CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2 - BRO Analyse Centrumvisie Wolvega oktober 2020 (0098318167).pdf

Raadsvergadering 28 juni 2021, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Centrumvisie Wolvega16.483 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Analysenotitie Centrumvisie Wolvega Gemeente Weststellingwerf Concept - VERTROUWELIJK

colofon

titel rapport Analysenotitie Centrumvisie Wolvega datum 21 oktober 2020 projectnummer P03090 opdrachtgever Gemeente Weststellingwerf BRO Projectleider RvL Projectteam GW JV DB LV bron Kaft BRO

BRO Bosscheweg 107 5282 WV Boxtel T +31 (0)411 850 400 E info@bro.nl www.bro.nl

“Als we anderen de ruimte niet gunnen zullen we zelf steeds meer opgesloten raken.” Prof. Hans Galjaard

1 Inleiding Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

Inhoudsopgave 1

Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Doel analysenotitie

3 3 3

Samenvatting en conclusies 2.1 Welkom in Wolvega 2.2 Wolvega-centrum algemeen 2.3 Wolvega-centrum nader bekeken 2.4 Kansen en bedreigingen

7.1 Algemeen 7.2 Samenwerking 7.3 Promotie

29 29 29

Bijlage 1 Analyse detailhandelsvisie gemeente Weststellingwerf

30 31

4 4 4 7 9

Bijlage 2 Analyse en marktruimte detailhandel Wolvega-centrum

33 34

Bijlage 3 Behoefte en marktruimte horeca

38 39

Ruimtelijke analyse 3.1 Wolvega kruisdorp 3.2 Verkeerssituatie 3.3 Deelgebieden 3.4 Heerenveen en Steenwijk

10 10 10 13 17

Bijlage 4 Trends en ontwikkelingen

40 41

Bijlage 5 Relevante beleidskaders

43 44

4

Functionele analyse 4.1 Functionele structuur 4.2 Verzorgingsfunctie 4.3 Detailhandel 4.4 Horeca 4.5 Overige publieksgerichte voorzieningen en werken 4.6 Leegstand

19 19 19 21 23 24 24

5

Draagvlak en doelgroepen 5.1 Bevolkingssamenstelling 5.2 Bezoekers en doelgroep 5.3 Woningaanbod en -vraag

26 26 27 27

6

Trends en ontwikkelingen, beleid en plannen 6.1 Trends en ontwikkelingen 6.2 Beleidskaders

28 28 28

7

Samenwerking en promotie

29

2

3

woensdag 21 oktober 2020

2

1 Inleiding Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

1

Inleiding

1.1

Aanleiding

knelpunten en kansen benoemd op basis van analyse door BRO. In figuur 1 is het voorlopige proces weergegeven.

Figuur 1.2: Impressie Wolvega-centrum

Figuur 1.1: Voorlopig proces centrum- en detailhandelsvisie

Wolvega-centrum is hét visitekaartje van het grote dorp en de omgeving. Een vitaal en toekomstbestendig centrumgebied is essentieel voor goed functionerende voorzieningen, een aantrekkelijke ontmoetingsplek voor inwoners en bezoekers en de leefbaarheid. De gemeente Weststellingwerf heeft BRO gevraagd in samenwerking met de partners van het centrum een nieuwe centrumvisie op te stellen, met als doel een compact en vitaal centrum. Gekoppeld aan deze visie wordt een uitvoeringsagenda opgesteld en detailhandelsvisie geactualiseerd, met daarin concrete acties en maatregelen om meteen te kunnen doorpakken.

1.2

Doel analysenotitie

Deze analysenotitie kent meerdere doelen:  Een ‘foto’ van de huidige situatie van Wolvega-centrum ten aanzien van diverse thema’s (functies, mobiliteit, bereikbaarheid, parkeren, kwaliteit, etc.)  Inzicht in de ontwikkeling van Wolvega-centrum door de jaren heen (afgelopen 10 jaar).  Een doorkijk naar de toekomst. Wat zijn relevante trends voor Wolvega-centrum, ook in relatie tot corona? Waar ligt wel/geen behoefte?  Een analysekader waarmee we in samenspraak met de partners van het centrum weloverwogen keuzes kunnen maken in de visie.  Een (cijfermatige) onderbouwing van de te maken keuzes in de centrumvisie. Status document en proces Dit document kan worden beschouwd als onderbouwing van de centrumvisie. Hierin staat de uitgangspunten, kwaliteiten, woensdag 21 oktober 2020

3

woensdag 21 oktober 2020

3

2 Samenvatting en conclusies Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

2

Samenvatting en conclusies

2.1

Welkom in Wolvega

Kenmerken Wolvega  Kruisdorp Wolvega is de grootste kern binnen de gemeente Weststellingwerf, gelegen tussen Heerenveen en Steenwijk. Deze noord/zuid-verbinding kruist Wolvega-centrum. Het lint met voorzieningen heeft een oost/west oriëntatie.  Wolvega kent een rijke historie. Wolvega is een tijdje een zelfstandige gemeente geweest (tussen 1812 en 1816), een boeren republiek. In de cultuur van mensen uit Wolvega vind je het ‘eigenwijze’, ‘tegendraadse’ en ‘stiekeme’ karakter nog steeds terug. In de termen van Stiekm trots: “een Gallisch dorpje”.  De samenwerking in Wolvega en Weststellingwerf is van oudsher sterk gefragmenteerd in diverse ondernemers- en belangencollectieven, zoals de WOW en CCV. Met Stiekm Trots is een belangrijke eerste stap gezet in een professionele collectieve samenwerking en promotie. De opgaven liggen in het verder professionaliseren van deze samenwerking, het betrekken van alle belanghebbenden (zoals ook vastgoedeigenaren) en het versterken van de lokale energie voor samenwerking.

2.2

Wolvega-centrum algemeen

Verborgen parels  Het ‘stiekeme’ uit zich niet alleen in de cultuur van de mensen, maar ook in de openbare ruimte van het centrum. Historische plekken, panden, zichtlijnen, groen, etc. zijn nu veelal verscholen of niet toegankelijk. Dit is een gemiste kans.

woensdag 21 oktober 2020

Beeldbepalende social landmarks, zoals Huize Lindenoord, Kerk op de Hoogte en de groene zones/parken zijn momenteel te veel verscholen. Daarnaast zijn er diverse ontmoetingsplekken die essentieel bijdragen aan het centrum, zoals de bibliotheek, de lokale ondernemingen met eigen concepten, en de grote trekkers (bijvoorbeeld supermarkten).

Onduidelijke bereikbaarheids- en verkeerssituatie  De automobilist is momenteel door de vele, ruime en gratis parkeerplekken, het brede straatprofiel en de autovriendelijke inrichting van de openbare ruimte dominant. Voor gemak en efficiëntie is een goede toegankelijkheid met de auto positief, maar voor het verblijfsklimaat en het voet- en fietsverkeer is dit minder gewenst.  Op sommige knooppunten in het centrum komen verschillende mobiliteitsvormen (auto, voetgangers en fietsers) samen, wat vaak zorgt voor onduidelijke en onveilige situaties. Dit is bijvoorbeeld zichtbaar bij de oostelijke entree (rotonde en in/uitritten van parkeerpleinen bij de supermarkten), het kruispunt met de Hoofdstraat en Steenwijkerweg en de verkeersafwikkeling rond het Pastorieplein en de Van Harenstraat.  Hoewel de bereikbaarheid van Wolvega, centraal in de kern en gemeente, goed is, is de routing en bebording onduidelijk. Dit uit zich in diverse straatprofielen, verschillende rijrichting (verschillende tijden), eenrichtingsverkeer, vele verkeersborden (met diverse regels), etc.  Ondanks de ruime en uitgebreide parkeermogelijkheden parkeren bezoekers de auto veelal (illegaal) voor de deur (zie foto). Ook de snelheid speelt een rol in onveiligheid. Fietsen staan her en der door het centrum geparkeerd. Het brede straatprofiel en trottoir lokt dit uit.

 Het bovenstaande leidt tot de opgave om de verkeersafwikkeling en de inrichting van de openbare ruimte te herzien.

