Bijlage 2 - BRO Analyse Centrumvisie Wolvega oktober 2020 (0098318167).pdf
Tekst van het document
woensdag 21 oktober 2020
25
5 Draagvlak en doelgroepen Analysenotitie Centrumvisie Wolvega
5
Draagvlak en doelgroepen
5.1
Bevolkingssamenstelling
2
Sinds 2010 is het aantal inwoners in de gemeente Weststellingwerf nagenoeg stabiel gebleven (+0,3%) van 25.829 inwoners in 2010 naar 25.914 inwoners in januari 2020.2 Wolvega is de grootste kern binnen de gemeente en telt ca. 12.950 inwoners. De beperkte groei zat vooral in de kern Wolvega. Reden voor de gemeentelijke inwonersgroei is een positief migratiesaldo. Er verhuizen met name mensen naar de gemeente Weststellingwerf vanuit de gemeenten Heerenveen en Steenwijkerland, gevolgd door Leeuwarden, Ooststellingwerf en Westerveld. Er is geen sprake van een natuurlijke aanwas: het sterftecijfer is hoger dan het geboortecijfer. Het aantal huishoudens in de gemeente is sinds 2010 gegroeid met 3,2% (ca. 350 huishoudens). In de periode 2010-2020 is het aantal eenpersoonshuishoudens gegroeid (+440) evenals het aantal huishoudens zonder kinderen (+50). Het aantal huishoudens met kinderen daarentegen is afgenomen (-140). In de kern Wolvega wordt de grootste groep gevormd door huishoudens zonder kinderen (35%), gevolgd door huishoudens met kinderen (33%) en eenpersoonshuishoudens (32%). Deze verdeling komt overeen met het gemiddelde in de gemeente. De grootste leeftijdsgroep in de gemeente bestaat uit 4565 jarigen. De afgelopen jaren is het aantal kinderen (jonger dan 15 jaar) in de gemeente in absolute zin afgenomen terwijl het aantal 65-plussers sterk is toegenomen.
Dit is een indicatie dat de gemeente te maken
heeft met vergrijzing en ontgroening. Momenteel is circa 24% van de bevolking in de gemeente 65 jaar of ouder. In de kern Wolvega ligt dit aandeel op 23%. De Friese bevolkingsprognose 2020 verwacht dat het aantal inwoners in de provincie Friesland de komende twintig jaar zal afnemen met circa 20.000 inwoners. De prognose laat zien dat er, ondanks de afname van het totaal aantal inwoners, een forse toename van het aantal ouderen wordt verwacht. Het aantal 65-plussers zal met zo’n 35% toenemen. Binnen deze groep zal het aantal 85-plussers zich meer dan verdubbelen. Dit vraagt om een andere kijk op het voorzieningenniveau en de inrichting van de openbare ruimte. Het aantal huishoudens groeit iets langer door dan het aantal inwoners (met name het aantal eenpersoonshuishoudens), maar zal na 2035 ook afnemen.
Voor de gemeente Weststellingwerf is de verwachting dat het aantal inwoners tot 2030 licht afneemt met circa 0,1% (figuur 26). In vergelijking met andere gemeenten in de provincie Friesland is de afname relatief beperkt. Vanaf 2035 zet de afname van het aantal inwoners pas echt door in de gemeente: in de periode 2030-2040 neemt het aantal inwoners af met 1,2%. Op kernniveau zijn geen prognosegegevens beschikbaar, maar gezien de centrumpositie van Wolvega en het woningbouwplan Lindewijk is het aannemelijk dat het aantal inwoners zeker niet zal afnemen. Ten opzichte van voorgaande jaren neemt het aantal inwoners in Wolvega zelfs toe terwijl de bevolking in de meeste andere kernen van de gemeente afneemt.
Figuur 20: Bevolkingsontwikkeling en -prognose Weststellingwerf
CBS Regionale kerncijfers Nederland (2020).
woensdag 21 oktober 2020
26
5 Draagvlak en doelgroepen Analysenotitie Centrumvisie Wolvega
5.2
3
Bezoekers en doelgroep Uit onderzoek van Strabo (2020) blijkt dat 64% van de bezoekers van Wolvega-centrum uit de kern Wolvega komt, 86% van de bezoekers komt uit de gemeente Weststellingwerf. Het centrum trekt veel oudere bezoekers en weinig jongeren. Bovendien betreft het relatief veel alleengaande bezoekers. Het belangrijkste bezoekmotief voor bezoekers is het doen van de boodschappen. Zij kiezen voor Wolvegacentrum vanwege de nabijheid en de bereikbaarheid/parkeermogelijkheden. De supermarkten zijn de grootste trekkers. DISCvision (2020) heeft onderzoek gedaan naar de leefstijlen van de bezoekers van het centrumgebied van Wolvega. Hieruit blijkt dat de primaire klantgroep van het centrum bestaat uit de doelgroepen Geel, Lime en Groen. Deze doelgroepen kunnen we beschrijven als ontspannen mensen met een doorgaans vrij rustig, nuchter, spontaan en vriendelijk karakter. Hun houding kan omschreven worden als relaxed en eigentijds. Zij zijn meer budget/prijs georiënteerd dan status of merk georiënteerd. Uit het Koopstromenonderzoek Friesland (2017) blijkt dat de waardering van bezoekers voor het centrumgebied van Wolvega vrij redelijk is. De hoogste waarderingen worden gegeven voor de parkeermogelijkheden voor de auto en stallingsmogelijkheden van de fiets. De laagste beoordelingen worden gegeven voor de gezelligheid en sfeer van het centrum en voor de inrichting ervan.
Ook dit is een indicatie van het feit dat het verblijfsklimaat momenteel niet op orde is.
5.3
Woningaanbod en -vraag
Samenstelling woningaanbod Wolvega telt ca. 6.000 woningen waarvan ca. 332 woningen in de CBS-buurt Wolvega-Centrum. Waar het merendeel van de woningen in Wolvega uit eengezinswoningen bestaat (82%) is dit aandeel in Wolvega-Centrum veel lager met 17% en zijn er juist relatief veel appartementen (wonen boven winkels). Bovendien is het aandeel huurwoningen in het centrum (60%) hoger dan gemiddeld in Wolvega (45%). Het merendeel van de huurwoningen in het centrum is in bezit van overige verhuurders (33%).3 In het winkelgebied (oostelijke tot westelijke kop) zijn nauwelijks woningen op begane grond, al hangt de omvorming tot woningen wel ‘boven de markt’. Woningvraag en behoefte In de ‘Woonvisie gemeente Westellingwerf 2017’ stelt de gemeente dat er nog maar weinig nieuwbouw wordt toegevoegd (m.u.v. Lindewijk) vanwege een geringe woningbehoefte. De uitzondering (Lindewijk) omvat ca. 50 woningen per jaar. Voor het grootste deel zijn inwoners aangewezen op de bestaande voorraad. Hierbij geldt: Het toevoegen van nieuwbouw vindt primair plaats in Wolvega, vanwege de verwachte bevolkingsontwikkeling. Tussen 2016-2026 is de woningbehoefte gemiddeld zo’n 34 woningen per jaar. Na 2026 wordt verwacht dat de woningbehoefte krimpt. De beschikbare bouwlocaties in de gemeente zijn al meer dan voldoende om de extra woningbehoefte qua aantallen te kunnen realiseren.
