CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - Strategienota grondstoffenbeleid 2021 (doc.nr.pdf

Algemene Raadscommissie 17 mei 2021, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Grondstoffenbeleid gemeente Weststellingwerf14.017 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Voor blik voorlopig nog niet, maar mogelijk volgt dit een jaar later. Landelijke afvalstoffenbelasting op verbranden van restafval Het Rijk berekent een afvalstoffenbelasting op de verbranding van restafval met als oogmerk om de verwerking van ongescheiden restafval onaantrekkelijker te maken. Deze heffing is verhoogd van € 13 per ton in 2015 tot € 32 per ton vanaf 1 januari 2019. Op basis van de ingezamelde en nagescheiden hoeveelheden restafval in 2019 betekent dit voor Weststellingwerf een verhoging van bijna € 11 per aansluiting inclusief BTW.

24

Bijlage 2: Bestaande beleid en werkwijze in Weststellingwerf 1

Kerngegevens Weststellingwerf Weststellingwerf 2019

landelijke doelstelling VANG

benchmark 0 - 19% hoogbouw

75% (2020)

75% 127 kg/inw

aantal inwoners (1 jan)

25.840

aantal huisaansluitingen (1jan)

11.284

% aansluitingen laagbouw (1 jan)

97%

% aansluitingen hoogbouw (1 jan)

3%

% gescheiden afval

59%

na nascheiding

72%

ongescheiden restafval (fijn+grof)

292 kg/inw

100 kg/inw (2020)

na nascheiding

202 kg/inw

30 kg/inw (2025)

totaal huishoudelijk afval

716 kg/inw

511 kg/inw

afvalbeheerkosten per aansluiting

€ 167

€ 157

Incl. toerekeningen

€ 247

gemiddelde afvalstoffenheffing

€ 220 (2019)

€ 244 (2019)

per aansluiting

€ 230 (2020)

€ 265 (2020)

€ 258 (2021)

(RWS, Coelo)

inzamelstrategie

2

nascheiding PMD

Bestaande inzamelvoorzieningen

In de volgende tabel staat welke inzamelsystemen in Weststellingwerf van toepassing zijn. afvalstroom restafval (grijze bak) - laagbouw - hoogbouw PMD GFT (groene bak) − laagbouw − hoogbouw oud papier

inzamelwijze minicontainers (sortibakken) aan huis, 2-wekelijkse lediging ondergrondse wijkcontainers met toegangsregistratie (12 stuks) enkele bovengrondse / inpandige 1100 liter bakken wordt samen met het restafval ingezameld. In de nasorteerfabriek haalt Omrin plastic, metalen en drankverpakkingen er uit. minicontainers, tweewekelijks met individuele of collectieve minicontainers (op verzoek van bewoners) Het oud papier wordt op verschillende manieren en in verschillende inzamelfrequenties ingezameld door verenigingen en scholen. Er wordt gebruik gemaakt van afzetbakken, eigen trekkers, karren en in een aantal gevallen ook worden inzamelvoertuigen van de gemeente ingezet. ondergrondse papierbakken (2 in Wolvega, 1 in Noordwolde).

25

afvalstroom flessenglas

inzamelwijze collectieve glasbakken, driekleurenscheiding (21 stuks)

textiel

collectieve textielbakken (13 stuks) aan huis met zakken, 4x /jaar op vijf locaties (o.a. bij peuterspeelzaal / kinderopvang) staan aparte containers voor de gescheiden inzameling van luiers. Verder is bij Omrin een Dano-installatie in aanbouw om biogas uit luiers te produceren. Deze installatie is naar verwachting begin 2021 operationeel.

luiers

grof tuinafval

op afroep aan huis, tegen betaling (wordt weinig gebruik van gemaakt) gratis aanleveren op het afvalbrengstation (veel gebruik)

grof restafval

aan huis, op afroep, tegen betaling (wordt weinig gebruik van gemaakt) gescheiden brengen naar afvalbrengstaton (tegen beperkt poorttarief)

gescheiden grof afval

brengen naar afvalbrengstation 9 dagdelen per week geopend (woensdag gesloten) geopend van 8.30 – 12.00 & 13.00 – 16.00 uur (ma, di, do, vr) en 8.30 – 13.30 (za). wit- en bruingoed, vlakglas, gips, kca, afgewerkte olie, gasflessen, frituurvet, A/B-hout, C-hout, puin, groenafval, harde kunststoffen, matrassen, piepschuim, metalen, schone grond, asbest en ongescheiden grof restafval voor restafval, puin en wordt een poorttarief in rekening gebracht: per kg 4 cent (2020) en 5 cent (2021). De andere stromen kunnen gratis worden gebracht.

kca

brengen naar afvalbrengstation

Bedrijfsafval De gemeente Weststellingwerf zamelt alleen huishoudelijk afval in. Bedrijven mogen geen gebruik maken van de gemeentelijke inzameldienst. In praktijk komt het waarschijnlijk wel voor dat bedrijven gratis meeliften met het gemeentelijke inzamelsysteem. De mate waarin is niet bekend.

26

3

Uitvoering afvalinzameling in Weststellingwerf

afvalinzameling aan huis Voor de inzameling aan huis wordt gebruik gemaakt van minicontainers: een groene bak voor gft en een grijze bak (sortibak) voor restafval/ PMD. Deze bakken worden om de week geleegd. Weststellingwerf voert de afvalinzameling uit met eigen medewerkers en inzamelvoertuigen. Voor de inzameling van de bakken in de grotere kernen beschikt de gemeente over twee zijbeladingsvoertuigen met afneembare persunits. Daarnaast is er een kleinere achterlader (Kliekien) die wordt ingezet in het buitengebied en de kleinere kernen. Omrin verzorgt vanaf wissellocaties (op de gemeentewerf en een locatie in Noordwolde) het transport naar de verwerkers. Bij een beperkt aantal locaties (flats en appartementen) is inzameling met minicontainers niet mogelijk. Hier wordt het afval ingezameld met ondergrondse verzamelcontainers. Aangesloten huishoudens kunnen met een geautoriseerde afvalpas hun afval in deze verzamelcontainer kwijt. aandachtspunt De aanpak voor clandestien meeliftend bedrijfsafval is nog niet sluitend.