Impressie: ‘Bordenvervuiling’ centrumgebied

Impressie: ‘Fout parkeren’ centrumgebied

Impressie: ‘Fietsparkeren’ centrumgebied

4

2 Samenvatting en conclusies Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

Figuur 2.1: Principekaart verkeerssysteem Wolvega

woensdag 21 oktober 2020

5

2 Samenvatting en conclusies Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

Langgerekte ruimtelijk-functionele structuur  In Wolvega-centrum is sprake van een haltermodel (twee sterke koppen en daartussen ‘de rest’), met aan weerskanten een boodschappencluster en daartussen een (zeer) langgerekt lint met winkels, diensten, horeca.  Binnen het centrumgebied zijn verschillende ‘sfeergebieden’ aanwezig met elk een eigen accent in aanbod, kwaliteit, inrichting van openbare ruimte en uitstraling.  De langgerekte halterstructuur is enerzijds positief anderzijds negatief. Positief is het feit dat de koppen gemakkelijk en efficiënt bezocht worden voor de boodschappen. De supermarkten zijn belangrijke trekkers. Negatief is dat juist hierdoor combinatiebezoek met de overige voorzieningen beperkt is. De loopafstand is relatief groot door de langgerekte aard van het lint en met name bij de oostelijke kop is sprake van een duidelijke onderbreking van het winkelgebied.  De ambulante handel is momenteel sterk versnipperd over het centrum aanwezig, afhankelijk van de dag en tijd. Ambulante handel draagt positief bij aan de levendigheid in het centrum en de keuzemogelijkheden, maar kan in de huidige situatie ook leiden tot ‘verrommeling’ van het straatbeeld.

Er ligt een opgave om keuzes te maken voor concentratie of spreiding en branchering (complementariteit zoeken met bestaande winkels) Verblijfskwaliteit is beperkt  Uit de analyse en eerdere onderzoeken blijft dat Wolvega-centrum primair een efficiënt winkelgebied betreft. Dit betekent snel, frequent en doelgericht aankopen doen, met name voor de boodschappen. Dit kan worden verklaard door de relatief autonome/solitaire ligging van de supermarkten in combinatie met de duidelijke toegankelijkheid van de automobilist (door het gehele centrumgebied). Figuur 2.2: Vlekkenkaart deelgebieden Wolvega-centrum

woensdag 21 oktober 2020

6

2 Samenvatting en conclusies Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

Ondanks de kwaliteiten die Wolvega-centrum heeft in ruimtelijke en functionele aspecten, zoals de historie, beeldbepalende monumenten, sterke ‘local heroes’ en een gevarieerd en divers winkelaanbod, is het verblijfsklimaat of de belevingswaarde van het centrum beperkt. Hier ligt een belangrijke opgave. De uitstraling van panden is hier en daar ondermaats. Hier ligt een actiepunt voor ondernemers en vastgoedeigenaren. De verklaring hiervoor is de beperkte aanwezigheid van (dag)horeca (bijvoorbeeld lunchrooms, of koffiezaken), terrassen, groen en ‘rustpunten’. Anderzijds is in de openbare ruimte sprake van een oververtegenwoordiging van de automobilist en een stenige openbare ruimte, wat het verblijfsklimaat en de verblijfsduur niet ten goede komt.

Samenwerking kan beter  Zoals eerder aangegeven is Stiekm Trots een goede stap in de richting van een professionele en structurele collectieve samenwerking. Stiekm Trots is vooral een marketingdrager van de hele gemeente. Binnen Wolvega-centrum liggen echter uitdagingen om de samenwerking nog sterker te verankeren. Het structurele overleg tussen ondernemers en gemeente is wederzijds beperkt, ook over strategische zaken. Bovendien is er geen organisatie van vastgoed terwijl dit wel wenselijk is. De centrumvisie draagt hier mogelijk aan bij als strategisch kader voor de acties en maatregelen.  Voldoende ‘energie’ van onderop is essentieel om acties van de grond te krijgen. Vanuit een overkoepelende organisatie, zoals bijvoorbeeld Stiekm Trots, dienen dan voldoende middelen (geld en handjes) te zijn om projecten concreet te maken en uit te voeren. Uiteindelijk moet idealiter iedereen meedoen ten gunste van vitaal en levendig centrumgebied. Daar profiteert iedereen van.

woensdag 21 oktober 2020

2.3

Wolvega-centrum nader bekeken

Op basis van ruimtelijke en functionele kenmerken kent Wolvega-centrum momenteel verschillende deelgebieden. Zonder deze deelgebieden hard af te bakenen, zijn navolgend per deelgebied de belangrijkste conclusies uit de analyse beschreven. Marktplein  Rond de oostelijke kop van het centrum zit een cluster van supermarkten. Het dagelijks aanbod is een sterke kwaliteit van het centrum en de belangrijkste reden voor consumenten om het centrum te bezoeken. In combinatie met ruim en gratis parkeren is dit tevens een van de belangrijkste bronpunten. Vanwege de ruimtelijke en functionele onderbreking met het overige winkelaanbod aan de Hoofdstraat Oost, is combinatiebezoek beperkt.  Het deelgebied vervult zijn karakter als entreezone voor het centrum onvoldoende. Door de in- en uitritten en algehele verkeersafwikkeling ontstaan in de praktijk onveilige situaties. Dit draagt niet bij aan gemak en gastvrijheid. Daarnaast heeft de toegang vanaf de “rotonde” geen prominent aanzicht. Griffioenpark e.o.  Het deelgebied biedt een combinatie van dienstverlening, kantoren en cultuur (bibliotheek en museum). De verblijfskwaliteit, gebruikswaarde en ontmoetingsfunctie van het centrum in dit deelgebied zijn beperkt, evenals de aansluiting op het aanwezig park. Denk aan: zitplekken, vergroening in de winkelstraat, meer ruimte voor fietsers en voetgangers.

 De groene omgeving in het gebied benadrukt het dorpse karakter van Wolvega. Echter is het park onvoldoende zichtbaar en voelbaar vanaf de doorgaande route. De

belangrijkste barrière zijn op dit moment in de parkeerplaatsen tegenover het museum. Functioneel is met name het pand van Modehuis Boersma een belangrijk icoon. Het markeert duidelijk de entree van de winkelstraat. De zichtbaarheid en icoonfunctie van het pand dient behouden te blijven en mogelijk verder te worden uitgebouwd (zichtbare entree en aanwezigheid grote trekker).

Hoofdstraat Oost  Dit deelgebied vormt een belangrijk deel van het winkelgebied met diverse niet-dagelijkse winkelzaken en local heroes. In het ‘gat van Wolvega’ is al jaren lang invulling gewenst.  De directe bereikbaarheid van de voorzieningen is een dorpse kwaliteit, wat er voor zorgt dat veel winkels doelgericht worden bezocht. De keerzijde is het feit dat de auto hierdoor een dominante plek heeft in het straatbeeld, wat de verblijfskwaliteit en het combinatiebezoek niet bevordert. Het huidige straatprofiel past uitstekend bij het karakter. Het deelgebied heeft echter geen eenduidige uitstraling. Centrumplein  Het plein vormt het kruispunt van het dorp waar ook de twee eenrichtingswegen kruisen en afvloeien via de Steenwijkerweg. Hoewel de pleinfunctie meer tot z’n recht komt door de afsluiting van de noord/zuid-verbinding (auto), blijft de verblijfskwaliteit achter qua gezelligheid en sfeer (inrichting openbare ruimte, uniformiteit), uitstraling en terrassen. Met de eventuele komst van een nieuwe horecazaak (restaurant, grand café, wijnbar en B&B) in het oude raadhuis wordt een kwalitatieve toevoeging gedaan op het huidige aanbod.  Door het plein niet los te zien van de hoofdroute maar als onderdeel hiervan maken ook bestaande en nieuwe

7

2 Samenvatting en conclusies Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

voorzieningen onderdeel uit van het plein. Tevens vormt het een overgangspunt van “winkelstraat” naar “kernwinkelgebied” waar maar deels autoverkeer is toegestaan. De historie van de plek wordt deels verteld door de opgeknapte gevel van het oude gemeentehuis. De historische verbinding met Heerenveen en Steenwijk is echter nog onvoldoende zichtbaar.

