de FUMO gelden volgens de kwaliteitsverordeningen de kwaliteitseisen zoals die zijn beschreven in de Kwaliteitscriteria 2.2. De kwaliteitseisen zijn verdeeld over 27 deskundigheidsgebieden, waarvan er 23 relevant zijn voor de FUMO. 3 De FUMO geeft jaarlijks inzicht in hoeverre er wordt voldaan aan deze kwaliteitscriteria. In het kader van het reduceren van verantwoordingsdocumenten, maakt de rapportage over de kwaliteitscriteria onderdeel uit van de jaarrekening. Er wordt voortdurend gewerkt aan een actueel beeld over de stand van zaken op gebied van de kwaliteitscriteria. Op basis van het huidige beeld voldoet de FUMO aan de kwaliteitscriteria van het merendeel van de deskundigheidsgebieden: circa veertien. Dit is vergelijkbaar met vorig jaar. Voor de deskundigheidsgebieden waar niet (volledig) aan wordt voldaan, zijn verschillende verklaringen: • Op negen4 deskundigheidsgebieden voldoet de FUMO niet volledig, omdat er sprake is van beperkte hiaten in opleiding en/of aanvullende kennis.
• Op twee5 deskundigheidsgebieden is de werkvoorraad beperkt, waardoor niet aan de frequentie-eis wordt voldaan. • Op drie deskundigheidsgebieden voldoet de FUMO (nog) niet. Het betreft het deskundigheidsgebied ‘Energie en duurzaamheid’ en Ketentoezicht die volop in ontwikkeling zijn binnen de FUMO. Binnen het deskundigheidsgebied bodem was er
3
Eén deskundigheidsgebied is in de methodiek vervallen (Bouwakoestiek) en drie deskundigheidsgebieden zijn door de deelnemers niet als taak aan de FUMO opgedragen (Stedenbouw en inrichting openbare ruimte, exploitatie en planeconomie en cultuurhistorie). 4
Het gaat om Toezicht en handhaving bouwen en ruimtelijke ordening, Toezicht en handhaving milieu, Behandelen juridische aspecten vergunningverlening, Behandelen juridische aspecten handhaving, Afvalwater, ‘Bodem, bouwstoffen, water (activiteit 1 t/m 3)’ en geluid. 5
Het gaat om Behandelen juridische aspecten afwijkingsbesluiten en Groen en ecologie.
Pagina 11 van 62
sprake van de nodige personele mutaties waardoor expertise weer op sterkte moet worden gebracht. De FUMO werkt continue aan het optimaliseren van het kwaliteitsniveau, over 2022 is de doelstelling om aan het overgrote deel van de deskundigheidsgebieden te voldoen echter niet behaald. Voor de deskundigheidsgebieden waar op dit moment niet aan de kwaliteitscriteria wordt voldaan, wordt binnen de organisatie ingezet op het wel voldoen aan de criteria. Dit kan bijvoorbeeld middels opleiding of er moet worden geaccepteerd dat de FUMO hier niet aan kan voldoen (vanwege beperkte werkvoorraad binnen het werkgebied). Hiermee zijn alle voornoemde afwijkingen verklaard. Dit overeenkomstig het principe “comply or explain” (voldoe of verklaar) dat in de kwaliteitsverordeningen is opgenomen. In bijlage III is een totaalbeeld opgenomen.
3.2
Programma Toetsing en Vergunningverlening
De afdeling Vergunningverlening en Specialistisch Advies (VSA) beoordeelt meldingen en behandelt vergunningaanvragen. Dit gebeurt met inachtneming van de geldende wet- en regelgeving en met oog voor de ontwikkelingsmogelijkheden van bedrijven binnen die wet- en regelgeving. Zo levert de FUMO een bijdrage aan een duurzame en gezonde leefomgeving. De FUMO is een schakel in de keten en zoekt hierbij nadrukkelijk de samenwerking op met de ketenpartners.
3.2.1 Wat hebben we gedaan en wat hebben we bereikt Het is het afgelopen jaar gelukt om het grote werkaanbod van vergunningen en meldingen uit te voeren. Dit dankzij de getoonde inzet en flexibiliteit van de medewerkers (en inhuur van extra capaciteit) en ondanks het stevige beroep dat op de medewerkers moest worden gedaan door onder andere de voorbereidingen op de Omgevingswet, de implementatie van nieuwe werkprocessen en de krapte op de arbeidsmarkt. Deze omstandigheden hebben ook tot gevolg gehad dat sommige aanvragen langer zijn blijven liggen dan gewenst en dat communicatie met deelnemers hierover niet altijd optimaal is verlopen. Tot september heeft de afdeling te maken gehad met onderbezetting. In het najaar zijn, vooruitlopend op het Young Professional programma, twee trainees gestart. Deze trainees krijgen intensieve professionele externe begeleiding en volgen een opleidingstraject. Hierdoor hebben de trainees al vrij snel de vele meldingen windturbines en bodemenergiesystemen kunnen behandelen (en zijn derhalve productief). Via het Young Professional programma zullen in 2023 nog eens drie trainees binnen de afdeling starten. Voor het team Industrie, vuurwerk, luchtvaart, bodem is de teamleidersfunctie per 1 januari 2023 ingevuld door een vaste teamleider. Belangrijk voor de medewerkers is dat ze hiermee een vast aanspreekpunt hebben.