De voorkeur wordt gegeven aan het benutten van de mogelijkheden binnen de bestaande kernen boven uitleglocaties. Bij nieuwbouw wordt als eerste ingezet op
het transformeren (herbestemmen of vervangen) van gebouwen die hun functie hebben verloren en voor herstructurering (sloop/nieuwbouw) van bestaande woningen. Bij de programmering van nieuwbouw is het belangrijk om woningen toe te voegen die toekomstbestendig zijn, qua woonkwaliteit, duurzaamheid, levensloopbestendig. Daarbij kan het gaan om woningen (appartementen) voor groeiende doelgroepen zoals voor kleine huishoudens. Ook het toevoegen van sociale huurwoningen biedt kansen aangezien de druk op sociale huurwoningen in Wolvega groot is.
Woningbouwplannen Aan de Oostflank van Wolvega ligt de uitbreidingswijk Lindewijk. Het totale plan Lindewijk is opgedeeld in twee woningbouwgebieden van in totaal 750 woningen. Deelgebied 1 voorziet in de realisatie van ruim 500 woningen en appartementen. Slechts een klein deel van de kavels is nog niet verkocht. De planvoorbereiding voor deelgebied 2 moet vanaf 2021 leiden tot de realisatie van nog eens ruim 200 woningen. Voor het gebied in het noordoosten van Wolvega worden kansen gezien voor het ontwikkelen van kleinschalig wonen en werken (zie overzichtskaart Wolvega in Omgevingsvisie Weststellingwerf 2019). In dit gebied ligt de nieuwbouwwijk De Tuinen. Alle bouwkavels in het plangebied zijn vergeven. Er zijn ideeën voor woningbouw (op verdieping) op ontwikkelplot/braakliggend terrein bij Promenadeplein/Hoofdstraat Oost (Wolvega-centrum).
CBS 2020, Regionale kerncijfers.
woensdag 21 oktober 2020
27
6 Trends en ontwikkelingen, beleid en plannen Analysenotitie Centrumvisie Wolvega
6
Trends en ontwikkelingen, beleid en plannen
6.2 In dit hoofdstuk zijn de kaders weergegeven voor dit onderzoek en in een later stadium op basis van dit onderzoek op te stellen centrumvisie. De ‘kaders’ zijn factoren waar niet van afgeweken kan worden, waar geen invloed op kan worden uitgeoefend of waar tenminste rekening mee gehouden dient te worden in deze rapportage en de centrumvisie voor Wolvega. Dit uit zich in trends en ontwikkelingen, vigerend beleid, plannen en initiatieven.
6.1
Trends en ontwikkelingen
Een overzicht van de belangrijkste trends en ontwikkelingen is opgenomen in de bijlage. In deze paragraaf worden de trends en ontwikkelingen naar Wolvega-centrum vertaald. Betekenis voor Wolvega-centrum Wolvega-centrum beschikt over een ruim dagelijks aanbod. Naar verwachting zal dit aanbod ook in de toekomst goed kunnen blijven functioneren, indien voldaan wordt aan enkele basisvoorwaarden: voldoende keuzemogelijkheden, bewegingsruimte, uitstraling, goede bereikbaarheid en parkeermogelijkheden, etc. Kortom, efficiënt en gemakkelijk boodschappen doen. Het niet-dagelijks aanbod staat in de huidige situatie al onder druk en zal naar verwachting nog verder afnemen, met leegstand tot gevolg. In Wolvega-centrum zullen steeds meer voorzieningen (detailhandel, horeca, diensten, wonen) geclusterd moeten worden om de synergiewerking, de aantrekkelijkheid en de toekomstbestendigheid van het centrum te vergroten.
woensdag 21 oktober 2020
Het centrum van Wolvega is langgerekt. Dit maakt dat combinatiebezoeken worden geremd. In die zin ligt er een opgave gezien consumententrends en ontwikkelingen.
Beleidskaders
Met diverse visies en beleidsdocumenten dient rekening te worden gehouden in onderhavig onderzoek en de nieuwe centrumvisie. Als belangrijke uitgangspunten gelden (zie bijlage 5 voor een uitwerking): De gemeente streeft naar een aantrekkelijk en toegankelijk winkelgebied in Wolvega met als speerpunten: het aanbod van gedifferentieerde hoogwaardige horecagelegenheden stimuleren, leegstand en verpaupering zoveel mogelijk voorkomen, stimuleren van zoveel mogelijk nieuwe initiatieven uit het ondernemersfonds en een goede en veilige bereikbaarheid van Wolvega-centrum (Coalitieakkoord gemeente Weststellingwerf 2018-2022). Wolvega heeft een verzorgingsfunctie op de schaal van de gemeente als geheel. Het centrum moet krachtig en compact zijn met een levendige combinatie van winkels, werk, horeca en cultuur. Verblijfsklimaat en de buitenruimte dienen verder verbeterd te worden door de groenstructuur te versterken (Omgevingsvisie Weststellingwerf 2019). De spoorzone kan worden opgewaardeerd tot een aantrekkelijke zone voor wonen, werken en verblijven, direct verbonden met het centrumgebied van Wolvega. De spoorzone overlapt met de oostzijde van het centrum ter hoogte van de Jumbo (Omgevingsvisie Weststellingwerf 2019). Het toevoegen van nieuwe woningen vindt primair plaats in Wolvega.
De beschikbare bouwlocaties zijn al meer dan voldoende om in de extra woningbehoefte te kunnen voorzien (Woonvisie gemeente Weststellingwerf 2017)
28
7 Samenwerking en promotie Analysenotitie Centrumvisie Wolvega
7
Samenwerking en promotie
7.1
Algemeen
Binnen Wolvega-centrum en de gemeente Weststellingwerf is een scala aan belanghebbenden aanwezig, zoals bewoners, ondernemers, de gemeente, de cultuursector, de horeca, de winkeliers, etc. Deze partijen zijn in meer of mindere mate vertegenwoordigd en zijn in meer of mindere mate betrokken in collectieve afstemming en samenwerking met als doel: een vitaal centrumgebied. De belangrijkste collectieven die aanwezig zijn in Wolvega-centrum zijn: - Stichting Stiekm Trots: overkoepeld breed platform waarin diverse belanghebbenden in de gemeente Weststellingwerf participeren. Belangrijkste ‘brand’ en organisatie voor promotie Weststellingwerf (wonen, werken en recreëren). - Winkeliers- en Ondernemersvereniging Wolvega (WOW): behartigt belangen van leden (circa 75% van de winkeliers uit centrum is lid). Primair gericht op Wolvega-centrum, met enkele uitzonderingen. - Commerciële Club Weststellingwerf (CCW): behartigt belangen van leden. Primair gericht op ondernemers binnen de gemeente. - Naast bovenstaande organisaties zijn er nog diverse kleinere samenwerkingsverbanden of stichtingen actief ten gunste van het collectief. Het gaat om onder andere InWolvega, Ondernemen in vlechtdorp Noordwolde (OVN), Stichting Ondernemersfonds Wolvega, - Vanuit de gemeente wordt op meerdere niveaus en thema’s aansluiting gezocht met de
woensdag 21 oktober 2020
diverse belangen in Wolvega en de gemeente Weststellingwerf. Zo is bijvoorbeeld een bedrijvenmanager aangesteld.