Van Harenstraat / Acht-Pilarenplein  De Van Harenstraat kan in de huidige situatie gezien worden als hét kerngebied van het centrum van Wolvega met een diversiteit aan winkels. Echter is de verblijfskwaliteit onvoldoende.  De verbinding met het Acht-Pilarenplein, die een belangrijke verkeersfunctie voor het kernwinkelgebied vervult, wordt niet heel sterk neergezet. Lindenoord / Pastorieplein  In dit deelgebied staan meerdere panden leeg en ook de Rabobank gaat op termijn verdwijnen. Huize Lindenoord vormt een interruptie van de winkelstraat. In dit deelgebied ligt ook de Kerk op de Hoogte. Deze twee karakteristieke panden hebben weinig verbinding met elkaar en met de andere functies in het gebied. Het deelgebied vormt met twee karakteristieke panden een centraal punt in het centrum, maar dit komt in de huidige vorm onvoldoende tot z’n recht. Dit is een gemiste kans.  Er is beperkt sprake van aansluiting met de westelijke kop van het centrum. In het tussengebied staan nu meerdere panden leeg. Er ligt een kans om de kerk en Huize Lindenoord beter tot hun recht te laten komen en een centrale positie in te nemen in het centrum.  De groene omzoming van de kerk en Huize Lindenoord zijn onvoldoende toegankelijk, terwijl een toegankelijke groene openbare ruimte direct aan het kernwinkelgebied het centrum kan versterken.

woensdag 21 oktober 2020

Figuur 2.3: Kwaliteiten en knelpunten Wolvega-centrum

8

2 Samenvatting en conclusies Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

Van der Sandeplein  Net als in de oostelijke kop is het profiel van de westelijke kop vooral boodschappen doen. De supermarkten (Albert Heijn, Aldi en Budget Food) vervullen een dominante rol in dit deelgebied. Hier is echter wel meer sprake van variatie en is de aansluiting met de overige winkels sterker (meer combinatiebezoek). Hier zijn ook meer foodspeciaalzaken gevestigd.  De knik in de weg zorgt voor een onderbreking van de hoofdroute waardoor de ruimtelijke verbinding met de Hoofdstraat West verloren gaat.

2.4

Kansen en bedreigingen

Op basis van de analyses komen verschillende kansen naar voren voor Wolvega-centrum:  Duidelijke, uitnodigende entrees tot het centrum realiseren;  Combinatiebezoek verhogen tussen supermarkten en overig aanbod via optimalisering branchering;  Reorganiseren parkeermogelijkheden en verkeerssituatie met passende openbare ruimte;  Logische plekken voor standplaatsen creëren, afgestemd op het bestaande aanbod;  Meer verblijfskwaliteit toevoegen, met name in het kernwinkelgebied en aan het centrumplein;  Meer inzetten op groen en verduurzaming en daarmee tevens optimaliseren bestaande elementen;  Leegstand vullen. Niet alleen met winkels, maar juist kijken naar (transformatie) mogelijkheden in de breedte;  Beeldbepalende gebouwen een prominentere functie/positie geven in het centrum;  Nieuwe invulling voor de Rabobanklocatie;  Ruimte voor wonen in het centrum;  Historie van het centrum (panden, zichtlijnen, groen, etc.) meer zichtbaar en toegankelijk maken;

woensdag 21 oktober 2020

 

Het ‘verhaal’ van Wolvega en de gemeente Weststellingwerf verder uitbouwen en vertellen; Het DNA van Wolvega (Gallisch, bescheiden, stiekem) concreet maken in de openbare ruimte en voorzieningen.

Daarnaast zijn er ook bedreigingen voor het centrum te benoemen:  Concurrentie van omliggende kernen met een breder aanbod (Heerenveen, Steenwijk), maar ook de groei van online.  De voortzetting van het zelfstandige aanbod wanneer de ondernemer in kwestie met pensioen gaat, vormt ook een risico voor Wolvega-centrum.  Verdere afname van niet-dagelijks winkelaanbod in kleinere centra als Wolvega, met leegstand tot gevolg.

9

3 Ruimtelijke analyse Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

3

Ruimtelijke analyse

3.1

Wolvega kruisdorp

Wolvega wordt gekenmerkt als kruisdorp. Deze dorpen komen voor in de zand- en veenstreken van Fryslân. Boerderijen en woningen liggen verspreid aan of nabij een weg en vormen de voor kruisdorp karakteristieke lintbebouwing. Nabij de dorpskerken of kruisingen van wegen verdicht de bebouwing zich. Dergelijke verdichting vormt het centrum van het dorp en is tevens ook het verkeerspunt. De oorspronkelijke groei wordt gekarakteriseerd door de verlenging van het bebouwingslint of verdichting tussen oude wegen. Belangrijke structuren De samenkomst van de Hoofdstraat Oost met de Heerenveenseweg en Steenwijkerweg vormt sinds oudsher een belangrijk kruispunt met als kenmerkend element het oude gemeentehuis (gemeentehuis in 1835). Door de aanwezigheid van de Kerk op de Hoogte uit 1646 en Huize Lindenoord is de oost-west verbinding verder ontwikkeld als karakteristiek dorpslint. In 1968 wordt de spoorlijn Arnhem-Zwolle-Leeuwarden aangelegd waardoor het dorp een station krijgt, maar tegelijkertijd ook een (ruimtelijke) barrière. Verdere verdichting van het dorp vindt dan ook voornamelijk plaats richting het oosten langs het lint en later tussen de oude wegen waarbinnen het centrum ontstaat.

3.2

Figuur 4.1: 1900 (bron topotijdreis.nl)

Figuur 3.2: 1950 (bron topotijdreis.nl)

Figuur 3.3: 1960 (bron topotijdreis.nl)

Figuur 3.4: 1980 (bron topotijdreis.nl)

Figuur 3.5: 2000 (bron topotijdreis.nl

Figuur 3.6: 2020 (bron topotijdreis.nl)

Verkeerssituatie

Het onduidelijke verkeerssysteem van Wolvega zorgt voor ongemak bij bezoekers, onveilige situaties en draagt niet positief bij aan de centrumbeleving. In deze paragraaf wordt dit geanalyseerd op de schaal van het dorp Wolvega en het centrum.

woensdag 21 oktober 2020

10

3 Ruimtelijke analyse Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

Wolvega  Aan de oostzijde van Wolvega loopt de noord-zuid georiënteerde A32, welke het dorp verbindt met Heerenveen en Steenwijk.  In oost-west richting loopt de N351 welke een verbinding vormt met Oosterwolde en Emmeloord. In de huidige situatie in de vorm van een randweg aan de noordzijde van het dorp. In het verleden doorkruiste deze route het centrum.  De parkeerroute naar het centrum loopt vanaf de randweg naar de centrumschil, welke in hoofdlijnen de Stationsweg, Oranje Nassaulaan, Grindweg en de Haulerweg volgt.  Vanaf de centrumschil zijn er diverse inprikkers naar de parkeerterreinen. De gehele route is doormiddel van borden begeleid.  Vanaf dit schaalniveau wordt het principe ruimtelijk en functioneel doormiddel van borden herkenbaar begeleid.  De randweg heeft een duidelijke doorgaande uitstraling met maar enkele aantakkingen.  De gewenste routing via de centrumschil wordt door verschillende materialisering (asfalt, klinkers) duidelijk benadrukt vanaf de aftakking van de N351 richting de Stationsweg.  Vanaf de centrumschil zijn de parkeervoorzieningen aan de oostzijde van de supermarkten duidelijk zichtbaar en bereikbaar.  De ovale vorm van de rotonde bij de oostelijke entree van het centrum zorgt voor een doorgaande structuur. Goed voor de routing van de centrumschil maar het centrumgebied raakt hierdoor verscholen.

 De overige inprikkers vanaf het noorden, zuiden en westen hebben een veel minder herkenbare uitstraling door dat ze de uitstraling van een zijstraat hebben en niet een toegangsweg naar het centrum. Zowel Figuur 3.7: Uitsnede uit de principekaart van de verkeerssituatie van Wolvega

woensdag 21 oktober 2020

11

3 Ruimtelijke analyse Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

in architectuur als in materialisering. Met als uitzondering de Hoofdstraat-West welke met zijn doorgaande structuur een helder toegangsweg tot het centrum is. Centrum  Deze binnenste “schil” zorgt voor veel onduidelijkheid bij de bezoekers van het centrum door een opeenstapeling van onduidelijke toegangsroutes, veel parkeerterreinen en het gebrek aan een duidelijke inrichting die past bij de functie van het gebied.  De vele, ruime en gratis parkeerplekken zijn prettig, maar niet (waar mogelijk) aan elkaar gekoppeld. Dit zorgt ervoor dat ze zelfstandig en vaak verscholen functioneren. Dit leidt tot een groot aantal verkeersborden met verschillende regels wat uiteindelijk voor nog meer onduidelijkheid zorgt.  Een verdere opeenstapeling van verschillende regels zoals verschillende rijrichtingen (op verschillende tijden), eenrichtingsverkeer en verschillen in straatprofielen maakt het geheel nog onduidelijker.  Het brede straatprofiel en de autovriendelijke inrichting van de openbare ruimte is voor de automobilist zeer aangenaam maar voor het verblijfsklimaat en het langzaam verkeer onveilig en onaangenaam. Het resulteert bovendien in een bovengemiddelde snelheid van autoverkeer en ‘illegale’ verkeersroutes.  Bij diverse knooppunten komen verschillende mobiliteitsvormen (auto, voetgangers, en fietsers) samen wat vaak zorgt voor onduidelijk en onveilige situaties.

