E-15a Foar Fryske Bern magazine
Tekst van het document
volgens wetenschapper Kees Vernooy Zelf aan de slag met leesonderwijs? Denk vast na over de volgende vragen:
Bekijk ook het webinar met Kees Vernooy waarin hij ingaat op hoe je lees- en taalvaardigheid verbetert
Onderdeel van deze aanpak is om – samen met Stichting lezen en schrijven – ook ouders die laaggeletterd zijn te bereiken en te ondersteunen. Zo versterken we met elkaar het ecosysteem rond leerlingen: het onderwijs, gemeente, provincie, zorgaanbieders en andere organisaties met expertise op het gebied van taalvaardigheid.
31
De grens van het normale verschuift Hoe geven we kinderen de ruimte zich te ontwikkelen? Wat is de norm? Wie bepaalt deze? Steeds meer kinderen hebben jeugdhulp nodig en dat zorgt ervoor dat we deze vragen steeds vaker stellen. Ondertussen rijzen de kosten de pan uit. Gevolg is dat er op sommige momenten wordt opgeschaald naar jeugdhulp, terwijl het de vraag is of dit altijd de juiste oplossing is en of er geen andere oplossingen zijn. Wat is normaal en hoe geven we kinderen weer wat ruimte om zich zonder diagnose te ontplooien?
We leven in een prestatiemaatschappij die de nadruk legt op maakbaarheid. Is een kind druk of stil? Niet sociaal vaardig, lastig of wel erg aanwezig? Dan is de kans groot dat er voor dit kind jeugdhulp wordt gevraagd. Zo krijgen steeds meer kinderen behandeling in de jeugdzorg. Pieter van der Zwan (programmaleider Foar Fryske Bern) en Bert Wienen (netwerkregisseur Onderwijs & Zorg bij Foar Fryske Bern) werden eerder hierover geïnterviewd door de Leeuwarder Courant. De centrale vraag in het artikel: ‘Weten we nog wel wat normaal is?’.
“Falen lijkt geen optie meer”
De samenleving verandert Wat vroeger normaal was, lijkt nu niet altijd meer zo normaal. De samenleving verandert nu eenmaal. Ouders zien vaak bij andere ouders wat er goed gaat en sociale media spelen hierbij een steeds belangrijkere rol. Soms lijken we te vergeten dat af en toe tekortschieten ook bij de ontwikkeling van het kind en jezelf als ouder hoort. Deze druk zien we ook in het onderwijs waar het voor kinderen soms als een wedstrijd begint te voelen. Falen lijkt in veel gevallen geen optie meer ook al heeft een kind dat soms nodig om verder te kunnen komen. We krijgen geen opleiding in opvoeden. De buurvrouw weet bijvoorbeeld ook niet altijd hoe ze haar kind het beste ondersteunt. Ouderschap verloopt niet altijd zoals we zouden willen. In dit artikel van de Leeuwarder Courant legt Pieter deze verandering uit: “De grens van het
32
normale verschuift, het brede midden wordt steeds smaller. Alles wat te veel afwijkt van de norm, definiëren we als vreemd, gek of ziek. Of in positieve zin: uitzonderlijk, talentvol of geniaal.”
“We definiëren alles wat afwijkt” De verschuiving – gevolgen voor de jeugdzorg Dit heeft volgens de experts gevolgen voor de druk op het kind. Enerzijds heb je ouders die gaan micro-managen en druk leggen op het zo goed mogelijk presteren. Aan de andere kant zijn er ouders die uit deze ratrace
stappen en vervolgens helemaal geen verwachtingen meer stellen aan hun kinderen. Of verwachtingen nu hoog of laag zijn, of de focus nu op het kind ligt of op andere zaken rondom het gezin (denk bijvoorbeeld aan schulden), vormen van jeugdhulp zullen altijd nodig blijven. Maar niet in de hoge mate zoals dat nu het geval is. Sterker nog, als we allerlei afwijkingen van de norm steeds sneller problematiseren en ‘jeugdhulp-waardig’ vinden, komt die zorg juist onder druk.
Een diagnose heeft invloed Nu er steeds meer kinderen in de jeugdhulp terecht komen, zijn er ook steeds meer kinderen die een diagnose krijgen. Volgens Bert en Pieter is het dan ook goed om ons hiervan bewust te blijven. Te zien welke schadelijke gevolgen een diagnose kan hebben voor kinderen. Ons bewust te zijn van de manieren waarop zo’n label ook weer invloed heeft op
het zelfvertrouwen en de prestaties van een kind. We weten namelijk ook dat de verwachtingen die we van kinderen hebben, dalen op het moment dat er een diagnose is.
het ultieme kind creëert. We kunnen niet allemaal naar het vwo, we hebben ook goeie vakmensen nodig. En het ene kind is stil en verlegen, de ander pittig en temperamentvol. Omarm de variatie. Niemant is hetzelfde, schreef mijn zoontje laatst.”