Dit geldt in het bijzonder bij adressen met een wat groter bedrijf aan huis, zoals een woning met boerderij of een woning met winkel; afvalverwerking Weststellingwerf heeft de verwerking van de grootste afvalstromen (fijn en grof restafval, gft, glas en oud papier) belegd bij Afvalsturing Friesland NV (Omrin), een overheidsgedomineerde vennootschap waar Weststellingwerf samen met de andere Friese gemeenten zowel aandeelhouder als klant van is. Omrin verwerkt het ingezamelde afval uit de sortibak en het ingezamelde grof restafval zelf. In Oudehaske wordt het afval uit de sortibak gesorteerd in herbruikbare deelstromen (plastic, metaal, drankenkartons, inert materiaal en organische droge fractie (ONF)), waarna het residu naar de Reststoffen Energie Centrale (REC) in Harlingen wordt gebracht. Weststellingwerf heeft de verwerking van de overige (grove) afvalstromen (zoals puin, grof tuinafval en hout) uitbesteed aan gecontracteerde marktpartijen. exploitatie afvalbrengstation Ook de exploitatie van het afvalbrengstation vindt in eigen beheer plaats. Weststellingwerf beschikt over een goed-geoutilleerd afvalbrengstation aan de Schipsloot te Wolvega met ruime openingstijden. Alleen op woensdag is het gesloten. Op vertoon van een adres gebonden digitale afvalpas kunnen inwoners hun grof afval aanbieden. Het aantal bezoekers is goed verspreid over de openingsdagen.

Op zaterdag is het iets drukker dan doordeweeks. Ongeveer 50% van de huisaansluitingen heeft in 2019 het afvalbrengstation bezocht. Voor grof restafval, puin en hout moeten mensen betalen (4 ct/kg (tm 2020) en 5 ct/kg (2021)), terwijl andere afvalstromen gratis kunnen worden gebracht. Tot en met 2019 moest ook voor grof tuinafval 4 ct/kg worden betaald, maar in 2020 is het tarief voor grof tuinafval afgeschaft. De tarieven die burgers voor grof restafval en hout moeten betalen, zijn bij lange na niet kostendekkend. Met een tarief van 5 ct/kg wordt nog niet de helft van de variabele kosten voor verwerking en transport gedekt.

27

kengetallen afvalbrengstation

bezoekers per week bezoekers doordeweekse werkdag bezoekers zaterdag opbrengst per week opbrengst per bezoek hoeveelheid per bezoek aantal unieke bezoekers aantal éénmalige bezoekers aantal bezoekers die 2x komen aantal bezoekers die 3 – 10 keer komen aantal bezoekers die meer dan 10 keer komen aantal grote klanten (> 1.000 kg of > € 100)

2019

2020 Q1 tm Q3

519 100 125

644

(+20%)

€ 2.960 € 5,70 199 kg

€ 3.742 € 5,81 204 kg

(+26%) (+2%)

5.666 1.552 1.069 2.523 532 211

5.500

aandachtspunten: • inwoners kunnen gratis of tegen een beperkt tarief onbeperkt afval aanbieden. En dat gebeurt ook. In 2019 kwam 13% van de aanbieders vaker dan 10 keer per jaar. Daar zitten ruim 200 zeer grote klanten bij. Sommige komen zeer frequent en brengen grote hoeveelheden afval; • Vermoedelijk is er ook sprake van bedrijven die onder de noemer van huishoudelijk afval bedrijfsafval brengen. Denk aan klussenbedrijven en hoveniers.

28

4

Resultaten brongescheiden inzameling Weststellingwerf

De volgende grafieken laten de ontwikkelingen van de afvalcijfers uit de afgelopen jaren zien. Dit betreft de cijfers van de bronscheiding. De nascheiding bij Omrin is hier niet in verwerkt. Afvalcijfers 2012 - 2019 gemeente Weststellingwerf

ingezameld afval (kg/inw)

ingezameld afval (kg/inw)

800

800

700

700

600 500

255

400

251

254

346

353

296

299

299

292

292

100

300 358

366

357

388

389

424

2014

2016

gescheiden

2018

42%

211

214

252

252

248

244

158

160

159

176

177

211

221

255

69

65 121

65 129

63 127

62 119

59 118

59 109

58 111

45%

46%

43%

43%

41%

131

58%

oudpapier

ov gescheiden

55%

54%

57%

57%

121

69

65

23

20

2012

2013

80

40% 58%

2016

2018 rest

rest grof

129

127

119

118

120 100

58%

2014

brongescheiden ingezameld afval (kg/inw)