Dit is bijvoorbeeld zichtbaar bij de oostelijke entree (ovale rotonde en in/uitritten parkeerpleinen supermarkt), het kruispunt met de Hoofdstraat en Steenwijkerweg en de verkeersafwikkeling rond het Pastorieplein en de Van Harenstraat. Figuur 3.8: Principekaart van de verkeerssituatie in het centrum

woensdag 21 oktober 2020

12

3 Ruimtelijke analyse Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

3.3

De functies en/of het gebruik van een gebied past vaak niet bij de inrichting van de openbare ruimte. Zoals bijvoorbeeld de Hoofdstraat West welke functioneert als een winkelstraat, maar de uitstraling heeft van een traditionele straat waar de automobilist een prominente plek heeft. Verbindingen met de parkeerterreinen vanaf de Hoofdstraten zijn beperkt zichtbaar en worden niet benadrukt in het straatprofiel waardoor het parkeren ‘voor de deur’ wordt gestimuleerd. Hierdoor wordt er ondanks het ruime aanbod veel illegaal geparkeerd maar zijn er ook teveel (en op hoge snelheid) verkeersbewegingen door het centrum. Fietsen staan her en der door het centrum geparkeerd. Het brede straatprofiel en trottoir verminderen de kwaliteit van het verblijfsklimaat dusdanig dat het niet uitnodigt de fiets op een centrale plek te parkeren en te voet verder te gaan.

Deelgebieden

Om structuur aan te brengen in de analyse en inzicht te bieden in de huidige samenstelling van het centrum is gekozen het centrum in te delen in diverse deelgebieden. In deze fase zijn deze deelgebieden niet ‘hard’ en gebaseerd op ruimtelijke en functionele kenmerken. In de visie kunnen deze deelgebieden, indien gewenst, verder worden uitgewerkt. Het centrum van Wolvega is op basis van de analyse onder te verdelen in zeven deelgebieden (zie figuur 3.9). Aan de hand van deze deelgebieden wordt het centrum geanalyseerd op ruimtelijke structuren, uitstraling en bijzonderheden.

Figuur 3.9: Vlekkenkaart Wolvega-centrum

woensdag 21 oktober 2020

13

3 Ruimtelijke analyse Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

Marktplein (1)  Vormt de oostelijke entree vanaf de A32, N351 en de spoorzone. Deze oostelijke kop van het centrum beschikt over een concentratie van supermarkten (Jumbo, Lidl, Poiesz) en is daarmee een belangrijk bronpunt.  De laatste ontwikkeling aan het dorpslint met een grootschalig en enigszins stedelijk karakter met een omsloten pleintje, woontoren Marktstate en de rechte en moderne architectuur.  Opmerkelijk is de ligging van de twee supermarkten die met de rug naar het entreegebied liggen. Mede hierdoor zijn de expeditiestraten georiënteerd op de Hoofdstraat Oost en wordt het plein aan de Markt enkel functioneel gebruikt.  Het entreegebied omvat een ruim straatprofiel met parkeren (zowel haaks als langs), ruime voetpaden langs de plinten en een duidelijk herkenbare weg.  Het hoofdprofiel heeft een eenduidig karakter met eenduidig kleurgebruik en consistent straatmeubilair en armaturen. De aansluitingen op het hoofdprofiel daarentegen zijn niet consistent, rommelig en niet eenduidig door gebruik van verschillende materialen.

Griffioenpark e.o. (2)  Het Griffoenpark borduurt verder op de meer stedelijke uitstraling van de oostelijke entree, dan dat het aansluit op het echte dorpslint.  In dit deelgebied bevindt zich onder andere een apotheek, bibliotheek, museum ‘Oudheidkamer Westellingwerf’ en zakelijke dienstverlening (makelaardij, financieel advies).  Strakke, moderne architectuur met als hoogtepunt de toren van de gemeente omsluiten het strak ontworpen Griffoenpark.  In het park staat wél een verwijzing naar het verleden met het museum de “Oudheidkamer Weststellingwerf” die vanaf bovenaf een prominente locatie heeft en de koppeling vormt tussen oud en nieuw. Op straatniveau wordt het zicht echter gedomineerd door het blik op de parkeerplaatsen rondom het park.  Vanaf het Griffoenpark verandert de doorgaande route naar éénrichtingsverkeer, het hoofdprofiel1 blijft intact en op één niveau. 1 Het basis principe van de inrichting van de openbare ruimte

dat bepaald waar het voetpad, rijbaan, parkeren, groen en overige functies zijn gesitueerd.

Figuur 3.5: Entreegebied vanaf de rotonde

woensdag 21 oktober 2020

Figuur 3. 6: Zicht op (blik) gemeentehuis en het museum in het park

Hoofdstraat Oost (3)  De maat en schaal van het entreegebied en het Griffoenpark verdwijnt abrupt en maakt plaats voor de kleinschaligheid van een dorpsstraat. Hier bevinden zich diverse winkels met onder andere local hero Modehuis Boersma en Pets Place (kracht van een sterke commerciële functie bij de entree van het centrum).  Pandsgewijze opbouw van het lint, differentiatie in de architectuur, kleine voorzieningen en een smal straatprofiel dragen bij aan de kleinschaligheid.  Het samenhangend geheel wordt gevormd door de rustige uitstraling van de openbare ruimte met een helder profiel.  De eenrichtingsstraat en beperkte parkeervoorzieningen dragen bij aan het karakter en houden de voorzieningen bereikbaar.  Gevel en bordreclame uitingen zorgen wel voor een rommelig beeld.  De bijzondere architectuur komt soms niet goed tot uiting vanwege de diverse en rommelige reclame-uitingen. Dit kan juist bijdragen aan de beleving van deze plek.  De functionele relatie tussen deelgebied 1 en 3 is beperkt, door de onderbreking van deelgebied 2.

Figuur 3.7: Overgangszone naar kleinschaligheid

14

3 Ruimtelijke analyse Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

Centrumplein (4)  In dit deelgebied is een concentratie van het horecaaanbod in het centrum te vinden. Een van de meest karakteristieke panden in het centrum ligt in dit deelgebied: het oude raadhuis aan de Heerenveenseweg.  Samenkomst van twee historische wegenstructuren waaraan het oude gemeentehuis/raadhuis is gevestigd.  Een deel van de Heerenveenseweg is het voorterrein van het oude gemeentehuis geworden en omgevormd tot plein waaraan de horeca is geconcentreerd.  De Steenwijkerweg zorgt voor de afwikkeling van de eenrichtingsstraten vanaf de Hoofdstraat Oost en de Van Harenstraat richting de Oranje Nassaulaan.  Het hoofdprofiel is doorgetrokken met de rijbaan, voetpaden en her en der een boom met bijpassende straatmeubilair en armaturen.  Het plein differentieert zich van het hoofdprofiel met een natuurstenen kleed en lage paaltjes welke een verkeerswerende functie hebben.  De inrichting van de Steenwijkerweg is als één geheel ingericht van gevel tot gevel.  In de Steenwijkerweg is mede door de beperkte interactie met de openbare ruimte, een vreemde aansluiting

Van Harenstraat / Acht-Pilarenplein (5)  De Van Harenstraat is qua maat en schaal niet zozeer anders dan deelgebied 3, echter oogt de bebouwing robuuster en de openbare ruimte rommeliger.  De panden zijn grootschaliger, dit betekent langere gevels en minder verspringingen. Maar ook verschil in aanbod, grotere winkels met meer geslote gevels en minder karakteristieke gevels geven een totaal ander beeld. In het gebied bevinden zich een aantal belangrijke trekkers waaronder Hema, Scapino en Trekpleister.  Aan de hand van het aanbod, uitstraling en verbod op autoverkeer (behalve tussen 06:00 en 13:00 op maandag tot en met zaterdag) is dit het deelgebied met de hoogste concentratie van winkels.  In de openbare ruimte mist op zijn minst één cruciaal element; groen. Er zijn geen bomen die de rommelige uitstraling en langgerektheid van de straat verbloemen en het geheel minder versteend maakt.  Ook dit deel is ingericht voor eenrichtingsverkeer maar enkel toegankelijk tussen 06:00 en 13:00 op maandag