“We moeten het gesprek aangaan“ Volgens Foar Fryske Bern is het tijd voor een kritische benadering van de maatschappelijke context waarin ouders en kinderen zich staande moeten houden. Dit komt ook in het artikel goed naar voren. Pieter: “We moeten met elkaar het gesprek aangaan, op scholen, in de zorg, de politiek: Is dit de richting die we als samenleving op willen? We moeten af van het maakbaarheidsdenken: dat je met de juiste opvoeding
Hoe doe je dat, normaliseren? Ontdek het op de volgende pagina
33
Leren van casussen In deze programmalijn richten we ons op jongeren en gezinnen waarbij één of meerdere gezinsleden op verschillende gebieden problemen hebben. Er is vaak sprake van langdurig jeugdzorggebruik bij verschillende zorgaanbieders, (tegelijkertijd of elkaar opvolgend). Vaak verloopt de zoektocht naar passende hulp moeizaam en worden deze jongeren in het systeem ‘rondgepompt’ zonder dat dit tot daadwerkelijke oplossingen en ontwikkeling voor de jongere leidt. In dit programma is het ons doel om de structurele knelpunten in de (toegang tot) (hoog)specialistische jeugdhulp in kaart te brengen en aan te pakken. Het gaat dan om het verbeteren van knelpunten op het gebied van inhoud, methodiek, organisatie en ketensamenwerking (zowel sectoraal als intersectoraal). Dit doen we door het monitoren van casussen en deze kennis in te brengen bij de leernetwerkbijeenkomsten in samenwerking met de Kenniswerkplaats Jeugd Friesland.
Hoe doe je dat, normaliseren? Omarm de variatie Niemand is hetzelfde en toch mogen we er allemaal zijn. Met welk gedrag dan ook. Het ene kind is stil en verlegen, het andere pittig en temperamentvol. Omarm deze variatie, zonder het als vreemd, gek of ziek te kwalificeren. Of het aan de andere kant als uitzonderlijk, talentvol of geniaal te zien.
Stel grenzen aan de maakbaarheid We denken weleens dat we met de juiste opvoeding het ultieme kind kunnen creëren. Dit bestaat niet. Opvoeden gaat met vallen en opstaan, net als het leven. Niet alles is maakbaar.
Erken dat bepaald lijden bij het leven hoort We hebben het moeilijk met de kleine lastigheden van het gewone leven. We lijken niet te kunnen accepteren dat het dagelijkse leven af en toe een klein beetje gewoon en een klein beetje verdrietig is. Niet elk probleem hoeft aanleiding te zijn voor professionele hulp.
Heb meer oog voor de context, ofwel het sociale netwerk Het zoeken naar een medische oorzaak voor problemen zorgt ervoor dat we niet meer goed kijken naar andere oorzaken en oplossingen.
34
Bijvoorbeeld in de directe omgeving van kinderen en gezinnen. Wat kunnen we doen zodat elk kind echt gezien wordt? Meer oog voor de context laat zien dat opvoeden niet een individuele aangelegenheid is, maar dat het iets is wat we met z’n allen moeten doen. Zoals ook wel wordt gezegd: “It takes a village to raise a child.
Marleen van Aggelen Netwerkregisseur Leren van casussen
Kies voor passend taalgebruik De woorden die wij als volwassenen gebruiken staan soms ‘normale’ oplossingen in de weg. Een kind met een ‘diagnose’ heeft namelijk een ‘behandeling’ nodig. Omdat we denken dat het probleem als het ware ‘in het kind’ zit. Hiermee wordt de verantwoordelijkheid van het probleem en daarmee de verantwoordelijkheid voor de oplossing bij het kind gelegd. Terwijl het soms iemand anders is die een probleem ervaart. Daardoor blijft verborgen dat het echte probleem misschien armoede is of te volle klassen.
Erken dat jeugdhulp nodig is en nodig blijft Voor sommige kinderen, jongeren en gezinnen zal er hulp nodig blijven, maar zorg dat dit dan op een goed niveau beschikbaar is.
