E-03b Jaarverslag WSW 2024
Tekst van het document
Adviescommissie Omgevingskwaliteit
Jaarverslag 2024 Gemeente Weststellingwerf
Voorwoord Sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is de advisering vanuit hûs en hiem sterker gericht op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor de Adviescommissie Omgevingskwaliteit, waarvan de leden door de gemeenteraad zijn benoemd. De adviescommissie bestaat uit deskundigen op het vlak van architectuur, stedenbouw, landschap en monumentenzorg en is onderdeel van het bredere instrumentarium van de gemeente om vanuit het publieke domein kwaliteit van de leefomgeving te bevorderen. In de Verordening op de Adviescommissie is opgenomen dat jaarlijks een verslag aan de gemeenteraad dient te worden voorgelegd. Dit verslag betreft het kalenderjaar 2024 waarin de advisering is gebaseerd op de Omgevingswet.
In de Memorie van Toelichting op de Omgevingswet wordt omgevingskwaliteit als volgt omschreven: ‘Omgevingskwaliteit duidt op het belang van aspecten als cultureel erfgoed, architectonische kwaliteit van bouwwerken, stedenbouwkundige kwaliteit en kwaliteit van natuur en landschap. Het gaat daarbij zowel om de menselijke beleving van de fysieke leefomgeving als om de intrinsieke waarden die de maatschappij toekent aan de identiteit van gebieden en aan dier- en plantensoorten.’ Het college van B&W legt aanvragen voor een omgevingsvergunning of voor de aanwijzing van gemeentelijke monumenten voor aan de adviescommissie. De advisering richt zich ook tot het college. Beoordeling is gebaseerd op de door de gemeenteraad vastgestelde beleidskaders en criteria. Nieuw is dat de adviescommissie bij elk voorstel in de beoordeling onderzoekt of het plan een positieve bijdrage levert aan de instandhouding of verbetering van de omgevingskwaliteit. Wij beschouwen dat als een enorme verbetering ten opzichte van het inmiddels achterhaalde begrip of het plan al of niet ‘voldoet aan redelijke eisen van welstand’. Adviezen van de commissie worden vrijwel altijd opgevolgd, al kán het college daarvan gemotiveerd afwijken. Als er door het college meermaals afgeweken wordt op een specifiek aspect kan dat voor de gemeenteraad aanleiding zijn om het beleid op dat aspect aan te passen.
Naast een rapportage en aanbevelingen bevat dit verslag cijfers over aard en omvang van de aanvragen in uw gemeente, afgezet tegen het provinciale gemiddelde en ten opzichte van 2023 maar staat los van de financiële verantwoording. Het is goed om te weten dat de kosten voor advisering door hûs en hiem worden doorberekend aan de aanvragers van een omgevingsvergunning. Dat betekent ook dat hûs en hiem niet op de begroting van de gemeente staat. Voor nadere informatie over de financiën en de bedrijfsvoering verwijzen wij u graag naar het algemeen jaarverslag van de gemeenschappelijke regeling, dat separaat aan de gemeenteraad wordt aangeboden.
2
Kwaliteit komt tot stand in de dialoog en het is mensenwerk. Graag gaan wij ook met u nader in gesprek. Wij stellen het zeer op prijs als u een keer één van de openbare zittingen van de adviescommissie in de gemeente bij kunt wonen. U bent van harte welkom. In het kader van het 100-jarig jubileum van de adviescommissie in 2025 organiseren wij ontmoetingen met raadsleden, bijvoorbeeld in de vorm van een fietstocht om samen te ontdekken en te bespreken hoe we de kwaliteit van de leefomgeving in de gemeente nog beter kunnen beschermen en bevorderen. Laat het ons weten als u daarvoor belangstelling heeft.
Namens uw Adviescommissie Omgevingskwaliteit, Marc A. Visser, voorzitter
3
Het jaar 2024 in vogelvlucht De Gemeente Weststellingwerf is één van de 17 Friese gemeenten die de Adviescommissie Omgevingskwaliteit hûs en hiem hebben aangewezen als geïntegreerde welstands- en monumentencommissie. Sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024, gaat deze commissie door onder de naam Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit.