60%

109

111

65

63

62

59

59

58

26

24

19

18

18

18

2015 2016 oudpaper

2017 glas

2018

2019

14 40

17 43

76

76

60

59%

40 20

0% 2012

2014

2016

% gescheiden

2018

0

% ongescheiden

612 358

255

597

607

346

353

251

254

662

366

296

655

357 299

687

681

716

300 250

388

299

389

292

424

292

200 150

16 32

100

51 27 39

50 0

2012

2013

2014

gescheiden

2014 g9

grof afval afvalaanbiedsta:on (kg/inw)

ingezameld afval (kg/inw) 800 700 600 500 400 300 200 100 0

215

240

g9

140 42%

52

47

41

ongescheiden

100% 42%

50

46

40

2012

percentage bronscheiding

44

39

131

0 2012

20%

200 100

0

80%

500 400

300 200

600

2015

2016

ongescheiden

2017

2018 totaal

2019

2012 rest grof

13 18

12 19

73

73

33 41

40

47

55

59

71

44

46

50

47

52

2014

2015

2016

2017

2018

2019

11 23

12 20

66

61

33 40 2013 hout

22 38

grof tuinafval

puin

98

ov. gescheiden ABS

Wat valt op? • we zien vanaf 2012 een geleidelijke toename van de totale hoeveelheid afval. Het betreft een toename van het restafval en een toename van het afval op het afvalbrengstation; • we zien dat de hoeveelheid grof restafval vanaf 2012 met ongeveer 25% is gestegen, grof tuinafval is bijna verdubbeld, hout is meer dan verdubbeld en ook puin en andere grove afvalstromen zijn toegenomen. • voor oud papier en gft daarentegen zien we een geleidelijke afname (beide circa 15% afname vanaf 2012); 29

•

de hoeveelheid brongescheiden afval is in 2019 stevig (35 kg/inw) toegenomen. Dat zit in de toename van hout (12 kg/inw) en grof tuinafval (22 kg/inw);

5

Vergelijking afvalcijfers Weststellingwerf met andere gemeenten

De Friese gemeenten laten hun afval uit de grijze sortibak nascheiden bij Omrin. Gemiddeld haalt Omrin er 37% aan grondstoffen uit. In de volgende grafieken staan de resultaten van de Friese gemeenten (exclusief de eilanden) en de inzamelgegevens van Weststellingwerf en de buurgemeenten.

ingezameld in Friese Omrin-gemeenten 2019 kg/inw in sorRbak (37% is nagesorteerd) Achtkarspelen

74

Dantumadiel

76

De Fryske Marren

123 128

63

Harlingen

106 80

Heerenveen

135

45

76

Leeuwarden

76

Noardeast Fryslân

128

77

Ooststellingwerf

129

46

Opsterland

77

55

93

Súdwest-Fryslân

77

Tytsjerksteradiel

129

62

Waadhoeke

104

73

Weststellingwerf

123 90

Friesland

150

70 -

117 50

100

150 nascheiding

200

250

300

residu

30

ingezameld afval buurgemeenten 2019 (fijn en grof) in kg/inw, incl afval van aanbiedstation, bron: CBS 2019

Weststellingwerf

111

Súdwest-Fryslân

133

Fryske Marren (vol)

58

255 56

165 96

Opsterland (frequ)

131

Ooststellingwerf (kg)

116

Steenwjkerland (ondergr)

211 66

148

207

57

121

291

172

65

-

134

62

oudpapier

34 32

35 124

47

13

250 gK

26 162

284 68

52

204 239

62

Heerenveen (kg)

240

500

ov gescheiden

rest (omnibak)

750

rest grof

percentage afvalscheiding buurgemeenten 2019 bron: CBS 2019

Weststellingwerf

59%

Súdwest-Fryslân

41%

63%

37%

De Fryske Marren

71%

29%

Opsterland

71%

29%

Heerenveen

72%

28%

Ooststellingwerf

73%

27%

Steenwijkerland

82% 0%

20%

17%

40% gescheiden

60%

80%

100%

ongescheiden

Wat valt op? • Weststellingwerf haalt het meeste afval in de sortibak op van alle Friese gemeenten • De diftargemeenten Opsterland (aanbiedfrequentie) en Heerenveen & Ooststellingwerf (gewicht) hebben het minste afval in de sortibak, terwijl Weststellingwerf het meest afval in de sortibak inzamelt. • in Steenwijkerland is de hoeveelheid restafval nog lager. Steenwijkerland is echter geen nascheidingsgemeente.

31

6

Afvalbeheerskosten en afvalstoffenheffing in Weststellingwerf

De netto afvalbeheerskosten zijn vanaf 2016 licht toegenomen. De toename is beperkt geweest omdat de verwerkingskosten van Omrin vanaf 2016 gelijk zijn gebleven. Vanaf 2019 is er weer een stijging, onder andere door de extra verbrandingsheffing van het Rijk op restafval. De netto afvalbeheerskosten waren in 2019 marginaal hoger dan het gemiddelde van alle gemeenten uit de benchmark. reserve afvalstoffenverwijdering De reserve afvalstoffenverwijdering is ingesteld om jaarlijkse overschotten en tekorten te verrekenen. De afgelopen jaren is een tariefstijging voorkomen door onttrekkingen uit deze reserve. De reserve is daardoor afgenomen tot € 346.000 (verwachte stand eind 2020). Voor 2021 is de afvalstoffenheffing verhoogd en (nagenoeg) geheel kostendekkend gemaakt zonder onttrekking uit de reserve. Het restant uit de reserve blijft daardoor beschikbaar voor tegenvallers of incidenteel extra maatregelen.

stand reserve per 31 december x 1.000 euro 1.400

1.222

1.200 1.000

1.035

979

884

838

813

697

800

526

600 400

346

340

2020 begr

2021 begr

200 2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

ontwikkeling afvalstoffenheffing Er wordt afvalstoffenheffing bij huishoudens in rekening gebracht ter dekking van de afvalbeheerskosten. De afvalstoffenheffing mag niet hoger zijn dan de werkelijke afvalbeheerskosten, vermeerderd met de BTW, de overhead en de gederfde inkomsten voor kwijtschelding. Het tarief is afhankelijk van het aantal e inwoners per huishouden. Voor een 2 GFT-container wordt een toeslag van € 40 per jaar berekend. In de volgende grafiek staat de ontwikkeling van de afvalstoffenheffing van de afgelopen jaren.