7.2
Samenwerking
Gefragmenteerde samenwerking Van oudsher is de samenwerking in Wolvega en de gemeente Weststellingwerf sterk gefragmenteerd. Hiermee bedoelen we de aanwezigheid van diverse samenwerkingscollectieven, met elk een eigen bestuur en eigen leden. Niet alle ondernemers en belanghebbenden zijn bovendien vertegenwoordigd. Niet alle ondernemers zijn lid van de WOW of CCV. Bovendien zijn de niet-ondernemersbelangen, slechts in beperkte mate vertegenwoordigd (bijvoorbeeld cultuur, onderwijs en bewoners). Een belangrijke en opvallende afwezige stakeholder in de collectieven zijn de vastgoedeigenaren. Hoewel er in Wolvega en de gemeente Weststellingwerf sprake is van relatief veel eigenaren/gebruikers, zijn er ook diverse kleine, middelgrote en grote vastgoedeigenarenen beleggers aanwezig. Deze hebben geen eigen collectief en zijn bovendien nauwelijks vertegenwoordigd in de bestaande ondernemers collectieven of Stiekm Trots. Nadeel van de gefragmenteerde samenwerking is dat dit de efficiëntie niet ten goede komt. ‘Eigen’ evenementen, ‘eigen’ standpunten en ‘eigen’ ledenvergaderingen dragen niet bij aan het ‘ons’-gevoel. Dit bevordert bovendien ook niet de samenwerking met de gemeente en het maken van strategische keuzes.
7.3
Promotie
Stiekm Trots: een belangrijke stap in de goede richting! Met de komst van Stiekm Trots is de eerste stap gezet richting meer samenwerking tussen deze verschillende
collectieven. Deze zijn immers vertegenwoordigd binnen Stiekm Trots, samen met de gemeente Weststellingwerf (publiek-privaat is daarmee verankerd). Stiekm Trots is vooral sterk in het uitdragen van de eigen identiteit van Wolvega en Weststellingwerf. Het DNA. De onderscheidenheid. Het ons-gevoel. Dit blijkt uit ook uit de website. Het DNA van Wolvega en Weststellingwerf “Het is Friesland, maar ook niet. Geen kolonie, maar toch wel. Een tikje Overijssel vanuit het Zuiden, maar toch niet. Met een taal die best lijkt op Drents, maar dan wel heel ver weg. Ofwel: deze oude boerenrepubliek met haar eigenzinnige inwoners vind je in het Zuiden van Friesland op het "drieprovincienpunt" met Drenthe en Overijssel. Wolvega en Noordwolde zijn de grootste van de 26 dorpen en omgeven door mooie, soms een beetje verstopte natuurgebiedjes. Eigenlijk als de inwoners zelf, we praten er niet over maar stiekm vieren we iedere dag een beetje vakantie” – bron: Stiekm Trots
Stiekm Trots ontwikkelt zich de laatste maanden steeds meer als ‘brand’. Niet alleen vanuit marketingoogpunt, maar ook in de samenwerking. De basis is gelegd om gezamenlijk evenementen te organiseren en gezamenlijk na te denken over strategische en operationele keuzes. Ondanks het bovenstaande blijft de gezamenlijke aanpak vanuit individuen lastig. Mogelijke verklaring is de passieve houding van veel belanghebbenden. Momenteel ligt de energie van de samenwerking bij enkele personen (enkele ondernemers, enkele medewerkers van de gemeente, etc.). Dit is risico. Er ligt een opgave om deze energie van samenwerking te verbreden naar meer mensen in Wolvega en Weststellingwerf. Meer ideeën van onderop en meer uitvoering van onderop.
29
Bijlage 1 Analyse detailhandelsvisie gemeente Weststellingwerf
Bijlage 1 Analysenotitie Centrumvisie Wolvega
Analyse detailhandelsvisie gemeente Weststellingwerf Dagelijks aanbod De gemeente Weststellingwerf telt 31 zaken in de dagelijkse sector met een omvang van 11.446 m2 wvo. Het merendeel van de omvang in de dagelijkse sector wordt ingevuld door supermarkten. In totaal telt de gemeente 8 supermarkten met een gezamenlijke omvang van 8.928 m2 wvo. De grootste supermarkt is Jumbo (1.552 m2 wvo) in Noordwolde, gevolgd door Albert Heijn (1.421 m2 wvo) in Wolvega. In vergelijking met het landelijk en provinciaal gemiddelde is het dagelijks aanbod in Weststellingwerf in m2 wvo per 1.000 inwoners relatief ruim: 442 m2 wvo ten opzichte van 441 m2 wvo (provinciaal) en 371 m2 wvo (landelijk). Met name het aanbod in persoonlijke verzorging is ruim aanwezig per 1.000 inwoners in Weststellingwerf. Niet-dagelijks aanbod De gemeente Wesstellingwerf telt 137 zaken in de nietdagelijkse sector met een omvang van 72.933 m2 wvo. De grootste sector (in aantal en omvang) is in/om huis, door de aanwezigheid van Home Center Wolvega. Het niet-dagelijks aanbod is ruim in vergelijking met het landelijk en provinciaal gemiddelde. Dit komt primair door het ruime aanbod in de sector in/om huis (Home Center Wolvega). In m2 wvo per 1.000 inwoners is het aanbod in Weststellingwerf ruim twee keer zo groot als het provinciaal gemiddelde en zelfs drie keer zo groot als het landelijk gemiddelde.
Overigens is zonder Home Center het aanbod in in/om het huis in de gemeente Weststellingwerf per 1.000 inwoners ook al royaal.
4
Leegstand In de gemeente Weststellingwerf staan 34 panden leeg met een gezamenlijke omvang van 10.316 m2 wvo. Meer dan de helft van het aantal panden (18) staat langer dan twee jaar leeg (structurele leegstand). Uitgedrukt in het leegstandspercentage betekent dit een winkelleegstand van 10,3% van het aantal verkooppunten en 9,7% van de omvang. In vergelijking met het provinciaal gemiddelde (7,0% van het aantal verkooppunten en 6,9% van de omvang) en het landelijk gemiddelde (8,4% van het aantal verkooppunten en 8,3% van de
Tabel 1
omvang) is de leegstand in de gemeente Weststellingwerf hoog. Het grootste leegstaande pand ligt aan de Frisaxstraat 5 (4.500 m2 wvo) op Home Center Wolvega. Gevolgd door een pand aan de Spoorlaan 1 tegen Wolvega-centrum (865 m2 wvo) en aan de Grindweg 140A op een bedrijfsterrein in Wolvega (800 m2 wvo). De overige leegstaande panden in de gemeente zijn niet groter dan 400 m2 wvo.
Dagelijks aanbod gemeente Weststellingwerf Aantal
m2 wvo
Schaalgrootte
m2 wvo per 1.000 inwoners
m2 wvo per 1.000 inwoners provincie Friesland
m2 wvo per 1.000 inwoners Nederland
Levensmiddelen
26
10.053
387
388
398
329
w.v. supermarkt
8
8.928
1.116
345
341
272
Persoonlijke verzorging4
5
1.393
279
54
43
42
Totaal
31
11.446
369
442
441
371
Tabel 2
Niet-dagelijks aanbod gemeente Weststellingwerf Aantal
m2 wvo
Schaalgrootte
m2 wvo per 1.000 inwoners
m2 wvo per 1.000 inwoners provincie Friesland
m2 wvo per 1.000 inwoners Nederland
Mode & luxe
39
8.422
216
325
406
318
Vrije tijd
10
1.611
161
62
96
86
In/om huis
75
60.087
801
2.319
1.041
753
Detailhandel overig
13
216
109
136
72
Totaal
137
532
2.814
1.679
1.229
2.813 72.933
Hierin zijn Apotheken niet meegenomen tot de dagelijkse artikelensector, omdat deze ook niet zijn opgenomen in de landelijke omzetkengetallen.