Commissie Lokaal worden de plannen binnen uw gemeente onder mandaat behandeld door twee adviseurs van hûs en hiem. Een van hen fungeert voor een periode van drie jaar als voorzitter van de zogenoemde lokale commissie. De secondant rouleert per vier maanden. De adviseurs zijn onafhankelijk ten opzichte van de gemeentelijke organisatie en de aan hen voorgelegde plannen. De samenstelling van de lokale commissie was in 2024:
• Monumentendeskundigen
• Voorzitter
drs. Gertjan Timmer ir. Gerrit Boschloo drs. Marloes Eskens
ir. Stefan Stienstra • Secondanten 1e periode: ir. Jasper van Zellingen 2e periode: ir. Wiepkjen Kingma 3e periode: ir. Johan de Vries
• Gemeentelijkeondersteuning Claudia Schipper
Werkwijze De adviescommissie vergadert eens in de twee weken op het gemeentehuis te Wolvega. De agenda wordt voorbereid door de ambtelijke dienst en alle relevante informatie wordt door de dienst beschikbaar gesteld. Van elke planbehandeling stelt de commissie een advies op voor het college. De gemeente zorgt voor het openbaar maken van de adviezen. De commissie vergadert openbaar, tenzij er plannen aan de orde zijn die nog in een vertrouwelijk stadium zijn. De vergaderdatum en de agenda worden gepubliceerd op de website van hûs en hiem. De werkwijze van de commissie is erop gericht de beoordeling van de plannen zoveel mogelijk in dialoog met de aanvrager te doen. Het directe contact met zowel de gemeente ambtenaren als met de aanvragers draagt in grote mate bij aan een plezierig en efficiënt proces en bevordert daarmee de uiteindelijke kwaliteit van de plannen. Aanvragers kunnen fysiek aanschuiven, maar hebben ook de mogelijkheid om via een digitale verbinding deel te nemen aan de vergadering.
Aanbeveling: De commissie adviseert om aan te sturen op een openbare behandeling van de plannen en alleen bij zwaarwegende redenen een vooroverleg besloten te houden.
4
2024 in cijfers De commissie heeft in 2024 in totaal 133 eerste adviesaanvragen behandeld. Dat zijn er 6 minder ten opzichte van 2023. Op de overzichtskaart kunt u zien hoe de aantallen van eerste planbehandelingen over de gehele provincie verdeeld zijn. Voor zover ons bekend werden in 2024 het grootste deel van de adviezen overgenomen door het college van B&W. Terugkoppeling van afwijking van het advies is voor de commissie waardevol omdat hiermee een goede afstemming gewaarborgd blijft tussen de advisering en de beleidsintenties van de gemeente.
Aanbeveling: De commissie adviseert u om afwijkingen van onze adviezen terug te (blijven) koppelen om goede afstemming te waarborgen tussen de advisering en de beleidsintenties van de gemeente.
5
71%
Met 31% was de groep aanvragen met een bouwsom boven € 250.000 de sterkst vertegenwoordigde categorie.
van de formele aanvragen kreeg in één keer een positief of een ‘voldoet mits’ advies.
Percentage naar Aard van Advies Provinciaal
Percentage naar Aard van Advies Gemeente
15.7
26.6 37.3 15.7
49.3
6.4
12.9
7.3
10.9
Voldoet
Voldoet
Voldoet mits
Voldoet mits
Voldoet niet
Voldoet niet
Aanhouden
Aanhouden
Vooroverleg
Vooroverleg
Percentage Adviezen naar Bouwsom Provinciaal
Percentage Adviezen naar Bouwsom Gemeente
12.1 30.7
18.0
19.1
21.8 14.6 14.5
17.8
24.8
20.9
23.6
≤ 5.000
≤ 5.000
5.001 - 25.000
5.001 - 25.000
25.001 - 100.000
25.001 - 100.000
100.001 - 250.000
100.001 - 250.000
≥ 250.001
≥ 250.001
6
183
planbehandelingen werden in de vergadering toegelicht door de aanwezige initiatiefnemer of de ontwerper.
Aantal 1e Adviesaanvragen Gemeente
Aantal 1e Adviesaanvragen Provinciaal
200
150
4k
148148
3 1533 153 139139
3k
133133
100
2k
50
1k
0
2 9462 946
2 7592 759
0 2022
2023
2024
2022
Percentage bezoekers Lokale Commissie Gemeente
2023
Percentage bezoekers Lokale Commissie Provinciaal 60
60 5151 50
2024
4949
5555 5050
5050
2022
2023
4343
40
40 30
20
20
10
0
0 2022
2023
2024
7
2024
TABEL A
Gemeente Weststellingwerf
Provinciaal
2022
2023
2024
2022
2023
2024
1e welstandsadviesaanvragen
148
139
133
3153
2946
2759
behandelingen/welstandsaanvr.