Het voeren van periodieke gesprekken met en het coachen/faciliteren van medewerkers heeft een positief effect op het welbevinden van medewerkers. Dit draagt bij aan het zijn van een aantrekkelijke werkgever en heeft een positieve uitwerking op de kwaliteit en productiviteit. Uit het recente medewerkerstevredenheidsonderzoek blijkt eveneens de algehele waardering voor de rol van de teamleider. Productie In 2022 zijn ten opzichte van een jaar eerder 63% meer vergunningen (265 stuks) en 38% meer meldingen (432 stuks) afgehandeld. Dit is hoger dan begroot. De oorzaak van het hogere aantal vergunningen is lastig te achterhalen. Mogelijke oorzaken zijn de komst van de Omgevingswet en een inhaalslag na de coronaperiode. Overigens zijn er wel grote verschillen te zien in realisatie tussen de
Pagina 12 van 62
deelnemers. Het hogere aantal meldingen wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door de toename van windturbines en bodemenergiesystemen. Deze (onvoorziene) aantallen hebben in een deel van de zaken geresulteerd in langere doorlooptijden. Tijdigheid en kwaliteit Zoals in de vorige paragraaf vermeld, hebben een aantal zaken een langere doorlooptijd gekend. Hierover heeft afstemming met de deelnemers plaatsgevonden. Aandacht voor circulariteit (Circulaire Economie) binnen vergunningen neemt toe. Binnen VSA wordt geïnventariseerd wat dit betekent voor de medewerkers en op welke wijze hier invulling aan kan worden gegeven.
3.2.2 Wat heeft het gekost?
Begroting voor wijziging
Begroting na wijziging
Rekening
2022
2022
2022
3.198.239 3.198.239
2.927.237 2.927.237
2.730.285 2.730.285
164.342 143.043
164.342 143.043
2.890.855 -
2.497.986
185.842 2.501.697
2.805.371 121.866 -
2.687.539 42.746
Programma Toetsing en Vergunningverlening Lasten Personeelslasten Overige kosten
Baten Taken Projecten Brikstaken Overige baten Toegerekende deelnemersbijdragen Deelnemersbijdragen Provincie Fryslân Deelnemersbijdrage Wetterskip
3.198.240 1 -
Resultaat programma T&V - Onttrekkingen aan reserves - Toevoegingen aan reserves
-
Resultaat programma T&V na vermogensmutaties
1 -
-
-
121.866 -
42.746
Het programma Toetsing en Vergunningverlening sluit af met een nadelig resultaat van € 42.746. Dit is ca. € 79.000 beter dan de begroting na wijziging.
Pagina 13 van 62
Productiviteit T&V 2022 1520
1360
1412
Begroot
Realisatie
1020
520 20
De productiviteit van de afdeling vergunningverlening is uitgekomen op 1.412 uur per fte, dit is hoger dan de norm van 1.360 uur. De flexibele schil was gemiddeld 32%. Dit is fors hoger dan de norm van 15%. Als gevolg van de krappe arbeidsmarkt wordt meer gebruik gemaakt van externe inhuur dan wenselijk. Onder de toelichting op de algemene ontwikkelingen is de arbeidsproblematiek nader uiteengezet (zie §3.1).
3.3
Programma Toezicht en Handhaving
3.3.1 Wat hebben we gedaan en wat hebben we bereikt Risico gestuurd toezicht Op basis van de uitgangspunten in het VTH-beleid Fryslân voor de basistaken en rekening houdend met de uitkomsten van de bij dit beleid behorende risicoanalyse en de vastgestelde kengetallen, is voor 2022 het jaarprogramma VTH Fryslân 2022 voor de basistaken opgesteld. Op deze manier wordt effectief en efficiënt gewerkt. De bedrijven die gecontroleerd worden in 2022 zijn op basis van dit model ingepland. Hierbij wordt gekeken naar de volgende aspecten: • De risicoscore van de branche en de activiteiten; • Datum laatste reguliere controle; • Aandacht bedrijven; • Landelijke handhavingstrategie (LHS)-score. De basis voor het risico gestuurd toezicht houden ligt in de data die is vastgelegd in het zaaksysteem. Het goed registeren van deze data is een aandachtspunt waar ook in 2023 nog specifiek aandacht aan zal worden besteed. Het werken met een jaarprogramma en kengetallen voor de controles en een nieuwe financieringssystematiek vraagt een omslag in het werken. Hier is door de teamleiders veel aandacht aan besteed richting de medewerkers en door hen op gestuurd. In het kader van risico gestuurd werken is in 2022 ook gestart met een andere werkwijze.
