E-10c Presentaties Bestuursoverleg.pptx
Tekst van het document
Groen gas uit mest en haar bijdrage aan de Friese warmtetransitie Presentatie voor het bestuurlijk overleg 18.11.2021 - Ruud Paap
Introductie Ruud Paap Programma manager groen gas New Energy Coalition & TKI Nieuw gas Ketenontwikkelaar groen gas Groen Gas Nederland
Indeling Welkom Groen gas Warmtevraag Biogrondstoffen Groen gas potentie Fryslan Vragen
Groen gas - wat en hoe
* Afbeelding afkomstig uit het Panorama groen gas.
Groen gas - waar
* https://www.enexisgroep.nl/nieuws/slimme-inzet-van-groen-gas/
Biogrondstoffen Om groen gas te kunnen maken zijn biogrondstoffen nodig. De voor groen gas geschikte Friese biogrondstoffen hebben samen een energie-inhoud van 16.657 TJ.
Scenario’s Sommige biogrondstoffen kunnen hoogwaardiger worden ingezet of zijn vanwege andere redenen niet beschikbaar. Daar is voor gecorrigeerd. Technologie en mate waarin invloed kan worden uitgeoefend spelen ook een rol. Vier scenario’s zijn uitgewerkt om de hoeveelheid beschikbare biogrondstoffen* te bepalen. * Voor mest is een andere benadering gekozen.
Mest
Model 1: collectief Centrale vergisting en opwaardering
Mest
Model 2: individueel Alleen grote veehouders investeren in een eigen vergister en opwaardering
Mest
Model 3: groen gas hubs Individuele vergisting en centrale opwaardering naar groen gas.
Uitkomst TJ
4.747 TJ
4.909 TJ
6.140 TJ
7.595 TJ
Percentage toekomstige warmtevraag GO*
29%
30%
38%
47%
* Bij gebruik van een hybride warmtepomp halveert het gasverbruik.
Samengevat TJ per variant 0 Verbruik 2030
Biogrondstoffen Scenario I
Scenario II
Scenario III
Scenario IV
Mest
Huidige productie
Nieuwe productie
2.000
4.000
6.000
8.000
10.000
12.000
14.000
16.000
18.000
Per gemeente Weststellingwerf Waadhoeke Vlieland Tytsjerksteradiel Terschelling Sudwest-Fryslan Smallingerland Schiermonnikoog Opsterland Ooststellingwerf Noardeast-Fryslan Leeuwarden Heerenveen Harlingen DeFryskeMarren Dantumadiel Ameland Achtkarspelen 0
500
1000 Maximum scenario
1500 Minimum scenario
2000
2500
Energievraag 2030
3000
3500
Vragen
Bedrijfsmodel Groengas Wijnjewoude Kans voor warmtevisies Gemeenten
In warmtevisies veel gemeenten staat groengas als warmtebron q Groengas uit rundveemest in Friesland grote potentie ( zie Ruud Paap) q Landelijk potentie 20 -30 % doelstelling 2 miljard m3 groengas in 2030 q Echter:
groengas uit rundveemest niet beschikbaar, want: v
pas rendabel bij 350 koeien = 8 % van de veestapel Nederland
v
92 % van de boeren krijgt geen kans om te vergisten
Met bedrijfsmodel Wijnjewoude groengas uit voorraad leverbaar Zo werkt het q Mest 25 boeren vergist op centrale plek: is 1 milj. m3 groen gas. q Lokale coöperatie haalt mest op voor vergisting q Digestaat terug voor bemesting grasland; sluitende kringloop q Biogas wordt groengas en gaat in aardgasnet; vervangt aardgas q Lokale coöperatie is organisator en ondernemer q Boeren ontvangen 1 euro per m3 q Deelname beperkt tot rundveehouders uit de buurt.
Met bedrijfsmodel Wijnjewoude groengas uit voorraad leverbaar Kenmerken 1. Boeren doen mee:
vrijwel alle rundveemest beschikbaar voor groengas
2. Gesloten systeem:
mono mestvergisting, geen geuroverlast, geen co producten.
3. Infrastructuur:
Bestaande aardgasnet wordt gebruikt.
4. Circulair:
digestaat weer terug voor de bemesting grasland.
