Bijlage 1 - Strategienota grondstoffenbeleid 2021 (doc.nr.pdf
Tekst van het document
Voor blik voorlopig nog niet, maar mogelijk volgt dit een jaar later. Landelijke afvalstoffenbelasting op verbranden van restafval Het Rijk berekent een afvalstoffenbelasting op de verbranding van restafval met als oogmerk om de verwerking van ongescheiden restafval onaantrekkelijker te maken. Deze heffing is verhoogd van € 13 per ton in 2015 tot € 32 per ton vanaf 1 januari 2019. Op basis van de ingezamelde en nagescheiden hoeveelheden restafval in 2019 betekent dit voor Weststellingwerf een verhoging van bijna € 11 per aansluiting inclusief BTW.
24
Bijlage 2: Bestaande beleid en werkwijze in Weststellingwerf 1
Kerngegevens Weststellingwerf Weststellingwerf 2019
landelijke doelstelling VANG
benchmark 0 - 19% hoogbouw
75% (2020)
75% 127 kg/inw
aantal inwoners (1 jan)
25.840
aantal huisaansluitingen (1jan)
11.284
% aansluitingen laagbouw (1 jan)
97%
% aansluitingen hoogbouw (1 jan)
3%
% gescheiden afval
59%
na nascheiding
72%
ongescheiden restafval (fijn+grof)
292 kg/inw
100 kg/inw (2020)
na nascheiding
202 kg/inw
30 kg/inw (2025)
totaal huishoudelijk afval
716 kg/inw
511 kg/inw
afvalbeheerkosten per aansluiting
€ 167
€ 157
Incl. toerekeningen
€ 247
gemiddelde afvalstoffenheffing
€ 220 (2019)
€ 244 (2019)
per aansluiting
€ 230 (2020)
€ 265 (2020)
€ 258 (2021)
(RWS, Coelo)
inzamelstrategie
2
nascheiding PMD
Bestaande inzamelvoorzieningen
In de volgende tabel staat welke inzamelsystemen in Weststellingwerf van toepassing zijn. afvalstroom restafval (grijze bak) - laagbouw - hoogbouw PMD GFT (groene bak) − laagbouw − hoogbouw oud papier
inzamelwijze minicontainers (sortibakken) aan huis, 2-wekelijkse lediging ondergrondse wijkcontainers met toegangsregistratie (12 stuks) enkele bovengrondse / inpandige 1100 liter bakken wordt samen met het restafval ingezameld. In de nasorteerfabriek haalt Omrin plastic, metalen en drankverpakkingen er uit. minicontainers, tweewekelijks met individuele of collectieve minicontainers (op verzoek van bewoners) Het oud papier wordt op verschillende manieren en in verschillende inzamelfrequenties ingezameld door verenigingen en scholen. Er wordt gebruik gemaakt van afzetbakken, eigen trekkers, karren en in een aantal gevallen ook worden inzamelvoertuigen van de gemeente ingezet. ondergrondse papierbakken (2 in Wolvega, 1 in Noordwolde).
25
afvalstroom flessenglas
inzamelwijze collectieve glasbakken, driekleurenscheiding (21 stuks)
textiel
collectieve textielbakken (13 stuks) aan huis met zakken, 4x /jaar op vijf locaties (o.a. bij peuterspeelzaal / kinderopvang) staan aparte containers voor de gescheiden inzameling van luiers. Verder is bij Omrin een Dano-installatie in aanbouw om biogas uit luiers te produceren. Deze installatie is naar verwachting begin 2021 operationeel.
luiers
grof tuinafval
op afroep aan huis, tegen betaling (wordt weinig gebruik van gemaakt) gratis aanleveren op het afvalbrengstation (veel gebruik)
grof restafval
aan huis, op afroep, tegen betaling (wordt weinig gebruik van gemaakt) gescheiden brengen naar afvalbrengstaton (tegen beperkt poorttarief)
gescheiden grof afval
brengen naar afvalbrengstation 9 dagdelen per week geopend (woensdag gesloten) geopend van 8.30 – 12.00 & 13.00 – 16.00 uur (ma, di, do, vr) en 8.30 – 13.30 (za). wit- en bruingoed, vlakglas, gips, kca, afgewerkte olie, gasflessen, frituurvet, A/B-hout, C-hout, puin, groenafval, harde kunststoffen, matrassen, piepschuim, metalen, schone grond, asbest en ongescheiden grof restafval voor restafval, puin en wordt een poorttarief in rekening gebracht: per kg 4 cent (2020) en 5 cent (2021). De andere stromen kunnen gratis worden gebracht.
kca
brengen naar afvalbrengstation
Bedrijfsafval De gemeente Weststellingwerf zamelt alleen huishoudelijk afval in. Bedrijven mogen geen gebruik maken van de gemeentelijke inzameldienst. In praktijk komt het waarschijnlijk wel voor dat bedrijven gratis meeliften met het gemeentelijke inzamelsysteem. De mate waarin is niet bekend.
26
3
Uitvoering afvalinzameling in Weststellingwerf
afvalinzameling aan huis Voor de inzameling aan huis wordt gebruik gemaakt van minicontainers: een groene bak voor gft en een grijze bak (sortibak) voor restafval/ PMD. Deze bakken worden om de week geleegd. Weststellingwerf voert de afvalinzameling uit met eigen medewerkers en inzamelvoertuigen. Voor de inzameling van de bakken in de grotere kernen beschikt de gemeente over twee zijbeladingsvoertuigen met afneembare persunits. Daarnaast is er een kleinere achterlader (Kliekien) die wordt ingezet in het buitengebied en de kleinere kernen. Omrin verzorgt vanaf wissellocaties (op de gemeentewerf en een locatie in Noordwolde) het transport naar de verwerkers. Bij een beperkt aantal locaties (flats en appartementen) is inzameling met minicontainers niet mogelijk. Hier wordt het afval ingezameld met ondergrondse verzamelcontainers. Aangesloten huishoudens kunnen met een geautoriseerde afvalpas hun afval in deze verzamelcontainer kwijt. aandachtspunt De aanpak voor clandestien meeliftend bedrijfsafval is nog niet sluitend.