Meer weten? Luister ook de podcast met Marleen waarin ze alles over de voordelen van onderzoeksdata in de jeugdhulp vertelt
Kijk verder dan één casus Leren van leernetwerken
“De professional wordt uitgedaagd om na te denken” Het zou volgens Marleen mooi zijn als er voor de professionals ruimte komt om aan te sluiten bij de leernetwerken van de Kenniswerkplaats. “Tijdens deze leernetwerken worden wetenschappelijke en praktijkkennis aan elkaar verbonden én wordt de professional uitgedaagd na te denken over wat dit betekent voor zijn of haar dagelijkse werkzaamheden. Hoe je het toe kunt passen zodat jeugdige en gezin hiervan profiteren.” En dat inzicht blijkt volgens haar ook nodig. “Zelf vind ik het schrijnend om te horen dat het niet lukt een jongere passende hulp te bieden in het huidige jeugdhulplandschap. Vaak is er dan al jarenlang hulp ingezet zonder het gewenste resultaat, terwijl er vaak al op jonge leeftijd signalen zijn. Bovendien gaat de jongere vaak niet meer naar school. Dit is dan een zeer wankele basis om je verdere leven op te bouwen. Welk signaal geven we pubers wanneer we zeggen dat we geen passende hulp voor hen hebben? Dat moet echt anders.” De uitdaging, ook binnen leernetwerken, is dat professionals het vaak druk hebben. Dat er weinig tijd is of genomen wordt om stil te staan bij de hulpverlening. Eeuwig zonde, vindt Marleen. “Iedereen die bij een bijeenkomst van het leernetwerk geweest is, ziet de waarde ervan in. Juist omdat je er ook open kunt bespreken wat er minder goed gaat. Waar je tegenaan loopt.
Dat doe je op de werkvloer misschien toch minder snel. In de Kenniswerkplaats staan geen belangen of consequenties op het spel.”
“In de Kenniswerkplaats staan geen belangen of consequenties op het spel”
Het combineren van wetenschap, praktijkkennis en ervaring om de jeugdhulp aan jeugdigen te verbeteren. Dat staat centraal in de leernetwerken die Foar Fryske Bern samen met de Kenniswerkplaats Jeugd Friesland organiseert. “Pak je deze verschillende soorten kennis samen, dan creëer je ruimte voor verandering. De aanwezige kennis moet leiden tot anders dóen,” aldus Marleen van Aggelen, netwerkregisseur leren van casussen en betrokken bij het project Leren van Praktijkervaringen van de Kenniswerkplaats Jeugd Friesland.
36
Als je veranderingen wilt maken in de jeugdzorg dan is het belangrijk verder dan één casus te kijken. Zo is in de afgelopen periode zowel voor het REX Jeugd als voor Team Toegang HSJ aanvullende informatie verzameld over de aangemelde casussen. De manager van Team Toegang heeft vorig jaar gevraagd een evaluatie uit te voeren. Dit is door Foar Fryske Bern en de Kenniswerkplaats gezamenlijk opgepakt. Zowel de leden van Team Toegang als de aanmelders hebben de enquête ingevuld. De Kenniswerkplaats maakte een rapportage die is besproken met de leden van Team Toegang tijdens een leerbijeenkomst. Dit heeft geleid tot verbeteracties in de inhoudelijke vormgeving van Team Toegang en in het proces van aanmelding en opvolging van casuïstiek. Het opvolgen van deze verbeteracties ligt bij Team Toegang, de aanbieders van Hoogspecialistische Jeugdhulp en de gemeenten.
“We hebben het nu bijvoorbeeld over samenwerking met ouders. Over samen beslissen over passende hulp. Ik hoorde een professional laatst zeggen ‘in ons behandelplan staat er nu ook echt een kopje over samen beslissen. Daardoor word ik eraan herinnerd om dat goed te bespreken.’ Dat soort inzichten lijken klein, maar ze hebben een enorme impact op het hulpverlenerstraject van de jeugdige. En laat dat nou net zijn waar we het allemaal voor doen.” Hoe je de juiste gegevens verzamelt en gebruikt lees je op pagina 38.
Aansluiten bij een leernetwerk
tievere zorg voor jeugd. Om deze doelstelling te realiseren, werken ze nauw samen met ouders en jeugdigen, praktijkinstellingen, gemeenten, universiteiten en hogescholen. Het project Leren van Praktijkervaringen loopt nog door tot en met voorjaar 2024. Voor meer informatie over de leernetwerken kijk op www.awtjf.nl.