5. Milieuvoordeel:
emissie broeikas gassen uit stal 37 procent lager
Met bedrijfsmodel Wijnjewoude groengas uit voorraad leverbaar Imago groengas bedreigt door co vergisting
Werkgroep Leefbaarheid Omwonenden en WEN Onafhankelijk voorzitter Onafhankelijk technisch advies van Arcadis
Conclusie: Als de moderne technieken goed worden toegepast hoeft mono
vergisting is er geen overlast voor omwonenden. Aanvoer van mest geeft extra vervoersbewegingen;
op drukste punt 6 auto’s per dag
Met bedrijfsmodel Wijnjewoude groengas uit voorraad leverbaar Voortgang Business model klopt
Gevalideerd door RVO, LTO, RABO en Friesland Campina Niet van start door niet passende SDE
Vergister op eigen erf (< 400 kW) SDE ++ 9,3 cent per kWh Vergister WEN (> 400 kW) SDE ++ 7.2 cent per kWh Lobby bij EZK voor passende SDE++
nog niet geslaagd
Met bedrijfsmodel Wijnjewoude groengas uit voorraad leverbaar Groengas in warmtevisie Gemeenten kan…….. mits passende SDE++ voor bedrijfsmodel Wijnjewoude mits voldoende initiatiefnemers
Grote behoefte aan provinciale task force/werkgroep Combinatie van politiek, wetenschap en bedrijfsleven Opdracht: belemmeringen analyseren en opruimen
Groen Gas in Friesland
Rikvd Werf(netplanner gas) en Christel Pieper(relatiemanager) l
18november 2021
Wat is groen gas? •
Groen gas: biogas reinigen en te zuiveren tot aardgaskwaliteit.
•
Allesvergisters(biomassa) en monomestvergisters
•
Invoeden: de vraag naar gas is groter dan we aan groengas kunnen maken. Groengas productie is een continu proces. Een producent kan alleen produceren wat er in een gasnet wordt afgenomen. Bij een klein gasnet (met weinig afname in de zomer) levert dit problemen op.
•
In Friesland hebben we ca 26 afzonderlijke gasnetten. Niet elk net heeft even veel afname. Ook zit niet elke groen gas producent op een gunstige locatie tov het gasnet.
•
Bovenstaande vraagt om regie om congestie in de toekomst te voorkomen
24
Groen Gas: Beleid engebruik •
Beleidsuitgangspunten Groen Gas
•
Het beleid is er op gericht om de aardgasmarkt te vergroenen door de productie van Groen Gas te stimuleren.
•
Het kabinet stimuleert Groen Gas momenteel middels de SDE++ regeling. (kleine of grote vergisters) Lopend onderzoek naar een `nationale leveringsverplichting voor groen gas` (bijmengverplichting voor energieleveranciers)
•
In afwachting van nieuwe kamerbrief(dec 2021?) is de verwachting dat er een bijmengverplichting komt
•
Voor de afname van Groen Gas is het beleid is er op gericht alle partijen toegang te bieden tot Groen Gas zonder onderscheid. Mede om deze reden zijn er de Garanties van Oorsprong. Deze GVO`s zijn verhandelbaar. Vergelijkbaar met groene stroom van windparken en zonneparken. Groen gas is daarmee geen regionaal `eigendom`.
25
Groen Gas in de TVW in Friesland: een eerste beeld •
Populair in de TVW als warmte-oplossing
•
Gemeentes met veel landelijk gebied vaker genoemd als oplossing, mn voor kleine leefgemeenschappen
•
TVW in Friesland bieden geen handvatten om groen gas productie verder te ontwikkelen
•
Gemeenten hebben op dit moment geen juridisch bindend instrumentarium om mee te sturen en een wijk op groen gas te zetten. Groen gas is een individuele keuze.
26
Hoe werktdat precies met gas? •
Aardgas gaat via het gasnet van GASUNIE met 67 bar of 40 bar het land in
•
Gasunie levert aan de Regionale netbeheerders of aan (zeer grote) afnemers via gasontvangst-stations (GOS). Druk gereduceerd wordt naar een voor de afnemer bruikbare druk. Bij Liander is dit meestal 8 bar.
•
In de jaren ‘70 werden het gas geleverd aan gemeentelijk of regionale gasbedrijven.