Dit geldt in het bijzonder bij adressen met een wat groter bedrijf aan huis, zoals een woning met boerderij of een woning met winkel; afvalverwerking Weststellingwerf heeft de verwerking van de grootste afvalstromen (fijn en grof restafval, gft, glas en oud papier) belegd bij Afvalsturing Friesland NV (Omrin), een overheidsgedomineerde vennootschap waar Weststellingwerf samen met de andere Friese gemeenten zowel aandeelhouder als klant van is. Omrin verwerkt het ingezamelde afval uit de sortibak en het ingezamelde grof restafval zelf. In Oudehaske wordt het afval uit de sortibak gesorteerd in herbruikbare deelstromen (plastic, metaal, drankenkartons, inert materiaal en organische droge fractie (ONF)), waarna het residu naar de Reststoffen Energie Centrale (REC) in Harlingen wordt gebracht. Weststellingwerf heeft de verwerking van de overige (grove) afvalstromen (zoals puin, grof tuinafval en hout) uitbesteed aan gecontracteerde marktpartijen. exploitatie afvalbrengstation Ook de exploitatie van het afvalbrengstation vindt in eigen beheer plaats. Weststellingwerf beschikt over een goed-geoutilleerd afvalbrengstation aan de Schipsloot te Wolvega met ruime openingstijden. Alleen op woensdag is het gesloten. Op vertoon van een adres gebonden digitale afvalpas kunnen inwoners hun grof afval aanbieden. Het aantal bezoekers is goed verspreid over de openingsdagen.
Op zaterdag is het iets drukker dan doordeweeks. Ongeveer 50% van de huisaansluitingen heeft in 2019 het afvalbrengstation bezocht. Voor grof restafval, puin en hout moeten mensen betalen (4 ct/kg (tm 2020) en 5 ct/kg (2021)), terwijl andere afvalstromen gratis kunnen worden gebracht. Tot en met 2019 moest ook voor grof tuinafval 4 ct/kg worden betaald, maar in 2020 is het tarief voor grof tuinafval afgeschaft. De tarieven die burgers voor grof restafval en hout moeten betalen, zijn bij lange na niet kostendekkend. Met een tarief van 5 ct/kg wordt nog niet de helft van de variabele kosten voor verwerking en transport gedekt.
27
kengetallen afvalbrengstation
bezoekers per week bezoekers doordeweekse werkdag bezoekers zaterdag opbrengst per week opbrengst per bezoek hoeveelheid per bezoek aantal unieke bezoekers aantal éénmalige bezoekers aantal bezoekers die 2x komen aantal bezoekers die 3 – 10 keer komen aantal bezoekers die meer dan 10 keer komen aantal grote klanten (> 1.000 kg of > € 100)
2019
2020 Q1 tm Q3
519 100 125
644
(+20%)
€ 2.960 € 5,70 199 kg
€ 3.742 € 5,81 204 kg
(+26%) (+2%)
5.666 1.552 1.069 2.523 532 211
5.500
aandachtspunten: • inwoners kunnen gratis of tegen een beperkt tarief onbeperkt afval aanbieden. En dat gebeurt ook. In 2019 kwam 13% van de aanbieders vaker dan 10 keer per jaar. Daar zitten ruim 200 zeer grote klanten bij. Sommige komen zeer frequent en brengen grote hoeveelheden afval; • Vermoedelijk is er ook sprake van bedrijven die onder de noemer van huishoudelijk afval bedrijfsafval brengen. Denk aan klussenbedrijven en hoveniers.
28
4
Resultaten brongescheiden inzameling Weststellingwerf
De volgende grafieken laten de ontwikkelingen van de afvalcijfers uit de afgelopen jaren zien. Dit betreft de cijfers van de bronscheiding. De nascheiding bij Omrin is hier niet in verwerkt. Afvalcijfers 2012 - 2019 gemeente Weststellingwerf
ingezameld afval (kg/inw)
ingezameld afval (kg/inw)
800
800
700
700
600 500
255
400
251
254
346
353
296
299
299
292
292
100
300 358
366
357
388
389
424
2014
2016
gescheiden
2018
42%
211
214
252
252
248
244
158
160
159
176
177
211
221
255
69
65 121
65 129
63 127
62 119
59 118
59 109
58 111
45%
46%
43%
43%
41%
131
58%
oudpapier
ov gescheiden
55%
54%
57%
57%
121
69
65
23
20
2012
2013
80
40% 58%
2016
2018 rest
rest grof
129
127
119
118
120 100
58%
2014
brongescheiden ingezameld afval (kg/inw)
60%
109
111
65
63
62
59
59
58
26
24
19
18
18
18
2015 2016 oudpaper
2017 glas
2018
2019
14 40
17 43
76
76
60
59%
40 20
0% 2012
2014
2016
% gescheiden
2018
0
% ongescheiden
612 358
255
597
607
346
353
251
254
662
366
296
655
357 299
687
681
716
300 250
388
299
389
292
424
292
200 150
16 32
100
51 27 39
50 0
2012
2013
2014
gescheiden
2014 g9
grof afval afvalaanbiedsta:on (kg/inw)
ingezameld afval (kg/inw) 800 700 600 500 400 300 200 100 0
215
240
g9
140 42%
52
47
41
ongescheiden
100% 42%
50
46
40
2012
percentage bronscheiding
44
39
131
0 2012
20%
200 100
0
80%
500 400
300 200
600
2015
2016
ongescheiden
2017
2018 totaal
2019
2012 rest grof
13 18
12 19
73
73
33 41
40
47
55
59
71
44
46
50
47
52
2014
2015
2016
2017
2018
2019
11 23
12 20
66
61
33 40 2013 hout
22 38
grof tuinafval
puin
98
ov. gescheiden ABS
Wat valt op? • we zien vanaf 2012 een geleidelijke toename van de totale hoeveelheid afval. Het betreft een toename van het restafval en een toename van het afval op het afvalbrengstation; • we zien dat de hoeveelheid grof restafval vanaf 2012 met ongeveer 25% is gestegen, grof tuinafval is bijna verdubbeld, hout is meer dan verdubbeld en ook puin en andere grove afvalstromen zijn toegenomen. • voor oud papier en gft daarentegen zien we een geleidelijke afname (beide circa 15% afname vanaf 2012); 29
•
de hoeveelheid brongescheiden afval is in 2019 stevig (35 kg/inw) toegenomen. Dat zit in de toename van hout (12 kg/inw) en grof tuinafval (22 kg/inw);
5
Vergelijking afvalcijfers Weststellingwerf met andere gemeenten
De Friese gemeenten laten hun afval uit de grijze sortibak nascheiden bij Omrin. Gemiddeld haalt Omrin er 37% aan grondstoffen uit. In de volgende grafieken staan de resultaten van de Friese gemeenten (exclusief de eilanden) en de inzamelgegevens van Weststellingwerf en de buurgemeenten.