32

ontwikkeling afvalstoffenheffing Weststellingwerf in euro's per aanslui7ng 300

200

100

85

169

96

89

192

178

96

192

96

192

95

191

95

191

96

184

97 90

89

89

89

89

172

171

171

171

171

89

89

161

161

90

170

193

2005

2009 éénpersoons tarief

2013 toeslag meerpersoons

2017

2021

landelijk gemiddelde tarief

bron landelijke cijfers; Coelo

toelichting op de cijfers • de gemiddelde afvalstoffenheffing in Weststellingwerf is in lijn met het landelijk gemiddelde. Voor meerpersoonshuishoudens iets hoger, voor eenpersoonshuishoudens lager; • Vanaf 2015 zijn de afvaltarieven redelijk stabiel gebleven. Vanaf 2013 was er zelfs een lichte daling, maar vanaf 2020 nemen de tarieven weer toe. • In 2017 tm 2020 was er geen sprake van 100% kostendekkendheid. Jaarlijks werd een deel van de afvalkosten gedekt uit de reserve afvalstoffenverwijdering; • De tarieven nemen vanaf 2020 toe. Dit heeft drie oorzaken: (1) vanaf 2019 hogere (verwerkings)kosten, onder andere door een extra de rijksheffing op brandbaar afval en (2) hogere verwerkingskosten/ lagere verwerkingsopbrengsten andere afvalstromen en (3) het wegvallen van de dekking uit de reserve afvalstoffenverwijdering. • Vanaf 2021 is het tarief 100% kostendekkend. De reserve afvalstoffenverwijdering wordt niet meer ingezet om het tarief te dempen. De reserve bevat nog € 340.000 en kan worden ingezet voor tegenvallers of incidentele investeringen. eenpersoons en meerpersoons tarief in Weststellingwerf betaalt een eenpersoonshuishouden ongeveer 33% minder dan een eenpersoonshuishouden. De gedachte achter een verlaagd tarief is dat een klein huishouden minder afval produceert dan een groot huishouden.

Gemiddeld klopt dat wel, maar in individuele gevallen kunnen grotere huishoudens die hun afval goed scheiden minder afval aanleveren dan kleinere huishoudens die hun afval slecht scheiden. Deze tariefstelling heeft geeft ook geen enkele prikkel om het afval beter te scheiden. In vergelijking met andere gemeenten is in Weststellingwerf het verschil tussen een eenpersoons en meerpersoons tarief groot. Gangbaar is een verschil van 10 tot 15 procent.

33

7

Serviceresultaten in Weststellingwerf

De afvalinzameling is een stabiele activiteit. Het werk wordt adequaat uitgevoerd, de afvaldienst reageert snel op meldingen en er zijn weinig klachten. Er zijn de afgelopen jaren weliswaar geen tevredenheidsonderzoeken meer uitgevoerd, maar er is geen reden dat de tevredenheid uit het verleden noemenswaardig is veranderd (inwoners gaven in 2012 een 7,7 voor de inzameling van rest en gft en een 7,5 voor het afvalbrengstation). Vanaf 2015 zijn de oude bovengrondse en inpandige verzamelcontainers voor restafval vervangen door ondergrondse verzamelcontainers. Verder zijn op zichtlocaties ook andere verzamelcontainers (voor PMD, textiel en glas) vervangen door ondergrondse. Dit komt het straatbeeld ten goede. Bewonersonderzoek In september 2017 heeft Weststellingwerf via een telefonische enquête onder de inwoners een voorkeurenonderzoek afvalscheiding laten uitvoeren. Van de 618 benaderde mensen hebben 415 (67%) aan het onderzoek meegewerkt. De conclusies uit dit onderzoek zijn: • inwoners zijn zich bewust van nut en noodzaak van afvalscheiding voor hergebruik.

Ook weten ze dat GFE-afval (keukenafval) gescheiden moet worden; • inwoners weten weinig over de cijfers, de doelstellingen en over de toenemende kosten van afvalverwerking; • het is onvoldoende bekend dat de gemeente PMD laat nascheiden uit het restafval en dat dit daarom niet apart wordt ingezameld; • een ruime meerderheid vindt dat afval beter gescheiden moet worden en is ook bereid daar wat voor te doen. Wél vragen inwoners de gemeente te helpen met voorzieningen; • een kleine meerderheid van de respondenten heeft een voorkeur voor diftar ten opzichte van een vastrecht; • het overgrote deel van de respondenten doet aan afvalscheiding. Zo’n 40% van de respondenten geeft aan dat ze te scheiden stoffen desondanks wel eens bij het restafval doen. Dit komt vooral voor in de leeftijdsgroep tot 40 jaar (gezinnen met kinderen). Naar aanleiding van de resultaten uit het bewonersonderzoek ligt het voor de hand om afvalscheiding nader onder de aandacht van de inwoners te brengen. Naast de reguliere, algemene voorlichting via de gemeentepagina, persberichten, sociale media en de afvalwijzer dragen de volgende maatregelen bij: • campagne grijze bak wordt sortibak PMD/rest: • scholenproject afvalscheiding: afvalscheiding op de school zelf én kinderen bewust(er) te maken via afvallessen; • infoquêtes (enquêtes met als doel informatieverstrekking over afvalscheiding).

34

Bijlage 3: Wat zijn de strategieën voor betere afvalscheiding? Gemeenten hanteren verschillende aanpakken voor de verbetering van de afvalscheiding. Deze aanpakken kunnen worden ingedeeld in vijf soorten strategieën. Zie de volgende tabel. strategie 1. nascheiding

2. service grondstoffen vergroten

Type maatregelen en toelichting Het ongescheiden afval wordt in een fabriek nagescheiden in grondstoffen. Omrin doet dit al voor PMD en binnenkort ook voor luiers. Bronscheiding van textiel, GFT, papier en glas blijft nodig omdat deze grondstoffen bij nascheiding door vocht te veel worden vervuild. Vanwege de hoge investeringen is nascheiding relatief duur en niet meer doelmatig in combinatie met bronscheiding. Aparte kliko voor PMD en oud papier, hogere inzamelfrequentie grondstoffen, meer / betere wijkbakken voor glas, textiel, papier of (doelgroepgerichte) inzameling luiers. Voor Weststellingwerf is aparte inzameling van PMD en luiers (vanaf 2021) niet zinvol omdat Omrin deze grondstoffen al via nascheiding uit het restafval haalt.