2,41
2,27
2,64%
2
1,91
2,02
1e monumentenadviesaanvragen
8
6
6
325
355
303
behandelingen/monumentaanvr.
2
2
4,0
1,78
1,76
2,26
totaal aantal 1e aanvragen
156
145
139
3478
3301
3062
adviesgelden (x € 1000)
52,8
68,8
91,0
1090
1149,7
1474,3
TABEL B
Gemeente Weststellingwerf
Provinciaal
2022
2023
2024
2022
2023
2024
Voldoet
16,0%
15,2%
15,7%
24,6%
27,6%
26,6%
Voldoet mits
16,7%
24,8%
15,7%
17,6%
17,0%
18,0%
Voldoet niet
12,2%
16,6%
12,9%
13,3%
14,3%
10,9%
Aanhouden
4,5%
4,1%
6,4%
5,0%
3,8%
7,3%
Vooroverleg
50,6%
39,3%
49,3%
39,5%
37,3%
37,3%
TABEL C
Gemeente Weststellingwerf
Provinciaal
2022
2023
2024
2022
2023
2024
≤ 5.000
11,4%
4,7%
12,1%
15,6%
13,7%
19,1%
5.001 - 25.000
17,6%
10,7%
14,6%
27,0%
24,7%
20,9%
25.001 - 100.000
37,4%
31,3%
24,8%
27,6%
26,8%
23,6%
100.001 - 250.000
18,3%
32,7%
17,8%
12,6%
16,3%
14,5%
≥ 250.001
15,3%
20,6%
30,7%
17,2%
18,5%
21,8%
TABEL D
Gemeente Weststellingwerf
Provinciaal
2022
2023
2024
2022
2023
2024
25
25
24
485
473
475
percentage plannen met bezoek
43%
51%
49%
50%
50%
55%
plannen met bezoek/vergadering
6,4
6,7
7,6
7,0
6,6
7,3%
plannen met bezoek totaal
160
168
183
3412
3134
3449
aantal vergaderingen
8
Vooroverleg Dit jaar werd bij ongeveer 49% van de plannen gebruik gemaakt van de mogelijkheid van vooroverleg. Groot voordeel van het bespreken van plannen in een vroeg stadium is dat over cruciale ontwerpkeuzes kan worden overlegd zonder dat dit leidt tot wijziging van reeds uitgewerkte planaspecten. Niet alleen worden hiermee tijd en kosten bespaard, ook scheelt het teleurstelling of zelfs frustratie aan de kant van de aanvragers. Daarbij heeft men in een vooroverlegstadium nog geen druk van dwingende termijnen, waardoor er meer ruimte is om de besproken aandachtspunten niet enkel als op zichzelf staande kritiekpunten te verwerken, maar om ze mee te nemen als handvatten voor een sterk totaalontwerp. Ditzelfde geldt voor ruimtelijke plannen naast de concrete aanvragen omgevingsvergunning. Ook hier wordt de commissie graag in een vroeg stadium betrokken bij plannen omtrent de omgevingskwaliteit. Bij het ontwikkeling van nieuwe bestemmingsplannen, het vormen van beeldkwaliteitsplannen of andere initiatieven op stedenbouwkundig- of gebouwniveau, kan de gemeente gebruik maken van de expertise van hûs en hiem. Aandachtspunten, valkuilen en aanvullende ideeën kunnen in dat geval vanaf het begin van de planvorming worden meegenomen.
Niet alleen kan hierdoor voorkomen worden dat in een eindfase alsnog wordt geadviseerd om fundamentele keuzes te heroverwegen, maar bovenal vergroten we op die manier gezamenlijk de eindkwaliteit. Tussenoverleg In een zogenoemd tussenoverleg kan met de commissie van gedachten worden gewisseld over het gegeven advies om gezamenlijk te zoeken naar mogelijke oplossingsrichtingen. Soms wordt hierbij door de aanvrager een aantal alternatieven getoond. Dit werkt efficiënt omdat hiermee direct inzichtelijk is welk effect de verschillende wijzigingen zullen opleveren.
Aanbeveling: De commissie adviseert u om het vooroverleg te blijven stimuleren en wil graag zo vroeg mogelijk betrokken zijn bij plan- en ontwerpprocessen.
