Bijlage 1 - Voorjaarsnota 2025 en Kadernota 2026-2029 DEF (0098722803)
Tekst van het document
Voorjaarsnota 2025 en kadernota 2026-2029
2
Inhoudsopgave Inhoudsopgave .............................................................................................................................................. 3 Voorwoord ..................................................................................................................................................... 4 Voorjaarsnota en meerjarenperspectief op hoofdlijnen ................................................................................. 5 Actuele ontwikkelingen en risico's ................................................................................................................. 9 Programma 0 | Bestuur en Ondersteuning .................................................................................................. 12 Programma 2 | Verkeer, Vervoer en Waterstaat ......................................................................................... 13 Programma 4 | Onderwijs ............................................................................................................................ 15 Programma 5 | Sport, Cultuur en Recreatie ................................................................................................ 17 Programma 6 | Sociaal domein ...................................................................................................................
19 Programma 7 | Volksgezondheid en Milieu ................................................................................................. 24 Programma 8 | Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing ................................... 27 Overhead en Onvoorzien ............................................................................................................................ 29 Ombuigingen 2026 en verder ...................................................................................................................... 32
3
Voorwoord Beste leden van de gemeenteraad van Weststellingwerf, Met genoegen bieden wij u de voorjaarsnota 2025 en de kadernota 2026-2029 aan. Toen we de programmabegroting 2025 opstelden, begonnen we met een financieel meerjarenperspectief dat niet sluitend was. Het ‘ravijn’ was duidelijk zichtbaar, en de uitdagingen waren groot. Inmiddels zijn we een half jaar verder en de financiële situatie lijkt wat gunstiger te worden. Het Rijk heeft in haar voorjaarsnota extra middelen voor gemeenten opgenomen, wat voor ons een welkome verlichting betekent. Dit biedt enige ademruimte, maar we moeten ons realiseren dat het ravijn slechts gedeeltelijk is gedempt. De extra middelen zijn namelijk grotendeels incidenteel, en de financiële uitdagingen blijven bestaan. Ondanks de onzekerheden willen we blijven investeren in de toekomst van onze gemeente. Naast de benodigde indexaties en autonome ontwikkelingen hebben we daarom ook enkele nieuwe plannen opgenomen zoals het investeren in de beleidsdoelstellingen van het nieuwe meerjarenbeleidsplan voor sport. Ook stellen we een budget beschikbaar voor een zelfoogsttuin, blijven we inzetten op klimaat en duurzaamheid, en zetten we in op de gezamenlijke opstelling van een OWO-omgevingsplan met onze partnergemeenten. Bovendien willen we de versnelling van de woningbouw realiseren door een coördinator aan te trekken die dit proces zal begeleiden.
De afgelopen tijd hebben we, als voorbereiding op het op ons afkomende ravijn, een project ‘ombuigingen’ doorlopen. Door een zorgvuldige afweging van de beschikbare middelen kunnen we deze ombuigingen voorlopig beperken. Ze richten zich voornamelijk op financieel-technische aanpassingen, die voor onze inwoners vrijwel niet merkbaar zullen zijn. Desondanks moeten we, zoals altijd, alert blijven op de ontwikkelingen die op ons afkomen. Er zijn nog diverse risico’s die we nauwlettend in de gaten moeten houden. De uitdagingen zijn nog niet voorbij, en het is essentieel dat we deze voortschrijdende ontwikkelingen blijven monitoren. Samenvattend kunnen we stellen dat de situatie er voor ons als gemeente nu rooskleuriger uitziet dan we aanvankelijk verwachtten bij de programmabegroting. Toch blijft voorzichtigheid geboden. We blijven ons inzetten voor een financieel solide toekomst, waarin we met zorg en verantwoordelijkheid omgaan met de beschikbare middelen en blijven werken aan het realiseren van onze ambities.
4
Voorjaarsnota en meerjarenperspectief op hoofdlijnen Voorjaarsnota en meerjarenperspectief op hoofdlijnen toegelicht De basis van deze voorjaarnota en kadernota ligt in de Programmabegroting 2025 zoals u die heeft vastgesteld in november 2024. In die programmabegroting presenteerden wij een meerjarenraming die niet sluitend was. Dat is uiteraard niet gebruikelijk, maar gezien het aankomende ravijn wel realistisch. Zo lang het Rijk geen extra middelen beschikbaar stelde aan de gemeenten, bleef het tekort bestaan. Uit de begroting bleek daarom ook de noodzaak om te starten met het project 'ombuigingen'. Het resultaat van het project 'ombuigingen 2026 en verder' is opgenomen in deze voorjaarsnota 2025 en kadernota 2026-2029. Zoals u ongetwijfeld weet, hebben er de afgelopen tijd indringende gesprekken plaatsgevonden tussen de VNG en het Rijk. Lange tijd leken deze gesprekken weinig op te leveren. Halverwege april zijn echter nieuwe uitkomsten van deze gesprekken openbaar gemaakt. Daaruit blijkt dat er in de voorjaarsnota van het Rijk extra middelen worden geraamd voor de Nederlandse gemeenten. Als we de voorjaarsnota van het Rijk doorrekenen voor onze gemeente, dan betekent dat dat we met name in 2026 en 2027 extra middelen ontvangen. Dat neemt een deel van de financiële druk weg, maar nog niet alle problemen zijn opgelost.
Het ravijn wordt namelijk verschoven naar 2028 en wordt slechts ten dele gedempt. Het betekent echter wel dat we minder hoeven om te buigen dan we eerder dachten. De ombuigingen kunnen daardoor ook beperkt blijven tot maatregelen die financieel technisch van aard zijn. Deze maatregelen zijn niet pijnlijk en onze inwoners zullen van deze maatregelen weinig merken. In de tabel hierna worden de wijzigingen in ons financieel meerjarenperspectief getoond. Na de tabel staat een toelichting op de verschillende posten.
5
+ = voordeel
- = nadeel
Eindtotaal per programma
Voorjaarsnota Kadernota 2025
2026
2027
2028
2029
Stand programmabegroting na begrotingswijzigingen 1 t/m 4
1.647.700
-1.739.100
-1.583.700
-1.899.200
-1.350.800
Wijziging septembercirculaire 2024
341.000
471.000
518.000
546.000
604.000
Wijziging decembercirculaire 2024
142.000
133.000
224.000
311.000
399.000
Verwerken uitganspunten (cao, belasting, loon- en prijscompensatie)
800.000
563.300
563.300
516.800
516.800
Beginstand voorjaarsnota 2025 en kadernota 2026-2029
2.930.700
-571.800
-278.400
-525.400
169.000
-214.800
-113.800
-63.800
-63.800
-63.800
-60.000
-60.000
-60.000 -96.300
Mutaties voorjaarsnota / kadernota*: Diverse kleine over- en onderschrijdingen (cf. fin.verordening < € 50.000) Programma 0 Bestuur en ondersteuning Programma 1 Veiligheid Programma 2 Verkeer, Vervoer en Waterstaat
-149.000
Programma 3 Economie Programma 4 Onderwijs
117.800
104.800
104.800
232.000
Programma 5 Sport, Cultuur en Recreatie
-350.000
-377.500
-27.500
-27.500
-27.500
Programma 6 Sociaal Domein
-852.500
-1.570.700
-1.637.000
-1.567.000
-1.567.000
-39.100
-50.400
-53.400
-56.200
-884.000
-294.300
-294.300
-452.600
-431.200
-457.700
-495.200
-532.700
-2.785.100
-2.721.800
-2.485.900
-2.034.900
-2.403.500
-200.000
-500.000
-500.000
-750.000
-750.000
-250.000
-500.000
-500.000
-500.000
-200.000
-750.000
-1.000.000
-1.250.000
-1.250.000
890.000
3.040.000
2.950.000
740.000
700.000
600.000
600.000
Programma 7 Volksgezondheid en Milieu Programma 8 Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en Stedelijke vernieuwing Overzicht algemene dekkingsmiddelen Overzicht Overhead Overzicht Onvoorzien Eindtotaal programma's Prognose ontwikkelingen Ontwikkelingen en risico's Nieuwe zittingsperiode college Totaal prognose ontwikkelingen Prognose middelen van het Rijk Middelen voorjaarsnota 2025 van het Rijk Middelen voorjaarsnota 2025 van het Rijk besparingsopgave (neutraal effect) Herijking gemeentefonds
390.000
390.000
390.000
3.040.000
3.340.000
1.730.000
1.690.000
Ombuigingsmaatregelen
1.639.000
1.732.800
1.754.300
1.649.800
Benodigde eenmalige investeringen om ombuigingen te realiseren
-258.000
Totaal prognose middelen van het Rijk
890.000
Ombuigingen
Totaal ombuigingen Stand na voorjaarsnota 2025 en kadernota 2026-2029
-
1.381.000
1.732.800
1.754.300
1.649.800
835.600
377.400
1.308.500
-326.000
-144.700
*De bedragen per programma kunnen afwijken van de bedragen in de daadwerkelijke begrotingswijziging. Dit wordt veroorzaakt doordat kosten als totaalbedrag opgevoerd zijn bij een programma vanwege het inzicht in de totale kosten. In de begroting zijn de daadwerkelijke kosten echter verspreid over verschillende programma's. Het effect op het begrotingssaldo is echter gelijk.