3. service restafval verlagen

Langere loopafstand naar verzamelcontainer en/of lagere inzamelfrequentie restkliko’s. In Weststellingwerf is dit strategie niet geschikt in combinatie van de nascheiding van het PMD. Het PMD is namelijk volumineus en daarvoor is een inzamelfrequentie van 1 x per 4 weken te weinig.

4. omgekeerd inzamelen

Omgekeerd betekent dat grondstoffen (PMD, GFT en papier) aan huis worden ingezameld en dat inwoners het beetje restafval dat overblijft moeten brengen naar ondergrondse wijkcontainers. Dus hoge service voor gewenste grondstoffen en lagere service voor ongewenst restafval. Voor Weststellingwerf is deze strategie vanwege de nascheiding van het PMD niet geschikt.

5. financieel stimuleren

De inwoner betaalt per keer dat restafval wordt aangeboden of op basis van gewicht. Deze vorm van gedifferentieerde tarieven (diftar) kan worden ingestoken vanuit het principe “de vervuiler betaalt” of “de afvalscheider wordt beloond”. Diftar is een bewezen strategie en is al in een groot aantal Nederlandse gemeenten ingevoerd. De variant “betalen per aanbieding” komt het meeste voor, maar past niet goed bij de strategie nascheiding. De variant “betalen per kg” is in 2019 in Heerenveen en Ooststellingwerf en heeft goede resultaten opgeleverd.

35

Bijlage 4: Financiële doorrekening diftarvarianten Weststellingwerf 1

Minicontainers in Weststellingwerf

Weststellingwerf maakt voor de inzameling van restafval en gft-afval gebruik van een grijze sortibak (240 liter) en een groene gft-bak (140 liter). Deze minicontainers zijn voorzien van een registratiechip die aan de voorkant via een uitsparing met een rode clip zijn ingebracht. De containers zijn niet voorzien van een adresregistratiesticker. De minicontainers in Weststellingwerf zijn inmiddels afgeschreven. Technisch kunnen ze echter nog wel een aantal jaren mee. Voor de zijbelading bestaan twee soorten systemen: het grabber-systeem en het Diamond-systeem. Beide systemen hebben een eigen type container: de “gewone” container en de DU-container. De DUcontainers zijn robuuster en in tegenstelling tot de gewone container ook geschikt voor diftar op basis van gewicht. In Weststellingwerf worden gewone minicontainers gebruikt en deze worden geleegd met een grabber-zijlader. In Ooststellingwerf, Heerenveen, Opsterland (inzameling door Omrin) en De Fryske Marren (gemeentelijke inzameldienst) wordt ingezameld met het Diamond-systeem. minicontainer voor grabber

minicontainer voor Diamond

Hieronder wordt het volgende uitgewerkt: • mogelijkheid 1: aanpassen en registratieproof maken bestaande containers; • mogelijkheid 2: aanschaf nieuwe Diamond-containers; • aanvulling: investering registratiesystem op de voertuigen.

36

mogelijkheid 1: aanpassen en registratieproof maken bestaande containers In Weststellingwerf zijn alle containers al op adres geregistreerd. Daarmee ligt er een basis om een toeslag voor een extra container in rekening te brengen en om het vastrecht afhankelijk te maken van het containervolume. Aangezien de containerregistraties al jaren geleden zijn opgezet en er in de loop der jaren geen sluitende controles zijn geweest of de containers nog op het geregistreerde adres staan, is sprake van vervuiling van de adresregistratie. Door het ontbreken van een adressticker kunnen bewoners ook niet checken of sprake is van een verwisseling met een ander adres. Voor het invoeren van een vorm van diftar is een sluitende adresregistratie van de uitgezette minicontainers vereist. Dit houdt het volgende in: - containers worden voorzien van een adresregistratiesticker met barcode; - koppeling van de registratiechip aan de adresregistratiesticker; - koppeling van barcode en chipnummer aan de grootte en soort container (bv 140L RST); - koppeling van de barcode, chipnummer aan de belastingobjecten en aan BAG en WOZ; - een sluitende administratieve procedure voor mutaties van de containers. De kosten voor het aanpassen en registratieproof maken van de bestaande grijze bakken worden geraamd op éénmalig € 105.000 (€ 9,30 per aansluiting, 5 jaar afschrijving).

Op jaarbasis is dat € 2,00 per aansluiting. Tegen 50% meerkosten kan in de zelfde ronde ook de registratie van de gft-bakken worden meegenomen. Voordeel van gebruik van de huidige containers is dat de investeringskosten en de extra jaarlasten beperkt zijn. Deze meerkosten zijn a; met een kleine reductie van het restafval (en dus lagere verwerkingskosten) op te vangen. Nadeel van de huidige containers is dat met dit type container diftar op gewicht met de zijladers niet mogelijk is. mogelijkheid 2: overstappen op Diamond-containers Weststellingwerf kan er ook voor kiezen over te stappen op Diamond-containers. Deze bakken zijn beschikbaar in de maten 180 en 240 liter. Overstap betekent dat alle containers (sortibak en gft-bak), alsmede het opnamesysteem van de zijladers moeten worden vervangen. Vervangen van alleen de grijze bak is geen optie omdat twee systemen naast elkaar praktisch niet uitvoerbaar is. Met de investering in 4 nieuwe Diamond-bakken is een investering van € 950.000 gemoeid (€ 84 per aansluiting, 15 jaar afschrijving). En de aanvullende investering voor vervanging van het opnamesysteem van de voertuigen bedraagt € 196.000 (€ 15 per aansluiting, 5 jaar afschrijving). Volledige vervanging van het containerbestand heeft als voordeel dat het containerbestand toekomstproof is en geschikt voor alle vormen van diftar (inclusief wegen).