ingezameld in Friese Omrin-gemeenten 2019 kg/inw in sorRbak (37% is nagesorteerd) Achtkarspelen
74
Dantumadiel
76
De Fryske Marren
123 128
63
Harlingen
106 80
Heerenveen
135
45
76
Leeuwarden
76
Noardeast Fryslân
128
77
Ooststellingwerf
129
46
Opsterland
77
55
93
Súdwest-Fryslân
77
Tytsjerksteradiel
129
62
Waadhoeke
104
73
Weststellingwerf
123 90
Friesland
150
70 -
117 50
100
150 nascheiding
200
250
300
residu
30
ingezameld afval buurgemeenten 2019 (fijn en grof) in kg/inw, incl afval van aanbiedstation, bron: CBS 2019
Weststellingwerf
111
Súdwest-Fryslân
133
Fryske Marren (vol)
58
255 56
165 96
Opsterland (frequ)
131
Ooststellingwerf (kg)
116
Steenwjkerland (ondergr)
211 66
148
207
57
121
291
172
65
-
134
62
oudpapier
34 32
35 124
47
13
250 gK
26 162
284 68
52
204 239
62
Heerenveen (kg)
240
500
ov gescheiden
rest (omnibak)
750
rest grof
percentage afvalscheiding buurgemeenten 2019 bron: CBS 2019
Weststellingwerf
59%
Súdwest-Fryslân
41%
63%
37%
De Fryske Marren
71%
29%
Opsterland
71%
29%
Heerenveen
72%
28%
Ooststellingwerf
73%
27%
Steenwijkerland
82% 0%
20%
17%
40% gescheiden
60%
80%
100%
ongescheiden
Wat valt op? • Weststellingwerf haalt het meeste afval in de sortibak op van alle Friese gemeenten • De diftargemeenten Opsterland (aanbiedfrequentie) en Heerenveen & Ooststellingwerf (gewicht) hebben het minste afval in de sortibak, terwijl Weststellingwerf het meest afval in de sortibak inzamelt. • in Steenwijkerland is de hoeveelheid restafval nog lager. Steenwijkerland is echter geen nascheidingsgemeente.
31
6
Afvalbeheerskosten en afvalstoffenheffing in Weststellingwerf
De netto afvalbeheerskosten zijn vanaf 2016 licht toegenomen. De toename is beperkt geweest omdat de verwerkingskosten van Omrin vanaf 2016 gelijk zijn gebleven. Vanaf 2019 is er weer een stijging, onder andere door de extra verbrandingsheffing van het Rijk op restafval. De netto afvalbeheerskosten waren in 2019 marginaal hoger dan het gemiddelde van alle gemeenten uit de benchmark. reserve afvalstoffenverwijdering De reserve afvalstoffenverwijdering is ingesteld om jaarlijkse overschotten en tekorten te verrekenen. De afgelopen jaren is een tariefstijging voorkomen door onttrekkingen uit deze reserve. De reserve is daardoor afgenomen tot € 346.000 (verwachte stand eind 2020). Voor 2021 is de afvalstoffenheffing verhoogd en (nagenoeg) geheel kostendekkend gemaakt zonder onttrekking uit de reserve. Het restant uit de reserve blijft daardoor beschikbaar voor tegenvallers of incidenteel extra maatregelen.
stand reserve per 31 december x 1.000 euro 1.400
1.222
1.200 1.000
1.035
979
884
838
813
697
800
526
600 400
346
340
2020 begr
2021 begr
200 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
ontwikkeling afvalstoffenheffing Er wordt afvalstoffenheffing bij huishoudens in rekening gebracht ter dekking van de afvalbeheerskosten. De afvalstoffenheffing mag niet hoger zijn dan de werkelijke afvalbeheerskosten, vermeerderd met de BTW, de overhead en de gederfde inkomsten voor kwijtschelding. Het tarief is afhankelijk van het aantal e inwoners per huishouden. Voor een 2 GFT-container wordt een toeslag van € 40 per jaar berekend. In de volgende grafiek staat de ontwikkeling van de afvalstoffenheffing van de afgelopen jaren.