Bij toezichtscontroles met geconstateerde overtredingen ingedeeld in de laagste LHS-score (wanneer dit geen focuspunt is) vindt geen hercontrole meer plaats. Dit punt wordt in dat geval meegenomen bij de volgende, reguliere controle. Wanneer overtredingen ook op afstand waren te controleren (bijvoorbeeld door het aanleveren van een foto) is de hercontrole administratief afgedaan. Innovatie in toezicht Innovatie binnen toezicht wordt steeds belangrijker gelet op de vele en snelle maatschappelijke ontwikkelingen. In het afgelopen jaar is het gebruik van de drone een onderdeel geworden van
Pagina 14 van 62
toezicht. De basismogelijkheden voor het gebruik van de drone worden ingezet: maken van gedetailleerde luchtfoto’s, observeren van de omgeving en het opsporen van illegale activiteiten. Inmiddels is er ook een tweede drone aangeschaft en zijn er meerdere piloten in opleiding. Hiermee kan het risicogericht toezicht nog beter worden vormgegeven.
Ook is eind 2021 een peilboot aangeschaft. Deze boot is in 2022 ingezet om dieptes objectief te bepalen. Met name voor het team ontgrondingen is het bepalen van dieptes van waterpartijen en vaste waterbodems een essentieel onderdeel. Dit is nodig om te kunnen bepalen of men binnen de voorgeschreven diepte op grond van de Ontgrondingenverordening blijft. Een veelvoorkomende overtreding is het dieper graven dan toegestaan, waarmee met delfstofwinning financieel voordeel ontstaat, zonder voorafgaande toetsing van de FUMO. 6 LHS In 2022 hebben alle toezichthouders een LHS-training gevolgd. Het toepassen van de LHS in praktijk blijkt weerbarstiger dan de theorie. Zo is uniforme toepassing lastig gezien per zaak een individuele afweging moet worden gemaakt door de betrokken toezichthouder. In 2022 is wel een stijgende lijn hierin zichtbaar geweest. Ook in 2023 blijft de toepassing van LHS een punt van aandacht. Producten en diensten Het aantal producten en diensten op het gebied van toezicht is zeer divers en omvangrijk. Onderstaand wordt nader ingegaan op een aantal meest voorkomende producten en diensten. Ook wordt dit jaar nader stilgestaan bij de inzet op het gebied van de Wet natuurbescherming. Inrichting gebonden toezicht/ controles De FUMO houdt toezicht op ruim 3.600 basistaakinrichtingen in Fryslân.
In het jaarverslag VTH Fryslân 2022 voor de basistaken, dat ter kennisgeving wordt aangeboden aan het AB FUMO (13 juli 2023), wordt een nadere toelichting gegeven op de gerealiseerde uitvoering van het jaarprogramma. Omschrijving Aantal controles - lokaal Aantal controles - regionaal
Gepland Gerealiseerd % jaar jaar 676 758 112% 334 335 100%
In 2022 zijn 758 toezicht controles (integrale controles en aspectcontroles) uitgevoerd in het lokale programma. Dit is 12% meer dan begroot. Dit komt door doorlopende zaken uit 2021, maar ook door uitgevoerde controles die niet waren gepland, maar wel nodig waren. Hierbij kan gedacht worden aan situaties waarbij op verzoek van het bevoegde gezag een bedrijf wordt gecontroleerd. In het regionale programma waren 334 controles gepland en deze zijn ook uitgevoerd in 2022.
6
Voor meer informatie is de volgende video beschikbaar: https://youtu.be/2YHt3VyLWY4.