6
Toelichting De beginstand van deze voorjaarsnota 2025 en kadernota 2026 is de stand van de Programmabegroting 2025. Nadien zijn er nog begrotingswijzigingen geweest (1 tot en met 4). Deze wijzigingen zijn conform raadsbesluiten verwerkt. Het begrotingssaldo wijzigt daarnaast door de septembercirculaire 2024 en de decembercirculaire 2024. Wij informeerden u via afzonderlijke memo's over de effecten van de circulaires. De circulaires worden nu verwerkt in de begroting. Daarnaast hebben we het financieel meerjarenperspectief geactualiseerd op basis van de reguliere uitgangspunten (middelen voor loon- en prijsontwikkeling, cao-ontwikkeling, enzovoort). Dit leidt tot een beginstand van deze voorjaarsnota 2025 en kadernota 2026-2029. We hebben in deze voorjaarsnota en kadernota diverse mutaties en ontwikkelingen opgenomen. Deze lichten we hieronder op hoofdlijnen toe. In de programma's en het hoofdstuk 'ombuigingen' worden deze mutaties gespecificeerd. Mutaties voorjaarsnota/kadernota De mutaties vanuit de programma's zijn onder te verdelen in indexaties, autonome ontwikkelingen, specifieke uitkeringen en nieuwe ontwikkelingen. Indexaties Al jaren is ons uitgangspunt bij de begroting dat we de nullijn hanteren bij het indexeren van de budgetten, tenzij er zwaarwegende redenen zijn om daarvan af te wijken.
Ook dit jaar hanteren wij datzelfde uitgangspunt, met name ook vanwege de beperkte financiële ruimte die we hebben. We zien op een aantal gebieden dat de nullijn niet realistisch is, hier zijn argumenten om van die lijn af te wijken. Zo stijgen de tarieven in het sociaal domein nog steeds behoorlijk. Wij hebben geen invloed op deze tariefstijgingen, daarom moeten we deze extra uitgaven opnemen in onze begroting. Autonome ontwikkelingen Voor de autonome ontwikkelingen geldt in principe hetzelfde als de indexaties. Wij hebben hier geen tot weinig invloed op en ontkomen er niet aan om deze op te nemen in onze begroting. Een voorbeeld van een autonome ontwikkeling is bijvoorbeeld onze bijdrage aan verbonden partijen zoals de Veiligheidsregio Fryslân. Autonome ontwikkelingen zijn uitgaven die hoe dan ook gedaan (moeten) worden. Specifieke uitkeringen Wij krijgen in de loop van het jaar diverse beschikkingen van specifieke uitkeringen. Dat houdt in dat wij een bijdrage ontvangen van het Rijk of een andere mede-overheid. Deze zijn echter nog niet in de begroting opgenomen. Deze extra middelen moeten daarom nog worden geraamd aan zowel de baten- als de lastenkant, zodat uw raad de uitgaven autoriseert. Voor ons begrotingssaldo zijn de specifieke uitkeringen budgettair neutraal. Nieuwe ontwikkelingen Om onze ambities en doelen te behalen is op een aantal punten bijstelling nodig.
Daarnaast zijn we van mening dat we er goed aan doen om een aantal nieuwe zaken op te nemen in de begroting. Dit vanwege nieuwe inzichten, nieuwe wetgeving of nieuwe ontwikkelingen. Prognose ontwikkelingen Wij zien op dit moment diverse ontwikkelingen op ons afkomen, waarvan we het financieel effect nog niet kunnen overzien. Een aantal van deze ontwikkelingen staat beschreven in het hoofdstuk 'Actuele ontwikkelingen en risico's'. Ook het feit dat het Rijk (vanaf 2028) al rekening houdt met diverse voordelen in de uitgaven, brengt extra risico's voor ons als gemeente met zich mee. Het is niet realistisch om er van uit te gaan dat al deze ontwikkelingen opgelost kunnen worden binnen ons financieel meerjarenperspectief. Om die reden vinden wij het verstandig om hiervoor een bedrag te ramen. Daarnaast komen de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 er aan. De nieuwe raad en het nieuwe college zullen andere of nieuwe ambities hebben. Hiervoor reserveren wij financiële ruimte. Prognose middelen van het rijk Op 18 april zijn de eerste signalen over de voorjaarsnota 2025 van het Rijk openbaar gemaakt. In de voorjaarsnota van het Rijk is een aantal punten opgenomen die de financiën van de Nederlandse gemeenten beïnvloeden. Deze punten zijn het resultaat van intensieve en indringende gesprekken tussen het kabinet en de VNG. De volgende punten zijn opgenomen in de voorjaarsnota van het Rijk: 7
•
Er worden structurele middelen opgenomen om de terugval van het gemeentefonds in 2026 te dempen. De terugval van ongeveer € 2,4 miljard wordt vanaf 2026 met € 400 miljoen gedempt, oplopend naar € 424 miljoen in 2030. Er blijft dus nog ongeveer € 2 miljard van het ravijn over.
•
Het accres is geactualiseerd met de macro-economische cijfers van het Centraal Economisch Plan (CEP) 2025.
•
Voor de financiering van de jeugdzorg worden middelen toegevoegd aan het gemeentefonds (structureel € 414 miljoen). Daarmee wordt het structurele tekort in de jeugdzorg gelijk verdeeld over Rijk en gemeenten. Het tekort van 2023 en 2024 blijft voor de helft voor rekening van de gemeenten komen en wordt (nog) niet gecompenseerd.
•
Het ingroeipad van de maatregelen van de Hervormingsagenda Jeugd wordt voor de jaren 2026 en 2027 verzacht met respectievelijk € 498 miljoen en € 447 miljoen. De volledige besparing van de Hervormingsagenda moet nog steeds worden gerealiseerd, maar nu vanaf 2028.
•
Het Rijk gaat er van uit dat het financiële beeld in 2028 verandert. Zij gaan ervan uit dat de maatregelen uit de Hervormingsagenda dan hun beoogd effect hebben en zien zelfs extra mogelijkheden om de kosten te beperken (eigen bijdrage jeugdzorg, verkorten trajectduur). Daarnaast is er een extra besparingsopgave ingeboekt vanwege de indexering van het oorspronkelijke prijspeil (2019) van de opbrengst van de Hervormingsagenda. Wij zetten serieuze vraagtekens, net als de VNG, bij de haalbaarheid van de maatregelen en het beoogd effect. De VNG heeft hier overigens, namens de Nederlandse gemeenten, nog niet mee ingestemd.
•
Tot slot wordt er, anders dan de commissie van Ark adviseerde, geen indexatie toegepast van de middelen voor de kosten van de jeugdzorg.
Hoewel deze punten pas opgenomen worden in de meicirculaire, doen wij alvast een prognose over de omvang van deze middelen. Deze prognose laat zien dat een deel van de financiële druk bij de Nederlandse gemeenten is weggenomen, maar nog niet alle problemen zijn opgelost. Het ravijn schuift twee jaar op en er resteert nog steeds een gat. Naast de prognose van de voorjaarsnota van het Rijk doen wij een prognose op het gebied van de herijking gemeentefonds. Per 2023 is een nieuw verdeelmodel voor het gemeentefonds ingevoerd. Wij zijn hierin voordeelgemeente. Dat wil zeggen dat wij een grotere bijdrage vanuit het gemeentefonds zouden moeten ontvangen. Voor de invoering van het nieuwe verdeelmodel wordt een ingroeipad gehanteerd. Volgens dat ingroeipad ontvangen wij nu maximaal € 37,50 per inwoner meer uit het gemeentefonds. Minister Uitermark van Binnenlandse Zaken heeft ons laten weten dat per 1 januari 2027 de volgende stap van het ingroeipad wordt gezet. Dat wordt gedaan op basis van geactualiseerde kostendata en de dan beschikbare onderzoeksresultaten over het gemeentefonds. Wij verwachten dan het maximale bedrag van € 15 per inwoner extra te mogen ramen. Ombuigingen Op basis van de begroting 2025 en de meerjarenraming 2026-2028 was een ombuigingstraject onontkoombaar. Hiervoor is het project 'ombuigingen 2026 en verder' opgestart.