woensdag 21 oktober 2020
31
Bijlage 1 Analysenotitie Centrumvisie Wolvega
Detailhandelsaanbod Noordwolde-centrum Naast Wolvega-centrum is nog een tweede centrumgebied aanwezig in de gemeente Weststellingwerf namelijk Noordwolde-centrum. Het centrum van Noordwolde telt 7 dagelijkse winkels (2.406 m2 wvo) en 12 niet-dagelijkse winkels (2.081 m2 wvo). Daarnaast staan er 13 panden leeg. In vergelijking met de benchmark (kernverzorgende centra klein, 3.500 tot 5.000 inwoners) blijkt dat het detailhandelsaanbod in Noordwolde-centrum relatief ruim is (zie tabel). Dit komt met name door het omvangrijke aanbod in de sectoren dagelijks en mode & luxe in het centrum. Belangrijke trekkers voor het centrum zijn supermarkt Jumbo (1.552 m2 wvo), Kruidvat (266 m2 wvo) en DA (349 m2 wvo). Net buiten het centrum ligt supermarkt Lidl (966 m2 wvo) aan de Molenstraat. De leegstand in Noordwolde-centrum is relatief hoog zowel in aantal verkooppunten als in omvang. Uitgedrukt in het leegstandspercentage is sprake van een leegstand van 27,7% van het aantal verkooppunten en 18,7% van de omvang. Dit is relatief veel in vergelijking met het gemiddelde in de gemeente. Het betreft met name leegstand van kleinschalige panden. Het grootste pand is 159 m2 wvo (Hoofdstraat Oost 16). Het merendeel van de leegstaande panden (85%) staat langer dan twee jaar leeg (structurele leegstand).
Detailhandelsaanbod Home Center Home Center Wolvega telt 21 winkels met een omvang van 31.007 m2 wvo. Ruim 90% van deze omvang wordt gevuld door winkelaanbod in de woninginrichting. Met winkels als Henders & Hazel, Montel, Pronto Wonen, Slaap Center XXL, Superkeukens, Trendhopper XXL, Xooon. In het winkelgebied staat één grootschalig pand leeg (4.500 m2 wvo).
woensdag 21 oktober 2020
Elders aan de Industrieweg is een groot pand gelegen met onder meer Home Center Outlet en Praxis; dit heeft niet direct een relatie met het ‘echte’ Home Center, maar ligt wel op de weg hiernaartoe. Uit het Koopstromenonderzoek Friesland (2017) blijkt dat Home Center bezoekers aantrekt uit veel verschillende gemeenten en (noordelijke) provincies. Alle Friese gemeenten bij elkaar bepalen voor twee derde het aantal bezoekers. Verder komen veel bezoekers uit Overijssel, en dan vooral het direct aangrenzende gebied, zoals Steenwijk en omgeving.
Tabel 3
Benchmark Noordwolde-centrum Noordwolde-centrum
Benchmark Kernverzorgend centrum klein, 3.500 tot 5.000 inwoners
Aantal
m² wvo
Aantal
m² wvo
Leegstand
13
1.316
2
375
Dagelijks (excl. Apotheken)
7
2.406
5
1.485
Mode & Luxe
7
1.613
3
481
Vrije Tijd
1
149
1
81
In/Om Huis (excl. Automa-
3
236
3
814
Detailhandel overig
1
83
1
98
Totaal detailhandel
19
4.487
13
2.960
terialen)
32
Bijlage 2 Analyse en marktruimte detailhandel Wolvega-centrum
Bijlage 2 Analysenotitie Centrumvisie Wolvega
Analyse en marktruimte detailhandel Wolvegacentrum Ontwikkeling aanbod sinds 2010 Er is een analyse gemaakt van de ontwikkeling van het winkelaanbod en de leegstand in Wolvega-centrum in vergelijking met vergelijkbare centra in plaatsen van 10.000 tot 15.000 inwoners. Hieruit blijkt dat (tabel 1): Sinds 2010 is fors geïnvesteerd in de dagelijkse sector. Dit heeft geresulteerd in een toename van de omvang tot 17% in 2020, wat meer is dan gemiddeld in vergelijkbare centra (10%). Het aanbod mode en luxe is met 15% sterker afgenomen dan gemiddeld (-7%). Ook het vrije tijdsaanbod is sterker afgenomen dan gemiddeld met -40% ten opzichte van -33%. Het aanbod in/om het huis is juist toegenomen met 17% terwijl dit aanbod in vergelijkbare centra met 17% is afgenomen. Dit komt met name door de uitbreiding van fietsenwinkel Weerman Fietsen in Wolvega-centrum. Per saldo is het totale detailhandelsaanbod in Wolvegacentrum slechts beperkt afgenomen (-1%). Dit is minder dan in vergelijkbare centra (-4%). De leegstand is per saldo naar omvang relatief fors toegenomen (20%). Een dergelijke toename is wel vergelijkbaar met de toename van leegstand in de benchmark. Benchmark Wolvega-centrum In tabel 2 is het aanbod in Wolvega-centrum afgezet tegenover de benchmark (kernverzorgende centra groot, 10.00015.000 inwoners).
Hieruit blijkt dat het aanbod in Wolvegacentrum bovengemiddeld is, zowel in aantal verkooppunten als in omvang. De branches die naar boven springen zijn: dagelijks en mode & luxe.
woensdag 21 oktober 2020
Tabel 1
Ontwikkeling aanbod en leegstand (m² wvo) Wolvega-centrum (indeling Locatus)
Branche
2010
2015
2020
Saldo
Benchmark
Dagelijks
6.889
7.049
8.074
17%
10%
Mode en luxe
7.667
7.499
6.509
-15%
-7%
Vrije tijd
1.276
1.118
763
-40%
-33%
In en om het huis
2.311
2.298
2.699
17%
-17%
Detailhandel overig
280
55
125
-55%
93%
Totaal detailhandel
18.423
18.019
18.170
-1%
-4%
Leegstand
2.309
3.014
2.763
20%
20%
Tabel 2
Benchmark Wolvega-centrum Wolvega-centrum
Benchmark Kernverzorgend centrum groot, 10.000-15.000 inwoners
Aantal
m² wvo
Aantal
m² wvo
Leegstand
14
2.763
13
2.112
Dagelijks (excl. Apotheken)
21
7.970
16
3.994
Mode & Luxe
29
6.475
26
4.865
Vrije Tijd
5
751
4
596
In/Om Huis (excl. Automa-
13
2.375
12
2.282
Detailhandel overig
1
70
3
386
Leisure
23
2.408
24
2.552
w.v. horeca
21
1.468
20
1.845
terialen)
Diensten
20
1.197
21
1.055
Totaal
126
22.812
119
17.844
Totaal detailhandel
69
17.640
61
12.124
34
Bijlage 2 Analysenotitie Centrumvisie Wolvega
Economisch functioneren detailhandel In deze bijlage is het huidig en toekomstig economisch functioneren van het detailhandelsaanbod in de kern Wolvega benaderd. In tabel 3 zijn de uitgangspunten weergegeven. Verzorgingsgebied Voor de dagelijkse en niet-dagelijkse sector wordt uitgegaan van een verzorgingsgebied dat primair bestaat uit de kern Wolvega. Dit gebied sluit aan bij het gebied zoals gehanteerd in het ‘Koopstromenonderzoek Fryslân 2017’, waardoor de koopstroomgegevens één op één te vertalen zijn. Dit primaire verzorgingsgebied telt 12.950 inwoners. Voor de toekomst is de veronderstelling dat het aantal inwoners in Wolvega in ieder geval niet verder zal afnemen (in tegenstelling tot het inwonertal in de gehele gemeente). Bestedingen Op basis van de gemiddelde landelijke winkelomzet per hoofd en het besteedbaar inkomen in de kern Wolvega is een inschatting gemaakt van de huidige bestedingen in Wolvega. Het bestedingsniveau in de niet-dagelijkse sector is naar de toekomst toe met 5% naar beneden bijgesteld als gevolg van een verdere verwachte toename van de bestedingen via internet. In de dagelijkse sector zijn de bestedingen gelijk gehouden. De toename van online aankopen wordt naar verwachting gecorrigeerd door een verdere stijging van bestedingen aan boodschappen in zijn algemeenheid.