Pagina 15 van 62
Omschrijving Urenbesteding controles - lokaal Urenbesteding controles - regionaal
Gepland Gerealiseerd jaar jaar 25.978 21.856 6.000 5.097
% 84% 85%
De FUMO heeft minder uren nodig gehad dan begroot voor het uitvoeren van toezicht. Dit komt vooral doordat er verhoudingsgewijs minder hercontroles zijn uitgevoerd dan voorgaande jaren en de begrote uren voor maatwerk niet allemaal zijn besteed. Naar verwachting zullen de benodigde maatwerkuren de aankomende jaren hoger zijn, aangezien vanaf 2023 conform het besluit ’Actualisatie & beheer Inrichtingenbestand’ (AB-vergadering 1 april 2021) de aan een inrichting toegekende meest waarschijnlijke milieubelastende activiteiten onder de Omgevingswet per reguliere toezichtscontrole worden gevalideerd. Niet inrichtingsgebonden toezicht/controles Asbest Omschrijving Aantal meldingen Aantal controles Verhouding controles op meldingen Aantal uren besteed aan meldingen Aantal uren besteed aan controles
Gepland Gerealiseerd jaar jaar 2.566 2.423 642 630 25% 26,0% 3.849 1.604
% 94% 98% 1%
2.839 74% 1.675 104%
Het aantal afgehandelde meldingen asbest lag in lijn met de begroting (94%), evenals het aantal uitgevoerde toezicht controles (98%). De urenbesteding voor asbestmeldingen was lager dan begroot. Er was gemiddelde minder tijd nodig voor het afhandelen van een melding dan begroot. In 2022 is een evaluatie uitgevoerd naar de uitvoering van de asbest-taak. Op basis hiervan is het kengetal voor het afhandelen van een melding door het AB FUMO (27 oktober 2022) verlaagd van 1,5 uur (90 minuten) naar 80 minuten. Voor toezicht is tegelijkertijd het kengetal verhoogd van 2,5 naar 4 uur. Het toezicht regime is hierbij verlaagd van 25% naar 20%. Besluit Bodemkwaliteit (Bbk) Omschrijving Aantal meldingen Aantal controles Verhouding controles op meldingen Aantal uren besteed aan meldingen Aantal uren besteed aan controles
Gepland Gerealiseerd % jaar jaar 1.928 2.001 104% 578 422 73% 30% 21,1% -9% 4.820 3.470
4.237 3.131
88% 90%
Het aantal afgehandelde meldingen Bbk lag in lijn met de begroting. Het aantal uitgevoerde toezicht controles is lager dan begroot. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door personele krapte. Gedurende 2022 was er ook sprake van onderbezetting bij de beoordelaars meldingen Bbk. Dit is ondervangen door het beoordelingsniveau te verlagen en door toezichthouders Bbk in te zetten voor het afhandelen van meldingen. Als gevolg hiervan konden minder uren worden besteed aan het uitvoeren van fysieke controles. De controles zijn uitgevoerd op milieu-hygiënisch risico. Ook is in het kader van preventief toezicht een informatieavond gehouden voor loon- en aannemersbedrijven. Tijdens deze avond is een
Pagina 16 van 62
toelichting gegeven over grond en bouwstoffen in het kader van Bbk. Deze avond is positief ervaren door de 85 aanwezige bedrijven. In 2022 is een evaluatie uitgevoerd naar de uitvoering van de Bbk-taken. Op basis hiervan is het kengetal voor het afhandelen van een melding door het AB FUMO (27 oktober 2022) verhoogd van 2,5 uur naar 4 uur. Voor toezicht is het kengetal verhoogd van 6 uur naar 8 uur. Het toezicht regime (verhouding controles op meldingen) is hierbij verlaagd van 30% naar 20%. Wet natuurbescherming De taken op het gebied van de Wet natuurbescherming voert de FUMO uit voor de provincie. Binnen deze wet zijn meerdere aandachtsgebieden. In 2022 zijn hiervoor meer uren gemaakt dan aanvankelijk begroot, per aandachtsgebied zijn er kleine verschillen. De formatie en bezetting voor deze reguliere plustaken is nu op orde. In 2022: - zijn alle ingekomen meldingen en ontheffingen voor soortenbescherming gecontroleerd. - is in samenspraak met de provincie een plan van aanpak voor het toezicht op houtopstanden gemaakt, omdat er bij het bevoegd gezag grote achterstanden waren op dit toezichtsgebied. - zijn de overige onderdelen (gebieden, jacht-beheer en schadebestrijding) volgens afspraak gecontroleerd. Naast de reguliere plustaken heeft de FUMO een afzonderlijke opdracht voor het houden van toezicht op stikstof uitgevoerd.