Het resultaat van dat project is een maatregelenpakket met ombuigingen. Doordat het Rijk extra middelen beschikbaar stelt, kunnen de ombuigingen op dit moment worden beperkt tot financieel-technische maatregelen. Deze maatregelen zijn niet pijnlijk en raken onze inwoners bijna niet. Er zijn een paar maatregelen die eerst een eenmalig bijdrage vragen, alvorens deze een besparing op kunnen leveren. Dit betreft de maatregel van de omgevingsvisie (€ 250.000) en de verduurzamingsmaatregelen vastgoed (€ 8.000). Alle maatregelen zijn beschreven in het hoofdstuk 'Ombuigingen 2026 en verder'.
8
Actuele ontwikkelingen en risico's Ontwikkelingen en risico's Taken en middelen in balans De VNG heeft met het kabinet afspraken gemaakt over extra financiële middelen voor gemeenten. In de Voorjaarsnota 2025 wordt tot en met 2027 ongeveer € 3 miljard extra beschikbaar gesteld via het gemeentefonds. Hiermee wordt een deel van de eerdere financiële knelpunten opgelost, vooral rondom jeugdzorg. Er blijft echter een gat voor gemeenten, en vanaf 2028 wordt gerekend op nieuwe hervormingen bij de jeugdzorg waarvan de haalbaarheid nog onzeker is. De VNG is voorzichtig optimistisch, maar plaatst kritische kanttekeningen bij de verwachtingen vanaf 2028. Daarnaast spelen er nog veel onderwerpen die van grote invloed zijn op gemeenten, denk aan 'klimaat en energie', 'woningbouw' en 'stikstof'. Het is daarom van belang, ook al is de financiële druk er voor de komende twee jaar af, in gesprek te blijven over de balans tussen taken en middelen. Specifieke uitkeringen In het hoofdlijnenakkoord van het kabinet is opgenomen dat specifieke uitkeringen worden overgeheveld naar het gemeentefonds. Daarbij wordt een budgetkorting van 10% toegepast. Deze korting van 10% is bij de begroting van de departementen ingeboekt, niet bij de gemeenten. Hoe de departementen deze korting echter verrekenen met de gemeenten is op dit moment nog niet duidelijk.
Op korte termijn komt het Rijk met meer informatie over welke specifieke uitkeringen wél en welke niet worden overgeheveld naar het gemeentefonds. Dan wordt waarschijnlijk ook het financieel effect voor onze uitkeringen duidelijk. Naast de overheveling van de specifieke uitkeringen speelt ook nog het feit dat bepaalde uitkeringen (waaronder CDOKE - klimaat & duurzaamheid) als structurele baten gezien mochten worden. De onzekerheid of deze middelen daadwerkelijk structureel zijn, neemt echter toe. Omdat hier inmiddels (deels) structurele lasten tegenover staan, neemt het risico van deze specifieke uitkeringen toe. IBOR IBOR staat voor integraal beheer openbare ruimte. In het IBOR staat een integrale visie op de functie, de kwaliteit en de potentie van de openbare ruimte. Aan het IBOR wordt nu handen en voeten gegeven. Met name bij wegen zien wij aandachtspunten. Er loopt nu een onderzoek naar drie mogelijke aanpakken om de wegen in het buitengebied met veenbodem goed te onderhouden. Zodra de uitkomsten bekend zijn, delen we deze met u. De belangrijkste onderdelen van het beheer (zoals groen, bomen, grasbermen, meubilair, schoonmaak, bestrating en bruggen) zijn opnieuw doorgerekend. De verschillen met de begroting zijn klein. Voor herstel en vernieuwing is weinig geld vastgelegd.
Uit onderzoek en ervaring blijkt dat de kwaliteit van de openbare ruimte in oudere wijken uit de jaren ’60 en ’70 onvoldoende is. Op termijn is hiervoor meer budget nodig. Lelylijn Eind 2024 concludeerden Rijk en regio dat alle MIRT-onderzoeken rond de Lelylijn nut en noodzaak van de aanleg van de spoorlijn hebben aangetoond. Een beslissing om de volgende stap naar een MIRT-Verkenning te zetten bleef echter uit. Er waren onvoldoende middelen beschikbaar. Pas in de MIRT-Verkenning wordt duidelijk of het voorkeurstracé van de Lelylijn door onze gemeente loopt en zo ja, hoe. In december 2024 nam de Tweede Kamer een motie aan om een Masterplan Lelylijn te maken en de mogelijkheden voor andere vormen van financiering te onderzoeken. Het Masterplan heeft tot doel om een volgende stap te zetten in het Lelylijn onderzoek en de realisatie van de Lelylijn een stap dichterbij te brengen. In maart 2025 heeft de Stuurgroep Lelylijn het plan van aanpak voor dit Masterplan goedgekeurd. Het jaar 2025 staat in het teken van werk aan dit Masterplan. Onze gemeente is hierbij betrokken. In de voorjaarsnota van het Rijk wordt een groot deel van het budget dat was gereserveerd voor de Lelylijn, toegewezen aan de Nedersaksenlijn. Het is nog onduidelijk of en hoe de voorjaarsnota van het Rijk in 2025 het project Lelylijn zal beïnvloeden.
9
MFC Munnekeburen Vanuit de regiodeal is dorpsontwikkelingsmaatschappij (DOM) De Groote Veenpolder Samen Vooruit opgericht. Speerpunt van deze DOM is onderzoek naar de haalbaarheid van een nieuwe sport- en ontmoetingsplek die bijdraagt aan de vitaliteit van dit gebied. Uit eerste onderzoeken is gebleken dat volledige nieuwbouw een investering van meer dan € 5 miljoen vraagt. De gemeente wordt gezien als een belangrijke financieringspartij. Medio 2024 hebben wij €30.000 beschikbaar gesteld voor een vervolgonderzoek naar drie scenario’s: verbouw, ver/nieuwbouw of nieuwbouw. De rapportage wordt in het tweede kwartaal van 2025 verwacht. Daarnaast speelt sinds kort het nabijgelegen en in slechte staat verkerend jeugdhonk een rol in het onderzoek: door de gemeente wordt aangestuurd op bundeling met het dorpshuis/sport. Wij zien het belang van een multifunctionele, duurzame en laagdrempelige voorziening en de regionale functie hiervan. Gemeente en eigenaren van het dorpshuis/sport onderzoeken nu het meest gewenste toekomstscenario, waarna wij zicht hebben op de benodigde investering. Op basis daarvan nemen wij een standpunt in over het vervolg. Uitvoeringsprogramma GVVP De gemeenteraad stelde in april 2025 het Gemeentelijk Verkeer- en Vervoerplan 2025 vast. Een uitwerking in concrete maatregelen met kostenraming en planning volgt in een uitvoeringsprogramma.
In dit uitvoeringsprogramma worden ook koppelingsmogelijkheden met lopende of op stapel staande projecten en/of onderhoud-beheermaatregelen benoemd en eventuele subsidiemogelijkheden verkend. Het uitvoeringsprogramma bieden we, ter vaststelling, in het derde kwartaal van 2025 aan u aan. Uitvoeringsprogramma dienstverlening In mei 2025 is de vaststelling van onze nieuwe visie op dienstverlening aan de gemeenteraad aangeboden. Deze visie op dienstverlening moet vertaald worden naar een meerjarig uitvoeringsprogramma. Voor dit programma wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van bestaande middelen. Het is op dit moment echter nog niet duidelijk of deze middelen voldoende zijn. Het is ook mogelijk dat het uitvoeringsprogramma leidt tot nieuwe projecten of activiteiten, waar nu nog geen of te weinig budget voor beschikbaar is. De eerste uitwerking van het programma Dienstverlening moet daar meer inzicht in geven. Mogelijk leidt dit tot aanvragen voor extra budget. HR21 Het huidige functiewaarderingssysteem is verouderd, wordt niet langer onderhouden en sluit steeds minder goed aan op de werkelijke taken binnen onze organisaties. Het algemene karakter van het systeem belemmert de herkenbaarheid van functies en maakt het lastig om functies op een eenduidige manier te beschrijven en te waarderen.