32
ontwikkeling afvalstoffenheffing Weststellingwerf in euro's per aanslui7ng 300
200
100
85
169
96
89
192
178
96
192
96
192
95
191
95
191
96
184
97 90
89
89
89
89
172
171
171
171
171
89
89
161
161
90
170
193
2005
2009 éénpersoons tarief
2013 toeslag meerpersoons
2017
2021
landelijk gemiddelde tarief
bron landelijke cijfers; Coelo
toelichting op de cijfers • de gemiddelde afvalstoffenheffing in Weststellingwerf is in lijn met het landelijk gemiddelde. Voor meerpersoonshuishoudens iets hoger, voor eenpersoonshuishoudens lager; • Vanaf 2015 zijn de afvaltarieven redelijk stabiel gebleven. Vanaf 2013 was er zelfs een lichte daling, maar vanaf 2020 nemen de tarieven weer toe. • In 2017 tm 2020 was er geen sprake van 100% kostendekkendheid. Jaarlijks werd een deel van de afvalkosten gedekt uit de reserve afvalstoffenverwijdering; • De tarieven nemen vanaf 2020 toe. Dit heeft drie oorzaken: (1) vanaf 2019 hogere (verwerkings)kosten, onder andere door een extra de rijksheffing op brandbaar afval en (2) hogere verwerkingskosten/ lagere verwerkingsopbrengsten andere afvalstromen en (3) het wegvallen van de dekking uit de reserve afvalstoffenverwijdering. • Vanaf 2021 is het tarief 100% kostendekkend. De reserve afvalstoffenverwijdering wordt niet meer ingezet om het tarief te dempen. De reserve bevat nog € 340.000 en kan worden ingezet voor tegenvallers of incidentele investeringen. eenpersoons en meerpersoons tarief in Weststellingwerf betaalt een eenpersoonshuishouden ongeveer 33% minder dan een eenpersoonshuishouden. De gedachte achter een verlaagd tarief is dat een klein huishouden minder afval produceert dan een groot huishouden.
Gemiddeld klopt dat wel, maar in individuele gevallen kunnen grotere huishoudens die hun afval goed scheiden minder afval aanleveren dan kleinere huishoudens die hun afval slecht scheiden. Deze tariefstelling heeft geeft ook geen enkele prikkel om het afval beter te scheiden. In vergelijking met andere gemeenten is in Weststellingwerf het verschil tussen een eenpersoons en meerpersoons tarief groot. Gangbaar is een verschil van 10 tot 15 procent.
33
7
Serviceresultaten in Weststellingwerf
De afvalinzameling is een stabiele activiteit. Het werk wordt adequaat uitgevoerd, de afvaldienst reageert snel op meldingen en er zijn weinig klachten. Er zijn de afgelopen jaren weliswaar geen tevredenheidsonderzoeken meer uitgevoerd, maar er is geen reden dat de tevredenheid uit het verleden noemenswaardig is veranderd (inwoners gaven in 2012 een 7,7 voor de inzameling van rest en gft en een 7,5 voor het afvalbrengstation). Vanaf 2015 zijn de oude bovengrondse en inpandige verzamelcontainers voor restafval vervangen door ondergrondse verzamelcontainers. Verder zijn op zichtlocaties ook andere verzamelcontainers (voor PMD, textiel en glas) vervangen door ondergrondse. Dit komt het straatbeeld ten goede. Bewonersonderzoek In september 2017 heeft Weststellingwerf via een telefonische enquête onder de inwoners een voorkeurenonderzoek afvalscheiding laten uitvoeren. Van de 618 benaderde mensen hebben 415 (67%) aan het onderzoek meegewerkt. De conclusies uit dit onderzoek zijn: • inwoners zijn zich bewust van nut en noodzaak van afvalscheiding voor hergebruik.
Ook weten ze dat GFE-afval (keukenafval) gescheiden moet worden; • inwoners weten weinig over de cijfers, de doelstellingen en over de toenemende kosten van afvalverwerking; • het is onvoldoende bekend dat de gemeente PMD laat nascheiden uit het restafval en dat dit daarom niet apart wordt ingezameld; • een ruime meerderheid vindt dat afval beter gescheiden moet worden en is ook bereid daar wat voor te doen. Wél vragen inwoners de gemeente te helpen met voorzieningen; • een kleine meerderheid van de respondenten heeft een voorkeur voor diftar ten opzichte van een vastrecht; • het overgrote deel van de respondenten doet aan afvalscheiding. Zo’n 40% van de respondenten geeft aan dat ze te scheiden stoffen desondanks wel eens bij het restafval doen. Dit komt vooral voor in de leeftijdsgroep tot 40 jaar (gezinnen met kinderen). Naar aanleiding van de resultaten uit het bewonersonderzoek ligt het voor de hand om afvalscheiding nader onder de aandacht van de inwoners te brengen. Naast de reguliere, algemene voorlichting via de gemeentepagina, persberichten, sociale media en de afvalwijzer dragen de volgende maatregelen bij: • campagne grijze bak wordt sortibak PMD/rest: • scholenproject afvalscheiding: afvalscheiding op de school zelf én kinderen bewust(er) te maken via afvallessen; • infoquêtes (enquêtes met als doel informatieverstrekking over afvalscheiding).
34
Bijlage 3: Wat zijn de strategieën voor betere afvalscheiding? Gemeenten hanteren verschillende aanpakken voor de verbetering van de afvalscheiding. Deze aanpakken kunnen worden ingedeeld in vijf soorten strategieën. Zie de volgende tabel. strategie 1. nascheiding
2. service grondstoffen vergroten
Type maatregelen en toelichting Het ongescheiden afval wordt in een fabriek nagescheiden in grondstoffen. Omrin doet dit al voor PMD en binnenkort ook voor luiers. Bronscheiding van textiel, GFT, papier en glas blijft nodig omdat deze grondstoffen bij nascheiding door vocht te veel worden vervuild. Vanwege de hoge investeringen is nascheiding relatief duur en niet meer doelmatig in combinatie met bronscheiding. Aparte kliko voor PMD en oud papier, hogere inzamelfrequentie grondstoffen, meer / betere wijkbakken voor glas, textiel, papier of (doelgroepgerichte) inzameling luiers. Voor Weststellingwerf is aparte inzameling van PMD en luiers (vanaf 2021) niet zinvol omdat Omrin deze grondstoffen al via nascheiding uit het restafval haalt.