Deze controles zijn afzonderlijk en indien mogelijk samen met een reguliere VTH-controle (in het kader van de Wabo) uitgevoerd. Ook is de incidentele opdracht voor toezicht op de zorgplicht voor weidevogels is uitgevoerd. Boa-inzet/ Boa-coördinatie Omschrijving BOA-inzet domein II - uren BOA-coördinatie - uren
Gepland Gerealiseerd jaar jaar 4.264 3.154 700 672
% 74% 96%
De Boa-inzet was lager dan begroot. Voor de gemeentelijke deelnemers lag de Boa-inzet in lijn met de begroting. Voor de provincie was sprake van een onderbesteding. Deze onderbesteding lag in lijn met voorgaande jaren. Hier is rekening mee gehouden bij het opstellen van het provinciale uitvoeringsprogramma 2023. In 2022 zijn met enige regelmaat milieu-surveillances uitgevoerd.7 Voor de provincie en het Wetterskip voert de FUMO provincie breed alle taken uit waarvoor provincie en Wetterskip bevoegd zijn (zoals illegale ontgrondingen, Wet bodembescherming, Wet natuurbescherming, indirecte lozingen). Dit biedt de mogelijkheid om ook uren te maken in gemeenten die wel betalen voor Boa-inzet, maar waar zich wellicht minder zaken voordoen. Overtredingen die worden geconstateerd bij gemeenten die Boa-uren hebben ingebracht en waarvoor FUMO bevoegd is worden opgepakt. Daarbuiten worden de overtredingen doorgezet naar de Boa’s van de betreffende gemeenten.
7
Voorbeelden van bevindingen uit milieu-surveillances van het afgelopen jaar: Illegale aanleg insteekhaven (overtreding ontgrondingenwet) - Bouw- en sloopafval dumping – illegale mestopslag - illegale pootklemmen voor vangen van dieren (aan verkeer onttrokken door FUMO) – illegale slootdemping – dumping elektronisch afval.
Pagina 17 van 62
De uren voor Boa-coördinatie liggen in lijn met de begroting. Boa-coördinatie omvat het afstemmen met de ketenpartners, waaronder de politie, het Openbaar Ministerie en de gemeenten die de Boainzet domein II niet ondergebracht hebben bij de FUMO. Ook is voor alle Boa’s een opleiding geïnitieerd en wordt iedere zaak die wordt ingebracht bij het Openbaar Ministerie vooraf afgestemd met de politie. Politie en meerdere gemeenten hebben aangegeven zeer tevreden te zijn over de inzet en de samenwerking met de FUMO. Ketentoezicht Omschrijving Ketentoezicht - uren
Gepland Gerealiseerd jaar jaar 5.440 4.715
% 87%
Ketentoezicht wordt sinds 2022 vanuit het perspectief van toezicht benaderd (voorheen vanuit perspectief van strafrecht). Voor 2022 waren drie thema’s benoemd waar vanuit het programma ketentoezicht aandacht aan besteed werd: - thema bodem, - thema afval - continuering bestaand projecten, waaronder het containerproject afval asbest. Een eerste beschrijving over de resultaten van deze projecten is opgenomen in de halfjaarrapportage VTH-basistaken Fryslân 2022 (AB FUMO 27 oktober 2022). Door de uitdagingen die de nieuwe manier van benadering van ketentoezicht vanuit het perspectief van toezicht en het personeelsverloop met zich meebrachten, is de achterstand die in het eerste half jaar was opgelopen (qua urenbesteding) niet ingehaald. In 2023 wordt dezelfde benadering gehanteerd voor de uitvoering van ketentoezicht. Daarnaast worden de voorbereidingen getroffen om de aanpak in lijn te brengen met de werkwijze van de twee andere noordelijke omgevingsdiensten waarbij ook meer de samenwerking wordt gezocht. Milieualarmnummer Klachten komen via verschillende kanalen bij de FUMO binnen. Zowel via het milieualarmnummer als via een deelnemer of rechtstreeks bij de toezichthouder. Het piket van de FUMO borgt dat er altijd een piketambtenaar bereikbaar is voor klachten en bij milieucalamiteiten. Via het piket is de FUMO 24/7 beschikbaar.
In 2022 is een daling zichtbaar ten opzichte van voorgaande jaren. De daling was al in 2017 ingezet. Tijdens de coronaperiode was een stijging te zien, waarna de daling vervolgens weer doorzet. Feitelijk is 2022 het jaar met de minste meldingen (gemeten sinds 2014). Hier liggen diverse oorzaken aan ten grondslag, waaronder de toename van toezicht bij bedrijven en op indirecte lozingen en maatregelen die bij bedrijven zijn getroffen zijn na toezicht door FUMO.