Met de overstap naar HR21 kiezen we voor een toekomstbestendig en actueel systeem dat specifiek is ontwikkeld voor gemeenten. HR21 biedt herkenbare en breed toepasbare functieomschrijvingen die beter aansluiten bij de praktijk. Door gezamenlijk (samen met Ooststellingwerf) te werken met één functieboek en een uniforme conversietabel, vergroten we de transparantie en onderlinge vergelijkbaarheid van functies. Deze stap draagt bij aan de harmonisatie van arbeidsvoorwaarden en zorgt voor een gedeelde taal binnen en tussen onze organisaties. Er is nog geen concreet zicht op het aantal hoger gewaardeerde functies. In de loop van 2025 krijgen we zicht op de uitkomsten van de nieuwe waardering van de functies. Daarna berekenen wij de financiële effecten voor de griffie en de ambtelijke organisatie. Voor de griffie zijn deze effecten ingeschat op € 42.000. De totale financiële effecten nemen we daarna direct in het eerstvolgende planning & control-document op. Aangezien de omvang hiervan nu nog niet te bepalen is, is deze post opgenomen in de stelpost voor ‘Ontwikkelingen en risico’s’. Voorziening pensioenen wethouders Vanaf 1 januari 2028 gaan de pensioenen van politieke ambtsdragers over naar het nieuwe pensioenstelsel. Op dit moment vindt er landelijk een onderzoek plaats om de gevolgen van de overgang voor de decentrale overheden in te schatten.
Het onderzoek richt zich op de omvang van de overdrachtswaarde van wethouderspensioenen. De resultaten van het onderzoek geven een indicatie van de mogelijke financiële gevolgen voor de decentrale overheden en het rijk in 2027, het jaar vóór de overgang.
10
Lelieteelt Onder omwonenden leven zorgen over de mogelijke gezondheidseffecten van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen bij onder meer lelieteelt. We zijn van mening dat het beleid rondom het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen een zaak is van de landelijke overheid. Maar wij begrijpen de weerstand in de samenleving. Daarom zoeken we (in overleg met de agrarische sector) naar uitvoerbare regels om zo verantwoordelijk mogelijk te telen. Uiteindelijk zijn we samen verantwoordelijk voor een gezonde leefomgeving. Daarom leggen we een aantal maatregelen voor aan de raad voor regulering van lelieteelt/sierteelt. Dit brengt wel kosten en risico’s met zich mee. Het is op dit moment nog niet duidelijk hoe hoog deze kosten zullen zijn. Dit hangt ook af van de maatregelen die de raad kiest. Ook niet reguleren kan kosten en/of negatieve effecten veroorzaken. Bijvoorbeeld door mogelijke negatieve effecten op de gezondheid van telers en omwonenden, polarisatie tussen telers en omwonenden en negatieve effecten op waterkwaliteit, bodem, natuur, biodiversiteit en insecten. Transformatiemiddelen sociale infrastructuur In de Tweede Kamerbrief ‘infrastructuur sociaal ontwikkelbedrijven’ van 21 december 2023 heeft het kabinet een impulsbudget sociaal ontwikkelbedrijven voor gemeenten aangekondigd.
Hiermee is vanaf 2025 tien jaar lang budget beschikbaar om gemeenten en sociaal ontwikkelbedrijven financieel te ondersteunen bij de noodzakelijke transitie en transformatie van de sociale infrastructuur. In het bestuurlijk overleg tussen VNG en SZW van 11 september 2024 zijn afspraken gemaakt tussen de VNG, Cedris, Divosa en SZW over deze samenwerking gericht op een toekomstbestendige sociale infrastructuur. De komende maanden oriënteren wij ons op de planvorming in onze regio voor de inzet van deze middelen. Transformatiemiddelen mentale gezondheid en veerkracht De komende jaren gaan we aan de slag met Transformatieplan Mentale Gezondheid en Veerkracht. Deze plannen moeten bijdragen aan de doelen van het Integraal Zorgakkoord (IZA). De transformatieplannen worden door de gemeenten samen met zorgaanbieders, zorgprofessionals, patiëntenorganisaties en zorgverzekeraars opgesteld. Er wordt een aanvraag gedaan voor tijdelijke middelen tot en met 2027, waarbij uitbetaling plaatsvindt na geleverde inspanningen (KPI's). Ook wordt gesproken over een 'positieve businesscase' met een structurele besparing vanaf 2030. In de komende maanden krijgt dit steeds meer vorm en worden de inhoud en uitvoering verder geconcretiseerd.
11
Programma 0 | Bestuur en Ondersteuning Programma 0 | Bestuur en Ondersteuning Portefeuillehouder(s)
Van der Graaf & Hartog
Organisatie
Advies & Ondersteuning en Publiek & Communicatie
Taakvelden •
Bestuur
•
Burgerzaken
Exploitatie + = voordeel
- = nadeel
Voorjaarsnota Kadernota
Programma 0 Bestuur en ondersteuning
2025
2026
2027
Nationaal programma vitale regio's
-289.300
-289.300
-289.300
Totaal lasten
-289.300
-289.300
-289.300
Nationaal programma vitale regio's
289.300
289.300
289.300
Totaal baten
289.300
289.300
0
0
2028
2029
0
0
289.300
0
0
0
0
0
Lasten Specifieke uitkering
Baten Specifieke uitkering
Totaal programma 0
Toelichting exploitatie Specifieke uitkering Nationaal programma vitale regio's Zuidoost-Fryslân is één van de elf regio’s die via een Nationaal programma vitale regio’s samen met het Rijk aan de slag gaat met verbetering van de brede welvaart in de regio. Voor meer informatie over het Nationaal programma verwijzen wij u naar de toegezonden memo. Voor het opstellen van een regioplan ontvangen we financiële middelen van het rijk, te weten € 350.000 in de jaren 2025, 2026 en 2027. Omdat wij de btw kunnen verrekenen, wordt hiervan € 60.700 per jaar in het btw-compensatiefonds gestort. Wij ontvangen de resterende € 289.300 per jaar via het gemeentefonds. De gemeente Weststellingwerf is als kassier aangewezen voor de regio. De middelen worden naar verwachting in september via het gemeentefonds uitgekeerd aan Weststellingwerf.
12
Programma 2 | Verkeer, Vervoer en Waterstaat Programma 2 | Verkeer, Vervoer en Waterstaat Portefeuillehouder(s)
Hartog, Hoen en Zonderland
Organisatie
Beleid en Vastgoed, Grondzaken & Facilitair
Taakvelden •
Openbaar vervoer
•
Economische havens en waterwegen
•
Openbaar groen en (openlucht) recreatie (in de openbare ruimte)
•
Verkeer en vervoer
•
Recreatieve havens
•
Parkeren (geen lasten en baten)
Exploitatie + = voordeel
- = nadeel
Programma 2 Verkeer, Vervoer en Waterstaat
Voorjaarsnota Kadernota 2025
2026
2027
2028
2029
Lasten Autonome ontwikkeling Groot onderhoud verkeersbrug Steenwijkerweg
-100.000
Nieuwe ontwikkeling Stratenmaker in dienst
-31.400
-65.400
-65.400
-65.400
-65.400
Stratenmaker in dienst - dekking door minder uitgaven diensten
31.400
65.400
65.400
65.400
65.400
Vervangen kasseien stroken De Blesse
-49.000 -60.000
-60.000
-60.000
Structurele lasten van project Groene Hart Totaal lasten
-149.000
0
-60.000
-60.000
-60.000
Totaal programma 2
-149.000
0
-60.000
-60.000
-60.000
Toelichting exploitatie Autonome ontwikkelingen Groot onderhoud verkeersbrug Steenwijkerweg Er zijn extra middelen nodig om groot onderhoud uit te laten voeren aan de betonnen verkeersbrug over de Linde aan de Steenwijkerweg tussen Wolvega en De Blesse. Het onderhoud aan de brug moet uitgevoerd worden om deze in stand te houden. Het extra beschikbaar gestelde geld uit 2023 (€ 55.000) en 2024 (€ 50.000) is onvoldoende om het onderhoud goed en volledig uit te kunnen voeren. Om het onderhoud uit te kunnen voeren is er € 100.000 extra nodig. Dit kan niet uit het regulier onderhoudsbudget worden bekostigd. Het betreft noodzakelijke onderhoudskosten en deze worden gemaakt in 2025. 13
Nieuwe ontwikkelingen Stratenmaker in dienst De gemeente heeft de wettelijke plicht om de openbare ruimte zorgvuldig en verantwoord te beheren. Gemeente Weststellingwerf wil de infrastructuur zoals de straten, trottoirs, en fietspaden in goede staat houden om de bereikbaarheid en veiligheid te waarborgen voor zowel bewoners als bezoekers. Om hier invulling aan te geven is het noodzakelijk om een ervaren stratenmaker in dienst te nemen (1 fte). Met het in dienst hebben van een ‘eigen’ ervaren stratenmaker hoeft er minder ingekocht te worden bij aannemers. Daarnaast zien we de prijzen van de aannemers (fors) stijgen. Deze stratenmaker bekostigen we uit het budget voor elementenverharding, doordat we minder hoeven in te kopen. Vervangen kasseienstroken De Blesse De herinrichting van De Blesse is begin 2024 afgerond. Een aantal aanwonenden ervaart sindsdien een toename van geluid ter hoogte van de kasseienstroken. Deze aanwonenden gaven aan dat het geluid door de kasseitjes niet went en dat het ten koste van hun woongenot gaat. Dit kan worden verholpen als de kasseitjes worden vervangen door betonklinkers (in een afwijkende kleur). Structurele lasten van project Groene Hart De parkomgeving Groene hart van Wolvega omvat de complete groeninrichting vanaf de zuidzijde van Huize Lindenoord en het Pastorieplein tot en met het kerkebos (de tuin van Juffrouw Sickenga).