•
In 2020 was de productie landelijk slechts 10% (0,2 bcm) van de uiteindelijke doelstelling. Groen gas productie is onderdeel van klimaatdoelstellingen
2 7
Huidige status groen gas in Friesland In Friesland hebben we inmiddels 9 invoeders. Gezamenlijk een capaciteit van 3.390 Nm3/h (33,1 MW). Daarmee worden bijna 25.000 huishoudens warm gehouden. In 2020 is er een toename van groen gas invoeders te zien van 23%. Beeld in 2021 is dat we een toename zien in de aanvragen.
28
Hoe houden werekening met de toekomst Op basis van scenario studies kijken we waar invoeders te verwachten zijn en hoe groot het invoed probleem in de verschillende net gebieden kan worden. Door nu al de mogelijkheden van netkoppelingen, drukaanpassingen en boosters te bekijken willen we invoed aanvragen in de toekomst eenvoudiger kunnen aansluiten. Scenario A: Kleine vergisters Scenario B: Grote vergassingsinstallaties 29
Scenario B N182: Ruimte : 80,4 Scenario b: 175 ∆ -95
27: Ruimte : 1415 Scenario b: 512 ∆+903
N458: Ruimte : 71 Scenario b: 4500 ∆ -4429
N045: Ruimte : 83 Scenario b: 275 ∆-192
28: Ruimte : 3387 Scenario b: 650 ∆+2737
N093: Ruimte : 77 Scenario b: 0 ∆+77
Stedin overschott en
N413: Ruimte : 15,9 Scenario b: 50 ∆-34 26: Ruimte : 907 Scenario b: 0 ∆+907 N320: Ruimte : 22,5 Scenario b: 463 ∆+441
N209: Ruimte : 157 Scenario b: 0 ∆+157 N027: Ruimte : 147,5 Scenario b: 40 ∆+107,5 N238: Ruimte : 97,5 Scenario b: 0 ∆+97,5 N220: Ruimte : 510 Scenario b: 0 ∆+510
O f
N407: Ruimte : 8 Scenario b: 0 ∆+8 25: Ruimte : 648 Scenario b: 515 ∆+133
24: Ruimte : 355 Scenario b: 40
N175: Ruimte : 4 Scenario b: 84
N476: Ruimte : 238 Scenario b:
N380: Ruimte : 386,5 Scenario b: 0
32: Ruimte : 1046,5 Scenario b: 0 ∆+1045 N319: Ruimte : 77 Scenario b: 0 ∆+77
2
N150: Ruimte : 23 Scenario b: 0 ∆+23
29: Ruimte : 215 Scenario b: 0 ∆+215
N349: Ruimte : 87,5 Scenario b:
30: inc N190 Ruimte : 1117 Scenario b: 1763 ∆-646
Scenario A N182: Ruimte : 80,4 Scenario a: 1600 ∆ -1520
27: Ruimte : 1415 Scenario a: 712 ∆+703
N458: Ruimte : 71 Scenario a: 100 ∆ -29
N045: Ruimte : 83 Scenario a: 275 ∆-192
Stedin overschott en
Flow\eu ro
N413: Ruimte : 15,9 Scenario a: 50 ∆-34 26: Ruimte : 907 Scenario a: 525 ∆+382
28: Ruimte : 3386,9 Scenario a: 725 ∆+2661
N093: Ruimte : 77 Scenario a: 50 ∆+27
29: Ruimte : 215 Scenario a: 200 ∆+15 32: Ruimte : 1046,5 Scenario a: 150 ∆+896 N319:
Stedin overschott en
Ruimte : 77 Scenario a: 125 ∆-48
2
N209: Ruimte : 157 Scenario a: 1250 ∆-1093 N027: Ruimte : 147,5 Scenario a: 162 ∆-14,5 N238: Ruimte : 97,5 Scenario a: 150 ∆-52,5
N320: Ruimte : 22,5 Scenario a: 0 ∆+22,5 N150: Ruimte : 23 Scenario a: 375 ∆-352 N407: Ruimte : 8 Scenario a: 50 ∆-42 25: Ruimte : 648 Scenario a: 515 ∆+133
Opn ame Rendo 24: Ruimte : 355 Scenario a: 1852
N175: Ruimte : 4 Scenario a: 133
N476: Ruimte : 238 Scenario a: 1025
N380: Ruimte : 386,5 Scenario a:
N349: Ruimte : 87,5 Scenario a: 250
30: inc N190 Ruimte : 1117??? Scenario a: 2025
Opn ame Enexis
N220: Ruimte : 510 Scenario a: 1250 ∆-740
Adviezen: -
Producenten Groen Gas ondersteunen aan de aanbodkant. Vergunningtrajecten en tijdig in contact te brengen met de netbeheerder(en andersom)
-
Lobby: Vragen te stellen aan verantwoordelijke beleidsmakers. Helpdesk van het Expertise Centrum Warmte en ministeries van EZK en BZK.