Het jaarverslag milieualarmnummer 2022 is ter kennisgeving aangeboden aan het AB FUMO (6 april 2023). Energietoezicht In 2022 voerde de FUMO beperkt toezicht uit bij inrichtingen op wettelijk verplichte energiebesparende maatregelen (conform jaarprogramma VTH basistaken 2022), maar niet voor niet-basistaak Pagina 18 van 62
inrichtingen in beheer bij de FUMO van een aantal deelnemers. De FUMO is de enige omgevingsdienst in Nederland die deze taken slechts zeer beperkt uitvoert. Hier is in overleg met de deelnemers geen prioriteit aan gegeven. Voor het organiseren van het aandachtsgebied Energie binnen de FUMO is in samenspraak met een afvaardiging van alle deelnemers op 21 september 2022 een notitie voorgelegd aan het VTH Managementoverleg (strekking: het uitvoeren van de wettelijke taak qua energietoezicht). Aanleiding hiervoor was de bekendmaking van de regeling dat met ingang van 2022 de gelden voor energiebesparing rechtstreeks aan de omgevingsdiensten werden toegekend in de vorm van een specifieke uitkering (SPUK-gelden). Hiervoor gingen de zogenaamde middelen uit de Versterkte Uitvoering Energiebesparing en Informatieplicht (VUE-regeling) direct naar de gemeenten. Voor de FUMO is voor de jaren 2022 t/m 2026 een bedrag van € 2.086.755 beschikbaar. Over de besteding van deze gelden moet de FUMO verantwoording afleggen aan de Rijksdienst.
3.3.2 Wat heeft het gekost?
Begroting voor wijziging
Begroting na wijziging
Rekening
2022
2022
2022
4.436.961 4.436.961
4.374.968 4.374.968
4.973.624 4.973.624
164.342 143.043 4.129.577
164.342 143.043 4.039.705
4.436.962 1 -
4.347.090 27.878 -
565.377 266.947 4.045.706 8.835 76.173 4.963.038 10.586
-
-
-
27.878 -
10.586
Programma Toezicht en Handhaving Lasten Personeelslasten Overige kosten
Baten Taken Projecten Brikstaken Toegerekende deelnemersbijdragen Specifieke uitkering THE Overige baten Resultaat programma T&H - Onttrekkingen aan reserves - Toevoegingen aan reserves
Resultaat programma T&H na vermogensmutaties
1 -
Het programma Toezicht en Handhaving sluit met een nadelig resultaat van € 10.586. Hiermee ligt het resultaat in lijn met de begroting (na wijziging).
Pagina 19 van 62
Productiviteit T&H 2022 1520
1360
1390
Begroot
Realisatie
1020 520 20
De productiviteit over 2022 was 1.390 uur per fte. Hiermee is voldaan aan de norm van 1.360 uren per fte. Hier is scherp op gestuurd door de teamleiders (zie §3.2.1 ten aanzien van meerwaarde teamleiders). De flexibele schil was met 17.5% iets hoger dan de norm van 15%.
3.4
Programma Specialistisch Advies
3.4.1 Wat hebben we gedaan en wat hebben we bereikt In totaal is in 2022 94% van de jaarproductie van de plus-uren gerealiseerd. De gerealiseerde uren voor geluid en externe veiligheid blijven achter bij de DVO. Er zijn fors meer uren voor juridische advisering gerealiseerd. Deze uren hebben voornamelijk betrekking op bezwaar- en beroepszaken en verzoeken vanuit de Wet openbaarheid van bestuur (WOB). De uren voor WOB-verzoeken (ruim 1.300) waren (vanwege het onvoorspelbare karakter) niet begroot, dit heeft geleid tot extra inhuur van capaciteit. Specialistisch Advies heeft meer uren besteed aan producten van vergunningverlening, zowel basis- als plustaken. Dit betreft met name juridische toetsen en het beoordelen van de aspecten geluid en externe veiligheid van meldingen van windturbines en bodemenergiesystemen. Zoals vermeld onder §3.2 is sprake geweest van een (forse) toename van deze meldingen. Tijdigheid, kwaliteit en klanttevredenheid Bij het team Juristen is sprake geweest van een grote werkvoorraad. De personele bezetting was niet toereikend om de werkvoorraad binnen redelijke termijnen af te handelen. In combinatie met arbeidsmarktproblematiek en hoge werkdruk heeft dit tot achterstanden geleid (en één situatie van ingebrekestelling).
Juridische toetsen zijn langer blijven liggen en voor drie zittingen is om uitstel gevraagd: betreffende deelnemers zijn hierover geïnformeerd. In de loop van het najaar is het gelukt om externe juridische capaciteit bij te schakelen en de achterstanden weg te werken. Het verbeteren van de kwaliteit van aangeleverde documenten is een belangrijke maatregel in het verkorten van de doorlooptijd. In 2023 krijgt dit een vervolg. Ontwikkelingen advisering Specialistisch Advies heeft gelet op de doelstelling voor 2022 samen met de ODG en de RUDD een kennissessie Agrarisch Recht en de Noordelijke Bodemdag georganiseerd. Beide kennissessies zijn goed bezocht en krijgen een vervolg in 2023. Daarnaast heeft de FUMO in het voorjaar 2022 een kennissessie “Externe Veiligheid in de Omgevingswet (omgevingsveiligheid en planregels) georganiseerd voor haar deelnemers. Ook deze bijeenkomst werd goed bezocht door met name milieumedewerkers.