Vanaf juli 2024 is de voorbereiding van de parkomgeving met Roodbaard-achtige elementen opgepakt. Samen met stedenbouwkundig bureau Wissing (opstellen parkontwerp) en bureau Noordpeil (expertise Roodbaard-architectuur) is een integraal parkontwerp opgesteld, waarvan de contouren op 25 november jl. met u zijn gedeeld. Na besluitvorming van de raad over het te realiseren parkeerscenario wordt het Definitief Ontwerp parkomgeving door Bureau Wissing opgesteld. Wij schatten de jaarlijkse kosten voor beheer en onderhoud op € 60.000.
14
Programma 4 | Onderwijs Programma 4 | Onderwijs Portefeuillehouder(s)
Hoen en Hartog
Organisatie
Beleid en Gebiedsteams
Taakvelden •
Onderwijsbeleid en leerlingzaken
•
Onderwijshuisvesting
•
Openbaar basisonderwijs
Exploitatie + = voordeel
- = nadeel
Programma 4 Onderwijs
Voorjaarsnota Kadernota 2025
2026
2027
2028
2029
Lasten Specifieke uitkeringen Onderwijsachterstandenbeleid
-35.100
Nieuwe ontwikkeling Aanpassing ISHP
117.800
104.800
104.800
232.000
-96.300
Totaal lasten
82.700
104.800
104.800
232.000
-96.300
Baten Specifieke uitkeringen Onderwijsachterstandenbeleid
35.100
Totaal baten
35.100
0
0
0
0
Totaal programma 4
117.800
104.800
104.800
232.000
-96.300
Toelichting exploitatie Specifieke uitkeringen Onderwijsachterstandenbeleid Gemeenten ontvangen via een specifieke uitkering middelen voor onderwijsachterstandenbeleid. Deze middelen zijn bedoeld als tegemoetkoming in de kosten die gemeenten maken om hun wettelijke taken uit te voeren met betrekking tot onderwijsachterstandenbeleid. We ontvangen dit jaar € 469.100, dat is € 35.100 meer dan we hebben begroot. Deze extra middelen moeten aan zowel de baten als de lastenkant geraamd worden, zodat uw raad deze uitgaven autoriseert. Voor ons saldo is de SPUK budgettair neutraal. Nieuwe ontwikkeling ISHP Dit betreft de aanpassing van de kapitaallasten van de investeringen. Deze zijn namelijk herzien. Zie toelichting hieronder bij kopje investeringen. 15
Investeringen + = voordeel
- = nadeel
Bijstelling investeringen
2025
2026
2027
Aanpassing ISHP
-4.810.771
-7.535.266
3.209.000
Totaal bijstellingen investeringen
-4.810.771
-7.535.266
3.209.000
2028
2029
0
0
Toelichting investeringen ISHP De gemeente is samen met de schoolbesturen bezig met het opstellen van een Integraal Strategisch Huisvestingplan (ISHP) voor alle scholen in Weststellingwerf. De verwachting is ook dat per 1 januari 2026 het wettelijk verplicht wordt voor gemeenten om een ISHP te hebben. Ook deze ontwikkeling is meegenomen in de planvorming. In het ISHP wordt op basis van de onderwijsvisie ‘Onderwijs als schatkamer’ een 16-jaren plan gemaakt om tot een toekomstbestendige huisvestingsportefeuille te komen. Onderwerpen als duurzaamheid, spreiding, thuisnabijheid en keuzevrijheid komen hierin aan bod. Het plan biedt duidelijkheid richting de gemeente en de schoolbesturen over verwachte kosten en investeringen om ervoor te zorgen dat verduurzaming, uitbreiding en (ver-)nieuwbouw van de scholen mogelijk zijn. Wij vinden het belangrijk dat we tot een samengedragen, haalbaar en realistisch plan komen. Het ISHP wordt elke vier jaar formeel geactualiseerd. Ook actualiseren en sturen we jaarlijks bij in de P&C-cyclus. De bestaande reeks vanuit de kadernota 2025-2028 wordt hiermee geactualiseerd. Investeringen worden afgesloten zodra het project is afgerond, wat meerdere jaren kan duren. Pas op dat moment starten de kapitaallasten (zie exploitatie). Om het project te kunnen starten, is het nodig om de investering vooraf beschikbaar te stellen.
Daarom zijn de investeringskredieten eerder nodig en starten de kapitaallasten later dan de eerder vastgestelde reeks.
16
Programma 5 | Sport, Cultuur en Recreatie Programma 5 | Sport, Cultuur en Recreatie Portefeuillehouder(s)
Hoen
Organisatie
Beleid en Sport & Leefstijl
Taakvelden •
Openbaar groen en (openlucht) recreatie
•
Cultureel erfgoed
•
Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie
•
Media
•
Musea
•
Sportaccommodaties
•
Sportbeleid en activering
Exploitatie + = voordeel
- = nadeel
Voorjaarsnota Kadernota
Programma 5 Sport, Cultuur en Recreatie
2025
2026
2027
2028
2029
-27.500
-27.500
-27.500
-27.500
Sportpark VV Oosterstreek en SV Olyphia
-350.000
-350.000
Totaal lasten
-350.000
-377.500
-27.500
-27.500
-27.500
Totaal programma 5
-350.000
-377.500
-27.500
-27.500
-27.500
Lasten Nieuwe ontwikkeling Sportbeleid
Toelichting exploitatie Nieuwe ontwikkeling Sportbeleid Het meerjarenbeleidsplan sport en bewegen 2025-2029 is opgebouwd vanuit drie beleidslijnen. Om de beleidsdoelstellingen in dit plan te behalen, hebben wij vanaf 2026 op een aantal speerpunten aanvullende middelen nodig.
17
Met betrekking tot beleidslijn 1: verbinden van de sportparticipatie, staat de sportparticipatie vergroten centraal, maar ook de doorgaande dialoog met clubs en verenigingen. Om dit te realiseren willen we in 2026 onder andere inzetten op het organiseren van een sportplatform (dialoogvorm met clubs en verenigingen) en het stimuleren van (top-)sportevenementen. Om de sportparticipatie nog meer te stimuleren vinden wij praktijkonderzoek naar bijvoorbeeld vraag gestuurd aanbod nodig om de buurtsportcoaches optimaal te kunnen ondersteunen. Dit onderzoek is onder andere gericht op hoe krijg je jongeren weer naar verenigingen, hoe zorgen we ervoor dat elk kind de basisschool verlaat met een zwemdiploma. Met betrekking tot beleidslijn 2: versterken van verenigingen, voeren we de voorgenomen activiteiten uit op basis van de bestaande middelen. Met betrekking tot beleidslijn 3: doorontwikkelen van toekomstige sportinfrastructuur, achten wij het van groot belang om meer inzicht te krijgen in de efficiënte besteding van groot onderhoud voor met name de sportvelden. Daartoe willen we vanaf 2026 jaarlijks onderzoek toevoegen binnen de context van de jaarlijkse subsidieprocessen. Sportpark VV Oosterstreek en SV Olyphia In het collegeprogramma 2022-2026 én het coalitieakkoord 2022-2026 benadrukken wij dat het juist nu van belang is om te investeren in maatschappelijke voorzieningen.
Op die manier zorgen wij dat accommodaties geschikt blijven voor ontmoeting, beweging en onderwijs. We hebben daarom bij punt 10, sportaccommodaties, aangegeven dat we bereid zijn om middelen beschikbaar te stellen wanneer ons goede plannen gepresenteerd worden. Daarbij hebben we aangegeven dat sportverenigingen eerst aan zet zijn én dat we weten dat in de oosthoek van onze gemeente verenigingen met concrete planvorming aan de slag zijn. Omdat wij eerder de ontwikkelingen nog niet konden overzien, hebben wij daar eerst geen bedrag aan gekoppeld. Wij vragen nu een budget aan van 2 keer € 350.000 voor de investering in het sportpark van VV Oosterstreek en SV Olyphia. Via een apart voorstel zullen wij de plannen van beide verenigingen concreet presenteren. De investeringen zijn bedoeld voor de elementaire voorzieningen van een sportclub, zoals in de subsidieregeling groot onderhoud sport is beschreven.