-
38
Rapport Groen gas New Energy Coalition. Hierin worden drie modellen en vier strategieën beschreven die kunnen bijdragen aan het lokaal stimuleren van groen gas (hoofdstuk 6).
BO Groen Gas i.r.t. Warmtetransitie. 18 november 2021
Groen Gas Agenda GGA 0.0 § Workshop 25 oktober § WEN, Dearsum, NEC, Jumpstart, LTO, Liander, FSFE, gemeenten, prov. Dr/Fr, (BBO) § Analyse: stakeholders en kansen en bedreigingen
Stakeholders / thema’s 1. Boeren 2. Overheden: gemeenten, provincies, Rijk en EU 3. Omgeving; burgers, consumenten, NGO’s, consumenten, onderwijs 4. Energiecooperaties 5. Verdienmodel & Financiering, Energiebedrijven 6. Netbeheerder
1. Boeren Kans / bedreiging
Actie
Onvoldoende kennis, veel ”indianenverhalen” - publiciteit, zorgen voor goede informatie, infopunt, factsheets, webinars, excursies Wat doet digestaat met bodemgezondheid en gewas?
- Lopend Onderzoek: publiciteit en kennisdeling
Verdienmodel?
Verbetering Subsidie Waarderen CO2, Stikstof
Ontzorging
2. Overheden; gemeenten, provincies, Rijk en EU Kans / bedreiging
Actie
Onvoldoende kennis binnen gemeentelijk apparaat
Provincie, gemeenten en omgevingsdiensten dragen zorg voor goede informatievoorziening, zonodig aanspreekpunt. o.a. door webinars, themadagen en excursies.
Is gemeentelijk en provinciaal RO-beleid wel passend?
Toetsen
Rijksbeleid en instrumentarium zet nog onvoldoende in op Groen Gas voor gebouwde omgeving EU-methaanstrategie
Gezamenlijke lobby Mogelijke kansen/aanhakingspunten. NEC bewaakt dit. SNN kan ondersteunen.
3/4 Omgeving; burgers, consumenten, NGO’s, onderwijs en Energiecooperaties Kans / bedreiging
Actie
Slecht imago: stank, transport. Geen lusten wel de lasten
Objectieve informatie, open dagen monovergisters Aanpak ontwikkelen hoe lokale energiecooperaties hierbij een rol kunnen spelen
Hybride verwarming icm Groen Gas is voor slecht te isoleren woningen waar geen warmtenet is/komt, de goedkoopste oplossing
Plussen en minnen voor burgers van verschillende warmteopties in kaart brengen en communiceren
Energiecoop: lokaal eigendom, participatie
Coop betrekken bij bovengenoemde punten en strategie ontwikkelen
5/6. Verdienmodel, financiering, energiebedrijven, netbeheerder Kans / bedreiging
Actie
Vermeden kosten door het voorkomen van duurdere opties als all electric
Netbeheerders meer ruimte geven (wetten aanpassen)
Alle CO2- en stikstofvoordelen belonen
In kaart brengen en agenderen bij betrokken partijen
Banken zijn huiverig
Rol FSFE onderzoeken
Bijmengverplichting voor kleinverbruikers
Betrokken worden bij het onderzoek dat het Rijk hierover wil laten uitvoeren.
Highlights / prioriteiten: grote lijnen § Objectieve informatie en kennis en communicatie daarvan is van groot belang. Energiecooperaties en burgerparticipatie kunnen hierbij een voertuig zijn. § Een aantal acties en kansen kunnen via de analyse van de Warmtetransitieplannen onder de RES verder uitgewerkt worden, § Een gezamenlijke lobbystrategie en –agenda is van groot belang (weten regelgeving) en kan direct al gestart worden.
Respons / Discussie