Figuur 3.8: Centrumplein

Figuur 3.9: Van Harenstraat

woensdag 21 oktober 2020

ontstaan. Een groot contrast met de overzijde, het centrumplein. 

tot en met zaterdag. Buiten deze tijden is het verkeersluw en heeft de uitstraling van een winkelstraat. Het hoofdprofiel is qua kleurgebruik doorgezet, echter is duidelijk te zien dat het materiaal hier al veel langer ligt. Herstelde delen in de bestrating van de openbare ruimte zijn met ander materiaal opgevuld en de toegangen naar achterpaden zijn geaccentueerd door een ander kleur materiaal. Het pand van de fietsenspeciaalzaak ligt ten aanzien van de overige rooilijnen een stuk naar achteren waardoor een grotere ruimte ontstaat. Ondanks twee bomen en een pinautomaat is het geen onderdeel van de winkelstraat door een laag muurtje en de stalling van de fietsen van de rijwielzaak. Langs de fietsenspeciaalzaak ligt een opvallend gekleurd pad die de verbinding vormt met het parkeerterrein op het Acht-Pilarenplein. Er zijn dan ook geen parkeergelegenheden in het deel van de Van Harenstraat. Het Acht-Pilarenplein is veelal omsloten door achterkanten en functioneel ingericht ten behoeve van parkeren. Door zijn maat, schaal en inrichting vindt hier de weekmarkt plaats en biedt het ruimte voor de wat grotere evenementen.

Figuur 3.10: Acht-Pilarenplein

15

3 Ruimtelijke analyse Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

Lindenoord / Pastorieplein (6)  Het vervolg van de Van Harenstraat wordt getypeerd door de aanwezigheid van Huize Lindenoord en de verbinding met de Kerk op de Hoogte en het voorliggende Pastorieplein. Er is hier een concentratie van zakelijke dienstverlening en kantoren (werken) te vinden met o.a. advocaten, notaris, kantoor.  Huize Lindenoord heeft een groene voorruimte met bomen en een ronde oprijlaan. Het terrein is echter niet toegankelijk. Toen de Oude Drafbaan Lindenoord nog achter het landhuis was gelegen, was dit dé ontmoetingsplek van Wolvega.  Samen met de doorsteek naar de Pastorieplein is het een interruptie van de winkelstraat. De bebouwing die aan de winkelstraat is gesitueerd, is volgens de historische kaarten al een tijdje aanwezig, maar heeft totaal geen karakteristieke waarden die past bij het landhuis of de kerk.  Het Pastorieplein heeft, net als de meeste deelgebieden, een heel eigen uitstraling. De openbare ruimte is ingericht als parkeerplein en gericht op het pand van de Rabobank. Dit terwijl het gelegen is aan de voet van een kerk uit 1646. Dit is een gemiste kans.

Figuur 3.11: Huize Lindenoord

Figuur 3.12: Pastorieplein

woensdag 21 oktober 2020

De verbinding van de winkelstraat met het Pastorieplein maakt door de materialisering van de openbare ruimte (voornamelijk rijbaan) tevens een nadrukkelijkere verbinding dan andere aansluitingen. Het vastgoed tussen de Van Harenstraat en het Pastorieplein staat in schil contrast met de kwaliteiten van dit deelgebied en ander vastgoed in het centrum. Ook de functies sluiten onvoldoende aan op de kwaliteit van dit gebied (kantoor en avondhoreca). Ondanks de ruimtelijke en functionele eigenheid van dit gebied is toch sprake van een logische doorloop met de omliggende deelgebieden.

Van der Sandeplein (7)  De uitstraling van de winkelstraat stopt abrupt door een lange eenduidige (blinde) gevel van de Albert Heijn. De entree is gericht op (weer) een plein: het Van der Sandeplein en vormt de westelijke entree van het winkelgebied.  Evenals de Oostelijke entree bevinden zich ook hier (grote) supermarkten met een eigen oriëntatie. Het verschil is hier echter wel dat er toch een mix aan voorzieningen aanwezig is rondom het plein dat fungeert als

parkeerterrein. De Albert Heijn heeft ook nog een parkeerterrein aan de Pieterslaan waardoor het gebied weer verder uiteenloopt. Daarnaast liggen enkele foodspeciaalzaken en Action in het deelgebied. Action zit bijna als enige winkel niet aan het lint, maar aan de Sportlaan achter het lint. Buiten de mix van voorzieningen ligt er geen karakteristieke en/of bijzondere bebouwing aan het plein. Vroeger was deze bebouwing er wel, maar deze is in de loop der jaren gesloopt. Bijzonder is wel de wijze waarop de verbinding tussen de Hoofdstraat West, Van Harenstraat en het Van der Sandeplein is vormgegeven. Een kink in het hoofdprofiel en een rotonde zorgen voor een aparte aansluiting tussen de verschillende ruimtes. Een aantal voorzieningen op het einde van de Hoofdstraat West fungeert als begin en eind van het winkelgebied. Met een zeer karakteristiek voormalig woonhuis uit ca. 1880 als prachtige binnenkomst. Overigens laat het vervolg van de Hoofdstraat West her en der nog delen zien van het oude dorpslint waaronder de net achter het lint gelegen molen Windlust uit 1846.

Figuur 3.13: Van der Sandeplein

16

3 Ruimtelijke analyse Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

Algemene conclusies ruimtelijke structuur Vanuit de analyse per deelgebied vallen een aantal zaken op die betrekking hebben op de ruimtelijke structuur van de winkelstraat/gebied.  Het winkelgebied vormt een lint met een aaneenschakeling van pleinen, parken en open groene ruimtes. Allen met een eigen gebruik en uitstraling.  Het profiel van de openbare ruimte in het dorpslint is over het algemeen eenduidig van aard en vormt van oost naar west een verbindend element. De relatie met de pleinen, parken en open ruimtes ontbreekt echter.  De bijzondere aanwezige architectuur komt soms niet goed tot uiting door de diverse en rommelige reclame-uitingen. Eveneens kunnen eenduidige reclame-uitingen in de openbare ruimte bijdragen aan een rustiger straatbeeld.  Geen herkenbare entree van het winkelgebied en verschillende maatregelen zorgen voor een onduidelijke routing. Er is een diffuus verkeerssysteem aanwezig met eenrichtingswegen, venstertijden, onduidelijke begeleiding etc.  De parkeervoorzieningen op de koppen zijn zichtbaar maar staan los van het centrum en zijn voornamelijk gericht op de supermarkten. De parkeervoorzieningen gericht op het centrum zijn juist verscholen.  De overgang van tweerichtingsverkeer naar eenrichtingsverkeer is maar beperkt zichtbaar en er wordt dan ook vaak tegen het verkeer in gereden.

De overgang naar “het kernwinkelgebied”, waar maar tussen bepaalde venstertijden verkeer is toegestaan, is totaal niet zichtbaar.  De verbinding tussen het Van der Sandeplein en Pastorieplein via de Van Harenstraat heeft eenzelfde profiel als die van het (kern)winkelgebied maar is bestemd voor tweerichtingsverkeer wat bijdraagt aan het onduidelijke verkeerssysteem.

woensdag 21 oktober 2020

3.4

Heerenveen en Steenwijk

Onderzoek laat zien dat veel bezoekers uitwijken naar de winkelcentra van Heerenveen en Steenwijk. Een beknopte analyse haalt een aantal punten aan die hierop van invloed kunnen zijn in ruimtelijke zin. Overigens is in de coronatijd ook merkbaar dat consumenten het kleinere Wolvega verkiezen boven het grote/drukke Heerenveen. In Heerenveen wordt ook gewerkt aan een visie en aanpak voor het centrum. De ambitie is te komen tot een sfeervol en gastvrij centrum, waarin het aanbod past bij de regionale positie, en gericht op bezoekers die langer blijven en vaker komen.

“rondje” weer terug komt. In Wolvega-centrum is het vanwege de ruimtelijk-functionele structuur minder logisch het gehele winkelgebied te bezoeken (er is geen ‘rondje’, de beloopbaarheid is beperkt vanwege langgerekte straat en afstand tot bronpunten). De nadruk van de inrichting van de openbare ruimte in Heerenveen en Steenwijk is gericht op verblijven, niet op vervoeren. In Wolvega-centrum heeft de auto nog een zeer sterke dominante positie, zeker in bepaalde deelgebieden. Hierdoor wordt het centrum minder als verblijfsen ontmoetingsgebied benut.