Anja Holwerda senior onderzoeker Kenniswerkplaats Jeugd Friesland
Het belang van de Kenniswerkplaats “In de Kenniswerkplaats Jeugd Friesland werken ouders en jongeren, organisaties uit het jeugdveld, gemeenten, onderzoekers en opleidingen in een lerende omgeving samen. Zo komen wetenschappelijke kennis, praktijkkennis en ervaringskennis bij elkaar. We werken op een gelijkwaardige manier samen, kijken over grenzen en domeinen heen en zoeken naar praktische oplossingen om de dagelijkse praktijk te verbeteren. Vanuit het uitgangspunt gezinnen en hun wensen en behoeften centraal en belemmerende regels opzij reflecteren we op beleid, regelgeving en procedures binnen het Friese jeugdveld en zetten we concrete stappen om deze aan te passen en te verbeteren. De Kenniswerkplaats draagt op deze manier bij aan het veranderen en verbeteren van de Jeugdsector. Voor gemeenten en praktijkorganisaties biedt deelname aan de Kenniswerkplaats de mogelijkheid om meer kennisgestuurd te werken. Het verbinden van kennis aan de uitvoeringspraktijk draagt bij aan een betere onderbouwing voor beleid en werkwijzen en de professionalisering van medewerkers.”
Kenniswerkplaats Jeugd Friesland ontwikkelt ketenbreed en met gebruik van bestaande en nieuwe kennis betere, efficiëntere en innova-
37
Weg met het onderbuikgevoel
Team Toegang Bespreken, leren én verbeteren
Of toch niet?
In alles wat je als hulpverlener doet, wil je het beste voor de cliënt. Dat staat buiten kijf. Maar wat ís nu het beste? En hoe weet je dat? Waar kun je vinden wat eerder werkte? Monitoring kan hierbij ontzettend helpen en in de praktijk nog beter worden toegepast. Zonder gegevens blijft het vaak bij een borrelend maar niet altijd goed te onderbouwen onderbuikgevoel. Een aantal tips voor de toekomst.
Bespreek en volg op Monitoren is niet alleen gegevens binnenhalen maar ook de uitkomsten goed bespreken en opvolgen. “Dan kun je namelijk pas duurzame veranderingen maken. Eén keer een monitor uitvoeren geeft informatie, dat is vaak een startpunt. Als je het vaker doet dan hoop je veranderingen te zien. Door steeds de uitkomsten te bespreken, hoop je een verbetercyclus in gang te zetten.
Meet, spreek en verbeter.
Start met de vraag: Wat willen we precies veranderen? Eigenlijk zou je voor elk project dat je doet vooraf echt vast moeten stellen wát je wilt dat er verandert. Wat je wilt behalen. Je kunt daarvoor relatief eenvoudig indicatoren opstellen. Als je vindt dat probleemgedrag moet afnemen, dan moet je dat gedrag gaan meten. Vastleggen wat probleemgedrag is en hoe je dat definieert. Pas als je weet wat je wilt meten, kun je het ook daadwerkelijk vastleggen. “Het lijkt zo’n open deur, maar er wordt vooraf vaak onvoldoende over nagedacht,” licht Marleen van Aggelen, netwerkregisseur leren van casussen toe.
Maak gebruik van duidelijke meetmomenten en indicatoren Waaraan zien we de verandering? Maak daarvoor gebruik van duidelijke meetmomenten en indicatoren. “Dat kan aan de hand van een beginmeting zijn, een nulmeting maar ook een goede eindmeting kan veel informatie geven over het bereikte resultaat,” legt Marleen uit.
38
Meer weten over monitoring? Luister ook de podcast waarin Marleen meer vertelt over het belang van monitoren
Team Toegang is het aanmeld- en coördinatiepunt voor de hoogspecialistische Jeugdhulp in Friesland. Foar Fryske Bern ondersteunt (financieel) en faciliteert Team Toegang, waarin mensen met uiteenlopende expertises samenkomen. Dit team bespreekt gezamenlijk de casussen en geeft advies over passende zorg. Daar waar nodig werken de betrokken organisaties samen om ervoor te zorgen dat kinderen en gezinnen passende zorg kunnen krijgen. Team Toegang is op 1 mei 2020 gestart en bestaat uit professionals met expertise op het gebied van hoogspecialistische jeugdhulp, de gecertificeerde instellingen en staat onder leiding van een manager. De samenstelling van Team Toegang zorgt voor een betere verbinding tussen betrokken hoogspecialistische jeugdhulp aanbieders. Team Toegang streeft ernaar om een passende oplossing te bieden of adviezen te geven die aansluiten bij waar het kind nu verblijft. Ook kijkt het team naar het langetermijnperspectief en richt zich op de oorzaak van de problemen. Ook bekijken de aanbieders wat ze samen kunnen toevoegen om op maat zorg te bieden. Team Toegang is een kennisbron geworden waar regelmatig advies wordt gevraagd. Het team heeft goed zicht op ontwikkelingen die nodig zijn om met elkaar nog beter samen te werken en de verbinding te maken met andere partijen. Hoogspecialistische jeugdhulp komt er in de toekomst mogelijk anders uit te zien.