3. service restafval verlagen
Langere loopafstand naar verzamelcontainer en/of lagere inzamelfrequentie restkliko’s. In Weststellingwerf is dit strategie niet geschikt in combinatie van de nascheiding van het PMD. Het PMD is namelijk volumineus en daarvoor is een inzamelfrequentie van 1 x per 4 weken te weinig.
4. omgekeerd inzamelen
Omgekeerd betekent dat grondstoffen (PMD, GFT en papier) aan huis worden ingezameld en dat inwoners het beetje restafval dat overblijft moeten brengen naar ondergrondse wijkcontainers. Dus hoge service voor gewenste grondstoffen en lagere service voor ongewenst restafval. Voor Weststellingwerf is deze strategie vanwege de nascheiding van het PMD niet geschikt.
5. financieel stimuleren
De inwoner betaalt per keer dat restafval wordt aangeboden of op basis van gewicht. Deze vorm van gedifferentieerde tarieven (diftar) kan worden ingestoken vanuit het principe “de vervuiler betaalt” of “de afvalscheider wordt beloond”. Diftar is een bewezen strategie en is al in een groot aantal Nederlandse gemeenten ingevoerd. De variant “betalen per aanbieding” komt het meeste voor, maar past niet goed bij de strategie nascheiding. De variant “betalen per kg” is in 2019 in Heerenveen en Ooststellingwerf en heeft goede resultaten opgeleverd.
35
Bijlage 4: Financiële doorrekening diftarvarianten Weststellingwerf 1
Minicontainers in Weststellingwerf
Weststellingwerf maakt voor de inzameling van restafval en gft-afval gebruik van een grijze sortibak (240 liter) en een groene gft-bak (140 liter). Deze minicontainers zijn voorzien van een registratiechip die aan de voorkant via een uitsparing met een rode clip zijn ingebracht. De containers zijn niet voorzien van een adresregistratiesticker. De minicontainers in Weststellingwerf zijn inmiddels afgeschreven. Technisch kunnen ze echter nog wel een aantal jaren mee. Voor de zijbelading bestaan twee soorten systemen: het grabber-systeem en het Diamond-systeem. Beide systemen hebben een eigen type container: de “gewone” container en de DU-container. De DUcontainers zijn robuuster en in tegenstelling tot de gewone container ook geschikt voor diftar op basis van gewicht. In Weststellingwerf worden gewone minicontainers gebruikt en deze worden geleegd met een grabber-zijlader. In Ooststellingwerf, Heerenveen, Opsterland (inzameling door Omrin) en De Fryske Marren (gemeentelijke inzameldienst) wordt ingezameld met het Diamond-systeem. minicontainer voor grabber
minicontainer voor Diamond
Hieronder wordt het volgende uitgewerkt: • mogelijkheid 1: aanpassen en registratieproof maken bestaande containers; • mogelijkheid 2: aanschaf nieuwe Diamond-containers; • aanvulling: investering registratiesystem op de voertuigen.
36
mogelijkheid 1: aanpassen en registratieproof maken bestaande containers In Weststellingwerf zijn alle containers al op adres geregistreerd. Daarmee ligt er een basis om een toeslag voor een extra container in rekening te brengen en om het vastrecht afhankelijk te maken van het containervolume. Aangezien de containerregistraties al jaren geleden zijn opgezet en er in de loop der jaren geen sluitende controles zijn geweest of de containers nog op het geregistreerde adres staan, is sprake van vervuiling van de adresregistratie. Door het ontbreken van een adressticker kunnen bewoners ook niet checken of sprake is van een verwisseling met een ander adres. Voor het invoeren van een vorm van diftar is een sluitende adresregistratie van de uitgezette minicontainers vereist. Dit houdt het volgende in: - containers worden voorzien van een adresregistratiesticker met barcode; - koppeling van de registratiechip aan de adresregistratiesticker; - koppeling van barcode en chipnummer aan de grootte en soort container (bv 140L RST); - koppeling van de barcode, chipnummer aan de belastingobjecten en aan BAG en WOZ; - een sluitende administratieve procedure voor mutaties van de containers. De kosten voor het aanpassen en registratieproof maken van de bestaande grijze bakken worden geraamd op éénmalig € 105.000 (€ 9,30 per aansluiting, 5 jaar afschrijving).
Op jaarbasis is dat € 2,00 per aansluiting. Tegen 50% meerkosten kan in de zelfde ronde ook de registratie van de gft-bakken worden meegenomen. Voordeel van gebruik van de huidige containers is dat de investeringskosten en de extra jaarlasten beperkt zijn. Deze meerkosten zijn a; met een kleine reductie van het restafval (en dus lagere verwerkingskosten) op te vangen. Nadeel van de huidige containers is dat met dit type container diftar op gewicht met de zijladers niet mogelijk is. mogelijkheid 2: overstappen op Diamond-containers Weststellingwerf kan er ook voor kiezen over te stappen op Diamond-containers. Deze bakken zijn beschikbaar in de maten 180 en 240 liter. Overstap betekent dat alle containers (sortibak en gft-bak), alsmede het opnamesysteem van de zijladers moeten worden vervangen. Vervangen van alleen de grijze bak is geen optie omdat twee systemen naast elkaar praktisch niet uitvoerbaar is. Met de investering in 4 nieuwe Diamond-bakken is een investering van € 950.000 gemoeid (€ 84 per aansluiting, 15 jaar afschrijving). En de aanvullende investering voor vervanging van het opnamesysteem van de voertuigen bedraagt € 196.000 (€ 15 per aansluiting, 5 jaar afschrijving). Volledige vervanging van het containerbestand heeft als voordeel dat het containerbestand toekomstproof is en geschikt voor alle vormen van diftar (inclusief wegen).