Pagina 20 van 62
Naast de hierboven beschreven kennissessies, zijn er voor EV en Geluid twee pilots gedraaid in samenwerking met deelnemers en externe adviesbureaus. Beide pilots hadden betrekking op de komst van de Omgevingswet en wat dit betekent voor de beide vakgebieden. De pilot “EV in de Omgevingswet” ging over het gehele vakgebied, dat fors verandert en voor geluid heeft de pilot betrekking op een onderdeel van geluid, namelijk “Omzetting van de gezoneerde industrieterreinen naar de nieuwe geluidproductie plafonds industrielawaai (GPPIL)”. Deze pilot loopt nog door in 2023 en de uitkomsten van deze pilot worden gepresenteerd in een kennissessie. In opdracht van het VTH Managementoverleg is door het team Leefomgeving het regionaal Protocol Aanpak Drugsafvaldumpingen opgesteld. In het 1e kwartaal van 2023 zal dit protocol ambtelijk worden vastgesteld. Het protocol voorziet in een nadere (regionale) invulling van het landelijk protocol en richt zich op het milieudeel.
3.4.2 Wat heeft het gekost
Begroting voor wijziging
Begroting na wijziging
Rekening
2022
2022
2022
2.670.242 2.670.242
2.633.240 2.633.240
2.614.148 59.395 2.673.543
328.683 2.341.558 2.670.241 1 -
328.683 2.287.917 2.616.600 16.640
422.960 2.291.316 2.714.275 40.733
Programma Specialistisch advies Lasten Personeelslasten Overige kosten Toegerekende bedrijfsvoering
Baten Extra taken externe veiligheid Taken Projecten Toegerekende deelnemersbijdragen Overige baten Resultaat programma SPA
-
- Onttrekkingen aan reserves - Toevoegingen aan reserves
-
Resultaat programma SPA na vermogensmutaties
-
1 -
-
-
16.640
40.733
Het programma SPA sluit met een voordelig resultaat van € 40.733. Dit is ca € 57.000 beter dan begroot.
Pagina 21 van 62
Productiviteit SPA 2022 1520
1360
1313
Begroot
Realisatie
1020
520 20
De productiviteit van Specialistisch Advies bedraagt 1.313 uren, dit is lager dan de norm van 1.360 uren. Dit wordt veroorzaakt door: - Vervanging langdurige ziekte en zwangerschapsverlof; - Verlof voorafgaand aan pensioen; - Verlof voorafgaand aan uitdiensttreding; - Ziekteverzuim. Zonder het extra verlof voorafgaand aan pensionering en uitdiensttreding zou de productiviteit zijn uitgekomen op 1.350 uren. De flexibele schil was met 19.6% hoger dan de norm van 15%. De belangrijkste oorzaak hiervoor is de eerdergenoemde krapte op de arbeidsmarkt.
4
Programma bedrijfsvoering (incl. management)
De afdeling Bedrijfsvoering verzorgt alle activiteiten die het primair proces van de FUMO zo effectief en efficiënt mogelijk laten verlopen. De ondersteuning door de afdeling heeft betrekking op de volgende domeinen: personeel & organisatie, financiën & control, informatie, automatisering & archief; facilitaire zaken, communicatie, bestuurs- en directiesecretariaat & frontoffice en beleidsondersteuning & advies.