18
Programma 6 | Sociaal domein Programma 6 | Sociaal domein Portefeuillehouder(s)
Hoen, Hartog, den Hartigh en Zonderland
Organisatie
Beleid, Projecten, Schakelteam en Gebiedsteams
Taakvelden •
Samenkracht en burgerparticipatie
•
Toegang en eerstelijnsvoorziening
•
Inkomensregelingen
•
WSW en beschut werk
•
Arbeidsparticipatie
•
Maatwerkvoorzieningen (Wmo)
•
Maatwerkdienstverlening 18+
•
Hulp bij het huishouden (Wmo)
•
Begeleiding (Wmo)
•
Dagbesteding (Wmo)
•
Overige maatwerkarrangementen (Wmo)
•
Maatwerkdienstverlening 18-
•
Jeugdhulp begeleiding
•
Jeugdhulp behandeling
•
Jeugdhulp dagbesteding
•
Jeugdhulp zonder verblijf overig
•
Pleegzorg
•
Gezinsgericht
•
Jeugdhulp met verblijf overig
•
Jeugdhulp behandeling GGZ zonderverblijf
•
Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf
•
Gesloten plaatsing
•
Geëscaleerde zorg 18+
•
Beschermd wonen (Wmo)
•
Maatschappelijke- en vrouwenopvang (Wmo)
•
Geëscaleerde zorg 18-
•
Jeugdbescherming
•
Jeugdreclassering 19
Exploitatie + = voordeel
- = nadeel
Programma 6 Sociaal Domein
Voorjaarsnota Kadernota 2025
2026
2027
2028
2029
-490.000
-860.000
-860.000
-860.000
-860.000
-565.000
-565.000
-565.000
-565.000
-565.000
-565.000
-565.000
-565.000
-31.500
-31.500
-31.500
-31.500
Lasten Indexatie Wmo maatwerkvoorzieningen Jeugdhulp Specifieke uitkering BUIG
-565.000
Opvang Oekraïners
375.000
Wet inburgering
-509.000
Onderwijsroute
-22.500
Brede Spuk - indexatie
-20.500
ESF Samen aan de slag
-66.300
Nieuwe ontwikkeling Onderhoud dorpshuizen Harten 10
-57.700
Renovatie en verduurzaming dorpshuis Oosterstreek
-200.000
Zelfoogsttuin
-38.500
-36.500
-36.500
-36.500
-36.500
Talentenplek en MDT-divers
-74.000
-74.000
-74.000
-74.000
Lokale Inclusie agenda
-70.000
-70.000
-1.594.500
-2.202.000
-2.202.000
-2.132.000
-2.132.000
BUIG
565.000
565.000
565.000
565.000
565.000
Opvang Oekraïners
-375.000
Wet inburgering
509.000
Onderwijsroute
22.500
Brede Spuk - indexatie
20.500
Totaal lasten Baten Specifieke uitkering
ESF Samen aan de slag
66.300
Totaal baten
742.000
631.300
565.000
565.000
565.000
Totaal programma 6
-852.500
-1.570.700
-1.637.000
-1.567.000
-1.567.000
Toelichting exploitatie Indexatie Wmo maatwerkvoorzieningen Voor de Wmo kopen wij verschillende producten in, zoals hulp bij het huishouden of dagbesteding. Wij hebben contracten met zorgaanbieders die de diensten voor ons leveren. Als gemeente hebben wij een zorgplicht tegenover onze inwoners. Dit houdt in dat wij de inwoners die het nodig hebben moeten ondersteunen. Dat doen wij door op de inwoner afgestemde maatwerkvoorziening. Voor de indexatie van 2025 hebben we rekening gehouden met het positieve resultaat in de jaarrekening van € 225.000 voor het beleidsveld Wmo. In 2026 vindt er een nieuwe aanbesteding plaats voor maatwerkarrangementen Wmo. Op dit moment vindt de marktconsultatie plaats voor het bepalen van de producten. Daarna zal er een berekening worden uitgevoerd door adviesbureau Berenschot. We hebben nog geen zicht op de uitkomst hiervan. Voor de indexatie 2026 zijn we uitgegaan van de definitieve Overheidsbijdrage in de Arbeidskostenontwikkeling (OVA) 2024. 20
Jeugdhulp We hebben de cijfers van de jaarrekening 2024 Jeugdhulp geanalyseerd. We hadden geprognotiseerd dat de kosten in 2024 sterk zouden oplopen in verband met de nieuwe aanbesteding en de ontwikkeling die we zagen in de jeugdhulpkosten. Na analyse blijkt dat dit een tijdelijk effect in (vooral) het 1e half jaar van 2024 te zijn geweest. Voor 2024 hebben we de kosten Jeugdhulp uiteindelijk ook ongeveer € 1,2 miljoen te hoog ingeschat. Op basis van deze eerdere inschatting hebben we afgelopen jaar het budget Jeugdhulp voor 2025 e.v. al structureel verhoogd met € 1.046.550. We verwachten dat door deze eerdere budgetverhoging het niet nodig is het huidige jeugdhulpbudget in 2025 ook nog te indexeren. In 2026 verwachten we het jeugdhulpbudget wel weer te moeten indexeren. Voor de indexatie 2026 zijn we uitgegaan van de definitieve Overheidsbijdrage in de Arbeidskostenontwikkeling (OVA) 2024. Specifieke uitkering BUIG Op basis van de voorlopige beschikking 2025 ontvangen we € 565.000 meer budget BUIG van het Rijk dan dat we hebben opgenomen in onze meerjarenraming. We verwachten dat we het extra budget volledig nodig hebben voor het indexeren van de uitkeringen. Vandaar dat dit bedrag zowel aan de baten- als de lastenkant is opgenomen. Opvang Oekraïners In de begroting hebben we rekening gehouden met € 2,5 miljoen baten.
Door de verlaging van het normbedrag, het aflopen van een aantal huurcontracten en het beëindigen van de opvanglocatie aan de Heerenveenseweg/Smalle Weegbree worden minder inkomsten verwacht uit het normbedrag voor Oekraïne opvang. Verlengingen van bestaande locaties en nieuw te realiseren locaties zijn niet meegenomen in de verwachte inkomsten. We moeten de baten verlagen met € 375.000. Doordat het budget voor de opvang van Oekraïners neutraal in de begroting staat verlagen we de lasten ook met € 375.000. Wet inburgering Voor inburgeringsvoorzieningen ontvangen wij een specifieke uitkering inburgeringsvoorzieningen. Bijvoorbeeld voor de inkoop van een leertraject, het Participatieverklaringstraject, de Module Arbeidsmarkt en Participatie, maatschappelijke begeleiding en de kosten voor een tolk. We krijgen in 2025 € 509.000. Deze extra middelen moeten aan zowel de baten als de lastenkant geraamd worden, zodat uw raad deze uitgaven autoriseert. Voor ons saldo is de SPUK budgettair neutraal. Onderwijsroute Voor inkoop van de onderwijsroute ontvangen wij een aanvulling (€ 22.500) op de specifieke uitkering onderwijsroute. De onderwijsroute is een van leerroutes om in te burgeren. Dit is voor de realisatie van het aanbod voor de onderwijsroute en voor voorzieningen die, als gevolg van het ontbreken van aanbod van de onderwijsroute is ontstaan.
Deze extra middelen moeten aan zowel de baten als de lastenkant geraamd worden, zodat uw raad deze uitgaven autoriseert. Voor ons saldo is de SPUK budgettair neutraal. Brede spuk De Brede SPUK-regeling is voor alle gemeenten beschikbaar gesteld voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis. De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040. De Brede SPUK wordt in 2025 geïndexeerd door het Rijk. Deze extra middelen moeten aan zowel de baten als de lastenkant geraamd worden, zodat uw raad deze uitgaven autoriseert. Voor ons saldo is de SPUK budgettair neutraal. ESF Samen aan de slag 2024-2025 In oktober 2024 hebben we besloten een overeenkomst aan te gaan met de centrumgemeente Leeuwarden voor het project ‘Samen aan de slag 2024-2025’, waardoor we subsidie gaan ontvangen uit het Europees Sociaal Fonds en uit willen geven voor de uitvoering van het participatiebeleid. Voor Weststellingwerf gaat het om een ESF-subsidie (periode 2024-2025) van € 66.300 en een cofinanciering van € 107.300. Deze cofinanciering is reeds gedekt via het taakveld inkoop re-integratietrajecten. De subsidie ESF ter hoogte van € 66.300 willen we aan de lastenkant voor 2025 verhogen (dan maken we de extra kosten) en de batenkant in 2026 (dan ontvangen we deze).