Het Diamond-systeem sluit aan bij de werkwijze van Omrin in de buurgemeenten Ooststellingwerf en Heerenveen, waardoor bij uitval uitwisseling van voertuigen mogelijk is. Verder biedt de aanschaf van nieuwe containers de mogelijkheid als basis een kleinere container (180 liter) in te voeren. Nadeel van overstap op Diamond-containers is dat Weststellingwerf de pech heeft dat juist de bestaande zijbelading niet kan worden aangepast maar nagenoeg geheel moet worden vervangen. Er is dus sprake van investeringsverlies. Bij een ander type zijbelading zou aanpassing veel makkelijker en dus goedkoper zijn.
4
Diamond-containers zijn 30-35% duurder dan reguliere containers. Daar staat tegenover dat ze robuuster zijn en daardoor langer
mee kunnen. Vandaar een afschrijvingstermijn van 15 jaar.
37
aanvulling: registratieapparatuur op inzamelvoertuigen In geval van diftar op aanbiedfrequentie of gewicht moeten de inzamelvoertuigen worden voorzien van registratieapparatuur en (bij gebruik van bestaande containers) zijn nog aanpassingen aan de grijparm nodig. Hiermee is in beide gevallen een investering van € 70.000 gemoeid. De jaarlijkse kapitaallasten en beheerkosten bedragen € 2,10 per aansluiting. Samenvattend kostenvarianten Weststellingwerf (prijspeil 2020) nieuwe adresregistratie bestaande restbakken • investering € 120.000 (jaarlijks € 2,20 per aansluiting, 5 jaar) • optie: meerkosten registratie gft-bakken 50% • optie: 33% van de containers wisselen voor kleine: € 105.000 (jaarlijks € 2,00 per aansluiting) aanschaf nieuwe Diamond-containers • investering € 1.133.000 (jaarlijks € 12 per aansluiting, 15 jaar) registratiesysteem op voertuigen ivm diftar op aanbiedfrequentie of gewicht • investering € 70.000 • jaarlijks € 2,10 per aansluiting (inclusief jaarlijkse onderhoudslasten)
38
2
Mogelijkheden voor diftar met minicontainers in Weststellingwerf
We hebben uitgezocht wat de mogelijkheden zijn om de minicontainers in Weststellingwerf registratieproof te maken. Hierbij spelen twee vragen: 1. Welke diftarvarianten zijn geschikt? En wat zijn daarvan de voor- en nadelen? 2. Wat is beter/gunstiger: overstappen op nieuwe containers (type Diamond) of aanpassen van de bestaande containers? 5
Er bestaan vier vormen van diftar gerelateerd aan minicontainers : 1. toeslag voor een extra container; 2. volume: vastrecht op basis van het containervolume (140, 180 of 240 liter); 3. frequentie: variabel diftartarief op basis van het aantal aanbiedingen; 4. gewicht: variabel diftartarief op basis van het gewicht. Bij de eerste twee varianten (toeslag extra container & containervolume) wordt in een containerregistratiesysteem bijgehouden welke container op welk adres staat. Via een koppeling met de gemeentelijke belastingadministratie wordt jaarlijks berekend wat de hoogte van de afvalstoffenheffing per adres is. Bij de laatste twee varianten (aanbiedfrequentie en gewicht) registreert het inzamelvoertuig iedere lediging. In het centrale containerregistratiebestand wordt bijgehouden hoe vaak iedere container is geleegd en bij weging ook hoeveel kg is ingezameld. Op basis van die registratie legt de gemeente dan vervolgens een variabele diftaraanslag op (bedrag per lediging en/of een bedrag per kg). 1. Toeslag voor een 2e grijze container In het verleden heeft de gemeente per adres een basisset van twee containers verstrekt: grijs van 240 liter en groen van 140 liter. Per adres betaalt men een vast bedrag aan afvalstoffenheffing (éénpersoons e huishoudens krijgen een vaste korting).
Voor € 40 per jaar extra wordt een 2 groene gft-bak verstrekt, e maar voor een 2 grijze container geldt zo’n toeslag niet. Het ligt voor de hand om zo’n toeslag ook voor e een 2 grijze container door te rekenen. Daarmee wordt veelgebruik beperkt en worden de kosten eerlijker verdeeld. Deze methode is binnen de huidige werkwijze goed uitvoerbaar en de beperkte meerkosten wegen ruimschoots op tegen de extra opbrengst. 2. Volume: korting voor kleine bak of toeslag voor grote bak Weststellingwerf heeft alleen grijze containers van 240 liter uitgezet. De gemeente kan inwoners de gelegenheid bieden om tegen een korting op het vastrecht te kiezen voor een kleinere grijze container. Als 33% van de inwoners kiest voor een kleinere sortibak, dan kost dat € 100.000 (€ 9 per aansluiting, 5 jaar afschrijving). De korting alsmede de aanschaf- en uitzetkosten voor de kleinere wisselbakken moet worden opgevangen door een hoger vastrecht voor adressen met een grote bak en een besparing op de verwerkingskosten. De interventie om mensen vrijwillig te laten kiezen voor een kleinere bak, heeft waarschijnlijk een beperkt effect op de reductie van het restafval. Naar verwachting zullen vooral mensen overstappen die nu al weinig restafval hebben. Keuze voor diftar op volume is anders als alle bakken worden vervangen.