4.1
Wat hebben we gedaan en wat hebben we bereikt
De FUMO is een zichtbare en aantrekkelijke werkgever (HRM) Onder het aandachtsgebied HRM zijn in 2022 specifieke activiteiten ontplooid die ervoor hebben gezorgd dat de naamsbekendheid van de FUMO als omgevingsdienst bij doelgroepen is vergroot. Hiervoor zijn een social mediacampagne en een arbeidsmarktcampagne in samenwerking met de beide Noordelijke Omgevingsdiensten (ODG en RUDD) opgezet en gelanceerd. Daarbij is een nieuwe website gelanceerd: werkenbijnod.nl. In 2022 is een traineeprogramma opgezet, zijn young professionals als trainees verbonden aan de drie noordelijke omgevingsdiensten en heeft daarmee een nieuwe instroom van personeel plaatsgevonden. De arbeidsmarktcampagne en het traineeprogramma worden voortgezet in 2023. In het verlengde hiervan heeft in 2022 een interne bewustwordingscampagne plaatsgevonden waarin de FUMO als aantrekkelijke werkgever is gepromoot. Daarbij is duurzame inzetbaarheid van personeel vanuit personeelszorg als belangrijke factor gehanteerd. Hiervoor zijn ook in 2022 aanvullende maatregelen genomen bij de FUMO, waarbij extra voorzieningen aan het personeel zijn aangeboden in aanvulling op het uitgebreide pakket aan secundaire voorzieningen (zoals fruit op het Pagina 22 van 62
werk, een budgetcoach, loopbaanbegeleiding en opleidingen). Daarnaast is goedwerkgeverschap vormgegeven door uitgebreide personeelszorg, zoals het borgen van de kwaliteitscriteria (zie §3.1) en het deelnemen aan de weerbaarheidsscan op de weerbaarheid van de organisatie tegen ondermijning van het Regionaal Informatie en expertisecentrum Noord Nederland (RIEC). Ook is opvolging gegeven aan de aandachtsgebieden voortgekomen uit de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). Tot slot is in 2022 aan het personeel een periodiek medisch onderzoek aangeboden en is een medewerkerstevredenheidsonderzoek uitgevoerd. Voorgaande elementen zijn een vervolg op en onderdeel van het P&O-koersplan. In 2022 is in samenwerking met de afdelingen en de verschillende teams Strategische Personeel Planning (SPP) opgezet en geïntroduceerd. SPP wordt in 2023 gecontinueerd en vormt daarmee een regulier onderdeel van de jaarlijkse HRM-cyclus. Het gemeenschappelijke MD (Management Development)-programma voor leidinggevende stond gepland voor het 3e en 4e kwartaal in 2022. Dit is uitgesteld en verplaatst naar 2023 met als reden dat er vacatures zijn ontstaan en wisselingen plaats hebben gevonden in het 3 e en 4e kwartaal. Voor individuele leidinggevenden zijn begeleidingen en opleidingen verzorgd.
In 2022 is, onder regievoering en projectleiding van de gemeente Leeuwarden, gestart met gezamenlijke uitrol van de E-HRM applicatie AFAS. Naast de gemeente Leeuwarden en de FUMO maken ook de gemeenten Ameland, Dantumadiel, Noardeast-Fryslân, Schiermonnikoog, Vlieland en Waadhoeke deel uit van dit project. De afronding loopt conform planning ook door in 2023. Informatie om ons werk goed te kunnen doen is eenvoudig digitaal bereikbaar Het zaaksysteem LEEF heeft in 2022 optimalisatieslagen ondergaan (functionele toepassingen en data-optimalisatie). Nieuwe medewerkers zijn geïntroduceerd en getraind in het werken met LEEF. Medewerkers zijn door leidinggevenden begeleid om de actualiteit en juistheid van hun registraties in LEEF te waarborgen. Dit is periodiek onderdeel geweest van de voortgangsmonitoring bij de FUMO. De informatiehuishouding en de ICT-inrichting is niet af, de benodigde aanpassingen als gevolg van de Omgevingswet en informatievoorziening in de VTH-keten zullen de komende jaren de benodigde aandacht blijven vragen. De noodzakelijke en juiste informatie die voor ons werk nodig is en deels aanwezig is bij deelnemers of ketenpartners, is gedurende het jaar met opschoningsacties op juistheid en actualiteit bijgewerkt (Portal). In 2022 heeft actieve (bij)sturing plaatsgevonden om tijdigheid, volledigheid en juistheid van registraties in ons zaaksysteem LEEF te borgen.
Voor de opslag van niet-zaakgerichte documenten is een nieuw DMS (document managementsysteem) beschikbaar. De FUMO is financieel in control, deelnemers komen niet voor verrassingen te staan De accountant heeft bij de controle van de jaarrekening 2021 een goedkeurend oordeel gegeven zowel voor het onderdeel getrouwheid als het onderdeel rechtmatigheid. In het accountantsverslag wordt aangegeven dat de FUMO steeds beter in control is. In het 3e en 4e kwartaal is de verbijzonderde interne controle uitgevoerd en heeft de accountant zijn interimcontrole en verslaglegging gedaan. De voorbereidingen voor de jaarrekeningcontrole zijn getroffen. In 2022 is voor het eerst een nieuwe tertaal rapportage opzet voor de deelnemers opgesteld. Deze rapportage vindt nu per vier maanden (tertaal) plaats (in plaats van de kwartaalrapportages t/m 2021) en is meer op hoofdlijnen. Deze rapportage is tevens gebaseerd op de nieuwe sturings- en financieringssystematiek die met ingang van de begroting 2022 van toepassing is. De tertaalrapportages worden in de accountteams besproken.