De centrale adviescommissie Veruit de meeste aanvragen kunnen onder mandaat door de lokale commissie worden afgehandeld, waarbij in sommige gevallen een plan wordt meegenomen om het met een grotere groep adviseurs te bespreken in de zogenoemde bureaucommissie. Plannen waarvoor door complexiteit, maatschappelijke impact of anderszins bijzondere aspecten een breder samengestelde commissie van belang is, worden voorgelegd aan de Centrale Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit van hûs en hiem. Hierin nemen naast architecten ook andere deskundigen plaats, zoals op het gebied van landschap, stedenbouw en monumentenzorg. Ook een burgerlid maakt deel uit van de Centrale Adviescommissie. In 2024 zijn 2 aan de van de ons voorgelegde plannen behandeld in de Centrale Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit. Het ging om de volgende plannen:
• Nieuwbouw groene hart Wolvega In de centrale commissie vanwege de bijzondere betekenis en de schaal van het plan. • Het plaatsen van zonnepanelen in het rode dorp Noordwolde
9
Overige advisering Naast de reguliere advisering in het kader van vergunningaanvragen heeft de commissie ook op andere manieren geadviseerd. Zo zijn wij ook in 2024 gevraagd om mee te denken over een aantal beeldkwaliteitsplannen en sluit de voorzitter van de commissie aan bij het breed erfgoedoverleg, dit hangt samen met de UNESCO werelderfgoedstatus van de Oost- en Westvierdeparten. (onderdeel van de Koloniën van Weldadigheid). Aanbeveling: De commissie biedt haar expertise breed aan ten aanzien van ruimtelijke kwaliteit, ook ter ondersteuning in de ontwikkelingsfase voor nieuw beleid.
In het oog springend Als we de reeks adviesaanvragen van 2023 overzien dan valt ons het volgende op: • De hoofdstraat van Wolvega kent een rijke geschiedenis en van oudsher vaak voorname woningen. De uitstraling van deze woningen is echter door de komst van de vele winkels ingrijpend veranderd. De wens voor grote glazen puien, in combinatie met reclame om de zichtbaarheid te vergroten hebben niet altijd een goede uitwerking gehad op het straatbeeld. In 2024 is het centrum van Wolvega, zoals ook benoemd bij de centrale commissie plannen, uitvoerig aan de orde geweest. • Niet alleen op individueel vlak neemt de behoefte aan installaties toe. Ook netbeheerders zijn aan het uitbreiden om met nieuwe ontwikkelingen mee te gaan. Er is behoefte aan nieuwe en grotere transformatorstations en meer lokaal aan nieuwe transformatorkasten. Nut en noodzaak kunnen hierin al snel de overhand voeren waardoor het belang van een goede omgevingskwaliteit ondergeschikt dreigt te worden. Maar wanneer in een vroeg stadium gezamenlijk wordt gezocht naar de beste locatie en een goede inpassing, kunnen nut en omgevingskwaliteit hand in hand gaan en de leefbaarheid vergroten.
Aanbeveling: Door als gemeente in een vroege fase contact te hebben met netbeheerders, kan op tijd invloed worden uitgeoefend op de plek en wijze waarop aanvullende installaties in het openbaar gebied tot stand komen. Als uw adviseur omgevingskwaliteit dragen wij hier graag in een vroeg stadium aan bij.
10
Gemeentelijk beleid De commissie beoordeelt de plannen voor bouwwerken op basis van door de gemeenteraad vastgestelde beleidsnota's met criteria. Als het gaat om een monument, wordt beoordeeld of de monumentale waarden van het pand in voldoende mate worden gerespecteerd. De advisering vindt steeds plaats binnen de bouwmogelijkheden van het bestemmingsplan.
Van welstandsnota naar beleidsregels in het omgevingsplan Het vigerende beleid waarop aanvragers hun plannen kunnen baseren en dat de onderlegger vormt voor onze advisering, is per 1 januari 2024 als bruidsschat opgenomen in het tijdelijk omgevingsplan van de gemeente. Het door de gemeenteraad vastgestelde beleid is verhelderend voor initiatiefnemers en biedt houvast bij de begeleiding en de beoordeling van plannen. Wel komt het voor dat het beleid op aspecten onvoldoende afgestemd lijkt op de behoeften en uitdagingen van de huidige tijd, bijvoorbeeld ten aanzien van duurzame ontwikkeling. Daarbij geeft de in werking getreden Omgevingswet ook aanleiding om te bekijken of het beleid op een manier kan worden vormgegeven, die meer aansluit bij de intentie van de wet om omgevingskwaliteit meer integraal te benaderen. In samenwerking met zusterorganisaties uit andere provincies en de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit, onderzoekt hûs en hiem welke bouwstenen een goede basis kunnen vormen om goede beleidskaders te ontwikkelen in het omgevingsplan. Zo zal op sommige vlakken een meer specifieke kaderstelling wenselijk zijn terwijl in andere situaties juist vooral een open maar stevige basis de voorkeur geniet.