Team Toegang beweegt daarin mee en blijft de samenwerking tussen de aanbieders opzoeken. De lijnen zijn nu korter en de motivatie om met elkaar voor de kinderen klaar te staan is groot.
Meer informatie over Team Toegang? Kijk op teamtoegang.nl
Vastgelopen casus?
FFB de Podcast
REX Jeugd brengt vastgelopen casussen verder
REX Jeugd gaat met de jeugdige in gesprek en brengt daar een team van verschillende deskundigen voor samen.
Het Regionaal Expertiseteam Jeugd (REX Jeugd) helpt jeugdigen en gezinnen, vanuit de programmalijn leren van casussen, weer op weg als de behandeling en hulp niet goed loopt en het anders of beter kan. Dat kan zijn op het moment dat iemand bijvoorbeeld niet de juiste hulpverlening krijgt met daarbij passend onderwijs of een daginvulling. Wat hebben jeugdigen nodig voor de langere termijn?
● Medisch ● (Neuro)psychologie ● Autisme ● Trauma ● LVB ● Verslavingszorg ● Jeugdbescherming / jeugdreclassering ● Speciaal onderwijs / jeugdhulp ● Psychodiagnostiek
Soms lukt het de hulpverlening niet om passende hulp te vinden voor een jeugdigen en het gezin. Om dit te verbeteren is het Regionaal Expertiseteam Jeugd (REX Jeugd) opgericht. Het Regionaal Expertiseteam Jeugd onderzoekt en beantwoordt complexe zorgvragen, waar de reguliere hulpverlening (nog) geen antwoord op heeft of er niet uitkomt met het gezin(ssysteem) of de jeugdige. Er is bijvoorbeeld sprake van onvoldoende passend en adequaat hulpaanbod in de regio en/of er is een samenwerkingsprobleem met betrokken partijen. De experts zitten op persoonlijke titel in het team. Dit betekent dat zij vanuit hun ervaring vrij kunnen meedenken en niet vanuit een organisatiebelang handelen. REX gaat verder bij Sociaal Domein Fryslân.
Meer weten? Neem gerust contact op met Annet Runia. Secretaris REX Jeugd
Met Foar Fryske Bern de podcast neemt Thamara je door middel van interviews met experts mee in belangrijke thema’s binnen de jeugdzorg. Hoe kan het dat steeds meer kinderen jeugdhulp nodig hebben binnen de school? En hoe voorkomen we dat we kinderen onnodig een diagnose geven? In deze podcast onderzoekt FFB het allemaal. Luister alle afleveringen via: Website
annet.runia@sdfryslan.nl 06 – 15 62 21 69
40
41
Tijd voor verandering!
Gezond en kansrijk opgroeien voor álle Fryske Bern!
NIET …
Alleen Oog voor enkel de jeugdige Nu het actieprogramma Foar Fryske Bern na 3 jaar stopt, willen we deze pagina graag benutten als oproep naar jou als mens. Als vader, moeder, buurvrouw, sportcoach, suikertante of vriend. Maar ook naar jou als deskundige die met kinderen werkt of als je indirect betrokken bent bij het maken van beleid en plannen. Transformeren lijkt soms groots en ingewikkeld. Maar bij FFB hebben we gemerkt dat met elkaar beginnen aan kleine veranderingen een start is voor het grotere geheel. Dus; denk groot, begin klein, maar vooral begin! Wij samen maken namelijk de toekomst voor onze kinderen. Dit willen we jou graag nog meegeven:
42
1 transformatie Transitie van de jeugdhulp.
Dezelfde onderwerpen aan verschillende tafels Praten en denken voor kinderen Verschil in waar je opgroeit
MAAR …
Samen Oog voor de jeugdige én de omgeving 2 transformaties Transitie van de jeugdhulp én de manier van kijken naar de ontwikkeling van andere jeugdigen. Betere jeugdhulp kan niet bestaan zonder het verbreden van het pad van de normale ontwikkeling. Met elkaar op zoek naar verbeteringen Ouders, kinderen en hulpverleners vaker een stem geven Kansen voor alle kinderen
www.foarfryskebern.nl