Koopstromen De koopkrachtbinding voor Wolvega ligt met 95% voor de dagelijkse sector op een hoog niveau. Dit komt door het ruime en gevarieerde supermarktaanbod in Wolvega; bovendien zijn ze goed bereikbaar en zijn er parkeerpleinen bij de supermarkten gelegen. Ca. 25% van de bestedingen in de dagelijkse sector komt van buiten de kern Wolvega (toevloeiing) waarvan 19% uit de rest
woensdag 21 oktober 2020
van de gemeente Weststellingwerf en 6% van elders. Vanwege de reeds hoge koopkrachtbinding en de compleetheid van het aanbod wordt de toekomstige koopkrachtbinding en –toevloeiing op een gelijk niveau gehouden. In de niet-dagelijkse sector ligt het bindingspercentage op 59%. De aanwezigheid van Home Center speelt hier een belangrijke rol. Maar ook het overige aanbod in Wolvega is breed en gevarieerd, Wolvega is immers de hoofdkern van de gemeente. 75% van de bestedingen in
Tabel 3
de niet-dagelijkse sector komt van buiten de kern Wolvega. Wederom wordt dit verklaard door de aanwezigheid van het Home Center. Voor het toekomstig functioneren worden de koopstromen voor de niet-dagelijkse sector gelijk gehouden. Benadering marktruimte In tabel 4 en 5 is het huidig en toekomstig economisch functioneren voor de dagelijkse en niet-dagelijkse sector in de kern Wolvega berekend.
Uitgangspunten distributieve berekening Wolvega kern
Variabele
Waarde
Bron
Inwonertal
2020: 12.950 inwoners
CBS Statline (2020).
2030: 12.950 inwoners
Landelijk gemiddelde is € 2.602,- (dagelijks) en €
Notitie Omzetkengetallen 2019
2.198,- (niet-dagelijks) per persoon per jaar.
(Panteia, 2020)
Het besteedbaar inkomen in de kern Wolvega ligt
CBS (2018), kerncijfers wijken
gemiddeld 19% lager dan het landelijk gemid-
en buurten
Winkelomzet per hoofd (€)
delde. Er wordt daarom een correctie op de bestedingen toegepast.
Na correctie worden de bestedingen € 2.402,(dagelijks) en € 1.903,- (niet-dagelijks).
Koopstromen
Dagelijks
Koopstromenonderzoek Provin-
Koopkrachtbinding: 95%
cie Fryslân 2017 , aangevuld
Koopkrachttoevloeiing: 25%
met ervaringsgegevens BRO
Niet-dagelijks Koopkrachtbinding: 59% Koopkrachttoevloeiing: 75% Gemiddelde omzet per m² wvo
Dagelijks: € 7.564 per m² wvo
Notitie Omzetkengetallen 2019
Niet-dagelijks: € 1.425 per m² wvo (gewogen gemid-
(Panteia, 2020), 5-jaarsgemid-
delde)
delde
35
Bijlage 2 Analysenotitie Centrumvisie Wolvega
In de dagelijkse sector bedraagt de gemiddelde vloerproductiviteit in de kern Wolvega € 4.900 per m² wvo, dit ligt circa 35% onder het landelijke gemiddelde van € 7.564 per m² wvo. Dit betekent dat het dagelijkse aanbod in de kern Wolvega onder druk staat en er geen sprake is van theoretische uitbreidingsruimte. Het dagelijks aanbod in Wolvega bevindt zich uitsluitend in het centrumgebied. Voor de toekomst is de verwachting dat het functioneren van het dagelijks aanbod niet wezenlijk zal veranderen ten opzichte van de huidige situatie. Mede door de compleetheid van het aanbod en de hoge koopkrachtbinding. Dit betekent dat ook in de toekomstige situatie geen uitbreidingsruimte te berekenen is voor de kern Wolvega. In de niet-dagelijkse sector bedraagt de gemiddelde vloerproductiviteit in de kern Wolvega circa € 925 per m² wvo, dit ligt circa 35% onder het gewogen landelijke gemiddelde van € 1.425 per m² wvo. In dit gewogen gemiddelde is reeds rekening gehouden met het omvangrijke woonaanbod in Wolvega (Home Center) wat doorgaans op een lager niveau kan functioneren. Toch blijft de conclusie dat het niet-dagelijks aanbod onder druk staat en er in theoretische zin geen uitbreidingsruimte is. Ook in de toekomstige situatie is de verwachting dat er geen uitbreidingsruimte ontstaat.
De verwachting is dat de bestedingen in de sector afnemen, wat maakt dat de toekomstige vloerproductiviteit naar verwachting zelfs zal dalen tot € 900 per m².
Bij bovenstaande conclusies geldt de nuance dat winkels in kleinere en landelijke kernen vaak stabiel onder het landelijk gemiddelde kunnen functioneren als gevolg van o.a. lagere exploitatielasten, waardoor het landelijk gemiddelde niet als normatieve maatstaf, maar als indicatie moet worden gezien. Bovendien vertekent de aanwezigheid van het woonaanbod op Home Center de cijfers enigszins.
woensdag 21 oktober 2020
Tabel 4
Benadering huidig economisch functioneren winkelaanbod kern Wolvega Dagelijkse sector (2020)
Niet-dagelijkse sector (2020)
Aantal inwoners
12.950
12.950
Bestedingen per hoofd (€)
2.402
1.903
Totale bestedingspotentieel (€ mln.)
31,1
24,6
Koopkrachtbinding
95%
59%
Gebonden bestedingen (€ mln.)
29,6
14,5
Koopkrachttoevloeiing als aandeel van de omzet
25%
75%
Koopkrachttoevloeiing absoluut (€ mln.)
9,9
43,6
Totale besteding (€ mln.)
39,4
58,2
Huidig winkelvloeroppervlak (m² wvo)
8.074
63.121
Omzet per m² wvo (€)
4.900
925
Gemiddelde vloerproductiviteit / norm (€ per m² wvo)
7.564
1.425
Uitbreidingsruimte
n.v.t.
n.v.t.
Dagelijkse sector (2030)
Niet-dagelijkse sector (2030)
Aantal inwoners
12.950
12.950
Bestedingen per hoofd (€)
2.402
1.808
Totale bestedingspotentieel (€ mln.)
31,1
23,4
Koopkrachtbinding
95%
59%
Gebonden bestedingen (€ mln.)
29,6
13,8
Koopkrachttoevloeiing als aandeel van de omzet
25%
75%
Koopkrachttoevloeiing absoluut (€ mln.)
9,9
41,4
Totale besteding (€ mln.)