Het Diamond-systeem sluit aan bij de werkwijze van Omrin in de buurgemeenten Ooststellingwerf en Heerenveen, waardoor bij uitval uitwisseling van voertuigen mogelijk is. Verder biedt de aanschaf van nieuwe containers de mogelijkheid als basis een kleinere container (180 liter) in te voeren. Nadeel van overstap op Diamond-containers is dat Weststellingwerf de pech heeft dat juist de bestaande zijbelading niet kan worden aangepast maar nagenoeg geheel moet worden vervangen. Er is dus sprake van investeringsverlies. Bij een ander type zijbelading zou aanpassing veel makkelijker en dus goedkoper zijn.

4

Diamond-containers zijn 30-35% duurder dan reguliere containers. Daar staat tegenover dat ze robuuster zijn en daardoor langer

mee kunnen. Vandaar een afschrijvingstermijn van 15 jaar.

37

aanvulling: registratieapparatuur op inzamelvoertuigen In geval van diftar op aanbiedfrequentie of gewicht moeten de inzamelvoertuigen worden voorzien van registratieapparatuur en (bij gebruik van bestaande containers) zijn nog aanpassingen aan de grijparm nodig. Hiermee is in beide gevallen een investering van € 70.000 gemoeid. De jaarlijkse kapitaallasten en beheerkosten bedragen € 2,10 per aansluiting. Samenvattend kostenvarianten Weststellingwerf (prijspeil 2020) nieuwe adresregistratie bestaande restbakken • investering € 120.000 (jaarlijks € 2,20 per aansluiting, 5 jaar) • optie: meerkosten registratie gft-bakken 50% • optie: 33% van de containers wisselen voor kleine: € 105.000 (jaarlijks € 2,00 per aansluiting) aanschaf nieuwe Diamond-containers • investering € 1.133.000 (jaarlijks € 12 per aansluiting, 15 jaar) registratiesysteem op voertuigen ivm diftar op aanbiedfrequentie of gewicht • investering € 70.000 • jaarlijks € 2,10 per aansluiting (inclusief jaarlijkse onderhoudslasten)

38

2

Mogelijkheden voor diftar met minicontainers in Weststellingwerf

We hebben uitgezocht wat de mogelijkheden zijn om de minicontainers in Weststellingwerf registratieproof te maken. Hierbij spelen twee vragen: 1. Welke diftarvarianten zijn geschikt? En wat zijn daarvan de voor- en nadelen? 2. Wat is beter/gunstiger: overstappen op nieuwe containers (type Diamond) of aanpassen van de bestaande containers? 5

Er bestaan vier vormen van diftar gerelateerd aan minicontainers : 1. toeslag voor een extra container; 2. volume: vastrecht op basis van het containervolume (140, 180 of 240 liter); 3. frequentie: variabel diftartarief op basis van het aantal aanbiedingen; 4. gewicht: variabel diftartarief op basis van het gewicht. Bij de eerste twee varianten (toeslag extra container & containervolume) wordt in een containerregistratiesysteem bijgehouden welke container op welk adres staat. Via een koppeling met de gemeentelijke belastingadministratie wordt jaarlijks berekend wat de hoogte van de afvalstoffenheffing per adres is. Bij de laatste twee varianten (aanbiedfrequentie en gewicht) registreert het inzamelvoertuig iedere lediging. In het centrale containerregistratiebestand wordt bijgehouden hoe vaak iedere container is geleegd en bij weging ook hoeveel kg is ingezameld. Op basis van die registratie legt de gemeente dan vervolgens een variabele diftaraanslag op (bedrag per lediging en/of een bedrag per kg). 1. Toeslag voor een 2e grijze container In het verleden heeft de gemeente per adres een basisset van twee containers verstrekt: grijs van 240 liter en groen van 140 liter. Per adres betaalt men een vast bedrag aan afvalstoffenheffing (éénpersoons e huishoudens krijgen een vaste korting).

Voor € 40 per jaar extra wordt een 2 groene gft-bak verstrekt, e maar voor een 2 grijze container geldt zo’n toeslag niet. Het ligt voor de hand om zo’n toeslag ook voor e een 2 grijze container door te rekenen. Daarmee wordt veelgebruik beperkt en worden de kosten eerlijker verdeeld. Deze methode is binnen de huidige werkwijze goed uitvoerbaar en de beperkte meerkosten wegen ruimschoots op tegen de extra opbrengst. 2. Volume: korting voor kleine bak of toeslag voor grote bak Weststellingwerf heeft alleen grijze containers van 240 liter uitgezet. De gemeente kan inwoners de gelegenheid bieden om tegen een korting op het vastrecht te kiezen voor een kleinere grijze container. Als 33% van de inwoners kiest voor een kleinere sortibak, dan kost dat € 100.000 (€ 9 per aansluiting, 5 jaar afschrijving). De korting alsmede de aanschaf- en uitzetkosten voor de kleinere wisselbakken moet worden opgevangen door een hoger vastrecht voor adressen met een grote bak en een besparing op de verwerkingskosten. De interventie om mensen vrijwillig te laten kiezen voor een kleinere bak, heeft waarschijnlijk een beperkt effect op de reductie van het restafval. Naar verwachting zullen vooral mensen overstappen die nu al weinig restafval hebben. Keuze voor diftar op volume is anders als alle bakken worden vervangen.