21
Nieuwe ontwikkeling Onderhoud dorpshuizen Harten 10 Stichting Harten10 ondersteunt al meer dan negen jaar bij het meerjarigonderhoud van de dorpshuizen. Zij monitoren, controleren, adviseren en beheren de onderhoudssubsidie van de dorpshuizen. Dit is vastgelegd in een prestatieovereenkomst met de gemeente. In 2023 liep deze overeenkomst af en zijn er gesprekken geweest voor een nieuwe overeenkomst. Uit de gesprekken en meerjarigonderhoudsplannen (MJOP) bleek dat de huidige onderhoudssubsidie lang niet toereikend is voor het onderhoud wat nodig is om de dorpshuizen in stand te houden. De oorzaken van de financiële tekorten zijn grotendeels te herleiden uit de hoge inflatie, de extreem gestegen bouwkosten en een aantal grote onderhoudsinvesteringen die de komende jaren moeten worden uitgevoerd. Door voor vier jaar de onderhoudssubsidie te verhogen en indexeren, kan het grote onderhoud in combinatie met de verduurzamingsubsidie worden gerealiseerd. Na deze prestatieovereenkomst zal er een duurzame MJOP worden opgesteld voor twee termijnen. Renovatie en verduurzaming dorpshuis Oosterstreek Voor de renovatie en verduurzaming van dorpshuis Oosterstreek heeft de gemeenteraad een motie aangenomen voor het beschikbaar stellen van een gemeentelijke subsidie van maximaal € 200.000.
De subsidie is onderdeel van een totale investering van € 700.000 waarbij € 500.000 wordt aangetrokken door middel van fondsen en externe subsidies. Voor het aantrekken van deze externe financiering is het cruciaal dat de gemeente ook een bijdrage levert. Daarnaast heeft de gemeenteraad uitgesproken dat zij alle dorpshuizen zo duurzaam mogelijk willen hebben. Dorpshuis Oosterstreek moet nog grote stappen maken om tot een duurzaam dorpshuis te komen. Andere dorpshuizen in de gemeente hebben al verduurzamingsplannen kunnen uitvoeren door onder andere de verduurzamingssubsidie. Ook wordt met deze renovatie, naast verduurzaming, de nadruk gelegd op het aantrekkelijk en toegankelijk maken van het dorpshuis. Hiermee wordt de toekomstbestendigheid van het dorpshuis vergroot. Zelfoogsttuin Wij willen middelen inzetten voor de creatie en de exploitatie van een zelfoogsttuin. Een zelfoogsttuin is een stuk grond waarop groente en fruit wordt verbouwd, hier kunnen inwoners met een laag inkomen wekelijks (in het groeiseizoen) gratis groente en fruit oogsten om te gebruiken in hun maaltijden. Op het terrein van de zelfoogsttuin wordt ook een ontmoetingsplek ingericht, zodat inwoners die gebruik maken van de tuin met elkaar in gesprek kunnen raken. Daarnaast is het mogelijk om je als vrijwilliger voor de tuin in te zetten.
Het hebben van een zelfoogsttuin in onze gemeente helpt om verschillende doelen te bereiken binnen het Sociaal Domein. Het aanleggen van de zelfoogsttuin en de exploitatie ervan voor de eerste drie jaar, ligt in handen van de stichting Sociaal & Vitaal. Deze stichting beheert momenteel ook de zelfoogsttuin in de gemeente Heerenveen. Het is de bedoeling dat het beheer van de zelfoogsttuin na deze drie jaar in handen komt van een stichting die wordt opgezet en geleid door inwoners van de gemeente Weststellingwerf. De kosten (met een gedeeltelijke dekking vanuit LEADER-bijdrage), afhankelijk van de staat van het stuk land, zijn de kosten die worden gemaakt om de tuin gereed te krijgen voor het eerste seizoen. Daarna zijn er jaarlijkse exploitatiekosten voor onder andere inzaaien en onderhoud. Talentenplek en MDT-divers De Talentenplek in Noordwolde is in 2021 gestart vanuit het project Bestemming Noordwolde fase 6 (tot en met 2023). Doel van de Talentenplek is om (kwetsbare) jongeren op te laten groeien tot kansrijke en weerbare volwassenen door 1-op-1 begeleiding bij individuele doelen. De ervaringen met de Talentenplek waren zo positief dat wij de Talentenplek in Noordwolde wilde borgen en ook uitbreiden naar Wolvega. Dit geven we vorm door als gemeente aan te sluiten bij het project MDT Divers.
MDT staat voor maatschappelijke diensttijd en biedt jongeren de kans om gedurende een aantal weken tot maanden hun talenten te ontdekken, iets te doen voor de samenleving en anderen te ontmoeten. Inmiddels hebben wij de afgelopen drie jaar 121 jongeren kunnen ondersteunen en de verwachting is dat wij voor het einde van jaar op 155 zitten. Hiermee is ruimschoots voldaan aan de doelstelling van 150 jongeren in drie jaar. Door het structureel te maken, en het samenvoegen van de talentenplek en MDT-Divers, blijven wij de jongeren in onze gemeente de mogelijkheid bieden om te participeren en te werken aan hun eigen ontwikkeling in eigen regie onder de naam Talentenplek. Wij werken hiermee aan de sociale cohesie. Door zowel in Noordwolde (To-B) en in Wolvega een locatie te bieden hoeven de jongeren niet extra te reizen. 22
Lokale inclusie agenda Sinds 2016 geldt in Nederland het VN-verdrag Handicap. In het verdrag zijn de rechten van mensen met alle soorten handicaps die mensen kunnen beperken in het meedoen in de samenleving opgenomen. Het gaat zowel om lichamelijke als mentale (psychische en verstandelijke) beperkingen en chronische ziekten. Deze beperkingen ervaren mensen in al hun levensfasen, van kind, tot jongere, volwassene en oudere. In een inclusieve samenleving kan iedereen meedoen en wordt niemand gediscrimineerd of uitgesloten. Voor mensen met een beperking betekent een inclusieve samenleving dat ze meedoen op voet van gelijkheid, dat ze regie hebben over hun eigen leven en dat ze toegang hebben tot dezelfde voorzieningen en diensten als mensen zonder beperking. Wanneer het gaat over ‘inclusie’ wordt vaak een bredere groep bedoeld. Niet alleen de groep mensen met een beperking, maar ook andere groepen die om verschillende redenen worden uitgesloten van volwaardige deelname aan de samenleving, denk aan leeftijd, etnische herkomst, seksuele oriëntatie of genderidentiteit. Daarbij staan gelijke behandeling en gelijkwaardig meedoen centraal. Het VN-verdrag Handicap stelt ook eisen aan ons als gemeente. Als gemeenten zijn wij verplicht om een Lokale Inclusie Agenda (LIA) op te stellen. Binnen onze gemeente hebben wij nog geen Lokale Inclusie Agenda opgesteld.
Om de Lokale Inclusie Agenda op te stellen zijn extra financiële middelen nodig.