Er ontstaat dan een logisch moment om de basisset aan containers te veranderen en als basis kleinere bakken uit te zetten. De Fryske Marren heeft dat enkele jaren geleden ook gedaan. Als basisset werd daar een 180 liter grijs en een 180 liter groenbak verstrekt. Tegen betaling konden mensen de 180 liter sortibak omruilen voor een grotere 240 liter bak. In De Fryske Marren heeft dat weliswaar geresulteerd in minder afval in de sortibak, maar de reductie was kleiner dan bij de overstap naar volume/frequentie (Opsterland) en met wegen (Heerenveen, Ooststellingwerf). 5
de betaalzak voor restafval is ook een vorm van diftar. Dit is niet verder uitgewerkt omdat dit gelet op het inzamelsysteem met zijladers voor Weststellingwerf geen serieuze optie is. 39
3. Frequentie: betalen per aanbieding De bestaande containers en voertuigen kunnen met een beperkte extra kosten geschikt worden gemaakt voor diftar op aanbiedfrequentie. Nu is aanbiedfrequentie in combinatie met nascheiding niet optimaal omdat de meest volumineuze stroom (plastics en drankenkartons) niet aan de bron wordt gescheiden en inwoners hun afvalaanbod hiermee minder goed kunnen beïnvloeden. Toch blijkt uit cijfers van Opsterland en Heerenveen (tot 2019) dat aanbiedfrequentie (in combinatie met volume) resulteert in substantieel lagere hoeveelheid restafval. Met diftar op aanbiedfrequentie bieden mensen hun container minder vaak aan. Daardoor kan de inzameling sneller (en dus goedkoper) worden uitgevoerd. 4. Gewicht: betalen per kg Met de bestaande containers is diftar op gewicht technisch niet mogelijk. Diftar op gewicht kan alleen met Diamond-containers. Heerenveen en Ooststellingwerf hebben vanaf 2019 diftar op gewicht ingevoerd. Beide gemeenten halen daarmee (na correctie voor nascheiding) als enige Friese gemeenten bijna de 100 kg restafval-norm, zonder noemenswaardige negatieve bijeffecten. Gelet op de vergelijkbare bevolkingssamenstelling is dat in Weststellingwerf ook mogelijk.
Belangrijk nadeel van diftar op gewicht voor Weststellingwerf is dat niet alleen alle containers moeten worden vervangen, maar dat ook de huidige zijbeladers fors moeten worden aangepast. Heerenveen en Ooststellingwerf berekenen naast een bedrag per kg ook een tarief van € 1,00 per lediging. Dat is een kleine prikkel om te voorkomen dat vrijwel lege bakken worden aangeboden, samenvattend e • om veelgebruik aan te pakken is een toeslag voor een 2 grijze container logische maatregel; • diftar op volume is lastig met de bestaande bakken. Er zijn extra kosten voor wisseling en aanschaf van kleine containers, terwijl naar verwachting de afname van restafval beperkt is; • bij invoering van diftar op aanbiedingsfrequentie zijn beperkte investeringen nodig om bestaande containers en voertuigen geschikt te maken; • bij keuze voor diftar op gewicht zijn nieuwe Diamond-containers nodig en is sprake van investeringsverlies van de zijbeladers. Daarmee is een investering van € 1,2 miljoen (prijspeil 2020) gemoeid.
40
3
Jaarlijkse diftarkosten
Naast de investeringskosten voor aanpassen of vervangen van de containers en de voertuigen, zijn er bij invoering van diftar ook jaarlijks terugkerende kosten. In deze paragraaf wordt een overzicht gegeven van de jaarkosten voor de verschillende diftarsystemen. Met de invoering van een toeslagtarief voor een extra container nauwelijks extra kosten zijn gemoeid. Het gaat om beperkte aanvullende voorlichting en beperkte extra afhandelingen van vragen en meldingen. Deze extra kosten worden ruimschoots terugverdiend uit de meeropbrengst. De invoering van diftar op basis van volume moet rekening worden gehouden met de aanschaf van nieuwe, kleinere containers en met éénmalige wisselkosten. Bij de invoering van diftar op basis van frequentie-volume of op basis van gewicht komen er de volgende kosten bij: • kosten registratieapparatuur op de inzamelvoertuigen, inclusief licentie en onderhoudscontract; • kosten diftar- en containeradministratie; • kosten inning diftarheffing; • kosten extra voorlichting, controle, handhaven en opruimen (flankerend beleid) De diftarkosten voor diftar op volume-frequentie en voor diftar op gewicht ontlopen elkaar niet veel. Het wezenlijke verschil is dat bij gewicht weeg-units op de voertuigen moet worden geplaatst. In de volgende tabel is hiervan een raming (op prijspeil 2020) gemaakt van de jaarlijkse diftarkosten.
raming extra jaarkosten bij invoering diftar diftarsysteem volume frequentie gewicht kaplasten registratieapparatuur 3 inzamelvoertuigen € 14.500 € 14.500 licentie en onderhoud 3 voertuigsystemen € 9.000 € 9.000 diftaradministratie en verbindingen € 10.000 € 10.000 opleggen diftarheffing via belastingkantoor € 5.500 € 14.000 € 14.000 extra communicatie, controle en handhaving € 5.500 € 22.000 € 22.000 extra opbrengsten totaal jaarlijkse kosten
€ 11.000
€
69.500
totaal per aansluting
€
0,97
€
6,15
incidentele kosten projectbegeleiding projectvoorlichting totaal incidentele kosten
€ 10.000 € 5.000 € 15.000
€ € €
30.000 20.000 50.000
€ 69.500 €
6,15
€ 30.000 € 20.000 € 50.000
opmerking Aanvullend is nog sprake van jaarlijkse kosten voor beheer, onderhoud en reparatie van de minicontainers. Dat bedraagt voor een set minicontainers ongeveer € 3 per aansluiting. Deze kosten veranderen niet ten opzichte van de huidige situatie en zijn nu ook al in de begroting opgenomen.