De navolgende vergelijking is bedoeld ter context en betekent niet dat Wolvega zich moet aanpassen aan de situatie in Heerenveen en Steenwijk. In tegendeel, de eigenheid en onderscheidenheid van Wolvega biedt juist kansen voor de toekomst.  Het eerste wat opvalt is dat de ruimtelijke opzet totaal anders is. Wolvega kan worden gedefinieerd als een (zeer langgerekte) winkelstraat. In Heerenveen en Steenwijk zijn het winkelgebieden met diverse straten.  De winkelgebieden van Heerenveen en Steenwijk zijn over het algemeen niet toegankelijk voor autoverkeer en de winkelstraten leiden naar aangename, bijzondere verblijfsgebieden. Bijvoorbeeld een verblijfsgebied aan een gracht, plein gekoppeld aan een bijzonder gebouw etc.  De winkelstraten zijn consistent vormgeven waarbij aanbod in de vorm van voorzieningen en de openbare ruimte met o.a. interessante zichtlijnen uitnodigen om het gebied verder te verkennen. Wolvega heeft daarentegen veel onderbrekingen en vormt geen consistent geheel.  Gevoelsmatig zijn de centra van Heerenveen en Steenwijk compacter en is het logisch om je auto op een centrale plek te parkeren waar je door middel van een

17

3 Ruimtelijke analyse Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

Figuur 14: Analysekaart van het winkelgebied

woensdag 21 oktober 2020

18

4 Functionele analyse Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

4

Functionele analyse

4.1

Functionele structuur

Algemeen  In Wolvega-centrum is sprake van een ‘haltermodel’, een klassiek voorbeeld uit de planologie. De westelijke ‘halter’ bestaat momenteel uit met name Albert Heijn, Aldi en Action. De oostelijke ‘halter’ bestaat vooral uit Poiesz, Lidl en Jumbo. Daartussen ligt een (zeer) langgerekt lint met winkels, diensten, horeca, etc.  In figuur 20 zijn de momenteel aanwezige functies in Wolvega-centrum weergegeven. Hieruit blijkt dat het functionele profiel primair bestaat uit detailhandel, met een nadruk op dagelijkse artikelen ten behoeve van de boodschappen.  Het aanbod is versnipperd, maar er zijn ook enkele clusters aan te wijzen zoals horeca (Centrumplein) en mode (Hoofdstraat Oost). In de Hoofdstraat West, ten westen van het Van der Sandeplein, zijn ook nog verschillende zaken te vinden terwijl dit gebied niet meer tot het centrum van Wolvega hoort.  Het ‘haltermodel’ in Wolvega is enerzijds een kwaliteit, maar anderzijds een knelpunt. De kwaliteit is dat het grote bronpunten met sterke trekkers zijn (supermarkten met veel parkeercapaciteit). Het knelpunt is dat bezoekers slechts in beperkte mate combinatiebezoek afleggen. Dit blijkt ook uit het passantenonderzoek (Strabo 2020); De ‘koppen’ worden sterk doelgericht (autonoom) bezocht. Dit geldt het sterkst voor de oostelijke kop (Jumbo, Lidl, Poiesz).

Dit gebied trekt de meeste bezoekers aan, maar vanuit hier vindt het minste combinatiebezoek naar elders in het centrum plaats.

woensdag 21 oktober 2020

-

-

4.2 

Vanaf het Van der Sandeplein en de Albert Heijn vindt wel meer combinatiebezoek (lopend) met andere voorzieningen in het centrum plaats. Het westelijke deel van het centrum (Van Harenstraat) profiteert daardoor meer van het combinatiebezoek dan het oostelijke deel.

door bezoekers relatief matig worden beoordeeld, de bezoekfrequentie relatief hoog is (boodschappen doen) en combinatie met horeca en andere functies beperkt is. Naar verwachting ligt ook de gemiddelde verblijfsduur van bezoekers relatief laag. Dit laatste is echter niet expliciet door Strabo onderzocht, maar is passend bij de functie.

Verzorgingsfunctie Het verzorgingsgebied van Wolvega-centrum betreft primair de inwoners van de gemeente Weststellingwerf (Strabo 2020). Uit Wolvega komt echter het grootste deel van het aantal bezoekers (65%) en de omzet (50%). Het verschil tussen aantal bezoekers en omzet kan worden verklaard door het feit dat bezoekers van elders per bezoek over het algemeen meer besteden dan lokale inwoners. Wolvega-centrum heeft momenteel primair een functie als boodschappencentrum. 89% van de inwoners van Wolvega geeft aan primair de boodschappen te doen. Voor de inwoners elders uit de gemeente Weststellingwerf ligt dit opvallend genoeg nog hoger met 96% (Strabo 2020). Uit het passantenonderzoek (Strabo, 2020) blijkt dat Heerenveen en Steenwijk voor bewoners uit de gemeente Weststellingwerf de belangrijkste aankoopplaatsen zijn buiten de eigen gemeente. Uit het passanten- en bewonersonderzoek (Strabo 2020) blijkt dat het centrum vooral vanuit gemak en efficiëntie wordt bezocht. Dit hangt ook samen met het beperkte combinatiebezoek met het overige (winkel)aanbod en de dominante boodschappenfunctie. De verblijfs- en ontmoetingsfunctie van Wolvega-centrum is momenteel beperkt op basis van de onderzoeken (Strabo 2020). Dit blijkt onder andere uit het feit dat aspecten zoals sfeer/gezelligheid, horeca en evenementen

19

4 Functionele analyse Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

Figuur 15: Brancheringskaart Wolvega-centrum (bron: Locatus, BAG)

woensdag 21 oktober 2020

20

4 Functionele analyse Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

4.3

Detailhandel

Totaal  Het huidige winkelaanbod in het centrum van Wolvega heeft een omvang van circa 17.600 m² wvo, verdeeld over bijna 70 winkels.  Ten opzichte van centra in plaatsen met een vergelijkbaar inwonertal (10.000 tot 15.000 inwoners), heeft Wolvega-centrum relatief veel winkelaanbod (zie bijlage 2). Dit wordt verklaard door de regiofunctie van het centrum. Figuur 16: Winkelaanbod Wolvega-centrum in perspectief

woensdag 21 oktober 2020

Ten opzichte van de centra van Steenwijk en Heerenveen heeft Wolvega-centrum een relatief beperkt winkelaanbod. Steenwijk en Heerenveen zijn qua aanbod en omvang daarmee van een ander orde van grootte en dienen een groter verzorgingsgebied. Sinds 2010 is het winkelaanbod in Wolvega-centrum per saldo afgenomen, zowel in aantal winkels als in aantal m² wvo. Dit is in lijn met de ontwikkeling in Steenwijk en Heerenveen, waar het winkelaanbod ook is afgenomen (met name in aantal winkels).

Dagelijks aanbod  Binnen het dagelijks winkelaanbod vormen de supermarkten de voornaamste basis. Het centrum van Wolvega beschikt over zes supermarkten: Albert Heijn (1.421 m² wvo), Aldi (711 m² wvo) en Budget Food (286 m² wvo) liggen in de westelijke halter van het centrum. Hier zijn ook meer foodspeciaalzaken gevestigd (o.a. bakkerij, kaaswinkel, slijterij). Jumbo (1.394 m² wvo), Poiesz (1.372 m² wvo) en Lidl (1.226 m² wvo) zijn gelegen in de oostelijke halter. Het supermarktaanbod is bovengemiddeld en bepaalt daarmee voor een belangrijk deel het bezoekmotief (boodschappen doen).  Waar het overig dagelijks aanbod in vergelijkbare centra circa 1.250 m² wvo beslaat, is dit in Wolvega-centrum ca. 1.560 m² wvo. Dit betekent dat zowel het supermarktaanbod als overig dagelijks aanbod in Wolvegacentrum bovengemiddeld is. Het overige dagelijkse winkelaanbod is divers en bestaat uit versspeciaalaanbod (bakker, delicatessen, kaas, slager, slijter, vis, zoetwaren). In tegenstelling tot vergelijkbare centra is er geen groente/fruitzaak aanwezig. Overigens is er wel een grote groente- en fruitkraam en andere ambulante handel aanwezig op de markt. Daarnaast beschikt het centrum over drie drogisterijen: DA (177 m² wvo), Kruidvat (372 m² wvo) en Trekpleister (229 m² wvo).