39,4
55,3
Huidig winkelvloeroppervlak (m² wvo)
8.074
63.121
Omzet per m² wvo (€)
4.900
900
Gemiddelde vloerproductiviteit / norm (€ per m² wvo)
7.564
1.425
Uitbreidingsruimte
n.v.t.
n.v.t.
Tabel 5
Benadering toekomstig economisch functioneren winkelaanbod kern Wolvega
36
Bijlage 2 Analysenotitie Centrumvisie Wolvega
Effecten corona Zaken in de dagelijkse sector, zijnde supermarkten en versspeciaalaanbod (slager, groenteboer, kaaswinkel), floreren in de coronaperiode. Voor de dagelijkse sector worden vooralsnog geen omzetdalingen verwacht. De bestedingen aan dagelijkse artikelen nemen eerder toe dan af. Voor 2020 wordt in de supermarktbranche een omzetgroei van 5,7% verwacht en er wordt niet uitgesloten dat de omzet zelfs nog sterker zal groeien. Overigens gaat het met name goed met supermarkten in buurt- en wijkwinkelcentra en is juist een daling van de supermarktomzet te zien in binnensteden, hightrafficlocaties en campussen van universiteiten en hogescholen. Voor de niet-dagelijkse sector ligt dit anders. Waar sectoren als kleding en schoenen hard worden getroffen door de coronacrisis, doen woninginrichting en elektrische apparaten het goed. Toch is de verwachting dat de fysieke winkels verder onder druk komt te staan door de coronacrisis, mede door de groei van online verkoop en de lagere bestedingen. Met als gevolg een toename van het aantal faillissementen.
woensdag 21 oktober 2020
37
Bijlage 3 Analyse en marktruimte horeca
Bijlage 3 Analysenotitie Centrumvisie Wolvega
Behoefte en marktruimte horeca Op basis van een omzetclaimbenadering kan een inschatting worden gemaakt van de eventuele aanwezigheid van marktmogelijkheden in de horecasector. De omzetclaimbenadering is gebaseerd op aanbodcijfers van HorecaDNA (deze wijken af van de aanbodcijfers van Locatus) en landelijke omzetkengetallen. Navolgend wordt een indicatie gegeven van de aan/afwezigheid van marktruimte in de horecabranche in de gemeente Weststellingwerf. Cijfers op niveau van de kern Wolvega zijn niet aanwezig. In de gemeente Weststellingwerf zijn momenteel 29 drankverstrekkers, 11 fastfoodzaken (snackbars, grillrooms, etc.) en 13 restaurants gevestigd. Wanneer we op de 53 horecazaken de gemiddelde Nederlandse omzetcijfers per zaak per branche toepassen bedraagt de totale horeca-omzet in de gemeente ca. € 19,5 mln. (omzetclaim, tabel 6). Het besteedbaar inkomen in de gemeente Weststellingwerf ligt gemiddeld 15% lager dan het landelijk gemiddelde. Er wordt daarom een inkomenscorrectie op de bestedingen toegepast (helft van 15%). Deze bestedingen zijn nadrukkelijk indicatief. Bovendien houden de bestedingen geen rekening met het saldo van inkomende en uitgaande horecabestedingen naar/vanuit een gebied. Cijfers hierover ontbreken.
Op basis van de gecorrigeerde gemiddelde besteding per hoofd per jaar naar sector is het bestedingspotentieel in de gemeente Weststellingwerf bepaald. In de totale horecabranche komt dit neer op ca. € 23,3 mln. (tabel 7). Als het berekende vraagpotentieel wordt afgezet tegenover de omzetclaim dan moet geconstateerd worden dat er meer omzet gehaald wordt dan volgens de omzetclaim noodzakelijk is (tabel 6). Dit betekent dat het horeca-aanbod in de gemeente goed kan functioneren en er in theorie sprake is van marktruimte in de
woensdag 21 oktober 2020
fastfood- en restaurantsector. De marktruimte in de horeca is altijd sterk afhankelijk van de omvang, variatie en bijzondere kwaliteiten van het aanbod. Effecten corona De cijfers in de tabellen geven een indicatie van het functioneren van het horeca-aanbod vóór corona. Hoewel niemand precies weet wat de gevolgen van het coronavirus zijn voor de horecasector, is het niet de eerste keer dat de sector door een crisis gaat. Gedwongen sluiting voor langere tijd op deze schaal is echter uniek, en de verwachte economische recessie geeft extra onzekerheid. Horecabedrijven zullen het qua liquiditeit zwaar krijgen, ondanks flankerende, landelijke
Tabel 6
maatregelen gericht op lastenverlichting van personeel, huisvesting en financiering. Het aantal faillissementen in de horeca zal aanzienlijk toenemen, deels bij bedrijven die al slecht functioneerden of al eerder geen nieuw krediet kregen. Gezien de intensiteit en aard van de huidige omstandigheden en verwachtingen zullen ook beter functionerende horecazaken worden getroffen. Te meer gezien de forse groei van het aanbod de afgelopen jaren. Vooral restaurants, dag- en uitgaanshoreca zien een omzetdaling. De fastservicesector lijkt meer bestendig. De langere termijn schetst een positiever beeld. Er zullen zich weer nieuwe exploitanten melden en de prognose is dat de horecasector op termijn weer zal groeien.
Omzetclaimbenadering horeca gemeente Weststellingwerf (1) Aantal zaken
Gemiddelde omzet per zaak in Nederland
Omzetclaim (€ mln.)
Drankensector
29
€ 205.462
6,0
Fastfoodsector
11
€ 346.642
3,8
Restaurantsector
13
€ 749.454
9,7
Totaal
53
€ 404.432
19,5
Tabel 7
Omzetclaimbenadering horeca gemeente Weststellingwerf (2) Gemiddelde omzet per hoofd (€) incl. correctie
Aantal inwoners gemeente
Vraagpotentieel (€ mln.)
Omzetclaim (€ mln.)
Verschil c.q. ruimte (€ mln.)
Drankensector
185
25.914
4,8
6,0
-1,2
Fastfoodsector
239
25.914
6,2
3,8
2,4
Restaurantsector
475
25.914
12,3
9,7
2,6
Totaal
898
25.914
23,3
19,5
3,8
39
Bijlage 4 Trends en ontwikkelingen
Bijlage 4 Analysenotitie Centrumvisie Wolvega
Trends en ontwikkelingen Algemene retailtrends De hedendaagse consument is steeds beter geïnformeerd via internet en besteedt steeds minder tijd aan de boodschappen en aan het bereiden van een maaltijd. De consument is kritisch en mobiel. Hierdoor groeit het referentiekader van consumenten verder. Keuzes worden onder andere gebaseerd op de aanbodkwaliteit, keuzemogelijkheid, prijsstelling en de verschijningsvorm (inrichting, uitstraling). Het aantal online bestedingen is de afgelopen jaren sterk toegenomen, net als het aantal producten en diensten dat online verkrijgbaar is. Sinds de uitbraak van het coronavirus is deze trend versneld. Toch wordt het overgrote deel van de boodschappen nog altijd in de winkel aangeschaft. De opkomst van het internetwinkelen heeft de fysieke winkelmarkt onder druk gezet, met name binnen de nietdagelijkse sector. Dit zal versterkt worden door de coronacrisis en de aankomende recessie. De vraag naar fysieke winkels zal blijven bestaan, maar de druk op de winkelmarkt (met name niet-dagelijkse winkels) neemt toe. Winkelpanden zullen steeds vaker getransformeerd worden en een andere functie krijgen (o.a. wonen, maatschappelijke voorzieningen). Anderzijds bieden de demografische transitie, de combinatie van online en offline en gewijzigd consumentengedrag ook kansen voor vernieuwing.