41
4
Hoeveel reductie van restafval is mogelijk?
We hebben de inzamelcijfers uit 2019 van de buurgemeenten naast de cijfers van Weststellingwerf gelegd. Het valt op dat in Opsterland (diftar op volume-frequentie) en Heerenveen en Ooststellingwerf (beide met diftar op gewicht) de hoeveelheid afval uit de sortibak fors lager is dan in Weststellingwerf. Gelet op de vergelijkbare bevolkingssamenstelling is een vergelijkbare reductie van restafval ook in Weststellingwerf mogelijk. ingezameld fijn afval buurgemeenten 2019 in kg/inw, excl afval van aanbiedstation, bron: CBS 2019 Westwerf
151
Súdwest-Fryslân
89
129
Fryske Marren (vol)
102
Opsterland (frequ)
93
75 60
165
55
96
76
45
131
Oostwerf (kg)
78
46
116
62 -
residu uit rest
-
58
133
Heerenveen (kg)
Stwland (ondergr)
111
172
62
nagescheiden uit rest
25
66
29
24 29
65
150
56
26 68
57
74 300
gL
oud papier
23
450
glas, texOel en PMD
NB: Steenwijkerland doet niet aan nascheiding, maar hanteert zowel een financiële prikkel als een serviceprikkel voor restafval, Het PMD wordt in een aparte PMD-bak aan huis opgehaald, terwijl restafval kan worden gebracht naar ondergrondse wijkcontainers.
Wat valt op? • In Weststellingwerf zat 240 kg/inw in de sortibak. Omrin rekent dat 36% hiervan is nagescheiden. Dat percentage is niet individueel per gemeente bepaald, maar collectief. Omdat Weststellingwerf meer afval in de sortibak heeft, is de berekende absolute hoeveelheid nagescheiden uit restafval dus hoger dan in de andere gemeenten; • De hoeveelheid gft verschilt fors per gemeente. Hier is geen sluitende verklaring voor. Mogelijke verklaringen zijn: Opsterland en Ooststellingwerf hanteren een (zeer laag) aanbiedtarief voor GFT (€ 0,50 - € 1,00 per aanbieding) en in De Fryske Marren is de hoge gft-respons mogelijk het effect van de kleinere sortibak.
42
Op basis van de resultaten van de buurgemeenten verwachten we dat met diftar de volgende resultaten voor Weststellingwerf.
schattingen verschuivingen Weststellingwerf in kg/inw hoeveelheid tarief diftarsysteem in kg/inw 2019 per ton volume frequentie sortibak 240 € 101,70 -40 -80 gft 111 € 76,00 20 30 papier 58 € 20,00 10 10 overig € 50,00 10 15 besparing verwerking per aansluiting
5
€
-4,23
€
-11,23
gewicht -115 40 10 15 €
-17,65
Verwachte besparingen bij de invoering van diftar
Doel van de invoering van diftar is betere afvalscheiding, meer grondstoffen en minder restafval. Dat levert ook financiële besparingen op. De verwerking van restafval is immers duurder dan de meeste gescheiden grondstoffen. De inzamelcijfers van de buurgemeenten laten zien dat er voor Weststellingwerf veel potentieel is om de hoeveelheid restafval te verminderen. Hoeveel precies hangt af van de maatregelen (welke vorm van diftar) en van de inzet van de burgers. In de volgende tabel is een schatting gemaakt van de verschuivingen voor Weststellingwerf en de besparing op de verwerkingskosten (op prijspeil 2020). Daarbij is rekening gehouden met de lagere hoeveelheden restafval die in de buurgemeenten met diftar is gerealiseerd.
begrote extra kosten en besparing bij diftar bedragen per aansluiting bestaande bakken volume kapitaallasten containers € 4,20 jaarkosten diftar € 0,97 besparing verwerking € -4,23 lagere kosten inzameling
frequentie € 4,20 € 6,15 € -11,23 € -3,00
afgerond totaal
€
1,00
€
nieuwe Diamond bakken kapitaallasten nieuwe containers jaarkosten diftar besparing verwerking lagere kosten inzameling
€ € €
volume 12,00 0,97 -4,23
afgerond totaal
€
9,00
-4,00
frequentie € 12,00 € 6,15 € -11,23 € -3,00
€ € €
gewicht 12,00 6,15 -17,65
€
€
1,00
4,00
43
Bijlage 5: Literatuur en achtergrondinformatie •
• • • • • • • •
Programma Van Afval Naar Grondstof (VANG), Rijksoverheid o https://www.vang-hha.nl/programma/; o Uitvoeringsprogramma VANG Huishoudelijk afval, Herijking 2018 – 2020; o www.vang-hha.nl kennisbibliotheek beleid en systemen gescheiden inzameling; Raamovereenkomst Verpakkingen voor 2013- 2022; Rapport “Nederland Circulair in 2050”, Rijks breed programma circulaire Economie, Ministerie van Infrastructuur en Milieu; Rapportages benchmark huishoudelijk afval 2019, NVRD/Rijkswaterstaat o Groepsrapport gemeenten klasse D; Verordening reinigingsheffingen Weststellingwerf 2021; Afvalstoffenverordening 2009 Weststellingwerf (geldig van 1jan10); met uitvoeringsbesluit 2016 Weststellingwerf (geldig vanaf 22sep16); Voorkeurenonderzoek afvalscheiding Weststellingwerf, oktober 2017, bureau AHA! marktonderzoek en marktadvies; Inspiratiegids afvalvrije scholen, uit VANG-programma Rijkswaterstaat.
44