Het dagelijks aanbod in Wolvega-centrum is in omvang bijna twee keer zo groot als het dagelijks aanbod in vergelijkbare centra: ruim 8.000 m² wvo ten opzichte van 4.000 m² wvo. Het voornaamste verschil doet zich voor in de supermarktenbranche, maar ook het versspeciaalaanbod is ruim. Het dagelijks aanbod in omvang bestaat voor 80% uit supermarkten, in vergelijkbare centra is dit 70%. Waar vergelijkbare centra gemiddeld drie supermarkten van samen ca. 2.740 m² wvo hebben, beschikt Wolvega-centrum over zes supermarkten met een gezamenlijke omvang van ca. 6.410 m² wvo. Uit de relatieve verdeling van het aanbod komt de boodschappenfunctie van Wolvega-centrum sterk naar voren. In Wolvega-centrum wordt 37% van de omvang ingevuld door dagelijkse zaken (met name supermarkten) terwijl dit aandeel in Steenwijk centrum (20%) en Heerenveen centrum (16%) veel lager ligt. Het dagelijks aanbod is een nadrukkelijke kwaliteit van het centrum en de belangrijkste reden waarom consumenten het centrum bezoeken.

Niet-dagelijks aanbod  Het niet-dagelijks aanbod in het centrum van Wolvega is vrij uitgebreid en divers ten opzichte van vergelijkbare centra. Meer dan de helft van het niet-dagelijks aanbod bestaat uit zaken in de branche mode en luxe, waaronder diverse kledingzaken, schoenenzaken en juweliers. Belangrijke subtrekkers zijn Hema en Action en formules als Scapino, TerStal en Zeeman. Wolvega kent ook meerdere belangrijke, lokale mode-aanbieders (couleur locale), zoals Modehuis Boersma, Van den Akker Jeans en Reykjavik.  Het aandeel zelfstandigen in het niet-dagelijks aanbod ligt op 56% (in aantal zaken). Ten opzichte van vergelijkbare plaatsen (68%) is dit relatief laag, wat betekent dat Wolvega-centrum over relatief veel formules beschikt.

21

4 Functionele analyse Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

Echter, naar verwachting betreft het hier relatief veel franchisers. Ook het centrum van Steenwijk beschikt over een hoger aandeel zelfstandigen in de niet-dagelijkse detailhandel met 66% terwijl het centrum van Heerenveen juist over minder zelfstandigen beschikt met 49%. Het aantal formules biedt geen zekerheid voor de (nabije) toekomst. Zo overweegt Zeeman landelijk om tientallen winkels te sluiten en staan ook andere formules landelijk onder druk (o.a. Hema, Wibra, Bokker, MS Mode, Expresso). De kans op herinvulling door nieuwe landelijke formules is beperkt. Het aanbod in mode en luxe is in Wolvega-centrum ruimer vertegenwoordigd dan in vergelijkbare centra. Dit komt mede door de relatief grote vestigingen van Hema en Action. Deze warenhuizen vallen in de categorie mode en luxe. Daarnaast is het damesmode- en schoenenaanbod in Wolvega-centrum uitgebreider dan in vergelijkbare centra. Daarentegen is het modeaanbod in Wolvega-centrum juist relatief beperkt in vergelijking met de centra van Heerenveen en Steenwijk. Hier heeft mode en luxe het grootste ruimtebeslag met respectievelijk 38% en 34%. In Wolvega-centrum ligt dit aandeel een stuk lager op 29%. Dit hangt samen met de sterke boodschappenfunctie van Wolvega-centrum. Uit het passantenonderzoek voor Wolvega-centrum (Strabo, 2020) blijkt dat een Blokker wordt gemist. Deze is in 2017 vertrokken uit het centrum.

In het centrum van Heerenveen en Steenwijk is deze formule wel aanwezig. Daarnaast is er behoefte aan een ruimere keuze in modezaken in Wolvega-centrum. Dit segment is sterk vertegenwoordigd in de centra van Steenwijk en Heerenveen. Zo beschikken beide centra over een Hunkemöller en Shoeby. Daar staat tegenover dat Wolvegacentrum beschikt over lingeriewinkel Poems (die recent is verhuisd naar een groter pand op de Hoofdstraat Oost waardoor het voormalige pand leeg staat). Daarnaast is

woensdag 21 oktober 2020

in Heerenveen een H&M en C&A aanwezig. Deze grotere filialen zijn niet in Wolvega-centrum aanwezig, terwijl deze wel een belangrijke aantrekkingskracht hebben op de consument. Het centrum van Wolvega is waarschijnlijk echter te klein voor deze formules om rendabel een winkel te kunnen openen. Ook andere niet-dagelijkse branches worden gemist in Wolvega-centrum, waaronder een speelgoedwinkel en elektronicazaak, zo blijkt uit het onderzoek van Strabo (2020). Dit is opvallend aangezien het centrum wel beschikt over een EP en Expert. In de centra van Steenwijk en Heerenveen zijn speelgoedzaken wel aanwezig (Intertoys, Sfinx, Top 1 Toys). Daarnaast beschikt het centrum van Heerenveen over een uitgebreid aanbod in sportspeciaalzaken (o.a. Aktiesport, Intersport, Sport 2000), terwijl dit aanbod in Wolvega-centrum minder uitgebreid is. Wolvega-centrum beschikt wel over Witmus Sport en Scapino, al hoewel deze laatste zaak officieel niet tot sportzaken gerekend wordt, maar tot schoenenzaken.

Het aanbod aan fietsspeciaalzaken in Wolvega-centrum is ruim in vergelijking met het aanbod in Heerenveen en Steenwijk, met name in omvang. Met twee grote zaken in het centrum van Wolvega is het aanbod ruim aanwezig. Het aanbod in/om het huis is in Wolvega-centrum redelijk gevarieerd met diverse bloemenzaken, dierenwinkels, doe-het-zelfzaken, bruin- en witgoedzaken en woninginrichting. Dit is relatief ruim, zowel in aantal winkels als in omvang, ten opzichte van vergelijkbare centra. De algehele diversiteit van het winkelaanbod is in Wolvega-centrum hoger dan Heerenveen en Steenwijk. Deze centra profileren zich meer op modisch aanbod.

Ontwikkelmogelijkheden en behoefte Het detailhandelsaanbod in Wolvega-centrum is relatief omvangrijk in vergelijking met de benchmark. Met name het dagelijks aanbod is zowel kwantitatief als kwaliteit sterk, evenals het aanbod in mode en luxe. Alleen de categorie ‘overige

Figuur 17: Huidig economisch functioneren winkelaanbod Wolvega kern

22

4 Functionele analyse Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

detailhandel’ is in het aanbod in Wolvega-centrum minder omvangrijk dan in vergelijkbare centra. Dagelijks winkelaanbod  Uit de berekening van het huidig economisch functioneren (zie bijlage 2) blijkt dat het dagelijks winkelaanbod in de kern Wolvega gemiddelde 35% onder het landelijk gemiddelde functioneert en onder druk staat (figuur 22). Deze conclusie is ook logisch aangezien het supermarktaanbod ten opzichte van het beperkte draagvlak (Wolvega) relatief omvangrijk is. Dit betekent een hoge concurrentiedruk tussen de supermarkten onderling. Voor de toekomstige situatie (2030) is de verwachting dat het functioneren van het dagelijks aanbod niet wezenlijk zal veranderen ten opzichte van de huidige situatie. Dit betekent dat ook in de toekomst geen uitbreidingsruimte te berekenen is voor de dagelijkse sector in de kern Wolvega.  Aangezien het dagelijks aanbod zich uitsluitend in het centrum van Wolvega bevindt, zijn deze conclusies één op één te vertalen voor het centrumgebied: het dagelijks aanbod is ruim, staat onder druk en er is geen sprake van theoretische uitbreidingsruimte zowel in de huidige situatie als in de toekomst (2030). Niet-dagelijks winkelaanbod  Ook het niet-dagelijks winkelaanbod in de kern Wolvega functioneert onder het landelijk (gewogen) gemiddelde met ca. 35% (zie bijlage 2 voor de berekening).

Hierbij is reeds rekening gehouden met het feit dat het omvangrijke woonaanbod van Home Center gemiddeld op een lager niveau kan functioneren. Het niet-dagelijks winkelaanbod staat onder druk en er is geen uitbreidingsruimte. Ook in de toekomstige situatie is de verwachting dat er geen uitbreidingsruimte ontstaat. De verwachting

woensdag 21 oktober 2020

is dat de bestedingen in de sector afnemen, en daarmee ook de toekomstige vloerproductiviteit. Het ontbreken van distributieve uitbreidingsruimte in de dagelijkse en niet-dagelijks sector wil echter niet zeggen dat uitbreiding van bestaand aanbod niet mogelijk is. Soms kan uitbreiding van het aanbod (in meters) te verantwoorden zijn om kwalitatieve redenen, bijvoorbeeld modernisering, structuurversterking, etc.