Door ‘blurring’ en branchevervaging vervagen de grenzen tussen branches en zien steeds meer nieuwe concepten het licht. De grenzen vervagen tussen detailhandel en horeca, tussen food retail en non-food retail en tussen online en offline. Detailhandel die zich vermengt met horeca is één van de meest zichtbare vormen van blurring binnen de retail. Steeds meer nieuwe concepten
woensdag 21 oktober 2020
zien het licht. Bijvoorbeeld een dagelijkse of niet-dagelijkse winkel (mode, woninginrichting, boeken, etc.) of bibliotheek met gelegenheid voor koffiedrinken of lunchen. Mede naar aanleiding hiervan sluit de traditionele branche-indeling steeds minder goed aan op de praktijk. Boodschappen, dagelijkse sector en supermarkten Voor het doen van de boodschappen kiest de consument steeds vaker voor een bezoek aan de grotere, goed bereikbare supermarkten en compacte boodschappencentra met een ruime keus in aanvullende voorzieningen in detailhandel, diensten en horeca, en goede parkeervoorzieningen. Dagelijkse boodschappen doet men wel bij voorkeur nog altijd dicht bij huis. Er is in principe altijd voldoende perspectief voor dagelijks aanbod in kernen en wijken van voldoende omvang. Voorwaarde is wel dat het aanbod voldoet aan het verwachtingspatroon: keuzemogelijkheden in prijs en kwaliteit, voldoende bewegingsruimte in de winkels, interne en externe uitstraling, bereikbaarheid, voldoende parkeerruimte, geen hinder van bevoorrading, etc. Binnen een compleet dagelijks winkelaanbod in centra zijn supermarkten de belangrijkste trekkers. Een gemiddelde servicesupermarkt van circa 1.200 m 2 wvo trekt wekelijks zo’n 10.000 bezoekers waar omliggende winkels van kunnen profiteren.
Hoewel een discountsupermarkt wekelijks minder bezoekers trekt, heeft deze veelal een groter verzorgingsgebied. Hierdoor zijn beide supermarkten structuurbepalend voor het functioneren van winkelgebieden. De gemiddelde omvang van supermarkten is de afgelopen jaren toegenomen. Met name het aantal supermarkten met een omvang tussen 1.000 en 1.500 m2 wvo is toegenomen, ook in de kleinere plaatsen. Deze moderne maat sluit goed aan bij de wens van de hedendaagse
consument, die behoefte heeft aan supermarkten met een groot assortiment en een ruime opzet (o.a. versbeleving, keuzemogelijkheid en gemak). In de supermarktbranche vindt een verdere segmentering en profilering plaats tussen de formules onderling en online. Beleving en comfort worden in de supermarkten steeds belangrijker, want hierdoor kunnen zij zich onderscheiden van elkaar. Er is meer aandacht voor vers, authentiek, biologisch, ter plekke klaargemaakt, etc. Supermarkten nemen ook steeds vaker regionale producten en gemaksvoedsel van hoge kwaliteit in het assortiment op. Ook de (auto)bereikbaarheid en de parkeervoorziening blijven onveranderd relevant. In navolging van de schaalvergroting en de prijzenoorlog in de supermarktbranche hebben kleinschalige supermarkten, niet onderscheidende versspeciaalzaken op minder goede locaties en winkelstrips zonder eigentijdse supermarkt het moeilijker gekregen.
Dorps-, wijk- en buurtcentra In centrumgebieden van kleinere kernen wordt snelheid, bereikbaarheid, gemak en comfort steeds belangrijker, omdat de boodschappenfunctie steeds relevanter wordt en het recreatieve winkelaanbod (in algemene zin) verder afneemt. Het aanbod in de groep ‘dagelijks’ neemt toe als gevolg van de schaalvergroting in de supermarktsector. Daarnaast speelt vrij parkeren een relevante rol, omdat de consument anders uitwijkt naar andere (ondersteunende) winkelgebieden. Het toekomstperspectief van dit type centra verschilt sterk per gebied. In het landelijk gebied vindt een clustering plaats in enkele grotere (bovenlokaal verzorgende) boodschappencentra en verdwijnen (kleinschalige) supermarkten en voorzieningen in de kleinste kernen. In dergelijke kernen worden ook steeds meer voorzienin-
41
Bijlage 4 Analysenotitie Centrumvisie Wolvega
gen (detailhandel, horeca, diensten en wonen) geclusterd, om zodoende de synergiewerking, de aantrekkelijkheid en de toekomstbestendigheid te vergroten. Het supermarktaanbod heeft een centrale rol in de dorpscentra. De andere foodspeciaalzaken, winkels en voorzieningen profiteren van de trekkracht van de supermarkt(en). Mede omdat de consument het bezoek aan een supermarkt vaak combineert met het bezoek aan ander aanbod. Recent onderzoek (DTNP, 2017) toont aan dat in dorps- en wijkcentra het combinatiebezoek tussen supermarkten en dagelijkse speciaalzaken op een hoog niveau ligt. Gemiddeld loopt ca. 50% van de supermarktklanten één of meerdere winkels binnen tijdens hetzelfde bezoek aan het winkelgebied. Voorwaarde is wel dat het voorzieningenaanbod, dichtbij moet liggen (max. 80 meter) en zichtbaar moet zijn vanaf de entree van de supermarkt. Gemiddeld ligt het combinatiebezoek door klanten van servicesupermarkten hoger dan bij klanten van discountsupermarkten. In de kleinere winkelgebieden met veel lokale ondernemers zijn service, persoonlijke aandacht en de gunfactor nog belangrijker waarden dan elders. Ondernemers moeten de klant echt wat extra’s bieden. Daarmee houdt een onderneming bestaansrecht ten opzichte van grotere ketens of het internet.
Door de druk op voorzieningen in kleinere dorpen wordt daarbij steeds vaker gezocht naar creatieve manieren om bestaande voorzieningen exploitabel te houden, bijvoorbeeld via burgerinitiatieven of door de inzet van mensen met een beperking/afstand tot de arbeidsmarkt.
woensdag 21 oktober 2020
Gevolgen corona-uitbraak Het coronavirus heeft een grote mondiale en nationale invloed. Volgens de berekeningen van het CBS is het bruto binnenlands product (bbp) in het tweede kwartaal van 2020 met 8,5% gedaald ten opzichte van een kwartaal eerder. Deze krimp is voor meer dan de helft toe te schrijven aan de sterk gedaalde consumptie door huishoudens. Consumenten gaven met name minder uit aan horeca, recreatie en cultuur, vervoer en communicatie, en zorg. In de horeca maakt het handhaven van de anderhalve meter dat zaken niet volledig kunnen draaien. Hierdoor stijgt de lastendruk voor zaken. Ook de sectoren kleding, auto’s en motorbrandstoffen werden hard getroffen. Alleen voedingsmiddelen (supermarkten, versspeciaalzaken), woninginrichting en elektrische apparaten deden het in het tweede kwartaal van 2020 goed. Daarnaast zijn ook de online verkopen flink toegenomen sinds corona wat kan leiden tot toenemende concurrentie voor winkelaanbod in centrumgebieden. Afhankelijk van de duur van de maatregelen hebben winkeliers en ketens te maken met teruglopende inkomsten en blijvende kosten. Hierdoor zijn zowel de kleine ondernemers als filiaalbedrijven genoodzaakt keuzes te maken. Dit heeft waarschijnlijk tot gevolg dat sommige winkels op bepaalde, minder gunstige locaties zullen verdwijnen.