Er ontstaat dan een logisch moment om de basisset aan containers te veranderen en als basis kleinere bakken uit te zetten. De Fryske Marren heeft dat enkele jaren geleden ook gedaan. Als basisset werd daar een 180 liter grijs en een 180 liter groenbak verstrekt. Tegen betaling konden mensen de 180 liter sortibak omruilen voor een grotere 240 liter bak. In De Fryske Marren heeft dat weliswaar geresulteerd in minder afval in de sortibak, maar de reductie was kleiner dan bij de overstap naar volume/frequentie (Opsterland) en met wegen (Heerenveen, Ooststellingwerf). 5

de betaalzak voor restafval is ook een vorm van diftar. Dit is niet verder uitgewerkt omdat dit gelet op het inzamelsysteem met zijladers voor Weststellingwerf geen serieuze optie is. 39

3. Frequentie: betalen per aanbieding De bestaande containers en voertuigen kunnen met een beperkte extra kosten geschikt worden gemaakt voor diftar op aanbiedfrequentie. Nu is aanbiedfrequentie in combinatie met nascheiding niet optimaal omdat de meest volumineuze stroom (plastics en drankenkartons) niet aan de bron wordt gescheiden en inwoners hun afvalaanbod hiermee minder goed kunnen beïnvloeden. Toch blijkt uit cijfers van Opsterland en Heerenveen (tot 2019) dat aanbiedfrequentie (in combinatie met volume) resulteert in substantieel lagere hoeveelheid restafval. Met diftar op aanbiedfrequentie bieden mensen hun container minder vaak aan. Daardoor kan de inzameling sneller (en dus goedkoper) worden uitgevoerd. 4. Gewicht: betalen per kg Met de bestaande containers is diftar op gewicht technisch niet mogelijk. Diftar op gewicht kan alleen met Diamond-containers. Heerenveen en Ooststellingwerf hebben vanaf 2019 diftar op gewicht ingevoerd. Beide gemeenten halen daarmee (na correctie voor nascheiding) als enige Friese gemeenten bijna de 100 kg restafval-norm, zonder noemenswaardige negatieve bijeffecten. Gelet op de vergelijkbare bevolkingssamenstelling is dat in Weststellingwerf ook mogelijk.

Belangrijk nadeel van diftar op gewicht voor Weststellingwerf is dat niet alleen alle containers moeten worden vervangen, maar dat ook de huidige zijbeladers fors moeten worden aangepast. Heerenveen en Ooststellingwerf berekenen naast een bedrag per kg ook een tarief van € 1,00 per lediging. Dat is een kleine prikkel om te voorkomen dat vrijwel lege bakken worden aangeboden, samenvattend e • om veelgebruik aan te pakken is een toeslag voor een 2 grijze container logische maatregel; • diftar op volume is lastig met de bestaande bakken. Er zijn extra kosten voor wisseling en aanschaf van kleine containers, terwijl naar verwachting de afname van restafval beperkt is; • bij invoering van diftar op aanbiedingsfrequentie zijn beperkte investeringen nodig om bestaande containers en voertuigen geschikt te maken; • bij keuze voor diftar op gewicht zijn nieuwe Diamond-containers nodig en is sprake van investeringsverlies van de zijbeladers. Daarmee is een investering van € 1,2 miljoen (prijspeil 2020) gemoeid.

40

3

Jaarlijkse diftarkosten

Naast de investeringskosten voor aanpassen of vervangen van de containers en de voertuigen, zijn er bij invoering van diftar ook jaarlijks terugkerende kosten. In deze paragraaf wordt een overzicht gegeven van de jaarkosten voor de verschillende diftarsystemen. Met de invoering van een toeslagtarief voor een extra container nauwelijks extra kosten zijn gemoeid. Het gaat om beperkte aanvullende voorlichting en beperkte extra afhandelingen van vragen en meldingen. Deze extra kosten worden ruimschoots terugverdiend uit de meeropbrengst. De invoering van diftar op basis van volume moet rekening worden gehouden met de aanschaf van nieuwe, kleinere containers en met éénmalige wisselkosten. Bij de invoering van diftar op basis van frequentie-volume of op basis van gewicht komen er de volgende kosten bij: • kosten registratieapparatuur op de inzamelvoertuigen, inclusief licentie en onderhoudscontract; • kosten diftar- en containeradministratie; • kosten inning diftarheffing; • kosten extra voorlichting, controle, handhaven en opruimen (flankerend beleid) De diftarkosten voor diftar op volume-frequentie en voor diftar op gewicht ontlopen elkaar niet veel. Het wezenlijke verschil is dat bij gewicht weeg-units op de voertuigen moet worden geplaatst. In de volgende tabel is hiervan een raming (op prijspeil 2020) gemaakt van de jaarlijkse diftarkosten.

raming extra jaarkosten bij invoering diftar diftarsysteem volume frequentie gewicht kaplasten registratieapparatuur 3 inzamelvoertuigen € 14.500 € 14.500 licentie en onderhoud 3 voertuigsystemen € 9.000 € 9.000 diftaradministratie en verbindingen € 10.000 € 10.000 opleggen diftarheffing via belastingkantoor € 5.500 € 14.000 € 14.000 extra communicatie, controle en handhaving € 5.500 € 22.000 € 22.000 extra opbrengsten totaal jaarlijkse kosten

€ 11.000

€

69.500

totaal per aansluting

€

0,97

€

6,15

incidentele kosten projectbegeleiding projectvoorlichting totaal incidentele kosten

€ 10.000 € 5.000 € 15.000

€ € €

30.000 20.000 50.000

€ 69.500 €

6,15

€ 30.000 € 20.000 € 50.000

opmerking Aanvullend is nog sprake van jaarlijkse kosten voor beheer, onderhoud en reparatie van de minicontainers. Dat bedraagt voor een set minicontainers ongeveer € 3 per aansluiting. Deze kosten veranderen niet ten opzichte van de huidige situatie en zijn nu ook al in de begroting opgenomen.