4.4

Horeca

Analyse  Het centrum van Wolvega telt 21 horecavoorzieningen met een totale omvang van 1.468 m² wvo. In vergelijkbare kernen zijn gemiddeld 20 zaken met een omvang van 1.845 m² wvo aanwezig. Daarmee is het aanbod in Wolvega-centrum relatief ruim naar aantal zaken, maar beperkt in omvang.  Sinds 2010 is het horeca-aanbod in Wolvega-centrum per saldo iets afgenomen. Dit is opvallend aangezien er in vergelijkbare centra juist een lichte toename van het aantal zaken was. In dezelfde periode is het horeca-aanbod in Steenwijk centrum ook gelijk gebleven, terwijl het aanbod in Heerenveen centrum sterk is toegenomen.  Wolvega-centrum telt 9 (café-)restaurants, 6 fastservice zaken (fastfood, snackbar/cafetaria, grillroom, lunchroom), 5 cafés en 1 coffeeshop. Daarnaast is recent een Domino’s Pizza geopend in Wolvega-centrum (Van Harenstraat). Qua type horeca is het aanbod vergelijkbaar met het aanbod in vergelijkbare kernen met de nadruk op (café-)restaurants en fastservice. Bijzonder is de vestiging van toprestaurant Smink, dat zich bezighoudt met culinaire-3D foodprinting.  Het horeca-aanbod ligt verspreid door het centrum met een concentratie rond het centrumplein. In het oude

raadhuis aan dit plein wordt momenteel een nieuwe horecazaak gerealiseerd (restaurant, grandcafé, wijnbar en een B&B). Ook aan het Van der Sandeplein is een klein horecacluster (laag-segment waaronder een café, Chineesrestaurant, pizzeria/grillroom). Uit een vergelijking van het horeca-aanbod in Wolvega, Steenwijk en Heerenveen blijkt dat de relatieve verdeling van het horeca-aanbod nagenoeg overeenkomt. In de drie centra zijn restaurants, café-restaurants, fastfood en cafés het sterkst vertegenwoordigd in het horeca-aanbod. Toch missen bezoekers in Wolvega een goed restaurant, gezellige lunchroom, grand café, leuke terrasjes, etc. Met als gevolg dat zij hiervoor uitwijken naar o.a. Heerenveen en Steenwijk en hotel Van der Valk buiten het centrum. Kortom, het type horeca dat de toon zet voor een aantrekkelijk verblijfsklimaat. De centra van Steenwijk en Heerenveen beschikken over meer kwaliteit in het horeca-aanbod, meer sfeer en gezelligheid.

Figuur 18: Horeca-aanbod Wolvega-centrum in perspectief

23

4 Functionele analyse Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

Ontwikkelmogelijkheden en behoefte  Uit de omzetclaimbenadering voor de gemeente Weststellingwerf (bijlage 3) blijkt dat het horeca-aanbod in de gemeente goed functioneert. Bovendien is er in theorie sprake van enige marktruimte in de fastfood- en restaurantsector. De algehele verwachting is wel dat de komende jaren een economische recessie zal optreden, mede veroorzaakt door het coronavirus. De opvallende horecagroei van de afgelopen jaren kan hierdoor aanmerkelijk afvlakken en de eerste jaren wellicht zelfs negatief uitvallen. De verwachting is dat op termijn (na de coronacrisis) de bestedingen weer zullen stijgen, wat kansen biedt voor bestaande en nieuwe horeca.  Aanbod in de fastfood- en restaurantsector is in de huidige situatie echter ook al ruim vertegenwoordigd in Wolvega-centrum, wat leidt tot een vrij eenzijdig horecaaanbod. Hoewel het horeca-aanbod qua omvang past bij een kern als Wolvega, is er behoefte aan kwalitatieve versterking van het horeca-aanbod. Hierbij kan gedacht worden aan: lunchroom, grand café, e.d.

4.5 

1

Overige publieksgerichte voorzieningen en werken In het centrum zijn 20 dienstverlenende functies gevestigd. Het aanbod in diensten is relatief ruim ten opzichte van vergelijkbare centra, met name het aanbod in ambachten. Ook hier speelt de regiofunctie van Wolvega-centrum een rol. Waar in de centra van Steenwijk en Heerenveen horeca een groter aandeel inneemt dan dienstverlening, is dit in Wolvega-centrum juist andersom. In Wolvega-centrum zijn ambachtelijke dienstverleners aanwezig, waaronder kappers, schoenreparatie, een schoonheidssalon, kledingreparatie, dierentrimsalon en drukwerk/copyshop. De andere dienstverleners

 

betreffen voorzieningen zoals een bank, makelaarkantoren, financieel advies, etc. De grotere omvang van de kernen Steenwijk en Heerenveen maakt dat zij tevens beschikken over een bioscoop en theater. In Wolvega zijn deze voorzieningen niet aanwezig. Wel is in Wolvega Muziekschool Muziekzolder Wolvega (Heerenveenseweg). Aan de oostzijde van het centrum (rond en nabij Markt/Griffioenpark) zit een cluster van dienstverlening en kantoren (particulier, zakelijk en medisch centrum, gemeentehuis) in combinatie met cultuur (bibliotheek en museum Oudheidkamer Weststellingwerf). Aan de westzijde kan niet zozeer gesproken worden van een cluster. Op het Van der Sandeplein zitten een paar dienstverleners. Net buiten het centrum (Hoofdstraat West) zijn een apotheek met huisartsenpraktijk en hoorwinkel/audicien gevestigd. Rond het Pastorieplein zit een concentratie van zakelijke dienstverlening en kantoren (bank, financiële dienstverlening, notaris, advocaten, stichting Comprix in Huize Lindenoord). Voor zover bekend zijn er geen flexwerkplekken in Wolvega-centrum. Op woensdagochtend (8-12 uur) is er een warenmarkt met zo’n 19 kramen op het Acht-Pilarenplein in het centrum van Wolvega. Daarnaast zijn er gedurende de week standplaatsen bezet met diverse kramen (groente, vis, loempia). Een aandachtspunt is ook spreiding door de week.

Hoewel er een centrale weekmarkt is, staan er los hiervan her en der kramen door het centrum.

4.6

Leegstand

Leegstand in perspectief  In Wolvega-centrum staan, op basis van data van Locatus1, 14 panden leeg met een gezamenlijke omvang van 2.763 m² wvo. De leegstand is verspreid door het centrum, met enige concentratie aan de Van Harenstraat, ter hoogte van de Van Baerdtstraat.  Uitgedrukt in het leegstandspercentage betekent dit een winkelleegstand in het centrum van 9,6% van het aantal verkooppunten en 11,0% van het winkelvloeroppervlak. Dit ligt ruim boven het Nederlands gemiddelde. Echter, in vergelijking met het gemiddelde in centra met een vergelijkbaar inwonertal (10.000 tot 15.000 inwoners), centrum Steenwijk en centrum Heerenveen is de leegstand in Wolvega-centrum relatief beperkt zowel in aantal verkooppunten als in omvang. In vergelijking met deze centra valt de leegstand in Wolvega dus relatief mee. Figuur 19: Leegstand Wolvega-centrum in perspectief

Peildatum juli 2020.

woensdag 21 oktober 2020

24

4 Functionele analyse Analysenotitie Centrumvisie Wolvega

Locatus Retail Risk Index (RRI) Op basis van de Locatus Retail Risk Index (RRI) kan met behulp van smart data inzicht worden gegeven in het risico op het verdwijnen van bestaand aanbod. Dit zegt echter niks over de kans op leegstand. Gemiddeld ligt de RRI in Wolvega-centrum voor alle functies op 98. Dit betekent het profiel ‘risico’. Verklaringen zijn:  Het feit dat er op basis van historische aanbod- en leegstanddata blijkt dat herinvulling van vrijkomend vastgoed lastig is, waardoor langdurige en structurele leegstand op de loer ligt (RRI Straat: gemiddelde score 103).  Er relatief veel leegstand is (ten opzichte van het landelijk gemiddelde) en er veel mutaties hebben plaatsgevonden de afgelopen jaren (RRI pand: score 100). In de periode 2010-2017 lag de RRI in Wolvega-centrum boven de 110 (tot maximaal 115 in 2014). Dit betekent het profiel ‘hoog risico’. Het risico op het verdwijnen van aanbod is recent dus iets afgenomen, maar nog altijd valt Wolvega-centrum in de risicozone. NB: het effect van de coronacrisis is in deze analyse niet meegenomen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Weststellingwerf&id=cc3d618a-17be-40e8-a43a-4572ef1b93af