Dit betekent dat het verschil tussen goede en slechte locaties nog duidelijker en sneller zichtbaar wordt, met een toename van de leegstand tot gevolg. Na de crisis wordt verwacht dat de bestedingen van horeca en (fysieke) winkels weer aantrekken. In het lichtste scenario zet het herstel in het derde kwartaal 2020 in, in het zwaarste blijft herstel tot ver in 2021 uit.
Ondanks de negatieve gevolgen kan de coronacrisis ook positieve, noodzakelijke opgaven van winkelgebieden versnellen. De verwachting is dat de opgave voor centra de komende jaren blijft bestaan uit het compact maken van gebieden, waardoor het transformeren van randgebieden relevanter wordt dan ooit. De solidariteit en de maatschappelijke betrokkenheid die zichtbaar wordt in Nederland leidt mogelijk tot meer draagvlak voor professionele samenwerking tussen ondernemers en eigenaren in winkelgebieden, zowel online als offline. Dit alles biedt ook weer perspectief voor een nieuwe toekomstbestendige werkelijkheid.
42
Bijlage 5 Relevante beleidskaders
Bijlage 5 Analysenotitie Centrumvisie Wolvega
Relevante beleidskaders Coalitieakkoord gemeente Weststellingwerf 2018-2022 In het coalitieakkoord is opgenomen dat de gemeente streeft naar aantrekkelijke en toegankelijke winkelgebieden in Wolvega en Noordwolde. Daarbij zijn speerpunten: om het aanbod van gedifferentieerde hoogwaardige horecagelegenheden in de gemeente te stimuleren; leegstand en verpaupering zoveel mogelijk voorkomen; stimuleren van zoveel mogelijk nieuwe initiatieven uit het ondernemersfonds; een goede en veilige bereikbaarheid van het winkelcentrum Wolvega. Omgevingsvisie Weststellingwerf (juni 2019) Twee derde van de bevolking van Weststellingwerf woont in Wolvega en Noordwolde. Wolvega heeft daarbij een duidelijke verzorgingsfunctie op de schaal van de gemeente als geheel, Noordwolde biedt vooral dagelijkse voorzieningen voor het oostelijke deel van de gemeente. De gemeente zet in op een krachtig en compact winkelcentrum, en een levendige combinatie van winkels, werk, horeca en cultuur (zie overzichtskaart Wolvega). In 2018 wordt een kwaliteitsconsultatie uitgevoerd door deskundigen. Hun rapport vormt het startpunt voor overleg met alle betrokkenen. Daarin gaat gewerkt worden aan stedelijke herverkaveling, waarbij winkeliers van buiten het winkelgebied nog meer worden gestimuleerd om naar ‘binnen’ te verhuizen.
Verblijfsklimaat en de buitenruimte kunnen verder worden verbeterd door de groenstructuur in het centrum te versterken. Daarnaast zijn er opgaven op het gebied van herstructureren en verduurzamen van de bebouwing en de openbare ruimte.
woensdag 21 oktober 2020
44
Bijlage 5 Analysenotitie Centrumvisie Wolvega
Dit geldt o.a. voor de spoorzone, die kan worden opgewaardeerd tot een aantrekkelijke zone voor wonen, werken en verblijven, direct verbonden met het centrumgebied van Wolvega. Als laatste is in het centrumgebied aandacht nodig voor het verder verbeteren van de toegankelijk van de omliggende groene gebieden voor het maken van ommetjes, beoefenen van buitensporten en kennis nemen van de rijke cultuurhistorie.
Woonvisie gemeente Weststellingwerf (2017) In de ‘Woonvisie gemeente Weststellingwerf (2017)’ wordt gesteld dat de kern van de opgave op het gebied van wonen de afnemende woningbehoefte en veranderende bevolkingssamenstelling (vergrijzing, toename alleenstaanden, minder gezinnen) betreft. Deze veranderende samenstelling leidt tot een veranderende vraag naar woningen. Het streven is dat de gemeente Weststellingwerf ook in de toekomst een aantrekkelijke plek is om te wonen, dat de woningen voldoen aan de veranderende woonwensen (o.a. levensloopbestendigheid en duurzaamheid) en dat alle groepen huishoudens en inkomensgroepen terecht kunnen in de gemeente. De gemeente voegt nog maar weinig nieuwbouw toe (m.u.v. Lindewijk) vanwege een geringe woningbehoefte. Voor het grootste deel zijn inwoners aangewezen op de bestaande voorraad. Hierbij geldt: Het toevoegen van nieuwbouw vindt primair plaats in Wolvega, vanwege de verwachte bevolkingsontwikkeling. Tussen 2016-2026 is de woningbehoefte gemiddeld zo’n 34 woningen per jaar. Na 2026 wordt verwacht dat de woningbehoefte krimpt. De beschikbare bouwlocaties in de gemeente zijn al meer dan voldoende om de extra woningbehoefte qua aantallen te kunnen realiseren.
woensdag 21 oktober 2020
De voorkeur wordt gegeven aan het benutten van de mogelijkheden binnen de bestaande kernen boven uitleglocaties. Bij nieuwbouw wordt als eerste ingezet op het transformeren (herbestemmen of vervangen) van gebouwen die hun functie hebben verloren en voor herstructurering (sloop/nieuwbouw) van bestaande woningen. Bij de programmering van nieuwbouw is het belangrijk om woningen toe te voegen die toekomstbestendig zijn, qua woonkwaliteit, duurzaamheid, levensloopbestendig. Daarbij kan het gaan om woningen voor groeiende doelgroepen zoals voor kleine huishoudens. Ook het toevoegen van sociale huurwoningen biedt kansen aangezien de druk op sociale huurwoningen in Wolvega groot is.
De vier historische gebouwen kunnen gezien worden als parels, die verbonden worden door de winkelas die uit zou moeten groeien tot parelsnoer. De groene omgeving die het dorpse karakter benadrukt. De typische en kleinschalige bebouwing aan de winkelas.
Beleidsvisie versterking kernwinkelapparaat Wolvega (2010) De aanbevelingen in deze rapportage vormen de visie op het kernwinkelgebied van Wolvega. Centraal staat dat Wolvega moet uitgaan van zijn eigen kracht en eigen identiteit. Een grootschalige herontwikkeling van het centrum met massale bebouwing is dan ook niet aan de orde. Het gaat om het naar voren brengen en accentueren van de sterke en kenmerkende punten van het centrum van Wolvega. Het centrum van Wolvega herbergt een aantal karakteristieke, sterke punten, die momenteel onvoldoende zichtbaar zijn of onvoldoende benut worden. Juist deze kenmerken kunnen een centrale positie innemen bij het vitaliseren van het centrum van Wolvega. Het gaat om: Vier historische gebouwen die verspreid langs de winkelas liggen, namelijk de voormalige burgemeesterswoning, het voormalige gemeentehuis (aan het Centrumplein), Huize Lindenoord en de NH-kerk.
45
7 Samenwerking en promotie Analysenotitie Centrumvisie Wolvega
Hoofdvestiging Boxtel Bosscheweg 107 5282 WV Boxtel T +31 (0)411 850 400 Vestiging Amsterdam Rhijnspoorplein 38 1018 TX Amsterdam T +31 (0)20 506 19 99 Vestiging Tegelen Industriestraat 94 5931 PK Tegelen
www.bro.nl | info@bro.nl
woensdag 21 oktober 2020
T +31 (0)77 373 06 01
46