41

4

Hoeveel reductie van restafval is mogelijk?

We hebben de inzamelcijfers uit 2019 van de buurgemeenten naast de cijfers van Weststellingwerf gelegd. Het valt op dat in Opsterland (diftar op volume-frequentie) en Heerenveen en Ooststellingwerf (beide met diftar op gewicht) de hoeveelheid afval uit de sortibak fors lager is dan in Weststellingwerf. Gelet op de vergelijkbare bevolkingssamenstelling is een vergelijkbare reductie van restafval ook in Weststellingwerf mogelijk. ingezameld fijn afval buurgemeenten 2019 in kg/inw, excl afval van aanbiedstation, bron: CBS 2019 Westwerf

151

Súdwest-Fryslân

89

129

Fryske Marren (vol)

102

Opsterland (frequ)

93

75 60

165

55

96

76

45

131

Oostwerf (kg)

78

46

116

62 -

residu uit rest

-

58

133

Heerenveen (kg)

Stwland (ondergr)

111

172

62

nagescheiden uit rest

25

66

29

24 29

65

150

56

26 68

57

74 300

gL

oud papier

23

450

glas, texOel en PMD

NB: Steenwijkerland doet niet aan nascheiding, maar hanteert zowel een financiële prikkel als een serviceprikkel voor restafval, Het PMD wordt in een aparte PMD-bak aan huis opgehaald, terwijl restafval kan worden gebracht naar ondergrondse wijkcontainers.

Wat valt op? • In Weststellingwerf zat 240 kg/inw in de sortibak. Omrin rekent dat 36% hiervan is nagescheiden. Dat percentage is niet individueel per gemeente bepaald, maar collectief. Omdat Weststellingwerf meer afval in de sortibak heeft, is de berekende absolute hoeveelheid nagescheiden uit restafval dus hoger dan in de andere gemeenten; • De hoeveelheid gft verschilt fors per gemeente. Hier is geen sluitende verklaring voor. Mogelijke verklaringen zijn: Opsterland en Ooststellingwerf hanteren een (zeer laag) aanbiedtarief voor GFT (€ 0,50 - € 1,00 per aanbieding) en in De Fryske Marren is de hoge gft-respons mogelijk het effect van de kleinere sortibak.

42

Op basis van de resultaten van de buurgemeenten verwachten we dat met diftar de volgende resultaten voor Weststellingwerf.

schattingen verschuivingen Weststellingwerf in kg/inw hoeveelheid tarief diftarsysteem in kg/inw 2019 per ton volume frequentie sortibak 240 € 101,70 -40 -80 gft 111 € 76,00 20 30 papier 58 € 20,00 10 10 overig € 50,00 10 15 besparing verwerking per aansluiting

5

€

-4,23

€

-11,23

gewicht -115 40 10 15 €

-17,65

Verwachte besparingen bij de invoering van diftar

Doel van de invoering van diftar is betere afvalscheiding, meer grondstoffen en minder restafval. Dat levert ook financiële besparingen op. De verwerking van restafval is immers duurder dan de meeste gescheiden grondstoffen. De inzamelcijfers van de buurgemeenten laten zien dat er voor Weststellingwerf veel potentieel is om de hoeveelheid restafval te verminderen. Hoeveel precies hangt af van de maatregelen (welke vorm van diftar) en van de inzet van de burgers. In de volgende tabel is een schatting gemaakt van de verschuivingen voor Weststellingwerf en de besparing op de verwerkingskosten (op prijspeil 2020). Daarbij is rekening gehouden met de lagere hoeveelheden restafval die in de buurgemeenten met diftar is gerealiseerd.

begrote extra kosten en besparing bij diftar bedragen per aansluiting bestaande bakken volume kapitaallasten containers € 4,20 jaarkosten diftar € 0,97 besparing verwerking € -4,23 lagere kosten inzameling

frequentie € 4,20 € 6,15 € -11,23 € -3,00

afgerond totaal

€

1,00

€

nieuwe Diamond bakken kapitaallasten nieuwe containers jaarkosten diftar besparing verwerking lagere kosten inzameling

€ € €

volume 12,00 0,97 -4,23

afgerond totaal

€

9,00

-4,00

frequentie € 12,00 € 6,15 € -11,23 € -3,00

€ € €

gewicht 12,00 6,15 -17,65

€

€

1,00

4,00

43

Bijlage 5: Literatuur en achtergrondinformatie •

• • • • • • • •

Programma Van Afval Naar Grondstof (VANG), Rijksoverheid o https://www.vang-hha.nl/programma/; o Uitvoeringsprogramma VANG Huishoudelijk afval, Herijking 2018 – 2020; o www.vang-hha.nl kennisbibliotheek beleid en systemen gescheiden inzameling; Raamovereenkomst Verpakkingen voor 2013- 2022; Rapport “Nederland Circulair in 2050”, Rijks breed programma circulaire Economie, Ministerie van Infrastructuur en Milieu; Rapportages benchmark huishoudelijk afval 2019, NVRD/Rijkswaterstaat o Groepsrapport gemeenten klasse D; Verordening reinigingsheffingen Weststellingwerf 2021; Afvalstoffenverordening 2009 Weststellingwerf (geldig van 1jan10); met uitvoeringsbesluit 2016 Weststellingwerf (geldig vanaf 22sep16); Voorkeurenonderzoek afvalscheiding Weststellingwerf, oktober 2017, bureau AHA! marktonderzoek en marktadvies; Inspiratiegids afvalvrije scholen, uit VANG-programma Rijkswaterstaat.

44

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Weststellingwerf&id=40134f33-9904-45ec-a3d7-b8ca0c938402