Van de uitkomst van deze landelijke exercitie stellen we u uiteraard op de hoogte, maar ook in de tussentijd kunt u als gemeente gebruik maken van de expertise van hûs en hiem voor advisering bij het opstellen van nieuw beleid op het gebied van omgevingskwaliteit.
Aanbeveling: De commissie adviseert om bij het ontwikkelen van kwaliteitsbeleid zowel de inhoud als de vorm tegen het licht te houden. Hûs en hiem denkt hierbij graag met u mee.
Erfgoedbeleid Erfgoed wordt binnen de ruimtelijke planontwikkeling een steeds belangrijkere factor. Rijksmonumenten hebben daarbinnen een beschermde status. Weststellingwerf heeft daarnaast de meest relevante objecten aangewezen als gemeentelijk monument. Als integraal ruimtelijk erfgoedbeleid is dit nog vrij summier en ook naoorlogse ontwikkelingen ontbreken.
Aanbeveling: De commissie adviseert u het realiseren van een integraal ruimtelijk erfgoedbeleid.
11
Reclamebeleid De gemeente heeft geen specifiek reclamebeleid. Wel zijn in de nota voor sommige deelgebieden enige richtlijnen aangaande reclame opgenomen.
Aanbeveling: De commissie adviseert u het realiseren van een integraal reclamebeleid.
Handhavingsbeleid Een krachtig handhavingsbeleid draagt, zo blijkt uit de praktijk van de advisering, bij aan het vergroten van het draagvlak voor de ruimtelijke kwaliteitsborging. De gemeente Weststellingwerf heeft een gematigd handhavingsbeleid met betrekking tot welstand. Als welstandsbeleid en handhavingsbeleid niet gelijk op gaan, ontstaan er onduidelijkheden en frustraties. Met name bij de veel voorkomende bouwwerken zien we soms dat een aangevraagd bouwwerk op grond van de welstandscriteria niet mogelijk is, terwijl ‘de buren precies hetzelfde hebben gedaan’. Hoewel de commissie dan uitlegt dat de buren dat waarschijnlijk zonder vergunning hebben gedaan, is het een hard gelag als de commissie dan negatief moet adviseren. Degene die netjes een vergunning aanvraagt, trekt dan aan het kortste eind.
Aanbeveling: De commissie adviseert u om ten aanzien van welstand een meer actief handhavingsbeleid te gaan voeren.
12
Aanbevelingen In dit jaarverslag hebben we verschillende aanbevelingen geformuleerd. We vatten ze hier nog een keer samen:
• De commissie adviseert u om afwijkingen van onze adviezen terug te (blijven) koppelen om goede afstemming te waarborgen tussen de advisering en de beleidsintenties van de gemeente.
• De commissie adviseert om aan te sturen op een openbare behandeling van de plannen en alleen bij zwaarwegende redenen een vooroverleg besloten te houden.
• De commissie adviseert u om het vooroverleg te blijven stimuleren en wil graag zo vroeg mogelijk
• De commissie biedt haar expertise breed aan ten aanzien van ruimtelijke kwaliteit, ook ter
betrokken zijn bij plan- en ontwerpprocessen.
ondersteuning in de ontwikkelingsfase voor nieuw beleid.
• Door als gemeente in een vroege fase contact te hebben met netbeheerders, kan op tijd invloed worden uitgeoefend op de plek en wijze waarop aanvullende installaties in het openbaar gebied tot stand komen. Als uw adviseur omgevingskwaliteit dragen wij hier graag in een vroeg stadium aan bij.
• De commissie adviseert om bij het ontwikkelen van kwaliteitsbeleid zowel de inhoud als de vorm tegen het licht te houden. Hûs en hiem denkt hierbij graag met u mee.
• De commissie adviseert u het realiseren van een integraal reclamebeleid.
• De commissie adviseert u het realiseren van een integraal ruimtelijk erfgoedbeleid.
• De commissie adviseert u om ten aanzien van welstand een meer actief handhavingsbeleid te gaan voeren.
13
Colofon hûs en hiem adviseurs omgevingskwaliteit
Johan Willem Frisostraat 1 8933 BN Leeuwarden 058-2337930 www.husenhiem.nl husenhiem@husenhiem.nl
14