23
Programma 7 | Volksgezondheid en Milieu Programma 7 | Volksgezondheid en Milieu Portefeuillehouder(s)
Den Hartigh, Hartog en Zonderland
Organisatie
Beleid en Sport & Leefstijl
Taakvelden •
Riolering
•
Volksgezondheid
•
Milieubeheer
•
Afval
•
Begraafplaatsen en crematoria
Exploitatie + = voordeel
- = nadeel
Voorjaarsnota Kadernota
Programma 7 Volksgezondheid en Milieu
2025
2026
2027
2028
2029
Bijdrage Veiligheidsregio
-39.100
-50.400
-53.400
-56.200
Riolering Emmastraat Wolvega
-5.300
-5.300
-5.300
-5.300
-44.400
-55.700
-58.700
-61.500
5.300
5.300
5.300
5.300
Lasten Autonome ontwikkeling
Specifieke uitkering Soortenmanagementplan
-140.800
CDOKE - Klimaat & Duurzaamheid
-435.100
Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO)
-57.000
Totaal lasten
-632.900
Baten Autonome ontwikkeling Riolering Emmastraat Wolvega - dekking via rioolheffing Specifieke uitkering Soortenmanagementplan
140.800
CDOKE - Klimaat & Duurzaamheid
435.100
Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO)
57.000
Totaal baten
632.900
5.300
5.300
5.300
5.300
0
-39.100
-50.400
-53.400
-56.200
Totaal programma 7
24
Toelichting exploitatie Autonome ontwikkeling Bijdrage Veiligheidsregio (VRF) De bijdrage aan de VRF gaat de komende jaren stijgen. De toename is beperkt tot het noodzakelijke. De insteek is dat de dienstverlening sober en doelmatig wordt uitgevoerd, met instandhouding van de kwaliteit. Deze stijging komt voor een (klein) deel ook voor rekening van de crisisbeheersing/brandweertaken. Deze horen bij programma 1 Veiligheid, maar zijn voor het totaalbeeld bij dit programma opgenomen. Riolering Emmastraat Wolvega Dit betreft kapitaallasten van een extra investering. Zie toelichting hieronder bij kopje investeringen. Specifieke uitkering Soortenmanagementplan We stellen een Soortenmanagementplan (SMP) op. Dit plan bestaat uit een ecologisch onderzoek voor een groot deel van onze gemeente met maatregelen ter bescherming van aanwezige diersoorten. Hierdoor is individueel ecologisch onderzoek per woning niet meer nodig. De Provincie draagt ongeveer 50% van de kosten bij aan het opstellen van een Soortenmanagementplan. De Provinciale subsidie moet nog worden geraamd in de begroting van 2025. Deze extra middelen moeten aan zowel de baten als de lastenkant geraamd worden, zodat uw raad deze uitgaven autoriseert. Voor ons saldo is de SPUK budgettair neutraal.
CDOKE - Klimaat en duurzaamheid Wij ontvangen vanaf 2023 jaarlijks een uitkering van het rijk voor het uitvoeren van klimaat- en energiebeleid. Voor 2025 is er extra budget beschikbaar voor specifieke plannen. We kunnen hiermee collega's aannemen en/of externe deskundigen inhuren. Als onderdeel van de bestaande CDOKE-regeling kunnen we nu ook aanspraak maken op extra budget voor specifieke plannen. In de begroting hielden we rekening met het bedrag dat we in de eerste tranche hebben ontvangen (richtlijn van ministerie) € 518.000. We krijgen in 2025 € 953.100. Deze extra middelen moeten aan zowel de baten als de lastenkant geraamd worden, zodat uw raad deze uitgaven autoriseert. Voor ons saldo is de SPUK budgettair neutraal. Opgroeien Kansrijke Omgeving (OKO) Vanuit het uitvoerbudget FrIZA krijgen wij meer baten dan opgegeven. De baten die wij extra ontvangen worden ingezet voor het project Opgroeien Kansrijke Omgeving (OKO). De FrIZA uitvoer middelen die wij ontvangen zijn geoormerkte middelen en dienen besteed te worden aan projecten en/of interventies die bijdragen aan het behalen van de gestelde ambities binnen het Regioplan Friesland. Deze middelen moeten aan zowel de baten als de lastenkant geraamd worden, zodat uw raad deze uitgaven autoriseert. Voor ons saldo is de SPUK budgettair neutraal.
Investeringen + = voordeel
- = nadeel
Bijstelling investeringen Riolering Emmastraat Wolvega Riolering Julianaweg en Oranje Nassaulaan Totaal bijstellingen investeringen
2025
2026
2027
2028
2029
0
0
0
-150.000 -937.500
937.500
-1.087.500
937.500
25
Toelichting investeringen Riolering Emmastraat Wolvega Omdat de afvoer van afvalwater niet in het geding was, was in eerste instantie de riolering in de Emmastraat te Wolvega niet in het vervangingsprogramma opgenomen. Nu de woningen worden vervangen moeten er ook nieuwe aansluitingen op de riolering worden gemaakt. Omdat de bovenkant van de riolering vervormd is, is het niet mogelijk om nieuwe aansluitingen te maken. Daarom is besloten het riool alsnog te vervangen. Bijkomend voordeel is dat er ook meteen een hemelwaterriool wordt aangelegd waardoor het hemelwater en het vuile water gescheiden wordt afgevoerd. De vervanging van de riolering in de Emmastraat is niet gepland en daarom niet opgenomen in het kostendekkingsplan van de riolering. De kosten voor het vervangen en de aanleg van het regenwaterriool worden geraamd op € 150.000. Omdat de werkzaamheden in verband met de planning van de woningstichting in januari en februari 2025 uitgevoerd moesten worden, zijn de kosten nu gedekt uit het reeds beschikbaar gestelde krediet ‘Vervanging riolering 2024’. Hierdoor kunnen andere werkzaamheden niet meer ten laste van het krediet worden gebracht. Daardoor is er nu extra krediet van € 150.000 nodig. De afschrijvingstermijn is 50 jaar, waardoor de jaarlijkse kapitaallasten dan met ongeveer € 5.300 toenemen.
Kosten voor de riolering worden meegenomen in de berekening van de rioolheffing (dan wel reserve riolering). Fasering riolering Julianaweg en Oranje Nassaulaan Voor het project Julianaweg en Oranje Nassaulaan zijn in het kostendekkingsplan van het gemeentelijk rioleringsplan (GRP) twee bedragen opgenomen, namelijk: 1. Afkoppelen, aanleg regenwaterriool - € 1.875.000 (2025) 2. Aanleg riool ø1000 mm - € 937.500 (2026) De investering van € 1.875.000 staat reeds gepland in 2025. Aan de hand van het bestek is een besteksraming gemaakt. Deze valt hoger uit dan wij verwacht hadden. Het krediet is daarvoor niet voldoende. Dit kan echter gedekt worden vanuit de investering van € 937.500. Daarvoor dienen we de investering € 937.500 één jaar in de tijd naar voren te halen. Omdat de afronding nog steeds in 2027 plaats vindt, heeft dit geen budgettaire consequenties.
26
Programma 8 | Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing Programma 8 | Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing Portefeuillehouder(s)
Zonderland, Hartog en Hoen
Organisatie
Beleid
Taakvelden •
Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)
•
Ruimtelijke ordening
•
Wonen en bouwen
•
Beheer overige gebouwen en gronden
Exploitatie + = voordeel
- = nadeel
Programma 8 Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing
Voorjaarsnota Kadernota 2025
2026
2027 2028 2029
Lasten Nieuwe ontwikkeling Omgevingsplan (OWO)
-264.300 -294.300 -294.300
Herontwikkeling Caparisterrein Wolvega
-380.000
Versnellen woningbouw
-95.100
LBV/LBV+ regeling - capaciteit
-216.000
Totaal lasten
-955.400 -294.300 -294.300
0
0
0
0
0
-884.000 -294.300 -294.300
0
0
Baten Nieuwe ontwikkeling Versnellen woningbouw - flexpoolmiddelen
71.400
Totaal baten
71.400
Totaal programma 8
0
Toelichting exploitatie Nieuwe ontwikkeling Omgevingsplan (OWO) Onder de omgevingswet moet elke gemeente voor 2032 een gebiedsdekkend omgevingsplan opstellen. Dit omgevingsplan vervangt de bestemmingsplannen, een deel van de gemeentelijke verordeningen en de ‘bruidsschat’ (= de rijksregels die overgedragen zijn aan de gemeente). Binnen OWO werken we al meerdere jaren samen als voorbereiding op de invoering van de omgevingswet.
27
De ‘Begroting OWO omgevingswetkosten’ is opgesteld om inzicht te krijgen in de kosten die de komende jaren op ons af komen vanwege de werkzaamheden die moeten worden verricht vanwege de invoering van de Omgevingswet. Een belangrijk deel van de begroting is de transitiefase om te komen tot een gebiedsdekkend omgevingsplan, maar ook moeten processen verder ingericht worden en moet de kennis van de ambtenaren verder op pijl worden gebracht. We hebben de intentie om samen te kiezen voor dezelfde structuur en opbouw van het omgevingsplan. Ook willen we een groot deel van de juridische regels hetzelfde laten zijn. De regels die in de huidige situatie te ver uit elkaar liggen blijven verschillend per gemeente. Dit geldt voor regels die op praktische of politieke bezwaren stuiten. De concept-regels worden voorgelegd aan en besproken in het gezamenlijk portefeuillehoudersoverleg omgevingswet. Het omgevingsplan wordt per gemeente uitgewerkt (inclusief kaartmateriaal en specifieke gebiedseigen regels) en voorgelegd aan de gemeenteraad. Het is een intensieve samenwerking, waarvan periodieke evaluatie noodzakelijk is. Het omgevingsplan wordt opgesteld in delen. Na afronding van elk deel zorgt de opdrachtgever voor evaluatie van de samenwerking, de tijd (aantal uren en doorlooptijd), de kosten en de kwaliteit van het product.